(1996)18Δεκεμβρίου, 1996 [ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΡΑΠΑΤΖΙΑΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ, Καθ' ων ηαίτηση. (Υπόθεση Αρ. 592/95) Αναγκαστική Απαλλοτρίωση — Μηεπίτευξη ήεγκατάλειψη τουσκοπού της— Ηέννοια του όρου «εφικτός» υπό τοΆρθρο23.5του Συντάγ ματοςκαι τοΆρθρο 15
(1)τονΝ. 15/62— Υιοθέτηση τηςσχετικήςνο μολογίας — Εφαρμογή της στιςπεριστάσεις τηςκριθείσαςπερίπτωοΐ}ς. 5 Οι αιτητές ζήτησαν την ακύρωση της απόρριψης αιτήσεως τους για επιστροφή απαλλοτριωθέντος ακινήτου περιλαμβανομένου σε κληρονομιά τηςοποίαςαποτελούσαντουςνομίμους κληρονόμους. 10 Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην προσφυγή,αποφά σισεότι: Τομέγεθος τουαρχαιολογικούενδιαφέροντοςτουεπιδίκου τεμα χίου και των αντικειμένων πουυπάρχουν σ' αυτό, αφορά τεχνικής 15 φύσεως θέματο οποίο δεν ελέγχεταιδικαστικά. Όσο γιατηνέννοια του όρου"εφικτός",σχετική είναιη απόφαση του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου στην υπόθεση Kaniklides v.Republic 2 R.S.C.C.49,57-58,ηοποίαυιοθετήθηκε σε 20 αριθμόμεταγενέστερων αποφάσεων. Αναμφίβολα η ανασκαφήκαι συντήρηση αρχαιολογικών χώρων καιαντικειμένων είναι μιαχρονοβόραδιαδικασίαπουδενμπορείνα 3442 4 Α.Α.Δ. 5 Αραπατζιάν κ.ά. ν. Δημοκρατίας συντελεσθεί μέσα σε περιορισμένα χρονικά πλαίσια. Από το υλικό που τέθηκε ενώπιον του δικαστηρίου τίποτε δεν καταδεικνύει ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης του επίδικουτεμαχίου είτε κατέστηανέ φικτος είτε εγκαταλείφθηκε. Ηνομιμότητα της επίδικης απόφασης δενκλονίσθηκε απόταεπιχειρήματατων αιτητών,ταοποίααπορρί πτονται. Η προσφυγή απορρίπτεται με £200,έξοδα. 10 Αναφερόμενες υποθέσεις: Kaniklides v.Republic2R.S.C.C. 49, 15 Τσαγγαρίδη καιΆλλοι ν.Δημοκρατίας
(1990)3Α.ΑΛ. 3392, Κυριακίδηςν.ΓενικούΕισαγγελέα τηςΔημοκρατίαςκαιΑλλων
(1992)4 Α.ΑΛ. 8, 20 ΚώσταςΓ. Τύμβιος Εστέϊτς Λτδ ν.Δημοκρατίας
(1993)4ΑΛΛ. 2231, Καλλικά ν.Δημοκρατίας
(1994)4ΑΛΛ. 597, ΚιτρομηλίδηκαιΆλλη ν.Δημοκρατίας
(1991)4Α.ΑΛ. 2454. 25 Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον τηςαπόρριψης τουαιτήματοςτων Αιτητών για την επιστροφή της απαλλοτριωθείσας περιουσίας τους. 30 Δ. Παπαδόπουλος, για τους Αιτητές. Ε. Κλεόπα, Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Καθ' ων ηαί τηση. 35 Cur. adv. vult. 40 ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.: Οι αιτητές προσβάλλουν την απόφαση 1 των καθ ων η αίτηση, η οποία τους κοινοποιήθηκε με επιστολή ημερ.20.4.95,μετην οποία απορρίφθηκεαίτηματους για επιστρο φήαπαλλοτριωθείσας περιουσίας τους. Το τεμάχιο 379, Φ/Σχ. XL/56.6.III, αρ.εγγραφής Η434, Μπλοκ Η στη Λάρνακα, ανήκε στον Τζόζεφ Αραπατζιάν, τέως από τη 3443 Χρυσοστομής,Λ. Αραπαΐζιάν κ.ά. ν.Δημοκρατίας
(1996)Λάρνακα,ο οποίος απεβίωσεκαιτουοποίουοι αιτητές είναινό μιμοι κληρονόμοι. Το πιο πάνωτεμάχιο απαλλοτριώθηκε απότην Κυπριακή Δη μοκρατία το 1964, για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας, "ήτοι δι' αρ- 5 χαιολογικάς ανασκαφάςκαι την συντήρησιν αρχαιοτήτων, ή δι' εκάτερον των ρηθέντων σκοπών", όπως αναφέρεταιστη σχετική Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης, η δε απαλλοτρίωση επιβάλλετο "διάτηνδιενέργειαν αρχαιολογικώνανασκαφώνκαιτηνσυντήρη σιν αρχαιοτήτωνεις τηναρχαίανπόλιντου Κιτίου ειςΛάρνακα". 10 Ως αποτέλεσμα της απαλλοτρίωσης,τοπιο πάνωτεμάχιοενε γράφηστο όνομα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μεεπιστολή των δικηγόρων τους ημερ. 16.2.95,οι αιτητέςζή- 15 τησαν την επιστροφή του απαλλοτριωθέντος τεμαχίου,γιατο λό γο ότι δεν έγινεκαμιάανασκαφικήήάλληεργασία παρά την πά ροδο πολλών ετών και γιατί το τεμάχιο δεν παρουσίαζεοποιαν δήποτεαρχαιολογικήαξία. 20 Οικαθ' ωνηαίτησηαπάντησανμετηνπιοκάτωεπιστολήημερ. 20.4.95: "Αναφέρομαι στην επιστολή σας με ημερομηνία 16/2/95,που αφορά το τεμάχιο 379 του Φ/ΣΧ XL/56.6.III, Μπλοκ Η στη 25 Λάρνακα,το οποίο απαλλοτριώθηκε απότοΤμήμα μου με τη Διοικητική Πράξη539/64καιενεγράφηστο όνοματης Κυπρια κήςΔημοκρατίας με ημερ.24/1/66και σας πληροφορώ ταπιο κάτω: 30
- Είναιπαραδεχτόότιστοτεμάχιο379δενέχειγίνειμέχρισή μερακαμμιάανασκαφικήεργασία.
- ΤοΤμήμα μου προχώρησε στην απαλλοτρίωση τουπιο πά νωτεμαχίουγιατί ήτανκαιείναιαπόλυτασίγουρο,ότι δια- 35 σώζεισημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα.
- ΣτηΓνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης τουτεμαχίουτουπελά τη σας είχε, μεταξύ άλλων, αναφερθεί σαν λόγος για την απαλλοτρίωση του και ηδιατήρηση της στρωματογραφίας 40 μέσα στην οποίαυπάρχουντααρχαιολογικάκατάλοιπα.
- Τογεγονός ότι το Τμήμαμου δεν έκανε μέχρι στιγμής ανα σκαφήμέσα στοτεμάχιο,αυτόαπό μόνοτουδενκαθιστάτο 3444 4 Α.Α.Δ. 5 Αραπατξιάν κ.ά. ν.Δημοκρατίας Χρυσοστομής, Δ. σκοπό που απαλλοτριώθηκε ανέφικτο,πουσε τέτοια περί πτωση θα ήμουν υποχρεωμένος να επιστρέψω το τεμάχιο στονπρώηνιδιοκτήτητου.Ηανασκαφήμπορείναγίνειανά πάσαστιγμήκαιδηλώνωκατηγορηματικάότιοι σκοποίτης απαλλοτρίωσης δεν έχουν εγκαταλειφθεί.
- Σας παραπέμπωστην Απόφαση της Υπόθεσης Αρ. 513/88 που εκδόθηκε στις 17/10/90 απότοντότεΔικαστήκ.Πική." 10 Τοπεριεχόμενο της πιοπάνωεπιστολής απετέλεσε το αντικεί μενοτηςπαρούσας προσφυγής. Κεντρικό σημείο των ισχυρισμών του δικηγόρου των αιτητών αποτελεί η μη επίτευξη ή εγκατάλειψη του σκοπού της απαλλο15 τρίωσης,γεγονός πουενισχύεται, κατάτηνάποψη του,απότοότι δεν διενεργήθη καμιά ανασκαφήμετά την απαλλοτρίωση του τε μαχίου, το οποίο εγκαταλείφθηκε με αποτέλεσμα να καταντήσει σκουπιδότοπος. Είναι επίσης οισχυρισμός τουότι τοτεμάχιοδεν έχεικαμιάαρχαιολογικήαξία,τοδεαρχαιολογικότουενδιαφέρον 20 εξαντλήθηκε με την ανεύρεση απότην αρχαιολογικήέρευνα/ανα σκαφή που προηγήθηκε της απαλλοτρίωσης, αριθμού μικροαντι κειμένων τα οποία μεταφέρθηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο. Είναι επιπλέον η εισήγησητου ότι ηαπουσία αιτιολογίας για τη μακράπερίοδοαδράνειαςτων καθ' ωνη αίτηση(32χρόνια)καθι25 στάτην επίδικηαπόφαση ακυρώσιμη. Νομικό βάθρο των ισχυρισμών του δικηγόρου των αιτητών αποτέλεσε τοΑρθρο23.5 τουΣυντάγματοςκαιτοάρθρο 15
(1)του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου,αρ. 15/62, πουπρο30 νοούν για την επιστροφή απαλλοτριωθείσας περιουσίας σε περί πτωση μη επίτευξηςή εγκατάλειψηςτουσκοπούγιατονοποίοέγι νεη απαλλοτρίωση εντός τριών ετών απότηναπαλλοτρίωση. Ηθέσητων καθ'ων ηαίτηση είναι ότι ο σκοπός τηςαπαλλο35 τρίωσης ούτε ανέφικτοςκατέστη ούτε εγκαταλείφθηκε,κατάδετη διάρκεια των ανασκαφώνπου προηγήθηκαντης απαλλοτρίωσης και διάρκεσαν2-3 χρόνια,ήλθανστην επιφάνειασημαντικάευρή ματα, όπως Λουτρά και λαξευτοί τάφοι, τα οποία κρίθηκε ότι έπρεπε να παραμείνουν στη θέση που βρέθηκαν για περαιτέρω 40 ανασκαφικήέρευνα,μελέτηκαιμελλοντικήαναστήλωση,αντούτο θεωρείτο σκόπιμογιατοδημόσιοσυμφέρον απόμελλοντικούς αρ χαιολόγους ή μελετητές. Τομέγεθος τουαρχαιολογικού ενδιαφέροντοςτουεπιδίκουτε3445 Χρυσοστομής, Δ. Αραπατζιάν κ.ά.ν. Δημοκρατίας
(1996)μαχίου και των αντικειμένων που υπάρχουν σ' αυτό, αφορά τε χνικής φύσεως θέμα το οποίο δεν ελέγχεται δικαστικά. Όσο για την έννοια του όρου "εφικτός", σχετική είναι η από φαση του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου στην υπόθεση Kaniklides ν.Republic! R.S.C.C. 49, 57-58,ηοποία υιοθετήθηκε σε αριθμό μεταγενέστερων αποφάσεων. Παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα απότην υπόθεση Κυριακού Τσαγγαρίδη και Άλλοι ν. Δημοκρατίας
(1990)3Α.Α.Δ.3392: 5 10 "Η παρέλευση της τριετούς περιόδου που προβλέπεταιαπό το άρθρο 23.5 του Συντάγματοςκαι ρυθμίζεται απότο άρθρο 15 του Ν. 15/62 δεν συνεπάγεται την έκπτωση των σκοπών της απαλλοτρίωσης οποτεδήποτε αυτοί δεν πραγματοποιούνται μέσα στην περίοδο των 3χρόνων. 15 ΣτηνJason kaniklides v.Republic αποφασίστηκεότι οόρος "εφικτός" πουαπαντάται στην παράγραφο 5 του άρθρου23 δεν ενέχει την έννοια του πραγματοποιηθείς αλλά δυνάμενος να πραγματοποιηθεί ή επιτευχθεί. Επομένως η μη υλοποίηση των 20 σκοπών της απαλλοτρίωσης μέσα στην τριετήπερίοδοπουπρο βλέπεται δενκαταδεικνύειαφεαυτήςότι οσκοπός γιατον οποίο έγινε ηαπαλλοτρίωση είναι ανέφικτος. Η ίδια προσέγγιση υιο θετήθηκε και σε αριθμό μεταγενέστερων αποφάσεων." 25 (Βλέπε επίσης τις υποθέσεις: Τάκης Κνριακίδης ν. Γενικού Ει σαγγελέα της Δημοκρατίας και Άλλων
(1992)4 Α.Α.Δ.8,Κώστας Γ. ΤύμβιοςΕστέιτς Λτδ ν.Δημοκρατίας
(1993)4 Α.Α.Δ.2231 και Ελένη Γεωργίου Καλλικά ν.Δημοκρατίας
(1994)4 Α.Α.Δ. 597). 30 Στην υπόθεση Τσαγγαρίδη (πιο πάνω), όπου οι σκοποί της απαλλοτρίωσης ήταν ακριβώς οι ίδιοι όπως στην παρούσα περί πτωση, λέχθηκαν και ταακόλουθα,τα οποία είναι απόλυτασχετι κά μετην εξεταζόμενη υπόθεση και τα υιοθετώ: 35 'Το ερώτημα το οποίο πρέπει να απαντήσουμε για επίλυση του επίδικου θέματος είναι αν ο σκοπός για τον οποίο έγινε η απαλλοτρίωση έχεικαταστείανέφικτος. OL μόνες σχετικές δια πιστώσεις στο θέμα προέρχονται απότο Αρχαιολογικό Τμήμα και προσδιορίζονται συνοπτικά στην απόφαση που γνωστό- 40 ποιήθηκε στους αιτητές. Σταεπίδικακτήματαδιασώζονταιση μαντικές αρχαιότητες, γεγονός που καθιστά αναγκαίατη δια τήρηση του χώρου ανέπαφουγια μελλοντικές ανασκαφές. Συ νεπώς δεν έχει καταδειχθεί οτιδήποτε που να καθιστά το σκο3446 4 Α.Α.Δ. Αραπατζιάνκ.ά. ν.Δημοκρατίας Χρυσοστομής, Δ. πότης απαλλοτρίωσης μηπραγματοποιήσιμο." Σχετική είναι και ηυπόθεση ΜάγδαΚιτρομηλίδη και Άλλην. Δημοκρατίας
(1991)4Α.Α.Δ. 2454. 5 Αναμφίβολα η ανασκαφήκαι συντήρηση αρχαιολογικών χώ ρων και αντικειμένων είναι μια χρονοβόρα διαδικασίαπου δεν μπορεί να συντελεσθεί μέσα σε περιορισμένα χρονικά πλαίσια. Απότουλικό πουτέθηκεενώπιον μουτίποτεδενκαταδεικνύειότι 10 ο σκοπός της απαλλοτρίωσης του επίδικου τεμαχίου είτεκατέστη ανέφικτος είτε εγκαταλείφθηκε. Ηνομιμότητα της επίδικης από φασηςδενκλονίσθηκε απόταεπιχειρήματατωναιτητών,ταοποία απορρίπτονται. 15 Σαναποτέλεσμα,η παρούσαπροσφυγήαποτυγχάνεικαιαπορ ρίπτεται,με£200.- έξοδα εις βάροςτωναιτητών. Η προσφυγή απορρίπτεται με έξοδα. 3447