4Α.Α.Δ. 23 Ιανουαρίου, 1996 [ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΣΤΑ ΘΕΟΔΟΥΛΟΥ, Αιτήτρια, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΔΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ, Καθ'ων η αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 587/93) 5 Ακίνητη Ιδιοκτησία — Ανταλλαγή δημόσιου δρόμου — Οι εξουσίες του Υπουργικού Συμβουλίου σύμφωνα με το Αρθρο IS του ΚΕΦ. 224, όπως τροποποιήθηκε — Νόμιμη η ανταλλαγή του δρόμου με ιδιωτι κό τεμάχιο στην κριθείσα περίπτωση — Δυνατότητα αποζημίωσης του βλαπτομένου από την ανταλλαγή με αγωγή κατά της Δημοκρα τίας. 10 Συνταγματικό Δίκαιο — Σύνταγμα — Αρθρο 23 — Το δικαίωμα της ιδιοκτησίας — Περιορισμοί σύμφωνα με την παράγραφο 3 του Άρθρου 23 — Νομολογιακά πορίσματα — Σύμφωνη με το Σύνταγμα η ενέργεια του Υπουργικού Συμβουλίου στην κριθείσα περίπτωση να ανταλλάξει δημόσιο δρόμο με ιδιωτικό ακίνητο. 15 Η αιτήτρια προσέφυγε κατά της ανταλλαγής, γειτνιάζοντοςμε το δικότηςακίνητο,μετμήμαδημοσίουδρόμουπουκατάτον ισχυρισμό της είχε βλαπτικέςεπιπτώσεις στο δικό της ακίνητο. Το Ανώτατο Δικαστήριο,απορρίπτοντας την προσφυγή,αποφά σισε ότι: 20 1. Οι καθ'ωνηαίτηση ισχυρίζονταιπως είχανκάθενομικό δικαίω μα ναπροβούνστην υπόκρίση διοικητική απόφασηκάτω απότο Αρθρο 18του Κεφαλαίου224, όπωςτροποποιήθηκε απότοΝόμο 74/88, Αρθρο 2, το οποίοτουςδίδει αυτότο δικαίωμα. 89 Θεοδούλου ν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1996)Το αιτιολογικό της απόφασηςτου Υπουργικού Συμβουλίου είναι πωςηανταλλαγήέγινεγιαναεπιτευχθείηβελτίωσητουοδικούδι κτύου της περιοχής καιναδιευθετηθούν οισυνοριακές διαφορές που υφίστανται μεταξύ τωνιδιοκτητών ομόρων ακινήτων στην περιοχή. 5 Ο δρόμος που αντάλλαξε τοΥπουργικό Συμβούλιο μετοενδια φερόμενο μέρος είναι ιδιοκτησία της Δημοκρατίας, σύμφωναμε το Αρθρο8του Κεφαλαίου
- 10 Κατά συνέπεια οι καθ'ων ηαίτηση είχαν κάθε δικαίωμα ναπά ρουν την επίδικηαπόφαση.
- Το Δικαστήριο εξέτασετο θέμακατάπόσο ηαπόφασηαυτή αντί κειται προςτοΑρθρο23του Συντάγματος. 15 Προκύπτει καθαρά από τηνομολογία ότι το συνταγματικά κατο χυρωμένο δικαίωμα ιδιοκτησίας δεν έχει ωςεπακόλουθο καιτο απεριόριστο δικαίωμαανάπτυξηςτης. 20 Όροι, δεσμεύσεις ήπεριορισμοί, που επιβάλλονται σύμφωναμε τηνπαράγραφο3τουΆρθρου23 τουΣυντάγματοςκαιπουμειώ νουν ουσιωδώς την οικονομική αξία της ιδιοκτησίας, μπορείνα δώσουν το δικαίωμα γιααποζημιώσεις, που καθορίζονται από πολιτικά Δικαστήρια. 25
- Μεβάσητηνομολογία, τους Νόμουςκαιτο Σύνταγμαδενυπήρξε παραβίαση τουΑρθρου 23τουΣυντάγματος. Για οποιαδήποτε ζημιά,που ενδεχομένως έχει υποστεί ηαιτήτρια,μπορεί ναπρο σφύγει σταπολιτικά Δικαστήρια γιααποζημίωση. 30 Η προσφυγή απορρίπτεταιχωρίς έξοδα. Αναφερόμενες υποθέσεις: 35 Manglis a.o. v.Republic
(1984)3 C.LR. 351, Thymopoulos a.o. v. TheMunicipal Committeeof Nicosia
(1967)3 C.L.R. 588, 40 Simonis a.o. v.TheImprovementBoardofLatsia
(1984)3C.L.R. 109, MunidpaiityofUmassol v.Ayia Katholiki Church
(1984)3 C.LR.1562, 90 4 Α.Α.Δ. Θεοδούλου ν.Δημοκρατίας κ.ό. LanitisΕ. C. EstatesLtdκ.ά. ν. Δημοκρατίας
(1989)3(E)Α.Α.Δ. 3252. Προσφυγή. 5 Προσφυγήεναντίοντηςαπόφασηςτων καθ' ωνηαίτησηημερ. 10/6/1992, μετηνοποία αντάλλαξαν μέρος δημόσιου δρόμου με ιδιωτικήπεριουσία. Ν.Οικονόμου, γιατην Αιτήτρια. 10 Μ.Τσαγγαρίδης,Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας,γιατουςΚαθ'ων η αίτηση. Cur.adv. vult. 15 ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ,Δ.: Μετηνπροσφυγήαυτήηαιτήτρια ζη τάαπότοΔικαστήριο: 20 "Απόφασιν και/ή δήλωσιν δηλούσαότιη απόφασητωνκαθ'ων ηαίτησις ημερ. 10/6/1992,ηοποίαεκοινοποιήθη στηναιτήτρια μεεπιστολήν ημερ.17/6/1993, μετηνοποίαναντάλλαξανμέρος δημόσιουδρόμουμειδιωτικήνπεριουσίαν,ήτοιμετοτεμ. 965/1 τουΦ/Σχ.33/45W1τουχωρίουΔερύνεια,είναιάκυροςκαιστε ρημένηοιουδήποτενομικού αποτελέσματος." 25 Είναι ο ισχυρισμός τηςπωςηπροσβαλλόμενη απόφαση προ σκρούει στοΑρθρο23τουΣυντάγματος.Μετηγραπτήτης αγό ρευσηηαιτήτρια προεκτείνει τους νομικούς λόγους πάνω στους οποίουςβασίζεταικαιισχυρίζεταιπωςοικαθ'ωνηαίτησηδενει30 χανεξουσία ναπροβούν στην επίδικη απόφαση, δηλαδή να κα ταργήσουν έναμέρος τουδημόσιου δρόμου καιναανταλλάξουν αυτό μεάλλο. Ταγεγονότα τηςυπόθεσης φαίνονταιλεπτομερώς στην ένστα35 σηπουκαταχώρισανοικαθ'ων ηαίτηση και που βρίσκεται ενώ πιον μου. Συνοπτικάταγεγονότα έχουν ωςεξής: Ηαιτήτρια ήτανκαιείναι ιδιοκτήτριαενός τεμαχίουγης μεαρ. 964στοχωριό Σωτήρα.Τοτεμάχιο 158εφάπτεταιστοκτήμααυτό 40 τηςαιτήτριαςκαιανήκεισεέναάλλοπρόσωπο,το ενδιαφερόμενο μέρος.Τοπρόσωπο αυτόδεν ενδιαφέρθηκεναπαρουσιαστεί ή να υπερασπιστεί στηνυπόεκδίκασηυπόθεση,ανκαιπήρετησχετική ειδοποίηση. KaLταδύοκτήματαεφάπτονταιδημόσιουδρόμου. 91 Παπαδόπουλος, Δ. Θεοδούλου ν. Δημοκρατίας κ.ά.
(1996)Τοενδιαφερόμενο μέρος είναιηκαΜαρούλλαΑνδρέαΣταυρινού. Η καΣταυρινούεκτός απότοτεμάχιο 158,τοοποίοεφάπτε ταιτου τεμαχίου964, ιδιοκτησίατης αιτήτριας,είναι επίσης ιδιο κτήτριαπαραπλήσιουτεμαχίουυπ'αριθμό965/1.ΗκαΣταυρινού ζήτησετηνανταλλαγήτουκτήματοςτηςυπ' αριθμό965/1 μεμέρος 5 του δημόσιου δρόμουπουεφάπτετοτων κτημάτωντης αιτήτριας, τεμάχιο 964 και του τεμαχίου του ενδιαφερόμενου μέρους υπ' αριθμό 158.ΗαίτησηαυτήτηςκαςΣταυρινούέγινεδεκτήκαιαπε φασίσθη όπως παραχωρηθεί ένα μέρος του δημόσιου δρόμου με αντάλλαγματο τεμάχιο 965/1,ιδιοκτησίατου ενδιαφερόμενου μέ- 10 ρους. Κατάτον ισχυρισμό τηςαιτήτριας,μετηνανταλλαγή αυτή πα ραβλάπτονται τα δικαιώματα της και ζημιούται και ειδικότερα πωςμετηνέαδιευθέτησηέχεικαταργηθείοδημόσιοςδρόμοςπρος 15 τηβόρειαπλευράτουκτήματοςτηςαιτήτριας,οοποίος οδηγούσε στο δρόμο Φρενάρου-Δερύνειας και έτσιτο κτήματης έχασε ένα μεγάλο πλεονέκτημα. Πρέπει να τονισθεί εδώ, όπως προκύπτει απόταστοιχείαπουευρίσκονται ενώπιον μου,ότιηαιτήτριαέχει άλληπρόσβασηστοδημόσιο δρόμο,όχι όμως απότηβόρειαπλευ- 20 ράτουκτήματοςτης. Επίσης πρέπεινατονισθεί πως η αιτήτρια έχειανεγείρει οικίαστο κτήματης μεπρόσοψη προςβορρά. Οικαθ'ωνηαίτηση ισχυρίζονται πως είχανκάθενομικόδικαί ωμαναπροβούνστηνυπόκρίσηδιοικητικήαπόφασηκάτωαπότο 25 Αρθρο 18του Κεφαλαίου224, όπωςτροποποιήθηκεαπότοΝόμο 74/88,Αρθρο2,το οποίοτουςδίδειαυτότοδικαίωμα. Θαεξετάσωπρώτατηνεισήγησητουδικηγόρουτηςαιτήτριας, ότι οικαθ'ωνηαίτησηδενείχαν εξουσία ναπροβούνστην ανταλ- 30 λαγή,όπωςπεριέγραψαπιοπάνω. ΤοΑρθρο 18
(1)(β) αναφέρει: "18.-
(1)Το Υπουργικόν Συμβούλιον δύναται, υπό τοιούτους 35 όρους, περιορισμούς, προϋποθέσεις και κριτήρια, τα οποία ήθελον διαΚανονισμώνκαθορισθή (α) (β) ναανταλλάξηήαποξένωσηοιονδήποτε μέρος οιουδήπο τε δημοσίου δρόμου, εάν ικανοποιηθήότι έτερος επαρκήςδη- 40 μόσιος δρόμος έχειπαραχωρηθήπρος αντικατάστασιντούτου ήότι ητοιαύτη ανταλλαγήήαποξένωσις θαβελτίωσητον τοι ούτον δημόσιον δρόμον (Υ) " 92 4 Α.Α.Δ. 5 Θεοδούλου ν. Δημοκρατίας κ.ά. Παπαδόπουλος,Δ. Το αιτιολογικό της απόφασηςτου Υπουργικού Συμβουλίου εί ναι πως η ανταλλαγή έγινε για να επιτευχθεί η βελτίωση του οδι κού δικτύουτης περιοχής καινα διευθετηθούν οι συνοριακές δια φορές που υφίστανται μεταξύ των ιδιοκτητών ομόρων ακινήτων στην περιοχή. Ο δρόμος που αντάλλαξε το Υπουργικό Συμβούλιο με το εν διαφερόμενο μέρος είναι ιδιοκτησία της Δημοκρατίας, σύμφωνα με το Αρθρο 8 του Κεφαλαίου224, το οποίο αναφέρει: 10 "Πας δημόσιος δρόμος και τοιούτο μέρος της παραλίας οίον δεντελεί υπό ιδιωτικήν κυριότητακατά τηνημερομηνίαν ενάρ ξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου περιέρχεται εις την Δημοκρατίαν διά χρήσιν υπό του κοινού." 15 Και το Αρθρο 2 του ιδίου Κεφαλαίουαναφέρει: 20 25 "'Δημόσιος δρόμος' σημαίνει οιανδήποτε οδόν, πλατείαν, ατραπόν, ανοικτόν χώρον, ή χώρον επί του οποίου το κοινόν κέκτηται δικαίωμαδιόδουκαι περιλαμβάνει οιανδήποτεγαίαν εκχωρηθείσαν υπό, ήτη συναινέσει, της αρμοδίαςαρχήςωςδη μόσιος δρόμος." Κατά συνέπεια ευρίσκω ότι οι καθ'ων η αίτηση είχαν κάθε δικαίωμαναπάρουντην επίδικη απόφαση. Θα προχωρήσω να εξετάσω το θέμακατάπόσο ηαπόφαση αυ τή αντίκειται προς το Αρθρο 23 τουΣυντάγματος. 30 Όπως ανέφερα πιο πάνω, το παράπονο της αιτήτριας είναι πως έχει περιορισθεί ηιδιοκτησίατης. Στηνυπόθεση Manglis and Others v. The Republic of Cyprus
(1984)3 C.L.R. 351,στη σελί δα 361 αναφέρεται σχετικά: 35 "(
- d)The sanctity of the right of property, to the extent to which suchrightis constitutionally protected by means of Article 23 of the Constitution, is not violated by the said Notices because:- 40 (
- i)In any individual case in which the restrictions or limitations imposed by them materially decrease the economic value of the affected property the owner of such property is entitled to compensation under Article 23.3. 93 Παπαδόπουλος,Δ. Θεοδούλουν.Δημοκρατίαςκ.ά.
(1996)(ii) In any individual case in which the said restrictions or limitations entail such drastic consequences that they amount in effect to "deprivation", in the sense of paragraphs
(2)and
(4)of Article 23,thenthe operation, to that extent,of thesub judice Notices 116and 117has 5 tobe treatedasbeing unconstitutional(see,inter alia, in this connection,thecase of The HolySee of Kitiumv. The MunicipalCouncilof Limassoi,1 R.S.C.C. 15, 28)." 10 Επίσης, στην υπόθεση Thymopoulos and Others v. The - Municipal Committeeof Nicosia
(1967)3C.L'.R.588,'στη σελίδα 593 αναφέρεται: "
(2)(α)...itisnoteveryinterference withtherightof property - as defined in paragraph 1thereof -that may be considered as amounting to a deprivation, in the sense of paragraph 2 of the same Article, infra; an interference may be such as to amount only to a restriction or limitation in thesense of paragraph 3of theArticle in question, infra. 15 20 (
- b)(
- c)When does an interference with the right of property amount only to a restriction or limitation in the sense of 25 paragraph 3of Article 23,andfalls short of being a deprivation? Theanswer would largelydependonthenatureof eachparticular case and in certain circumstances it may be only a question of degree (see The Holy See of Kitium and TheMunicipal Councilof Limassoi 1 R.S.C.C.15)." 30 Προκύπτεικαθαρά απότηνομολογίαμαςότιτοσυνταγματικά κατοχυρωμένοδικαίωμα ιδιοκτησίαςδενέχειως επακόλουθοκαι το απεριόριστο δικαίωμαανάπτυξης της. (Βλέπε Simonisand Another v. The Improvement Board of Latsia
(1984)3 C.L.R. 35 109.) Όροι, δεσμεύσεις ή περιορισμοί, που επιβάλλονται σύμφωνα μετηνπαράγραφο3τουΑρθρου23τουΣυντάγματοςκαιπουμει ώνουν ουσιωδώςτηνοικονομική αξία της ιδιοκτησίας,μπορείνα 40 δώσουντοδικαίωμαγιααποζημιώσεις, πουκαθορίζονταιαπόπο λιτικάΔικαστήρια. Στέρηση είναι η ουσιαστική αδρανοποίησημιαςιδιοκτησίας, 94 4Α.Α.Δ. 5 10 Θεοδούλου ν.Δημοκρατίας κ.ά. Παπαδόπουλος, Δ. ανάλογαμετονπροορισμό της. (Βλέπε MunicipalityofLimassol v. Ayia Katholiki Church
(1984)3 C.L.R. 1562.) Βλέπε επίσης Lanitis E.C. Estates Ltd και Άλλοι v. ΚυπριακήςΔημοκρατίας
(1989)3(E)Α.Α.Δ.3252, όπουη πω πάνωαρχή επαναλαμβάνεται. TTLO συγκεκριμένα στην υπόθεσηαυτή αναφέρεται: "Ανεξάρτητα όμως απόαυτό,συνταγματική σαφήςδιάταξη (Αρθρο 23.3) προνοεί πως για οποιονδήποτε όρο, δέσμευση ή περιορισμό πουεπιβάλλεται μεαποτέλεσμα ναμειωθεί ουσιωδώς ηοικονομική αξία μιας ιδιοκτησίας, καταβάλλεται το συντομώτερο δίκαιηαποζημίωσηπουκαθορίζεταιαπό ταπολιτι κά Δικαστήρια." Μεβάσητηνομολογία μας,τους Νόμους καιτο Σύνταγμαευ15 ρίσκω πως δεν υπήρξε παραβίασητου Αρθρου 23 τουΣυντάγμα τος. Γιαοποιαδήποτεζημιά,πουενδεχομένως έχειυποστεί ηαιτή τρια, μπορεί να προσφύγει στα πολιτικά Δικαστήρια για αποζη μίωση. 20 Ηπροσφυγήαπορρίπτεται,αλλάδενεκδίδωδιάταγμαωςπρος ταέξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίς έξοδα. 95