(1996)27 Νοεμβρίου, 1996 [ΚΑΛΛΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ THERMPHASELIMITED, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ (ΑΡ. 2), Καθ' ων η αίτηση. (ΥπόθεσηΑρ. 411/90) Προσφυγήβάσει τον Άρθρου 146τουΣυντάγματος—Λόγοι ακυρώσεως — Πλάνη περί τα πράγματα — Πιθανολόγηση της πλάνης αρκεί — Τοαπαιτούμενο είδοςπλάνης — Προσφορές — Πλάνη περί το ποία ηχαμηλότερη προσφορά σεμειοδοτικό διαγωνισμό— Παράβασηνό μου και ακυρότητα τηςκατακύρωσης. 5 Προσφορές — Αρχή τηςίσηςμεταχείρισης τωνπροσφοροδοτώναπό νο μική και πραγματική άποψη — Παραβίαση της με τηνκατακύρωση μέρους τηςπροσφοράς χωρίςδιαγωνισμό. 10 Προσφορές — Όροι— Ουσιώδηςόρος— Έννοια — Παράβασηουσιώ δους όρου διαπιστώθηκε από τοΔικαστήριο στην κριθείσαπερίπτω ση— Περιστάσεις καισυνέπειες. Η αιτήτριαεταιρείαζήτησετην ακύρωσητηςκατακύρωσηςπρο- 15 σφοράςτηςΑστυνομίας στοενδιαφερόμενομέρος. Το Ανώτατο Δικαστήριο, ακυρώνοντας την επίδικη απόφαση, αποφάσισεότι: 20
- ΤουλικόπουβρίσκετοενώπιοντηςΔιοίκησηςδημιουργείεύλογες αμφιβολίες περί της ορθότητας της διαπίστωσης της Διοίκησης σύμφωνα με την οποίαηπροσφοράτου ενδιαφερόμενου μέρους ήταν φθηνότερηαπόεκείνητων αιτητών. Ηαμφιβολίαεπιτείνε3212 4 Λ.Α.Δ. 5 Thermphase Ltd v. Δημοκρατίας (Αρ. 2) ται και απότο γεγονός ότι ημεν Τεχνική Επιτροπήανεβάζειτην διαφορά ανάμεσαστις δύοπροσφορές στις Λ.Κ. 149,153,ενώ το Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορών στις Λ.Κ. 59,
- Ακολουθεί πως οι αιτητές έχουν κατορθώσει να καταστήσουν πιθανή την ύπαρξη πλάνηςπερίταπράγματα. Είναι παγίωςδεκτό απότηνομολογία ότι ηπλάνηπερί τα πράγ ματα "άγει εμμέσωςεις παράβασιν τουΝόμουκαι συνιστά λόγον ακυρώσεως" 10 15 20 25 30 35 40 Στην κρινόμενη περίπτωση ηπλάνη-ότι ηπροσφοράτου ενδια φερόμενου μέρους ήτανφθηνότερη-έχειεπηρεάσεισεύψιστοβαθ μότηναπόφασητηςΔιοίκησης. Ανάγεται -η πλάνη- εις πραγμα τικάπεριστατικάταοποίααποτελούν τηναιτία"εξ ηςκατ'ίδιαν εκλογήν ωρμήθη το όργανον εις την επιχείρησιν της πράξεως". Επομένως ησχετική πλάνη"άγει εμμέσωςεις παράβασιν του Νό μου"καισυνιστά λόγον ακυρώσεως. Πρόκειταιγιαυπόθεση στην οποίαεμπλέκονται καθαρώςτεχνικά θέματα. Ηδιαπίστωση των πραγματικώνπεριστατικών, ιδίως σε υποθέσεις που εμπλέκονται τεχνικά θέματα,έπρεπε να είχεγίνει από τη Διοίκηση, η οποία διαθέτει επιτελείο τεχνικών, με τρόπο πουναμηναφήνει αμφιβολίες. ΥΠΌτοφωςδετηςπκ>πάνωδιαπίστωσης τουγιατηνύπαρξη πι θανήςπλάνηςπερίταπράγματα,τοδικαστήριοκρίνει ότιη επίδι κηαπόφασηπρέπει ναακυρωθεί.
- Ηαπουσία τεχνικής ανάλυσης της προσφοράς των αιτητώναπό την Τεχνική Επιτροπή -ενώ υπήρχε τέτοια ανάλυση σε σχέσημε την προσφορά του ενδιαφερόμενου μέρους -καταδεικνύει ότι οι διαγωνιζόμενοι δενέτυχανίσηςμεταχείρισης, όπωςυπαγορεύεται απότη Νομολογία. Εκτός της παράβασηςτης αρχής της ίσης μεταχείρισης, ηοποία από μόνητης αποτελεί λόγοακυρώσεως, το δικαστήριο δεν είναι δυνατόναυπολογίσει - ούτεκαιείναι επιτρεπτό - ποιαθαήτανη κατάληξη της Υπουργικής Επιτροπής Προσφορών εάν είχε ενώ πιον της τεχνική ανάλυση της προσφοράς των αιτητών απότην ΤεχνικήΕπιτροπήκαιεάν:(α)δενελάμβανευπόψητηνέκθεσητου κ.Σερδάρησεσχέσημετηνμηκαταλληλότητατηςπροσφοράςτων αιτητών,(β)οκ. Σερδάρηςδεν συνέχιζε -μετάτην ανατροπήτων συμπερασμάτων του- vu διαδραματίζειτον σημαίνοντα ρόλο τον οποίοείχεδιαδραματίσει.Αυτήηκατάστασηπραγμάτωναποτελεί 3213 Thermphase Ltd v.Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1996)λόγοακυρώσεως. Όπως φαίνεταιαπότοενώπιοντουδικαστηρίουυλικό (βλ.έκθε σητουκ. Σερδάρη) οι καθ' ων ηαίτησηενέκριναντηναγορά από το ενδιαφερόμενο μέρος πρόσθετου εξοπλισμού αξίας $538,
- 5 Σύμφωνα με τα πρακτικάτου Κεντρικού Συμβουλίου Προσφο ρών, ημερ. 7.3.90,"τα extra για ταοποία γίνεται εισήγηση - από τον κ. Σερδάρη-να αγορασθούνδεν περιλαμβάνονταιστην τιμή της προσφοράς των άλλων προσφοροδοτών". Είναι, επομένως, πρόδηλοότι έχειλάβειχώρανκατακύρωσηςπροσφοράςσε σχέση 10 μετηνοποίαδενέγινεδιαγωνισμόςγιατηνπρομήθειαεξοπλισμού αξίας$538,
- Είναι νομολογημένο ότι οι προσφοροδότεςπρέπεινατυγχάνουν ίσης μεταχείρισης απο νομικήςκαιπραγματικήςπλευράς. Τούτο 15 επιβάλλεται τόσο απότη συνταγματικήαρχήτης ισότητας, σύμ φωνα μετοΑρθρο28 τουΣυντάγματος,όσοκαιαποτιςεφαρμο ζόμενες σε δημοπρασίες γενικές αρχές του διοικητικούδικαίου, πουαπαιτούννατηρούνταιοι γενικές αρχέςτουελεύθερου συνα γωνισμού, ηκατάργησητων οποίων συνεπάγεταιακυρότητα. Με 20 άλλα λόγια, η έννοια του ελεύθερου συναγωνισμού συνεπάγεται τον κανόνα της ισότητας των διαγωνιζόμενων και η διοίκηση οφείλει ναμεταχειρίζεταιτουςπροσφοροδότεςπάνωσείσηβάση. Στην κρινόμενη υπόθεση η χωρίς διαγωνισμό κατακύρωση της 25 προσφοράςγιααγοράπρόσθετουυλικούαξίας$538,715μέσαστα πλαίσια τηςκυρίως προσφοράςσυνιστά παραβίασητων πιο πά νω αρχών. Οι διαγωνιζόμενοι δεν έτυχαν ίσης μεταχείρισης. Η αξία του πρόσθετου υλικού, ηαγοράτου οποίου κατακυρώθηκε στο ενδιαφερόμενο μέρος χωρίς διαγωνισμό,ήταντέτοια,σε σχέ- 30 σημετούψος τηςκυρίωςπροσφοράς,έτσιπουηπαραβίασητων πιο πάνωαρχώνσεσχέσημετοπρόσθετουλικόνασυμπαρασύρει σε ακυρότηταολόκληρητην επίδικη απόφαση.
- Ηπροσφοράτου ενδιαφερόμενου μέρους ήτανεκτός προδιαγρα- 35 φών επειδήδεν περιλάμβανεανάληψηυποχρέωσης για τηνεγκα τάσταση.Οισυνέπειες τηςμησυμμόρφωσης μετουςόρουςήπρο διαγραφές της προσφοράς εξαρτώνται απότο κατά πόσο η μη συμμόρφωση ανάγεται σε ουσιώδη όρο. Προσφοράη οποία δεν πληροίκαιδενανταποκρίνεται σεουσιώδηόροτουδιαγωνισμού, 40 είναι άκυρηκαικατ' επέκτασηδεν μπορεί νααποτελέσει αντικεί μενοεξέτασης. (Βλ. TamassosTobaccoSuppliers&Co. v.Αημοκρατίας
(1992)3Α.Α.Δ.60,72- απόφασητης Ολομέλειας). 3214 4Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v.Δημοκρατίας (Αρ. 2) Toτι συνιστά ουσιώδη όρο επεξηγείται ως πιοκάτωαπότονΠική, Δ. - όπως ήταν τότε - στις σελ. 73-74 της απόφασης στην Tamassos Tobacco Suppliers. 5 ΤοΔικαστήριο έλαβευπόψηότι επρόκειτοκυρίωςγιαδιαγωνισμό προμήθειαςκαιεγκατάστασης τηλεπικοινωνιακού δικτύου, θεω ρεί ότι ητήρηση τουόρου γιατην εγκατάστασητουδικτύουήταν αποφασιστικήςσημασίαςγιατηλήψηκαιτοπεριεχόμενοτηςαπό φασηςγιατηνκατακύρωσητηςπροσφοράς 10 15 Ακολουθείπωςηπροσφοράτουενδιαφερόμενου μέρουςδενμπο ρούσενααποτελέσειαντικείμενο εξέτασηςεπειδήδενανταποκρίνετοσεουσιώδηόροτουδιαγωνισμού - τονόρο πουσχετίζετομε τηνεγκατάσταση-καιη επίδικηαπόφασηπρέπειναακυρωθείκαι γι'αυτό τολόγο. Ηπροσφυγήεπιτυγχάνειμε έξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: 20 Παπαϊωάννουκ.ά. ν.Δημοκρατίας(Αρ.2)
(1991)3Α.Α.Δ.713, Κωνσταντίνου ν. Συμβουλίου Αμπελουργικών Προϊόντων
(1992)3 Α.ΑΛ. 228, 25 HjiMichaela.o. v.Republic
(1972)3 CLR. 246, Zeniosv. Republic
(1983)3 CLR. 1181, 30 Kozakisv.Republic
(1967)3 C.L.R. 265, Maiiourosa.o. v.ElectricityAuthorityof Cyprus
(1974)3 CLR. 220, Christodoulou v.CY.T.A.
(1978)3 C.L.R. 61, 35 Kontosv.Republic
(1974)3C.L.R. 112, Thalassinos v.Republic
(1974)3 CLR. 290, 40 Ioannides v.Republic
(1972)3 CLR. 318, LeisurelandHotelEnterprisesLtdv. Δημοκρατίας
(1992)3Α.ΑΛ. 538, Δημητριάδηςv. Δημοκρατίας(αρ.1)
(1992)4Α.ΑΛ. 627, 3215 Thermphase Ltd v. Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1996)Medcon Construction andOthers v. Republic
(1968)3CLR.535, KounnasandOthersv. Republic
(1972)3C.L.R.542, Tamassos TobaccoSuppliers& Co.v.Δημοκρατίας
(1992)3Α.Α.Δ. 60, 5 ΕταιρείαΓενικώνΚατασκευώνν.Δημοκρατίας
(1992)3Α.ΑΛ.
- Προσφυγή. 10 Προσφυγή εναντίον της απόφασης για κατακύρωση της προ σφοράς σχετικά μετο σχεδιασμό, εγκατάσταση λειτουργία καισυ ντήρηση δικτύου ραδιοτηλεφωνίας για την αστυνομία στο ενδια φερόμενο μέρος αντί στους αιτητές. 15 Λ. Παπαφιλίππον, για τουςΑιτητές. Π. Κληρίδης,Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας για τους Καθ' ων η αίτηση. Cur.adv. vult. 20 ΚΑΛΛΗΣ, Δ.: Μετηνπαρούσαπροσφυγήοι αιτητές προσβάλ λουν τηναπόφαση("η επίδικηαπόφαση")τωνκαθ'ωνη αίτησημε τηνοποίακατακύρωσαντηνπροσφοράσχετικά μετον σχεδιασμό, 25 προμήθεια, εγκατάσταση, λειτουργία και συντήρηση δικτύου ρα διοτηλεφωνίας για την Αστυνομία Κύπρου στους Motorola Inc. ("το Ενδιαφερόμενο Μέρος") αντί στους αιτητές. Η απόφαση στην παρούσα προσφυγή επιφυλάχθηκε από τον 30 αποβιώσαντα Δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Πογιατζή στις 5.11.93.Μετάτο θάνατοτου η υπόθεση ορίστηκε γιαεπανεκδίκασηκαιη απόφαση τουΔικαστηρίου, μετηνπαρούσα σύνθεση, επιφυλάχθηκε στις6.11.
- 35 Μετάαπόοδηγίες του Δικαστηρίου -μετην προηγούμενη σύν θεση -ημερ. 28.3.91 τα μέρηπαρουσίασαν μαρτυρία υπό μορφή ενόρκων δηλώσεων. Στη συνέχεια οι ομνύσαντες τις ένορκες δη λώσεις αντεξετάστηκαν. Κατά το στάδιο της επανεκδίκασης της υπόθεσης αντεξετάστηκαν οι δύο ομνύσαντες τις ένορκες δηλώ- 40 σεις εκ μέρους των καθ' ων ηαίτηση.Στη μαρτυρίατους θαανα φερθώ σε μεταγενέστερο στάδιο. Τα πραγματικά περιστατικά τα οποία περιβάλλουν την προ3216 4 Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v. Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής, Δ. σφυγήέχουν ως πιοκάτω:ΗΑστυνομική Δύναμη Κύπρουζήτησε προσφορές για τη σχε δίαση, προμήθεια και εγκατάσταση ενός ολοκληρωμένου τηλεπι5 κοινωνιακού δικτύου. Σε ανταπόκρισητης σχετικής προκήρυξης υποβλήθηκανέξι έγκυρεςπροσφορές.Αρχικάόλες OLέγκυρεςπρο σφορές εξετάστηκαν απότον εμπειρογνώμονα της Αστυνομίας κ. Σερδάρη. Οιεισηγήσεις καιαπόψειςτουτελευταίουυποβλήθηκαν στον Πρόεδρο του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών (βλ. επι10 στολήτου Αρχηγείου Αστυνομίας, ημερ. 7.10.89 προς το Γενικό Λογιστή, Πρόεδροτου Συμβουλίου Προσφορών). Με τη σχετική έκθεση του ο κ. Σερδάρης συνέστησε την προ σφορά του ενδιαφερόμενου μέρους σαν την πλέον κατάλληλη να 15 καλύψει γιαταεπόμενα 15-20 χρόνιατις ανάγκεςτης Αστυνομίας σε τηλεπικοινωνιακό υλικό.Ήταν η θέσητουότι η προσφοράτου ενδιαφερόμενου μέρους πληροί όλα τακριτήρια, ικανοποιείπλή ρωςόλεςτις επιχειρησιακές ανάγκεςτηςΑστυνομίας καιπροσφέ ρειυψηλήςασφάλειαςσύστημακωδικοποίησης.Σχετικάμετηνοι20 κονομικηπτυχήυπόδειξεότιπληντηςτεχνικήςανωτερότηταςτης, γιατις ίδιεςποσότητες εξοπλισμού καιτην ίδιαπροσφερόμενητη λεπικοινωνιακή εξυπηρέτηση, η προσφορά του ενδιαφερόμενου μέρους ήτανη πλέον συμφέρουσα. 25 Τελικά οκ.Σερδάρηςεισηγήθηκε όπωςηκατακύρωσητηςπρο σφοράς γίνει προς το ενδιαφερόμενο μέρος για "ολόκληρο τον εξοπλισμό που περιλαμβάνεται στο Proforma Invoice 89-SE-091 έναντι της συνολικής δαπάνηςτων $3,385,853 CIF, συμπεριλαμ βανομένων των εξόδων εγκατάστασης και εκπαίδευσης". Εισηγή30 θηκε, επίσης, όπως αγορασθεί απότο ενδιαφερόμενο μέρος πρό σθετος εξοπλισμός συνολικής αξίας $538.715.Έτσι το συνολικό κόστος της προσφοράς του ενδιαφερόμενου μέρους, περιλαμβα νομένου και του πρόσθετου εξοπλισμού ήταν της τάξης των $3,924,
- 35 Σχετικά μετηνπροσφοράτων αιτητώνήτανη θέσητουκ.Σερ δάρηότι παρουσιάζει τεχνικές αδυναμίες έναντι της προσφοράς τουενδιαφερόμενου μέρους καιήτανκαιπιο ακριβή. 40 Στην έκθεση του ο κ. Σερδάρης παρέθεσε αναλυτικά τους λό γους γιατους οποίους είχεαπορριφθείηπροσφοράτωναιτητών. OLκυριώτεροι ήταν: (α)Ημηυποβολή "desk survey study"ηοποία είχε καταστήσει 3217 Καλλής, Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1996)αδύνατητην αξιολόγηση της θεωρητικής κάλυψης τουπρο τεινόμενου δικτύου. (β)Ημησυμμόρφωση μεορισμένεςαπότις προδιαγραφές. 5 (γ)Η παροχή περιορισμένης πληροφόρησης σε σχέση με την "κονσόλα" ελέγχου η οποία είχε καταστήσει αδύνατητην πλήρηαξιολόγηση. Μπορούσε δεναυποτεθεί ότι οιβασικές λειτουργίες, OL οποίες είχανζητηθεί απότιςπροδιαγραφές, ήτανπολύ δύσκολο ναεκτελεσθούν. 10 (δ)ΠεριφερειακόΔίκτυο:Οιδοθείσες πληροφορίες,αναφορικά με το σχεδιασμό, τις επεξηγήσεις και τασχεδιαγράμματα, ήταν ανύπαρκτεςκαι ηπλήρης αξιολόγηση ήταν πολύδύ σκολη. Πανκύποιο Δίκτυο: Η έλλειψηλεπτομερών σχεδίων καιπλη ροφοριών καθιστά την αξιολόγηση της ποιότητας και απόδο σης των δικτύων πολύ δύσκολη. Τελικά οκ. Σερδάρηςπαρατήρησεανάμεσασ' άλλα: 15 20 Οσχεδιασμός είναιπολύσκοτεινός καιεπομένως δεν μπορούν να συναχθούν σαφή συμπεράσματα. Ηαξιολόγηση της προσφο ράς είναι πολύ δύσκολη και απόό,τι έχειπαρουσιασθεί είναικα θαρό ότι η Αστυνομία δεν μπορεί να βασίζεται πάνω στον προ- 25 σφοροδότη ότι θαπροσφέρει ένα λειτουργήσιμο σύστημα τηλεπι κοινωνιών. Ηπαράλειψητουπροσφοροδότηναανταποκριθείστις απαιτήσεις της προσφοράς και να δώσει μια καθαρή περιγραφή τουσχεδίου τουθέτουντηνπρσσφοράτουσεμειονεκτικήθέσηκαι δεν υπάρχει άλλη εκδοχή από του να θεωρηθεί ακατάλληλη για 30 ικανοποίηση των αναγκώντης Αστυνομίας. Ηπιοπάνωέκθεσητου κ. Σερδάρηεξετάστηκε απότην Τεχνι κή Επιτροπήτου Συμβουλίου Προσφορών στη διάρκεια 11συνε δριάσεων της οι οποίες έλαβαν χώραν από τις 14.11.89 μέχρι 35 16.1.
- Σημειώνεται ότι δεν ετηρούντο πρακτικάτων πιο πάνω συνεδριάσεων καιδεν παρευρίσκοντο όλα ταμέλητηςΕπιτροπής σε όλεςτις συνεδριάσεις. Τα σχετικά συμπεράσματα της Τεχνικής Επιτροπήςπαρατίθε- 40 νται στην επιστολή του Γραμματέατης προς τον ΓενικόΛογιστή, Πρόεδρο του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών, ημερ. 17.1.
- Σχετικά με την προσφορά των αιτητών η επιστολή αναφέρει ότι αφού εξετάστηκε επιβεβαιώθηκε ότι δεν συνάδει με τις προδια3218 4 Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v. Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής, Δ. γραφέςεπίτωνσημείων ταοποία αναφέρονταιστην έκθεσητουκ. Σερδάρη. Τελικό συμπέρασματηςΤεχνικής Επιτροπής,μετά από σύγκρισητηςπροσφοράςτουενδιαφερόμενουμέρουςκαιτηςπρο σφοράςτης ΕταιρείαςAncoS.A., ήτανότιηπροσφοράτου ενδια5 φερόμενου μέρους ήτανανώτερηκαιαναμένεταιναικανοποιήσει τις ανάγκεςτης Αστυνομίας. Ηεπόμενηεξέλιξηέλαβεν χώρανστις 6.2.
- Αποτελείτο από την εξέταση των προσφορών από το Κεντρικό ΣυμβούλιοΠρο10 σφορών. Στηδιάρκειαεκείνης της συνεδρίασης "άρχισε ημελέτη της έκθεσης της Αστυνομίας" στην παρουσία του κ. Σερδάρηο οποίοςεξήγησετασημείαπουυστερούνοιάλλεςπροσφορές"σύμ φωναμετηνπιοπάνωέκθεση". Στησυνέχειαημελέτητου θέμα τοςαναβλήθηκεγια"επόμενησυνεδρία". 15 Ηπεραιτέρωεξέταση τουθέματος έλαβε χώρανκατά τησυνε δρίαση του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών, ημερ. 13.2.
- Κατάτησυνεδρίαση εκείνη δεν έγινε οποιαδήποτεαναφορά στην προσφοράτωναιτητών.Έγινεαναφοράμόνοστηνπροσφοράτου 20 ενδιαφερόμενουμέρουςκαιστιςπροσφορέςδύοάλλωνεταιρειών. Σε σχέση με την προσφοράτου ενδιαφερόμενου μέρουςαναφέρ θηκε ότι πληροί τις προδιαγραφές και πρόσφερε ψηλής τεχνολο γίαςκαιπολύκαλήςποιότηταςεξοπλισμό μεαρκετάψηλόεπίπε δο ασφαλείας. Επίσης "φαίνεταιαπό την έκθεσητης Αστυνομίας 25 ότιοιτιμέςτουεξοπλισμού πουπροσφέρειείναιαρκετάκαλέςκαι συγκρίνονται πολύ ευνοϊκά με τις άλλες προσφορές". Τελικά ο Πρόεδροςεισηγήθηκεκατακύρωσητηςπροσφοράςστοενδιαφερό μενο μέρος. Μετην εισήγηση του Προέδρου συμφώνησαν καιτα υπόλοιπα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών καθώς 30 καιοκ.Σερδάρης.Τοδεθέμα"παρεπέμφθειστην ΥπουργικήΕπι τροπήγιατελική απόφαση". Μετά την πιο πάνω συνεδρίαση μεσολάβησαν ορισμένες πα ραστάσειςτωναιτητώνπροςτοΚεντρικό ΣυμβούλιοΠροσφορών. 35 Σαναποτέλεσματωνπαραστάσεωνεκείνων οΠρόεδροςτου Συμ βουλίουέδωσεοδηγίεςστηνΤεχνικήΕπιτροπήναεπανεξετάσειτα σημεία που εγείρονται στην έκθεση της Αστυνομίας τα οποία εφαρμόζονται στην προσφορά των αιτητών.Το αποτέλεσμα της επανεξέτασηςφαίνεταιστην επιστολήτου Γραμματέατης Επιτρο40 πήςπροςτον Γενικό Λογιστή, ημερ. 6.3.
- Θεωρώ σκόπιμο να παραθέσωαυτούσιες τις παραγράφους 1 και5της επιστολής: 3219 Καλλής,Δ. Thermphase Ltd ν. Δημοκρατίας (Αρ.2)
(1996)"Acting upontheinstructionsof Mr.B.Baltaian -Chairman Main Tender Board - theTechnical Committeereexamined thepoints raised in the Police report applicable to thetender submitted by Messrs Thermphase and would like to make the following comments. 5 1 Survey The Technical Committee was under the impression thatno desk survey was submitted. Subsequently a mapwas located 10 which was submitted originally with the tender, this map, according to the Technical Committee's opinion constitutes an indication that a desk survey study as requested in the specifications was carriedout. 15 Mr.Serdaris explaining hisposition onthispointclarified that the maps submitted with the tender do not constitute a desk survey as called for inthe specifications. On the 23.2.90 Messrs Thermphase submitted another map 20 showing thesides of therepeaters andthepredicted coverage of eachrepeater. 25
- The tenderer included 48 repeater stations as against 28 mentioned in the specifications and offered by the other tenderers considered. The value of the extra 20 repeaters according to thetenderer is £St313,
- Even if thevalue of the20 repeaters is deductedthetenderis still moreexpensive 30 by £C 149,153when compared with tender No3(Motorola) which fully satisfies thetender specifications. Conclusion 35 Based on the above it is the committee's opinion that this tender satisfies the requirements of the specifications. It is however more expensive than the tender No3by Motorola which satisfies thetenderspecifications andhasthe advantage thatthewholesystem ismanufacturedby thesamecompany." 40 Ηπεραιτέρωεξέτασητωνπροσφορώνέλαβεχώρανκατάτησυ νεδρίασητου ΚεντρικούΣυμβουλίουΠροσφορών,ημερ. 7.3.
- 3220 4Α.Α.Δ. 5 Thermphase Ltd v.Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής, Δ. Συμφωνά με ταπρακτικά της συνεδρίασης ο Πρόεδρος ενημέ ρωσε τα μέλη σχετικά με παραστάσεις που έγιναν από τους εκ προσώπουςτων αιτητώναναφορικά μετοστοιχείο τηςεπιτόπιας κατασκευήςμέρους τουεξοπλισμού γιατον οποίουπέβαλανπροσφοράοι αιτητές "έτσιπουεπιβάλλετο ηεξέταση τηςπροσφοράς αυτής έστω καιανείναι πω ακριβή από τηMotorola και Anco". Κατάτην ίδιασυνεδρίαση οκ.Σερδάρηςδιευκρίνισε ότι OL αιτητές "δεν έκαμανdesk survey και δεν υπόβαλανdesign ούτεκα10 θόρισαν τηθέση των repeaters". Σεό,τι αφοράτο ενδιαφερόμενο μέρος "διευκρίνισε επίσης ότι ταextra γιατα οποίαγίνεται εισή γησηνααγορασθούνδενπεριλαμβάνονταιστην τιμήτηςπροσφο ράςτωνάλλων προσφοροδοτών".ΤελικάαφούοΠρόεδροςσυνό ψισε τα συμπεράσματα του απότις συζητήσεις πουδιεξήχθηκαν 15 κατάτις συνεδριάσεις του Συμβουλίου και απότις εκθέσεις των τεχνικών, εισηγήθηκε όπωςαπόπλευράςδιαδικασίας προσφορών γίνει εισήγηση στην Υπουργική ΕπιτροπήΠροσφορών για αποδο χήτης πιο φθηνήςεντός προδιαγραφών προσφοράςτουενδιαφε ρόμενου μέρους "αναφέρονταςταυτόχρονατο θέματης προσφο20 ράς"των αιτητών "με έμφαση του στοιχείου της επιτόπιας κατα σκευής έτσιπουηΥπουργική Επιτροπή ναέχειτην ευχέρεια λαμ βάνονταςυπόψηόλαταδεδομέναναενεργήσει ανάλογασύμφωνα μετογενικό δημόσιο συμφέρον". 25 Τηνκιο πάνωσυνεδρίαση ακολούθησε επιστολή τουΠροέδρου του Κεντρικού Συμβουλίου ΠροσφορώνπροςτονΥπουργό Οικο νομικών,ημερ.20.3.90.Μετην επιστολή εκείνη (βλ.Παραγρ.3της επιστολής) τοΣυμβούλιο έκαμνεανάλυσητωνπροσφορώντουεν διαφερόμενου μέρους και εκείνων δυοάλλων εταιρειών καιειση30 γείτο ομόφωνατην αποδοχή της προσφοράςτου ενδιαφερόμενου μέρουςγιατοποσότων$3,386,000(CY£1,630,000).Σχετικάμετην προσφοράτωναιτητώναναφέροντοταπιοκάτω: "
- ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ THERMPHASELTD 35 40 Παράτογεγονός ότιόπωςπαρουσιάζεταιστον πίνακατιμώνη προσφοράαυτήείναιπιοψηλήκατάCY£267,000απότηντιμή της προσφοράςγιατην οποίαγίνεται εισήγηση για κατακύρω ση,θεωρήθηκεσκόπιμο όπωςσχολιασθεί καιηπροσφοράαυτή ηοποία εκτός ορισμένων μηουσιαστικών παρεκκλίσεων θεω ρείται εντός προδιαγραφών και ικανοποιεί τις ανάγκες της Αστυνομίας. Ο προσφοροδότης ζήτησε να ληφθούν υπόψη κατάτη μελέτη 3221 Καλλής,Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας(Αρ. 2)
(1996)των προσφορών ταπιοκάτωσημεία:α. Ίδρυσηντόπιαςβιομηγανίας.Η εταιρείαThermphase Ltdείναι κυπριακής ιδιοκτησίας που εδρεύει στο εξωτερικό και προτίθεται να κατασκευάσει μεγάλο μέρος του πιο πάνω 5 εξοπλισμού στην Κύπρομετην ίδρυσηειδικήςβιομηχανικής ομάδας. β. Ποσόnpoocpooac. Οπροσφοροδότης αμφισβητείτηνορθό τητα του ποσού της προσφοράς όπως παρουσιάζεταιστον 10 πίνακα τιμών και εισηγείται όπως απότο αρχικόποσότης προσφοράς του για σκοπούς σύγκρισης με τις άλλεςπρο σφορές αφαιρεθεί η αξία είκοσι μεταδοτών ύψους CY£208,000,οι οποίοιπροσφέρθηκανπέραντωνόσων ανα φέρονταιστις προδιαγραφέςσανενδεικτικός αριθμόςμετά- 15 δοτών.Νοουμένου ότι γίνει αποδεκτήηπιο πάνωεισήγηση τουπροσφοροδότηηδιαφοράτηςτιμήςτης προσφοράςτου σε σχέση με την Motorolla μειώνεται από CY£267,000 σε CY£59,
- 20 Πα την πιο πάνω προσφορά δε γίνεται απότο Συμβούλιο ει σήγηση γιααποδοχή ήαπόρριψητηςγιατί εφόσον η προσφορά αυτήείναιπιοακριβή απόάλληπουείναιεντόςπροδιαγραφών δεν υπάρχει δικαιολογία για απόρριψη της πιο φθηνής μέσα στα πλαίσια της διαδικασίαςτων προσφορών. Παρόλο τούτο 25 γιασκοπούς πολιτικήςυποστήριξης τηςπροσπάθειαςδημιουρ γίας ντόπιων βιομηχανιών θαμπορούσε ηΥπουργικήΕπιτρο πήΠροσφορών ανκρίνει τούτο σκόπιμο μεβάσητις πρόνοιες τουάρθρου22Α των Κανονισμών Αποθηκών νααναστείλει τη διαδικασία προσφορών και να παραπέμψει το θέμα στο 30 Υπουργικό Συμβούλιο γιαλήψη τελικήςαπόφασης." ΗεπίδικηαπόφασηλήφθηκεαπότηνΥπουργικήΕπιτροπήστις 2.4.
- Την παραθέτω: 35 "Μελετήθηκε η επιστολή του Γενικού Λογιστή, Προέδρου Κε ντρικού Συμβουλίου Προσφορώνημερ.20.3.90, οι εκθέσειςτης Τεχνικής ΕπιτροπήςΠροσφορών ημερ. 17.1.90και6.3.90καιη έκθεση αξιολόγησης του κλάδου τηλεπικοινωνιών του Αρχη γείου Αστυνομίας. Συζητήθηκεσε έκταση το θέμαπου θίγεται στην παράγραφο5 της επιστολής του Γενικού Λογιστήσε ό,τι αφοράτηνπροσφο ράτης εταιρείας Thermphase Ltd και επεκράτησε ηάποψηότι 3222 40 4 Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v.Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής, Δ. 5 δεθαμπορούσε ναδοθείπροτίμηση ήπροστασίαστην πιο πά νω προσφορά έναντι της πιο φθηνής γιατί δεν πρόκειται για υφιστάμενηκαι λειτουργούσαν στην Κύπρο Βιομηχανία αλλά γιαπρόθεσητων προσφοροδοτών για ίδρυση Βιομηχανίαςκαι κατασκευήμέρους τουυπόσυζήτηση εξοπλισμού. 10 Μετοπιο πάνωσκεπτικό και μεβάσητο περιεχόμενο της πα ραγράφου 3της επιστολής του Προέδρου Κεντρικού Συμβου λίου Προσφορών αποφασίζεται όπως γίνει αποδεκτή ηπροσφοράτωνκ.κ. Motorola Inc. Παρόντεςοι κ.κ.Φρ. Γιάγκου Ν. Σερδάρης" 15 EivaLπρόδηλο απότοπεριεχόμενο της επίδικηςαπόφασηςότι η προσφορά του ενδιαφερόμενου μέρους θεωρήθηκε πιο φθηνή απόεκείνητων αιτητών.Αυτότοσυμπέρασμααποτέλεσε ένα από τους κύριους λόγους της αποδοχήςτης προσφοράς τουενδιαφε ρόμενου μέρους.Ωστόσοαμφισβητήθηκεέντονααπότουςαιτητές. 20 Υποστήριξαν ότι οι καθ' ων ηαίτησηπεπλανημέναθεώρησαν ότι η προσφορά του ενδιαφερόμενου μέρους ήταν φθηνότερη από εκείνητωναιτητών. Βάθρογιατοεπιχείρηματουςήτανοιπιοκά τωθέσειςτωναιτητών: 25 30 (α)Ότι η εγκατάσταση δεν συμπεριλαμβάνετο στην τιμήπρο σφοράςτου ενδιαφερόμενου μέρους. (β)Οι αιτητές ζήτησαν Λ.Κ.1,689,000και δωρεάνεξαρτήματα και συντήρηση ύψους Λ.Κ.211,125 ενώ το ενδιαφερόμενο μέρος ζήτησε Λ.Κ.1,630,000 πλέον Λ.Κ.259,370(ισάξιο των Δολλαρίων Η.Π.Α.538,715)γιαextraεξαρτήματα. Ήταν η θέσητων αιτητών ότι αν αφαιρεθούν ταεξαρτήματα και ταέξοδα της εγκατάστασης θαφανεί ότι ηπροσφοράτωναι35 τητώνήτανφθηνότερη. Η επίδικηαπόφασηήταν, επομένως,απο τέλεσμαπλάνηςπερί ταπράγματα. Για την εξέταση του πιο πάνω λόγου ακυρώσεως καθίσταται αναγκαίοόπωςαπαντηθούνταπιοκάτωερωτήματα: 40 (α)Κατάπόσο οι προδιαγραφέςπεριλάμβανανυποχρέωση του προσφοροδότηγια εγκατάστασητουδικτύου. (β)Κατά πόσο το ενδιαφερόμενο μέρος με την προσφορά του 3223 Καλλής,Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας(Αρ. 2)
(1996)είχεαναλάβειτηνεγκατάσταση. Πα τηναπάντησητωνπιοπάνω ερωτημάτων θαπρέπειναγί νει αναφορά στις προδιαγραφές. Στην κρινόμενη περίπτωσηη προκήρυξηγιαυποβολήπροσφορώντιτλοφορείται: 'Tenders for 5 the design, supply, installation and commissioning of a complete PoliceRadiotelephone Network". Η παράγραφος 8των εγγράφων τηςπροσφοράςπροβλέπει: "
- TenderPrices 10 8.1 The tenderer shall indicate on the appropriate Price Schedules attached to these documents the unit prices and total tender price of thegoods it proposes to supply under theContract. 15 8.2 Prices indicated on the Price Schedule shall be the price of the goods quoted CIF,Limassol (Seafreight) plus clearing charges anddelivery expenses tosite. 20 8.3 Costs associated with installation and commissioning, training,spare partswhereappropriate,andmaintenanceof goods,mustbe shown separately." Ηπαράγραφος20 έχει ωςπιοκάτω: 25 "20.Evaluation andComparison ofTenders
- 1 In evaluating tenders, references in the technical specifications tonumbers (performance,values,sizeetc.) 30 is to be interpreted as denoting levels of technology and are not absolute. Models of equipment will not be excluded from consideration due solely, to presence of minor deviations from those stated. In determining the lowestevaluated tender,thefinancial evaluation willtake 35 intoaccount,whereappropriate,inadditiontothe tender price:- Cost of Installation and Commissioning - ProgrammeandCost of ProposedTraining." Κάτωαπότον τίτλο "Special Conditionsof Contract"στοΜέ ρος IIIτων εγγράφωντης προσφοράς αναφέρονται ταπιοκάτω (βλ.παραγ. I (c)): 3224 40 4 Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v. Δημοκρατίας(Αρ. 2) Καλλής, Δ. "(c) "The goods" means the design, sypply, installation and commissioning of a complete Police Radiotelephone Network, which the Supplier is required to provide tothe Purchaser underthe Contract;" 5 Αναφορικά με την εγκατάσταση προβλέπονται τα πιο κάτω στηνπαράγραφο 7τωνπροδιαγραφών: "7.Installation and Commissioning 10 7.0Tenderers should - Provide all ancillary equipment and materials necessary for the installation and commissioning of the proposed system. 15 - Provide all necessary interfaces to facilitate theconnection of theControl Consoles to the Public telephone network." 20 Λαμβάνωυπόψημουτο λεκτικό των πιοπάνωόρων. Κρίνω ότι η εγκατάστασηκαιπαραλαβήτουσυστήματος(installation and commissioning) αποτελούσε ουσιώδες μέρος των όρων τηςπρο σφοράς.Οι προδιαγραφέςσαφώςπεριλαμβάνουνυποχρέωση του 25 προσφοροδότηγιαεγκατάστασητουδικτύου(βλ.ειδικώςτηνπα ράγραφο20.1 πιοπάνω). Επομένωςδίνεταικαταφατικήαπάντη σηστοπρώτο ερώτημα. Αναφορικά με το δεύτερο ερώτημα το ενδιαφερόμενο μέρος 30 στοπροτιμολόγιοτου,σελ.29 (βλ.Τεκ.XI), αναφέρει: "Installation &Commisioning - Assumesmax. length of stay in Cyprus is 30 days. Assuming no more than two visits. N.C." 35 Στησελ. 7του Κεφ.6τηςπροσφοράςτουενδιαφερόμενου μέ ρουςκάτωαπότοκεφάλαιο'Terms andConditions" αναφέρονται ταακόλουθα: 40 "Motorola will provide an F.T.R. Field Technical Representative to supervise the installation and commissioning which we understand will be done by the Police. We suggest that he will supervise one division, and then leave the Police to do the remaining five divisions. For 3225 Καλλής, Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1996)thepurposeof thisproposal, wehaveassumedthatonemonth is thetime hewillspendin Cyprus. Thisrepresents twovisits. One to get the istaliation started and complete one division, and a final visit to inspect the work done by the police and participate inthe final commissioning. 5 This supervision willbeprovidedfree of charge." Λαμβάνοντας υπόψη το λεκτικό των όσων αναφέρονται πιο πάνω κρίνω ότι τα όσα αναφέρονταιπιο πάνω-στη σελ. 29 του 10 προτιμολογίου - σύμφωνα με τα οποία δεν θα υπήρχε χρέωση ("N.C.") για την εγκατάσταση και παραλαβή ("installation and commissioning"), τελούσαν κάτωαπότηνπροϋπόθεσηότι οτεχνι κός αντιπρόσωπος του ενδιαφερόμενου μέρους δεν θα παραμεί νει στην Κύπρο συνολικά πάνωαπό30 μέρες καιότι δεν θαχρει- 15 άζοντοπάνωαπόδύοεπισκέψεις τουστην Κύπρο. Στησελ. 7(βλ. αμέσως πιο πάνω)επεξηγείται ότι σύμφωνα μετην αντίληψη του ενδιαφερόμενου μέρους ηεγκατάστασηκαιπαραλαβήθαγινόταν από την Αστυνομία. Επεξηγείται, επίσης, ότι η υποχρέωση που αναλαμβάνει,σύμφωνα με την προσφοράτου,ήτανηπαραχώρη- 20 ση ενός ατόμου για σκοπούς εποπτείας της εγκατάστασης. Δεν αναλαμβάνετο η εκτέλεση της εγκατάστασης. Περαιτέρω η επο πτείατηνοποίαανέλαβετοενδιαφερόμενο μέροςαναφέρετο μόνο σε μιααπότις 6εγκαταστάσεις. 25 Από ταπιοπάνωπρρκύπτεισαφώς: (α)Ότι ηπροσφοράτου ενδιαφερόμενου μέρους δεν περιλάμβανε ανάληψηυποχρέωσης γιατηνεγκατάσταση. 30 (β)Ότι ηπροσφοράτου ενδιαφερόμενου μέρους ήτανεκτόςπρο διαγραφών. Επομένωςδίνεταιαρνητικήαπάντησηστοερώτημα(β),πιόπά νω. Θα αναφερθώσε μεταγενέστερο στάδιο στις συνέπειες της μη συμμόρφωσης μετιςπροδιαγραφές. Θα εξετάσω, στη συνέχεια, κατά πόσο το συμπέρασμα στο 40 οποίο έχουν αχθεί οι καθ' ων η αίτηση, σύμφωνα με το οποίο η προσφορά του ενδιαφερόμενου μέρους ήτανφθηνότερηαπόεκεί νη των αιτητών, υποστηρίζεται από το υλικό το οποίο βρίσκετο ενώπιον τους. Έχωήδηαποφανθείότι ηπροσφοράτουενδιαφε3226 35 4 Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v.Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής, Δ. ρόμενου μέρους δεν περιλάμβανε ανάληψη υποχρέωσης για την εγκατάσταση.Ακολουθείπως ηαποδοχήτης - παρά την περί του αντιθέτουαπαίτησητων όρωντηςπροσφοράς- σημαίνει πωςτην εγκατάστασηκαιτην συνακόλουθη δαπάνηθατην αναλάμβανε η 5 Αστυνομία. Αντίθετα ηπροσφοράτων αιτητώνπεριλάμβανεπο σό £St178,392.27 που αντιπροσώπευε τοκόστος εγκατάστασης καιπαράδοσης (installationandcommissioning) τοοποίοτοενδια φερόμενο μέρος δεν περιέλαβε στην προσφοράτου. Η τελική κα τάληξητου Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορώνήτανότι: "Νοου10 μένου ότιγίνειαποδεκτήη εισήγησητων αιτητώνγιααφαίρεση20 μεταδοτώνύψους Λ.Κ. 208,000ηδιαφορά της τιμής τηςπροσφο ράςτους σεσχέσημετοενδιαφερόμενο μέρος μειώνεται από Λ.Κ. 267,000σεΛ.Κ. 59,000.Πρέπει να σημειωθεί ότιηΤεχνική Επι τροπή(βλ.τηνπιοπάνωεπιστολή τηςημερ.6.3.90), ακόμηκαιμε15 τά την αφαίρεση της αξίας των μεταδοτών, θεώρησε ότιηπρο σφοράτωναιτητώνήτανκατάΛ.Κ. 149,153ακριβότερηαπό εκεί νητου ενδιαφερόμενου μέρους. Αν ληφθείυπόψητοπιοπάνωποσότων£St 178,392 τοοποίο, 20 σύμφωνα μετην προσφορά των αιτητών αντιπροσώπευε το κό στος της εγκατάστασης και παράδοσης,τότε,θαμπορούσε να ει πωθείότιη διαφοράτωνΛ.Κ. 59,000, μεταξύτωνδυοπροσφορών ίσωςναεκμηδενίζεται. Θεωρώότιτουλικό πουβρίσκετο ενώπιον τηςΔιοίκησης δημιουργεί εύλογεςαμφιβολίες περί τηςορθότητας 25 της πιο πάνωδιαπίστωσης της Διοίκησης σύμφωνα μετηνοποία η προσφορά τουενδιαφερόμενου μέρους ήταν φθηνότερη από εκείνη των αιτητών. Ηαμφιβολίαεπιτείνεταικαιαπότο γεγονός ότι ημεν Τεχνική Επιτροπή ανεβάζειτην διαφοράανάμεσα στις δύο προσφορές στις Λ.Κ. 149,153, ενώ το Κεντρικό Συμβούλιο 30 Προσφορών στις Λ.Κ. 59,000. Ακολουθεί πως οι αιτητές έχουν κατορθώσει να καταστήσουν πιθανήτην ύπαρξη πλάνης περίτα πράγματα. Ημαρτυρίαηοποίαέχειπαρουσιασθείενώπιον μουμετη μορ35 φήενόρκων δηλώσεων καθώς και μέσα απότην αντεξέταση των δυοομνύσαντων τιςένορκεςδηλώσεις εκμέρουςτωνκαθ'ωνηαί τηση- ΣερδάρηκαιΠίττα- δεν στάθηκε ικανήγιαναάρει τις πιο πάνω αμφιβολίες. Ημεν μαρτυρίατου κ. Σερδάρηδεναναφέρε ταιειδικώςστοζήτηματηςεγκατάστασηςκαιοίδιος,λόγωτηςπα40 ρέλευσης μεγάλου χρονικού διαστήματος,δενθυμότανδιαφορά πολύ ουσιώδη και βασικάζητήματα. Η δε μαρτυρίατουκ. Πίττα πάνωστο ίδιοζήτημα-της εγκατάστασης- δενήτανκαθόλουδια φωτιστική. Βασίζετο κυρίως πάνω στο περιεχόμενο τωνδιαφό ρων έγγραφων τα οποία είναι ενώπιον του δικαστηρίου και στα 3227 Καλλής,Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας(Αρ. 2)
(1996)οποία έχωαναφερθείπιοπάνω. Εναπόκειτοστο Δικαστήριολοι πόν να τα ερμηνεύει και αξιολογήσει. Το αποτέλεσμα της ερμη νείαςκαιαξιολόγησης τοέχωπαραθέσειπιοπάνω. Είναιηύπαρ ξηπιθανής πλάνης. 5 Είναι παγίως δεκτό από τη νομολογία ότι η πλάνη περί τα πράγματα "άγει εμμέσως εις παράβασιντου Νόμου και συνιστά λόγον ακυρώσεως" (βλ. Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου Επικρατείας, 1929-59, σελ. 269). 10 Σχετικάμετην"πλάνηπερίταπράγματα"παραθέτωτοπιοκά τω απόσπασμααπότην υπόθεση Παπαϊωάννον κ.ά. ν. Δημοκρα τίας(αρ.2)
(1991)3Α.Α.Δ. 713(απόφασηΚωνσταντινίδη,Δ.) στις σελ.723-726: 15 "Όπως σημειώνεται απότον Γ. Παπαχατζή -Σύστημα του Ισχύοντος στην Ελλάδα Διοικητικού Δικαίου, 6η έκδοση, σελ. 650,ηπλάνηπερίταπράγματααποτελείπαρανομίαπουεμφι λοχωρεί στη σειρά των συλλογισμώνήστον 'ειρμό τωνσκέψε ων' της διοικητικής αρχής την ώρα που έκανε την επιλογή. 20 Επίσης, σύμφωνα με τον Μιχ. Δ. Στασινόπουλο στο Δίκαιον Διοικητικών ΠράξεωνΑνατ. 1982 σελ. 298, αυτήηπλάνη'έχει ως αποτέλεσμα ότι αποσύρει την νόμιμην βάσιν της πράξεως καικαταλείπειταύτηνάνευερείσματος,ήτοιπαράνομον'. Βλ. επίσης Ε.Σπηλιωτόπουλος - Εγχειρίδιον Διοικητικού Δικαίου, 25 4ηέκδοση,σελ.476-477. Επέρχεταιόμως αυτότοαποτέλεσμα μόνοανηπλάνη ήταν ουσιώδης. Στο έργο της αποτίμησης της σημασίας τηςπλάνης το κριτήριο δεν είναι το κατάπόσο,κατάτην κρίση του Δικά- 30 στηρίου,το διοικητικό όργανοθααποφάσιζεέτσιή διαφορετι κάανείχε ενώπιον τουτηνπραγματικήκαιόχι Τη λανθασμένη εικόνατωνπραγμάτων.Ένατέτοιο εγχείρημα,πέρααπότοότι θα ήταν εντελώς υποθετικό,θα σήμαινε και σχηματισμό πρω τογενούς κρίσης απότο Δικαστήριο ως προς το ποιος μεταξύ 35 των υποψηφίων ήτανήθαέπρεπε να θεωρηθεί ως οκαταλλη λότερος γιαπροαγωγή,πουδεν είναι έργοδικότου. Τοορθόκριτήριο είναιάλλοκαιείναιεντελώςσταθερό. Τί θεται θέμα τέτοιας παρανομίας όταν η πλάνη επηρέασε την 40 απόφαση του οργάνου. (Βλ. Στασινόπουλος (ανωτέρω) σελ. 300 καιRepublic v.Argyrides
(1987)3C.L.R. 1092, Sekkides v.Republic
(1988)3C.L.R.2136, αναφορικάμετοανάλογοθέ ματουπότεη διαπίστωσηπαρατυπίας οδηγεί σε ακύρωσητης 3228 4 Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v.Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής, Δ. απόφασης). 5 Το πότε ορισμένη πλάνη θεωρείται ότι επηρέασε την από φασηδεν είναι δυνατό,βέβαια,ναπροκαθοριστεί. Εξαρτάται από ταδεδομένατηςκάθεπερίπτωσης." Όπως υποδεικνύεται απότον Μ.Στασινόπουλο -ΔίκαιοΔιοι κητικώνΠράξεων, 1951,σελ. 300 -οουσιαστικός περιορισμός του ελέγχουτηςπλάνηςπερίταπράγματα συνίσταται ειςτοότι προς 10 παράβασητουΝόμουδεν μπορείναεξομειωθεί "πάσαπλάνη"πε ρί τα πράγματααλλά μόνο ηπλάνη,ηοποία επηρέασε την από φαση του οργάνου. Επηρεάζει δε η πλάνη οσάκις ανάγεται εις πραγματικά περιστατικάταοποίααποτελούν (α) τηνπροϋπόθε σητηνοποίαόρισεοΝόμος,ή(β) τηναιτία"εξηςκατ' ιδίανεκλο15 γήνωρμήθητοόργανοεις την επιχείρησιν τηςπράξεως". 20 25 30 35 40 Στην κρινόμενη περίπτωση ηπλάνη-ότι ηπροσφοράτου εν διαφερόμενου μέρους ήτανφθηνότερη -έχει επηρεάσει σε ύψιστο βαθμότηναπόφασητηςΔιοίκησης. Ανάγεται -ηπλάνη- ειςπραγματικά περιστατικά τα οποία αποτελούν την αιτία "εξ ης κατ' ίδιαν εκλογήν ωρμήθητο όργανον εις την επιχείρησιν τηςπράξε ως". Επομένωςησχετικήπλάνη"άγει εμμέσωςειςπαράβασιντου Νόμου"και συνιστά λόγον ακυρώσεως. Στην παρούσα υπόθεση αυτόπουέχειδιαπιστωθείείναιη ύπαρξηπιθανήςπλάνηςπερίτα πράγματα. Σύμφωνα μετον Στασινόπουλο (πιοπάνω) στις σελ. 304 και 305, ηνομολογία δημιουργεί τεκμήριο κατάτης πλάνης, δηλαδήτεκμήριουπέρτηςορθήςεξακριβώσεως τωνπραγματικών περιστατικών. Ωστόσοαυτότοτεκμήριο είναι ιδιόρρυθμο επειδή κάμπτεται απότην στιγμήπουηχαρακτηριστική εις το συζητητικό σύστημα δραστηριότητατουδιαδίκουκατόρθωσενακαταστή σει πιθανήν την πλάνη, δηλαδή να δημιουργήσει στο Δικαστή απλώς αμφιβολίες "περί της ορθότητος της διαπιστώσεως του πραγματικού εκ μέρους της Διοικήσεως" -όπως έχει εδώ ηπερί πτωση. Σετέτοια περίπτωση -συνεχίζει οΣτασινόπουλος - ο Δικαστής ευρισκόμενος σε αμφιβολία,δενκλίνει προς το τεκμήριο, αλλά"τρέπεταιπροςμιαντωνδύοοδών",ή(α)διατάσσειαποδεί ξεις ή(β)ακυρώνει την πράξηγια να διαπιστώσει ηΔιοίκηση τα πραγματικά περιστατικά "κατάτρόπο μηκαταλείποντααμφιβο λίας". (Βλ. και Κωνσταντίνουν. Συμβουλίου Αμπελουργικών Προϊόντων
(1992)3Α.Α.Δ. 228,234,235 (απόφασητηςΟλομέλει ας),Χ"Μιχαήλ κ.ά. ν. Δημοκρατίας
(1972)3Α.ΑΛ. 246, 252, Ζένιος ν.Δημοκρατίας
(1983)3Α.Α.Δ. 1181, 1183, US4, Κοζάκηςν. Δημοκρατίας
(1967)3Α.Α.Δ. 265, 268, Μάλλονροςκ.ά. ν. Α.Η.Κ.
(1974)3Α.Α.Δ.220,224,Χριστοδονλονν.Α.ΤΗ.Κ.
(1978)3 Α.ΑΛ. 3229 Καλλής,Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1996)61,69,Κοντόςν.Δημοκρατίας
(1974)3Α.Α.Δ. 112,θαλασσινόςν. Δημοκρατίας
(1974)3Α.ΑΛ. 290,294,Ιωαννίδηςν. Δημοκρατίας
(1972)3 Α.ΑΛ. 318, 324). Δε θεωρώ πρόσφορο να διατάξω "αποδείξεις". Πρόκειται για υπόθεση στην οποίαεμπλέκονται καθαρώςτεχνικά θέματα.Η δια πίστωση των πραγματικώνπεριστατικών, ιδίως σε υποθέσεις που εμπλέκονται τεχνικά θέματα,έπρεπε να είχεγίνει απότη Διοίκη ση,η οποίαδιαθέτει επιτελείο τεχνικών, μετρόποπουναμηναφή νει αμφιβολίες. 5 10 Υπό το φως δετηςπιο πάνωδιαπίστωσης μουγια τηνύπαρξη πιθανής πλάνης περί τα πράγματα,κρίνω ότι ηεπίδικηαπόφαση πρέπει να ακυρωθεί. 15 Υπάρχουν καιάλλοι λόγοιακυρώσεως, στους οποίους θα ανα φερθώαμέσως πιόκάτω. Είναι πρόδηλο απότο περιεχόμενο της επίδικης απόφασηςότι τα έγγραφα που εξετάστηκαν από την Υπουργική Επιτροπήπριν 20 τηλήψη της ήτανταπιο κάτω: (α)Ηεπιστολή του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών,20.3.90. (β)Οι εκθέσειςτηςΤεχνικής ΕπιτροπήςΠροσφορών,ημερ. 17.1.90 25 και6.3.90. (γ)Ηέκθεσηαξιολόγησης τουκ.Σερδάρη. Σεσχέσημεταπιοπάνωέγγραφαπαρατηρώ: 30
(1)Ηέκθεση τουκ.Σερδάρησαφώςπεριγράφειτηνπροσφοράτων αιτητών ως παρουσιάζουσα σοβαρές αδυναμίες οι οποίες την καθιστούν ακατάλληλη για ικανοποίηση των αναγκών της Αστυνομίας και ως εκ των ανωτέρω δεν την συνέστησε. Επί- 35 σης,μετην ίδιαέκθεση,ηπροσφοράτωναιτητώνφέρεταιναεί χε υποβληθεί χωρίς "desksurveystudy".
(2)Ηεπιστολή της Τεχνικής Επιτροπής,ημερ. 17.1.90, επιβεβαιώ νει ότι η προσφορά των αιτητών δεν συνάδει με τις προδια- 40 γραφές επί των σημείων που αναφέρονται στην έκθεση της Αστυνομίας.
(3)Ηεπιστολή της Τεχνικής Επιτροπής,ημερ.6.3.90,αντίθετα με 3230 4 Α.Α.Δ. 5 10 Thermphase Ltd v.Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής, Δ. τα όσα αναφέρονται στην έκθεση του κ. Σερδάρη,δέχεται ότι έγινε"desk survey study".Τελικά, αναφέρει επίσης -σε αντίθε ση μετα όσα αναφέρονται στη προηγούμενη έκθεση της,ημερ. 17.1.90και στην έκθεση του κ. Σερδάρη-ότι ηπροσφορά των αιτητών ικανοποιεί τις απαιτήσεις τωνπροδιαγραφών.
(4)Η επιστολή του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών, ημερ. 20.3.90- καιπάλιναντίθεταμεταόσααναφέρονταιστην έκθε σητου κ. Σερδάρη- υποδεικνύει όπ ηπροσφοράτων αιτητών, εκτός' ορισμένων μη ουσιαστικών παρεκκλίσεων, θεωρείται εντός προδιαγραφώνκαι ικανοποιεί τις ανάγκες της Αστυνο μίας. Ταόσα αναφέρονταιστις παραγράφους
(1)μέχρι
(4)πιοπάνω 15 σαφώς υποδεικνύουν ότι τα σχετικά με την καταλληλότητα της προσφοράς των αιτητών συμπεράσματα του κ. Σερδάρη είχαν ανατραπείτόσο από τηνΤεχνική Επιτροπή(βλ.επιστολή τηςημερ. 6.3.90)όσο καιαπότο Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορών (βλ. επι στολήτου ημερ.20.3.90). Ωστόσοηέκθεση τουκ. Σερδάρη παρέ20 μείνεπάνωστοτραπέζικαιαποτέλεσε ένααπόταέγγραφαπουμε λετήθηκαν απότην Υπουργική ΕπιτροπήΠροσφορών. Πάνωστο COLOτραπέζιπαρέμεινεκαιη έκθεση τηςΤεχνικής Επιτροπής,ημερ. 17.1.90, ηοποία - όπως έχειήδηυποδειχθεί -είχεανατραπεί από την μεταγενέστερη έκθεση τηςημερ.6.3.90. Δεν ήτανμόνοηέκθε25 ση του κ. Σερδάρηπου παρέμεινε πάνω στο τραπέζι. Ενώ μετά την ανατροπήτων συμπερασμάτων του -σε σχέση με την καταλ ληλότητα της προσφοράς των αιτητών -απότην Τεχνική Επιτρο πή,τοκύρος της οποιασδήποτε επιστημονικής γνώμης τουκ.Σερ δάρηέπρεπε να είχε μειωθεί δραστικά οκ. Σερδάρηςσυνέχισενα 30 διαδραματίζει τον κυρίαρχο, σημαίνοντα και δεσπόζοντα ρόλο του. Έτσιτονβλέπουμε ναπαρευρίσκεται κατάτη συνεδρίαση του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών, ημερ. 7.3.90,και να διευκρι νίζειότι PIαιτητέςδενείχανυποβάλει"desksurveystudy"-καιαυ τό παρά την πιο πάνω διαπίστωση της Τεχνικής Επιτροπής (βλ. 35 επιστολή της ημερ. 6.3.90)ότι οι αιτητές είχαν κάμει "desksurvey study". Περαιτέρωη αρχικήυιοθέτηση της έκθεσης τουκ.Σερδάρη από τηνΤεχνική Επιτροπή(βλ.επιστολή τηςημερ. 17.1.90) είχεσανσυ40 νέπεια να μην ετοιμάσει - η Τεχνική Επιτροπή- οποιαδήποτετε χνικήανάλυσητηςπροσφοράςτωναιτητών, ενώείχεετοιμάσει τέ τοια ανάλυση σε σχ^η μετην πρρσφορά του ενδιαφερόμενου μέ ρους και της εταιρείας Anco S.A.. Έτσι δεν είχε ποτέ τεθεί ενώ πιον του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών καιτης Υπουργικής 3231 Καλλής, Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1996)Επιτροπής Προσφορών τεχνική ανάλυση της προσφοράς των αι τητών απότηνΤεχνική Επιτροπή. Πρέπει στο σημείοαυτόνατο νισθείμεέμφασηότι έναςαπότους λόγους κατακύρωσηςτηςπρο σφοράς στο ενδιαφερόμενο μέρος, όπως καταφαίνεται από την απόφασητης Υπουργικής Επιτροπής Προσφορών, ήταντο περιε- 5 χόμενο της παραγράφου3της επιστολής του Κεντρικού Συμβου λίου Προσφορών, ημερ. 20.3.90, στο οποίο παρατίθετο ανάλυση των τεχνικών χαρακτηριστικών της προσφοράς του ενδιαφερόμε νου μέρους. 10 Θεωρώ ότι μιατεχνική ανάλυσηαπόμέρους τηςΤεχνικής Επι τροπήςθααποτελούσε ανάλυσηαυξημένουκύρουςσεσύγκριση με τηνανάλυση τουκ. Σερδάρη. Θεωρώ περαιτέρω ότι ηαπουσία τεχνικής ανάλυσης της προ- 15 σφοράς των αιτητών απότηνΤεχνική Επιτροπή -ενώ υπήρχετέ τοιαανάλυση σε σχέσημετην προσφοράτουενδιαφερόμενου μέ ρους -καταδεικνύει ότι οι διαγωνιζόμενοι δεν έτυχαν ίσης μετα χείρισης, όπωςυπαγορεύεταιαπότηΝομολογία (Βλ. Leisureland HotelEnterprises Ltd v.Δημοκρατίας
(1992)3Α.ΑΛ. 538,545 - 20 απόφασητης Ολομέλειας). Εκτόςτηςπαράβασηςτηςαρχήςτης ίσης μεταχείρισης, ηοποία από μόνη της αποτελεί λόγοακυρώσεως, το δικαστήριο δεν είναι δυνατόναυπολογίσει - ούτεκαι είναι επιτρεπτό - ποιαθαήτανη 25 κατάληξη της Υπουργικής Επιτροπής Προσφορών εάν είχε ενώ πιοντηςτεχνική ανάλυσητηςπροσφοράςτωναιτητώναπότηνΤε χνική Επιτροπήκαι εάν: (α)δεν ελάμβανε υπόψη την έκθεσητου κ.Σερδάρησεσχέσημετηνμηκαταλληλότητα τηςπροσφοράςτων αιτητών, (β) οκ. Σερδάρηςδεν συνέχιζε - μετάτην ανατροπή των 30 συμπερασμάτων του - ναδιαδραματίζειτον σημαίνοντα ρόλοτον οποίο είχε διαδραματίσει. Αυτήηκατάστασηπραγμάτωναποτε λεί λόγο ακυρώσεως (Βλ. Δημητριάδης ν.Δημοκρατίας (αρ.1)
(1992)4 Α.ΑΛ 627, ηοποίαυιοθέτησε τολόγο (ratio) τηςΠαπαϊωάννονπιο πάνω). 35 Όπως φαίνεται από το ενώπιον μου υλικό (βλ. έκθεσητου κ. Σερδάρη)οι καθ' ων ηαίτηση ενέκριναν την αγοράαπότοενδια φερόμενο μέρος πρόσθετου εξοπλισμού αξίας $538,
- Σύμφω να μεταπρακτικά τρυ Κεντρικρύ Συμβουλίου Προσφορών,ημερ. 40 7.3.90,"τα extra για τα οποίαγίνεται εισήγηση-απότον κ. Σερ δάρη -να αγορασθούν δεν περιλαμβάνονται στην τιμή της προ σφοράς των άλλων προσφοροδοτών". EivaL, επομένως, πρόδηλο ότι έχει λάβει χώραν κατακύρωσης προσφοράς σε σχέση με την 3232 4 Α.Α.Δ. Thermphase Ltd v. Δημοκρατίας (Αρ. 2) Καλλής,Δ. οποίαδενέγινεδιαγωνισμός γιατηνπρομήθειαεξοπλισμού αξίας $538,
- ELVOL νομολογημένο ότι οι προσφοροδότες πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης απο νομικής και πραγματικής πλευράς. Τούτο επιβάλλεται τόσο απότησυνταγματικήαρχήτης ισότητας, σύμφωνα μετοάρθρο28τουΣυντάγματος,όσο καιαποτις εφαρ μοζόμενες σεδημοπρασίεςγενικές αρχέςτουδιοικητικού δικαίου, πουαπαιτούννατηρούνται OL γενικές αρχέςτου ελεύθερου συνα10 γωνισμου,ηκατάργησητωνοποίωνσυνεπάγεται ακυρότητα. Με άλλα λόγια, η έννοια του ελεύθερου συναγωνισμού συνεπάγεται τον κανόνα της ισότητας των διαγωνιζόμενων και η διοίκηση οφείλεινα μεταχειρίζεταιτους προσφοροδότες πάνωσε ίση βάση. (Βλ., μεταξύ άλλων, Leisureland (πιο πάνω), Medcon 15 Construction and Others v. Republic
(1968)3 C.L.R. 535, Kounnas and Others v.Republic
(1972)3 C.L.R.542, σελ. 546, Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου Επικρατείας 1929-59, σελ. 430). 5 20 Στηνκρινόμενη υπόθεση θεωρώότι ηχωρίς διαγωνισμό κατα κύρωση της προσφοράς για αγορά πρόσθετου υλικού αξίας $538,715μέσασταπλαίσιατηςκυρίωςπροσφοράςσυνιστά παρα βίαση των πιο πάνωαρχών. Οι διαγωνιζόμενοι δεν έτυχαν ίσης μεταχείρισης. Η αξίατουπρόσθετου υλικού,ηαγοράτουοποίου 25 κατακυρώθηκεστο ενδιαφερόμενο μέρος χωρίς διαγωνισμό, ήταν τέτοια,σεσχέση μετούψοςτηςκυρίωςπροσφοράς,έτσιπουη πα ραβίασητων πιο πάνωαρχών σε σχέση με το πρόσθετο υλικό να συμπαρασύρει σεακυρότηταολόκληρη την επίδικη απόφαση. 30 Έχωήδηδιαπιστώσει ότιη προσφοράτουενδιαφερόμενου μέ ρους ήτανεκτός προδιαγραφώνεπειδήδεν περιλάμβανεανάληψη υποχρέωσης για την εγκατάσταση. Οι συνέπειες της μη συμμόρ φωσης μετους όρους ή προδιαγραφέςτηςπροσφοράςεξαρτώνται από το κατά πόσο η μη συμμόρφωση ανάγεται σε ουσιώδη όρο. 35 Προσφοράηοποίαδενπληροί καιδενανταποκρίνεταισε ουσιώ δη όροτουδιαγωνισμού,είναι άκυρη καικατ' επέκτασηδενμπο ρεί να αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης. (Βλ. Tamassos Tobacco Suppliers& Co. v.Δημοκρατίας
(1992)3Α.Α.Δ.60, 72 - απόφα σητης Ολομέλειας). 40 Το τι συνιστά ουσιώδη όρο επεξηγείται ως πιο κάτω απότον Πική, Δ. -όπως ήταν τότε - στις σελ. 73-74 της απόφασης στην Tamassos Tobacco Suppliers(πιο πάνω): 3233 Καλλής, Δ. Thermphase Ltd ν.Δημοκρατίας (Αρ. 2)
(1996)"Ηκρίσηκατάπόσοτύποςοοποίοςπαραβιάζεταιαποτελεί ουσιώδη ήεπουσιώδη πρόνοια,ανήκει στοδικαστή (βλ. Σπηλιωτόπουλος ΈΓΧΕΙΡΙΔΪΟΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ', Έκδοση 1977, σσ.404-405). Ηνομολογία βεβαιώνειότι τοκρι τήριο γιατον καθορισμό της σημασίας καιυπόστασης όρου 5 πλειοδοτικού διαγωνισμού,είναι ησημασίαπουενέχειη τήρη σητουγιατηναπόφασηγιακατακύρωσητηςπροσφοράς. Ου σιώδης είναι οόρος ητήρησητουοποίου είναιαποφασιστικής σημασίαςγιατηλήψη καιτοπεριεχόμενο τηςαπόφασηςγιατην κατακύρωση της προσφοράς (βλ., μεταξύ άλλων, Medcon 10 Construction andOthersv.Republic
(1968)3C.L.R. 535..." (Βλ. καιαπόφαση Νικήτα,Δ.στην υπόθεση Εταιρεία Γενικών Κατασκευών ν. Δημοκρατίας
(1992)3 Α.Α.Δ. 80 -απόφαση της Ολομέλειας). Λαμβάνωυπόψηότιεπρόκειτο κυρίωςγιαδιαγωνισμό ποοαύθειαcκαι εγκατάστασης τηλεπικοινωνιακού δικτύου (η υπογράμ μισηείναι δική μου).Θεωρώ ότιητήρησητουόρουγιατηνεγκα τάσταση του δικτύου ήταναποφασιστικής σημασίας για τηλήψη 20 και τοπεριεχόμενο τηςαπόφασηςγια την κατακύρωσητης προ σφοράς. Ακολουθεί πως ηπροσφορά του ενδιαφερόμενου μέρουςδεν μπορούσε νααποτελέσει αντικείμενο εξέτασης επειδήδενανταπο- 25 κρίνετο σεουσιώδη όρο τουδιαγωνισμού - τον όροπου σχετίζετο μετην εγκατάσταση - καιη επίδικηαπόφαση πρέπει ναακυρωθεί καιγι' αυτότολόγο (βλ. ΝομικόΣημείο 1 (β)). Γιαόλους τους πιοπάνωλόγους ηεπίδικηαπόφασηακύρωνε- 30 ται μεέξοδα. Ταέξοδαθαυπολογισθούν απότον Πρωτοκολλητή και θαεγκριθούν απότοΔικαστήριο. OLπροηγούμενες διαταγές γιαταέξοδαπαραμένουν. Ηπροσφυγή επιτυγχάνει μεέξοδα. 3234 15