Κοινοποίηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το BEREC και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές (Ε.Ρ.Α.) άλλων Κρατών − Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον Ορισμό, την Ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στις αγορές: Χονδρικής παροχής τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση [ΑΓΟΡΑ 1 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2020/2245/ΕΕ] Χονδρικής παροχής κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση για προϊόντα μαζικής κατανάλωσης [ΑΓΟΡΑ 3β Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2014/710/ΕΕ) σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 140, παρ. 3 και 141 παρ. 1 του Ν. 4727/2020 (ΦΕΚ 814/Α/23.09.2020) και τα άρθρα 32 και 33 της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972) ΕΕΤΤ Νοέμβριος 2022 I Πίνακας Περιεχομένων Κοινοποίησης Στην παρούσα Κοινοποίηση παρουσιάζονται το Σχέδιο Μέτρων, η σχετική εθνική δημόσια διαβούλευση που διεξήγαγε η ΕΕΤΤ, τα σχόλια των συμμετεχόντων και οι απαντήσεις της ΕΕΤΤ στα σχόλια αυτά αναφορικά με τον 5ο κύκλο ανάλυσης των αγορών: i. Χονδρικής παροχής τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση [ΑΓΟΡΑ 1 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2020/2245/ΕΕ] ii. Χονδρικής παροχής κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση για προϊόντα μαζικής κατανάλωσης [ΑΓΟΡΑ 3β Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2014/710/ΕΕ) Ειδικότερα: I. Κεφάλαιο 1 – Εισαγωγή: Στο πρώτο εισαγωγικό κεφάλαιο της παρούσας κοινοποίησης παρατίθεται η διαδικασία που ακολούθησε η ΕΕΤΤ στην παρούσα ανάλυση καθώς και συνοπτική παρουσίαση του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τις ως άνω αγορές. II. Κεφάλαιο 2 – Υφιστάμενη κατάσταση της Ελληνικής αγοράς: Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται η τρέχουσα κατάσταση της Ελληνικής αγοράς σε επίπεδο λιανικής και χονδρικής και γίνεται η γεωγραφική ανάλυσή τους. III. Κεφάλαιο 3 – Σχέδιο Μέτρων: Στο τρίτο κεφάλαιο της παρούσας περιλαμβάνεται το αναλυτικό Σχέδιο Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τις αγορές (
- i)Χονδρικής παροχής τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση [ΑΓΟΡΑ 1 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2020/2245/ΕΕ] και (
- ii)Χονδρικής παροχής κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση για προϊόντα μαζικής κατανάλωσης [ΑΓΟΡΑ 3β Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2014/710/ΕΕ). Ειδικότερα παρατίθενται: 1. Το νομικό πλαίσιο της ανάλυσης, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών αρμοδιοτήτων της ΕΕΤΤ και της μεθοδολογίας ορισμού και ανάλυσης αγορών, τόσο με βάσει τις γενικές διατάξεις όσο και υπό το φως της νέας σύστασης. 2. Οι θέσεις της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον ορισμό, την αΑνάλυση του επιπέδου του ανταγωνισμού και την επιβολή ρυθμιστικών υποχρεώσεων στις ως άνω αγορές, όπως αυτές διαμορφώθηκαν κατόπιν και των σχολίων των συμμετεχόντων στις σχετικές εθνικές δημόσιες διαβουλεύσεις που διεξήγαγε η ΕΕΤΤ. 3. Σε παραρτήματα παρατίθενται η διαδικασία εισαγωγής της τεχνολογίας VDSL vectoring στο δίκτυο πρόσβασης, η διαδικασία μετάβασης από το παραδοσιακό δίκτυο χαλκού (copper switch-off), τα στοιχεία που πρέπει να υποβάλουν οι πάροχοι σε εξαμηνιαία βάση και το ελάχιστο περιεχόμενο των προσφορών αναφοράς. IV. Παράρτημα 1 - Εθνική Δημόσια Διαβούλευση της ΕΕΤΤ σύμφωνα με το άρθρο 131 του Ν. 4727/2020 (ΦΕΚ 184/Α/23.9.2020) και 23 της Οδηγίας ΕΕ 2018/1972, σχετικά με το Σχέδιο Μέτρων αναφορικά με τον 5ο κύκλο Ανάλυσης της ΕΕΤΤ για τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στις αγορές: i. Χονδρικής παροχής τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση [ΑΓΟΡΑ 1 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2020/2245/ΕΕ] I ii. Χονδρικής παροχής κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση για προϊόντα μαζικής κατανάλωσης [ΑΓΟΡΑ 3β Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2014/710/ΕΕ) Στο πρώτο παράρτημα της παρούσας κοινοποίησης παρατίθεται το κείμενο της εθνικής δημόσιας διαβούλευσης που διεξήγαγε η ΕΕΤΤ αναφορικά με τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου του ανταγωνισμού και των προτεινόμενων ρυθμιστικών μέτρων στις ανωτέρω αγορές. V. Παράρτημα 2 - Απαντήσεις της ΕΕΤΤ στις παρατηρήσεις των συμμετεχόντων παρόχων επί της Εθνικής Δημόσιας Διαβούλευσης της ΕΕΤΤ σύμφωνα με το άρθρο 131 του Ν. 4727/2020 (ΦΕΚ 184/Α/23.9.2020) και 23 της Οδηγίας ΕΕ 2018/1972, σχετικά με το Σχέδιο Μέτρων αναφορικά με τον 5ο κύκλο Ανάλυσης της ΕΕΤΤ για τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στις αγορές: i. Χονδρικής παροχής τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση [ΑΓΟΡΑ 1 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2020/2245/ΕΕ] ii. Χονδρικής παροχής κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση για προϊόντα μαζικήςκατανάλωσης [ΑΓΟΡΑ 3β Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2014/710/ΕΕ) Στο παράρτημα 2 της παρούσας κοινοποίησης παρατίθενται οι απαντήσεις που παρείχε η ΕΕΤΤ επί των κυριότερων σημείων των παρατηρήσεων των συμμετεχόντων στην διαβούλευση του παραρτήματος 1, καθώς και αυτούσια τα σχόλια των συμμετεχόντων. II Περιεχόμενα Πίνακας Περιεχομένων Κοινοποίησης I Περιεχόμενα III 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4 1.1. Περιεχόμενα 4 1.2. Περίληψη Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ 5 1.3. Νομικό Πλαίσιο 8 1.3.1. Γενικές Αρχές 1.3.3. Μεθοδολογία προσδιορισμού των σχετικών αγορών σύμφωνα με τη Νέα Σύσταση 2020/2245 14 Ο τέταρτος κύκλος ανάλυσης των χονδρικών αγορών τοπικής και κεντρικής 1.3.4. πρόσβασης σε σταθερή θέση 2. ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 2.1. 8 17 19 Πάροχοι λιανικών υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης και πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο 19 2.2. Σημαντικές εξελίξεις της αγοράς 19 2.3. Ανάλυση ποσοτικών δεδομένων 20 2.3.1. Διείσδυση και μερίδια λιανικής αγοράς 20 2.3.2. Στοιχεία αγοράς σε επίπεδο χονδρικής 22 2.3.3. Ανάθεση καμπινών (Εισαγωγή VDSL Vectoring) 37 2.3.4. Συμπεράσματα 41 3. ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΡΩΝ 3.1. 42 ΑΓΟΡΕΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΧΟΝΔΡΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΟΝΔΡΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΗ ΘΕΣΗ 42 3.1.1. Αγορά Λιανικής Πρόσβασης στο Δημόσιο Τηλεφωνικό Δίκτυο 42 3.1.1.1. Χαρακτηριστικά της Ελληνικής αγοράς σταθερής πρόσβασης 42 3.1.1.1.1. Εισαγωγή 42 3.1.1.1.2. Δομή και εξέλιξη ελληνικής αγοράς 43 3.1.2. Ευρυζωνική πρόσβαση 47 3.1.2.1. Δομή και εξέλιξη αγοράς 47 3.1.3. Ορισμός Σχετικής Αγοράς 50 3.1.3.1. Πλαίσιο 50 III 3.1.3.2. Υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης και υπηρεσίες τηλεφωνικών κλήσεων 53 3.1.3.3. Υπηρεσίες σταθερής και κινητής πρόσβασης 57 3.1.3.4. Υπηρεσίες πρόσβασης μεταγωγής πακέτου και κυκλώματος 62 3.1.3.5. Υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω δικτύου χαλκού και οπτικών ινών 65 Υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω δικτύων σταθερών και κινητών 3.1.3.6. επικοινωνιών 68 Υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού 3.1.3.7. και μέσω ΣΑΠ 73 Υπηρεσίες τηλεφωνικής πρόσβασης και υπηρεσίες ευρυζωνικής 3.1.3.8. πρόσβασης 74 3.1.3.9. Αγορές οικιακών και μη οικιακών πελατών 80 3.1.3.10. Γεωγραφική αγορά 84 3.1.3.11. Γενικό Συμπέρασμα 97 3.1.4. Ανάλυση αγοράς απουσίας ρύθμισης 97 3.2. ΧΟΝΔΡΙΚH ΑΓΟΡA ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ (Αγορά 1/2020) 99 3.2.1. Εισαγωγή 99 3.2.1.1. Xονδρική τοπική πρόσβαση 99 3.2.1.2. Αντικείμενο εξέτασης 99 3.2.1.3. Δομή ελληνικής αγοράς χονδρικών υπηρεσιών τοπικής και κεντρικής πρόσβασης 100 3.2.1.4. Έργα επιδοτούμενα από την πολιτεία 105 3.2.2. Ορισμός αγοράς 106 3.2.2.1. Υπηρεσίες τοπικής και κεντρικής πρόσβασης 108 3.2.2.2. Υπηρεσίες πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου χαλκού και οπτικών ινών 110 3.2.2.3. Υπηρεσίες αυτοπαροχής 113 3.2.2.4. Γεωγραφική αγορά 114 3.2.2.5. Γενικό Συμπέρασμα 115 3.2.3. Ανάλυση Αγοράς Χονδρικής Τοπικής Πρόσβασης 115 3.2.3.1. Εισαγωγή 115 3.2.3.2. Μερίδια Αγοράς 116 3.2.3.3. Πιθανός Ανταγωνισμός και Φραγμοί Εισόδου και Ανάπτυξης 118 3.2.3.4. Απουσία Αντισταθμιστικής Αγοραστικής Ισχύος 120 IV 3.2.3.5. Πρακτικές που βλάπτουν τον Ανταγωνισμό 120 3.2.3.6. Συμπεράσματα 123 3.2.4. Εκ των Προτέρων Ρύθμιση (ex ante) και Ρυθμιστικές Υποχρεώσεις 123 3.2.4.1. Ανάγκη Ex ante Ρύθμισης 123 3.2.4.2. Προβλήματα Ανταγωνισμού 124 3.2.4.3. Προβλεπόμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις 126 3.2.4.3.1. Διαφάνειας 127 3.2.4.3.2. Αμεροληψίας 127 3.2.4.3.3. Λογιστικού διαχωρισμού 128 3.2.4.3.4. Πρόσβασης σε τεχνικά έργα 128 3.2.4.3.5. Πρόσβασης και χρήσης ειδικών στοιχείων δικτύου και συναφών ευκολιών 129 3.2.4.3.6. Ελέγχου τιμών και κοστολόγησης 129 3.2.4.3.7. Δεσμεύσεις για νέα στοιχεία δικτύου πολύ υψηλής χωρητικότητας 130 3.2.4.3.8. Λειτουργικός διαχωρισμός 130 3.2.4.3.9. Εθελούσιος διαχωρισμός από καθετοποιημένη επιχείρηση 131 3.2.4.3.10. Επιχειρήσεις μόνο χονδρικής 131 3.2.4.3.11. Μετάβαση σε νέα δίκτυα 131 3.2.4.4. Υφιστάμενες Προτεινόμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις 133 3.2.4.4.1. Υποχρεώσεις ΟΤΕ 133 3.2.4.4.2. Διαδικασίες εισαγωγής τεχνολογίας VDSL Vectoring 134 3.2.4.5. Κατευθύνσεις για την Επιλογή Υποχρεώσεων 135 3.2.4.6. Προτεινόμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις 135 3.2.4.6.1. Υποχρέωση πρόσβασης σε παθητική / φυσική υποδομή και τεχνικά έργα 135 3.2.4.6.2. Υποχρέωση πρόσβασης και χρήσης ειδικών στοιχείων δικτύου και συναφών ευκολιών 138 3.2.4.6.3. Υποχρέωση Αμεροληψίας (Μη Διακριτικής Μεταχείρισης) 141 3.2.4.6.4. Υποχρέωση Διαφάνειας 150 3.2.4.6.5. Υποχρέωση Λογιστικού Διαχωρισμού 154 3.2.4.6.6. Υποχρέωση Ελέγχου Τιμών και Κοστολόγησης 156 3.2.4.6.7. Κίνητρα ανάπτυξης δικτύων FTTH 159 3.2.4.6.8. Ανάκληση υποχρέωσης παροχής υπηρεσιών 160 V 3.2.4.6.9. Διαδικασίες μετάβασης από παραδοσιακή υποδομή 163 3.2.4.6.10. Προσφορά δεσμεύσεων 163 3.2.5. Εξέταση των επιπτώσεων της ρύθμισης της αγοράς τοπικής πρόσβασης στις συσχετιζόμενες αγορές λιανικής 3.3. ΧΟΝΔΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΗ ΘΕΣΗ 3.3.1. Αντικείμενο εξέτασης 3.3.2. Δομή ελληνικής αγοράς χονδρικών υπηρεσιών τοπικής και κεντρικής πρόσβασης 164 166 166 167 3.3.3. Ορισμός αγοράς κεντρικής τοπικής πρόσβασης 175 3.3.3.1. Υπηρεσίες τοπικής και κεντρικής πρόσβασης 175 3.3.3.2. Υπηρεσίες κεντρικής πρόσβασης μέσω δικτύου χαλκού και μέσου οπτικών ινών 175 3.3.3.3. Υπηρεσίες μέσω επιδοτούμενων δράσεων της Πολιτείας 176 3.3.3.4. Υπηρεσίες αυτοπαροχής 178 3.3.3.5. Γεωγραφική αγορά 180 3.3.3.6. Γενικό συμπέρασμα 181 3.3.4. Ανάλυση Ελληνικής αγοράς 182 3.3.4.1. Έλεγχος τριών κριτηρίων 182 3.3.4.2. Ισχύς στην αγορά 190 3.3.4.2.1. Μερίδια Αγοράς 190 3.3.4.2.2. Πιθανός Ανταγωνισμός και Φραγμοί Εισόδου και Ανάπτυξης 192 3.3.4.2.3. Απουσία Αντισταθμιστικής Αγοραστικής Ισχύος 193 3.3.4.2.4. Συμπεράσματα 194 3.3.5. Εκ των Προτέρων Ρύθμιση (ex ante) και Ρυθμιστικές Υποχρεώσεις 195 3.3.6. Υφιστάμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις 195 3.3.7. Κατευθύνσεις για την Επιλογή Υποχρεώσεων 196 3.3.8. Προτεινόμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις 196 3.3.8.1. Υποχρέωση πρόσβασης και χρήσης ειδικών στοιχείων δικτύου και συναφών ευκολιών 196 3.3.8.2. Ανάκληση υποχρέωσης παροχής υπηρεσιών πρόσβασης 203 3.3.8.3. Υποχρέωση Αμεροληψίας (Μη Διακριτικής Μεταχείρισης) 204 3.3.8.4. Υποχρέωση Διαφάνειας 210 3.3.8.5. Υποχρέωση Λογιστικού Διαχωρισμού 215 VI 3.3.8.6. Υποχρέωση Ελέγχου Τιμών και Κοστολόγησης 3.3.9. Εξέταση των επιπτώσεων της ρύθμισης της αγοράς τοπικής πρόσβασης στις συσχετιζόμενες αγορές λιανικής Παράρτημα Ι – Διαδικασία υλοποίησης τεχνολογίας VDSL Vectoring 216 220 221 Παράρτημα II – Προσφορές Αναφοράς για την χονδρική τοπική πρόσβαση / πρόσβαση σε τεχνικά έργα υποδομής 232 Παράρτημα III- Υποβαλλόμενα στοιχεία δικτύου πρόσβασης 234 Παράρτημα IV – Διαδικασίες μετάβασης από παραδοσιακές υποδομές 237 Παράρτημα V – Προσφορά Αναφοράς για την χονδρική κεντρική πρόσβαση 251 VII Πίνακας 1: Εναλλακτικοί πάροχοι υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση μέσω χονδρικών υπηρεσιών ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 45 Πίνακας 2: Διείσδυση υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο από σταθερή θέση στον πληθυσμό (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 45 Πίνακας 3:Ενδεικτικά πακέτα υπηρεσιών τηλεφωνικής πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ιστότοποι παρόχων – ημερομηνία ανάκτησης 5-5-2021) 55 Πίνακας 4:Κυριότερα Λιανικά πακέτα ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: cosmote.gr, ημερομηνία ανάκτησης 28-4-2021) 66 Πίνακας 5: Ενδεικτικά προγράμματα ευρυζωνικής πρόσβασης από δίκτυα κινητών επικοινωνιών (Πηγή στοιχείων: ιστότοποι παρόχων - ανάκτηση: 24-4-2021) 71 Πίνακας 6: Προϊόντα τηλεφωνικής και ευρυζωνικής πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ιστότοποι παρόχων - ανάκτηση 30-4-2021) 78 VIII Εικόνα 1: Απεικόνιση της σχέσης των αγορών λιανικής και χονδρικής 1/2020 και 3β/2014 17 Εικόνα 2: Διαχρονική μεταβολή της διείσδυσης της ευρυζωνικότητας 21 Εικόνα 3: Διαχρονική μεταβολή των μεριδίων αγοράς λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης 22 Εικόνα 4. Διαχρονική μεταβολή μεριδίων αγοράς λιανικής πρόσβασης 22 Εικόνα 5: Μερίδια χονδρικής αγοράς ευρυζωνικής πρόσβασης 23 Εικόνα 6: Μερίδια ΟΤΕ ανά Αστικό Κέντρο 24 Εικόνα 7: Μερίδια λιανικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ενεργές συνδέσεις 25 Εικόνα 8: Αναλυτικά μερίδια λιανικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ποσοστό ενεργών συνδέσεων 25 Εικόνα 9: Μερίδια χονδρικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ενεργές συνδέσεις 26 Εικόνα 10: Μερίδια τεχνολογιών στις ενεργές συνδέσεις 28 Εικόνα 11: Μερίδια υπηρεσιών στις ενεργές συνδέσεις 29 Εικόνα 12: Κατανομή DSL συνδέσεων μεταξύ εξωτερικής καμπίνας και Αστικού Κέντρου 30 Εικόνα 13: Ιδιόκτητες συνδέσεις DSL μεταξύ καμπίνας και Αστικού Κέντρου 31 Εικόνα 14: Μερίδια παρόχων στις τεχνολογίες FTTH σε επίπεδο λιανικής 32 Εικόνα 15: Μερίδια παρόχων στις τεχνολογίες FTTH σε επίπεδο χονδρικής 32 Εικόνα 16: Κάλυψη δικτύων FTTP και DOCSIS 3.1 33 Εικόνα 17: Κάλυψη δικτύων NGA 34 Εικόνα 18: Μερίδια παρόχων σε συνδέσεις μέσω τεχνολογιών VDSL και FTTH 34 Εικόνα 19: Παροχή λιανικών υπηρεσιών πρόσβασης μέσω ιδιόκτητης υποδομής ή χονδρικών υπηρεσιών 35 Εικόνα 20: Αναλυτικά μερίδια χονδρικών υπηρεσιών και ιδιόκτητης υποδομής ανά πάροχο 36 Εικόνα 21: Μερίδια αγοράς υπηρεσιών VLU στη λιανική 37 Εικόνα 22: Εξωτερικές Καμπίνες που έχουν ανατεθεί στον ΟΤΕ 37 Εικόνα 23: Εξωτερικές Καμπίνες που έχουν ανατεθεί στις Vodafone και Wind 38 Εικόνα 24: Εξωτερικές Καμπίνες που έχουν ανατεθεί στους ΟΤΕ, Vodafone και Wind στην Αττική 39 Εικόνα 25: Χαρακτηριστικά υπαίθριων καμπίνων ΟΤΕ 39 Εικόνα 26: Χαρακτηριστικά υπαίθριων καμπινών που έχουν ανατεθεί 40 Εικόνα 27: Εξωτερικές καμπίνες που έχουν ανατεθεί ανά πάροχο 40 Εικόνα 28: Ποσοστά χρήσης τεχνολογιών στις καμπίνες που έχουν ανατεθεί 41 Εικόνα 29: Μερίδια αγοράς στη λιανική αγορά πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 46 Εικόνα 30: Διακύμανση μεριδίων αγορά λιανικής πρόσβασης 2016-2020 (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 47 1 Εικόνα 31:Εξωτερικές καμπίνες ΟΤΕ και τεχνολογία Vectoring (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 48 Εικόνα 32: Τεχνολογίες Vectoring και FTTH (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 49 Εικόνα 33: Υπηρεσίες / τεχνολογίες πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 49 Εικόνα 34: Επιμέρους στάδια ανάλυσης λιανικής αγοράς 52 Εικόνα 35: Γραμμές ΧΕΓ και ΧΕΠ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 54 Εικόνα 36: Γραμμές ΑΠΤΒ και VPU από ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 54 Εικόνα 37: Συνδρομές Homezone (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 59 Εικόνα 38: Εξέλιξη σταθερής και κινητής τηλεφωνίας (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 60 Εικόνα 39: Γραμμές ΟΤΕ ανά είδος τηλεφωνικής υπηρεσίας (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 63 Εικόνα 40: Αριθμός ευρυζωνικών συνδέσεων μέσω σταθερών και κινητών δικτύων (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) ) 70 Εικόνα 41: Διείσδυση ευρυζωνικών συνδέσεων στα νοικοκυριά (τέλος 2021) (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 75 Εικόνα 42: Εξέλιξη αριθμού γραμμών με προεπιλογή φορέα (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 76 Εικόνα 43: Τεχνολογίες / υπηρεσίες λιανικής πρόσβασης (τέλος 2020) (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ)77 Εικόνα 44: Μετάβαση συνδρομητών ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 80 Εικόνα 45: Φυσική συνεγκατάσταση σε ΑΚ ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 87 Εικόνα 46: Φυσική συνεγκατάσταση σε ΑΚ ΟΤΕ στην Αττική (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 88 Εικόνα 47: Απομακρυσμένη συνεγκατάσταση σε ΑΚ ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 89 Εικόνα 48: ΑΚ ΟΤΕ και συνδρομητική βάση ανά είδος συνεγκατάστασης (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 90 Εικόνα 49: Ποσοστό ΑΚ και αντίστοιχος αριθμός γραμμών με βάση τον αριθμό συνεγκαταστημένων παρόχων (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 90 Εικόνα 50: Μερίδια ΟΤΕ σε ΑΚ ανά αριθμό συνεγκατεστημένων παρόχων (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 91 Εικόνα 51: ΑΚ με μερίδιο αγοράς ΟΤΕ από 25% έως 50% (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 92 Εικόνα 52: ΑΚ με μερίδιο αγοράς ΟΤΕ από 50% έως 75% (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 93 Εικόνα 53: Ποσοστό ΑΚ ανά αριθμό συνδρομητών (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 95 Εικόνα 54: Μερίδια ΟΤΕ σνά κατηγορία ΑΚ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 95 Εικόνα 55: Μερίδια ΟΤΕ ανά νομό (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 96 Εικόνα 56: Υποδομές παροχής υπηρεσιών πρόσβασης από σταθερά δίκτυα (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 98 Εικόνα 57: Πλήρης Πρόσβαση στο Τοπικό Βρόχο (Πηγή: ΕΕΤΤ) 103 Εικόνα 58: Υπηρεσία VPU (Πηγή: Προσφορά Αναφοράς ΟΤΕ) 103 2 Εικόνα 59: Προϊόντα εικονικής αδεσμοποίητης πρόσβασης (VPU & VLU) (Πηγή: Gibson Dunn)104 Εικόνα 60: Εξέλιξη γραμμών LLU και VPU / VPU light (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 104 Εικόνα 61: Λιανικές γραμμές πρόσβασης ανά προϊόν (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 105 Εικόνα 62: Υποκαταστασιμότητα λιανικής αυτοπαροχής (Πηγή ΕΕΤΤ) 113 Εικόνα 63: Μερίδια αγοράς σε λιανικά και χονδρικά προϊόντα (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 117 Εικόνα 64: Μερίδια αγορά στη λιανική αγορά πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ-) 118 Εικόνα 65: Υφιστάμενες χονδρικές υπηρεσίες ΟΤΕ στην αγορά 3β 169 Εικόνα 66: Αρχιτεκτονική δικτύου παρόχων (Πηγή: https://www.oteruralnorth.gr/ - ανάκτηση 15-92021 ) 171 Εικόνα 67: Χονδρικές υπηρεσίες ΟΤΕ στην αγορά κεντρικής πρόσβασης ανά τύπο υπηρεσίας (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 173 Εικόνα 68: Συνδέσεις bitstream ανά πάροχο & αυτοπαροχή ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 174 Εικόνα 69: Λιανικές γραμμές πρόσβασης ανά προϊόν (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 175 Εικόνα 70: : Υποκαταστασιμότητα λιανικής αυτοπαροχής (Πηγή ΕΕΤΤ) 179 Εικόνα 71: Υποδομές γραμμών λιανικής πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 182 Εικόνα 72: Μερίδια αγοράς στη χονδρική κεντρική πρόσβαση στο τέλος του 2021 (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 184 Εικόνα 73: Διαχρονική μεταβολή μεριδίων αγοράς λιανικής πρόσβασης 2010-2020 και μεταβολή 5ετίας 2016 -2021 (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 185 Εικόνα 74: Μερίδια ΟΤΕ ανά νομό (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 185 Εικόνα 75: Ποσοστό ΑΚ και αντίστοιχος αριθμός γραμμών με βάση τον αριθμό συνεγκαταστημένων παρόχων (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 187 Εικόνα 76: Μερίδια ΟΤΕ σε ΑΚ ανά αριθμό συνεγκατεστημένων παρόχων (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 187 Εικόνα 77: Μερίδια αγοράς στη χονδρική αγορά κεντρικής πρόσβαση 191 Εικόνα 78: Χονδρικές υπηρεσίες τοπικής πρόσβασης 193 Εικόνα 79: Μερίδια ΟΤΕ σε ΑΚ ανά αριθμό συνεγκατεστημένων παρόχων (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 199 3 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Περιεχόμενα Στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης, και λαμβάνοντας υπόψη το ισχύον εθνικό και ενωσιακό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο, ιδίως δε τις Συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπ’ αριθ. 2014/710/EΚ και 2020/2245/ΕΚ (εφεξής Νέα Σύσταση), η ΕΕΤΤ διεξάγει την ανάλυση των χονδρικών αγορών τοπικής και κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση. Στην Ενότητα 1 (παρούσα ενότητα), η ΕΕΤΤ παρουσιάζει το Νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου γίνεται η παρούσα ανάλυση καθώς και σύνοψη αυτής. Στην Ενότητα 2, η ΕΕΤΤ παρουσιάζει τη δομή της αγοράς, δίνοντας παράλληλα στοιχεία που αφορούν το μέγεθός της. Στην Ενότητα 3, παρουσιάζεται το σχέδιο μέτρων της ΕΕΤΤ το οποίο περιλαμβάνει: - Tον ορισμό και την ανάλυση της σχετικής (με τις ως άνω χονδρικές αγορές) λιανικής αγοράς. Η ανάλυση της εν λόγω λιανικής αγοράς γίνεται απουσία ρύθμισης σε επίπεδο χονδρικής. - Tον ορισμό, την ανάλυση και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις της χονδρικής αγοράς τοπικής πρόσβασης. Στο τέλος της υπο-ενότητας εξετάζονται οι επιπτώσεις της ρύθμισης της αγοράς τοπικής πρόσβασης στη συσχετιζόμενη αγορά λιανικής, κατά πόσο δηλαδή η ρύθμιση σε επίπεδο χονδρικής τοπικής πρόσβασης μπορεί να αντιμετωπίσει την αποτυχία της σχετιζόμενης αγοράς λιανικής. - Tον ορισμό, την ανάλυση και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις της χονδρικής αγοράς κεντρικής πρόσβασης. Στο τέλος της υπο-ενότητας εξετάζονται οι επιπτώσεις της ρύθμισης της αγοράς κεντρικής πρόσβασης στης συσχετιζόμενη αγορά λιανικής. Τέλος: - Στο Παράρτημα Ι περιλαμβάνεται η προτεινόμενη διαδικασία υλοποίησης της τεχνολογίας VDSL Vectoring - Στο Παράρτημα ΙΙ περιλαμβάνονται οι προτάσεις της ΕΕΤΤ για το περιεχόμενο της προσφοράς αναφοράς για τη χονδρική τοπική πρόσβαση - Στο Παράρτημα ΙΙΙ περιλαμβάνεται η πρόταση της ΕΕΤΤ για τα στοιχεία που οφείλουν να υποβάλλουν ο ΟΤΕ και οι πάροχοι που αναλαμβάνουν την υλοποίηση τεχνολογίας VDSL Vectoring - Στο Παράρτημα ΙV περιλαμβάνεται η πρόταση της ΕΕΤΤ αναφορικά με τις διαδικασίες μετάβασης από παραδοσιακές υποδομές. - Στο Παράρτημα V περιλαμβάνονται οι προτάσεις της ΕΕΤΤ για το περιεχόμενο της προσφοράς αναφοράς για τη χονδρική κεντρική πρόσβαση. - Στο Παράρτημα VΙ περιλαμβάνονται οι ερωτήσεις της Δημόσιας Διαβούλευσης. 4 1.2. Περίληψη Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας 1) Η ΕΕΤΤ προέβη αρχικώς στον ορισμό της σχετικής λιανικής αγοράς. Ειδικότερα, λαμβάνοντας υπόψη τις μεταβολές που έχουν επέλθει τα τελευταία χρόνια, ιδίως όσον αφορά: τις τεχνολογικές εξελίξεις, την υλοποίηση νέων δικτυακών υποδομών, την παροχή νέων υπηρεσιών αλλά κυρίως λόγω της διαφοροποίησης των προτιμήσεων από την πλευρά των τελικών χρηστών, η ΕΕΤΤ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υφίσταται μία εθνική αγορά λιανικής πρόσβασης στο δημόσιο δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών από σταθερή θέση η οποία περιλαμβάνει τα ακόλουθα προϊόντα/υπηρεσίες: υπηρεσίες τηλεφωνικών κλήσεων, τηλεφωνικής πρόσβασης και ευρυζωνικής πρόσβασης, ανεξαρτήτου της τεχνολογίας (μεταγωγής πακέτου ή μεταγωγής κυκλώματος) και ανεξαρτήτου των δικτυακών υποδομών (χάλκινο δίκτυο πρόσβασης, ασύρματο δίκτυο πρόσβασης σε σταθερή θέση και δίκτυο πρόσβασης οπτικών ινών). Το γεωγραφικό εύρος της αγοράς καλύπτει ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. 2) Βάσει της σχετικής ανάλυσης της λιανικής αγοράς, η ΕΕΤΤ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η εθνική αγορά λιανικής πρόσβασης θα χαρακτηριζόταν από έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού σε περίπτωση απουσίας ρύθμισης σε επίπεδο χονδρικής. Κατά συνέπεια, απαιτείται ρυθμιστική παρέμβαση σε επίπεδο χονδρικής και συγκεκριμένα στην αγορά χονδρικής παροχής τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση και ενδεχομένως στη χονδρική αγορά κεντρικής πρόσβασης για να αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες του ανταγωνισμού σε επίπεδο λιανικής. 3) Η ΕΕΤΤ προέβη στη συνέχεια στον ορισμό της χονδρικής αγοράς τοπικής πρόσβασης και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η χονδρική αγοράς τοπικής πρόσβασης περιλαμβάνει τόσο το δίκτυο πρόσβασης χαλκού, όσο και το δίκτυο πρόσβασης οπτικών ινών για το σκοπό παροχής υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο δίκτυο παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Η σχετική γεωγραφική αγορά συνίσταται στην Ελληνική Επικράτεια. 4) Βάσει της σχετικής ανάλυσης της χονδρικής αγοράς τοπικής πρόσβασης, η ΕΕΤΤ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι επαρκώς ανταγωνιστική και ο ΟΤΕ θα πρέπει να οριστεί ως έχων ΣΙΑ σε αυτή και προτείνει την επιβολή των ακόλουθων κανονιστικών υποχρεώσεων για να αντιμετωπιστεί η έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού: a. Υποχρεώσεις πρόσβασης σε παθητική/φυσική υποδομή και τεχνικά έργα (αγωγοί, σωληνώσεις, σκοτεινή ίνα, φρεάτια και ιστοί). b. Yποχρεώσεις πρόσβασης και χρήσης ειδικών ευκολιών δικτύου, στις οποίες περιλαμβάνεται, η πρόσβαση στον τοπικό βρόχο, η παροχή κατάλληλων εικονικών προϊόντων, η πρόσβαση στον τοπικό υποβρόχο υπό τους περιορισμούς της εισαγωγής της τεχνολογίας VDSL vectoring στο δίκτυο πρόσβασης, η υποχρέωση εναρμόνισης με τις διαδικασίες / προδιαγραφές της λειτουργίας της τεχνολογίας Vectoring, η παροχή των κατάλληλων υπηρεσιών οπισθόζευξης, η πρόσβαση σε συναφείς ευκολίες (πχ συνεγκατάσταση), η πρόσβαση σε τεχνικές διεπαφές, πρωτόκολλα ή άλλες βασικές τεχνολογίες που είναι απαραίτητες για τη διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών τοπικής πρόσβασης και η ικανοποίηση αιτημάτων για μετάβαση μεταξύ των διαφορετικών υπηρεσιών/προϊόντων χονδρικής 5 c. d. e. f. g. h. τοπικής πρόσβασης, αλλά και μεταξύ των ως άνω προϊόντων και των προϊόντων/υπηρεσιών χονδρικής κεντρικής πρόσβασης. Υποχρεώσεις αμεροληψίας, στις οποίες περιλαμβάνεται η υποχρέωση εκ των προτέρων κοινοποίησης για έγκριση από την ΕΕΤΤ, μέσω μοντέλου για τον έλεγχο συμπίεσης περιθωρίου, των εμβληματικών λιανικών πακέτων του ΟΤΕ που ανήκουν στις αγορές κατωτέρου σταδίου, η εφαρμογή της αρχής ισοδυναμίας εκροών (ΕοΟ) σε όλα τα χονδρικά προϊόντα του ΟΤΕ, η υποχρέωση διαπίστωσης της τεχνικής αναπαραγωγιμότητας, η υποχρέωση να υπάρχει χρονική υστέρηση μεταξύ της διάθεσης λιανικών και χονδρικών προϊόντων NGA, κ.α. Υποχρεώσεις διαφάνειας, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η υποχρέωση δημοσίευσης προσφοράς αναφοράς για τις φυσικές/παθητικές υποδομές και τα τεχνικά έργα, η υποχρέωση δημοσίευσης προσφοράς αναφοράς για την πρόσβαση σε τοπικό βρόχο/υποβρόχο, εικονικά προϊόντα και συναφείς ευκολίες, καθώς και δεικτών αποδοτικότητας. Επίσης, στο πλαίσιο της εν λόγω υποχρέωσης ο ΟΤΕ θα πρέπει να κοινοποιεί στην ΕΕΤΤ πληροφορίες σχετικά με τις συμβάσεις τοπικής πρόσβασης που υπογράφει καθώς και στοιχεία αναφορικά με το δίκτυο πρόσβασης. Υποχρέωση λογιστικού διαχωρισμού. Υποχρέωση ελέγχου τιμών και κοστολόγησης, σύμφωνα με την οποία οι κοστοστρεφείς τιμές των υπηρεσιών τοπικής πρόσβασης και των συναφών ευκολιών θα προσδιορίζονται βάσει ενός μοντέλου Bottom Up LRIC+ που βασίζεται στο τρέχον κόστος, το οποίο έχει αναπτύξει η ΕΕΤΤ. Υποχρέωση τήρησης συγκεκριμενων διαδικασιών μετάβασης από τις παραδοσιακές υποδομές, αναφορικά με την εκ των προτέρων ενημέρωση των παρόχων και συγκεκριμένες υποχρεώσεις επιμερισμού του κόστους μετάβασης. Στην περίπτωση όπου ο ΟΤΕ προσφέρει τη δυνατότητα δεσμεύσεων σχετικά με τους όρους πρόσβασης ή/και συνεπένδυσης για το δίκτυό του, η ΕΕΤΤ αξιολογεί τις προτεινόμενες δεσμεύσεις σύμφωνα με το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο. Υποχρέωση συμμόρφωσης με τη διαδικασία εισαγωγής της τεχνολογίας VDSL vectoring στις περιοχές που δεν σκοπεύουν οι πάροχοι να αναπτύξουν δίκτυα πρόσβασης αρχιτεκτονικής FTTH. Η υποχρέωση επεκτείνεται και εντός των περιοχών γύρω από τα Αστικά Κέντρα του ΟΤΕ. Στο πλαίσιο κινήτρων ανάπτυξης δικτύων FTTH, το σχέδιο μέτρων της ΕΕΤΤ προβλέπει άρση της υποχρέωσης κοστοστρέφειας για τα προϊόντα FTTH σε βάθος χρόνου τριετίας υπό κατάλληλες συνθήκες και προϋποθέσεις (ανάπτυξη δεύτερου δικτύου FTTH και λειτουργική πρόσβαση σε φυσικές/παθητικές υποδομές και τεχνικά έργα). Παράλληλα, προβλέπεται εξαίρεση των λιανικών προσφορών FTTH του ΟΤΕ από την υποχρέωση οικονομικής αναπαραγωγιμότητας μέσω του μοντέλου της ΕΕΤΤ και επαναφορά του μέτρου μόνο στην περίπτωση που η διείσδυση των σχετικών υπηρεσιών φτάσει σε ικανοποιητικό επίπεδο (30%). 5) Λαμβάνοντας υπόψη τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στην αγορά τοπικής πρόσβασης, η ΕΕΤΤ εξέτασε κατά πόσο η συγκεκριμένη ρύθμιση είναι ικανή να αναπτύξει 6 αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην σχετιζόμενη αγορά λιανικής και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ρύθμιση της χονδρικής αγοράς τοπικής πρόσβασης δεν αρκεί από μόνη της να αντιμετωπίσει τα προβλήματα ανταγωνισμού στη σχετική αγορά λιανικής. Συνεπώς, η ΕΕΤΤ εξέτασε και την αμέσως επόμενη αγορά χονδρικής, η οποία είναι η χονδρική αγορά κεντρικής πρόσβασης. Η ΕΕΤΤ όρισε ότι η σχετική χονδρική αγορά κεντρικής πρόσβασης περιλαμβάνει τόσο το δίκτυο πρόσβασης χαλκού, όσο και το δίκτυο πρόσβασης οπτικών ινών για το σκοπό παροχής υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο δίκτυο παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Η σχετική γεωγραφική αγορά συνίσταται στην Ελληνική Επικράτεια. 6) Βάσει της σχετικής ανάλυσης της χονδρικής αγοράς κεντρικής πρόσβασης, η ΕΕΤΤ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι επαρκώς ανταγωνιστική και ο ΟΤΕ θα πρέπει να οριστεί ως έχων ΣΙΑ σε αυτή και προτείνει την επιβολή των ακόλουθων κανονιστικών υποχρεώσεων για να αντιμετωπιστεί η έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού: Υποχρεώσεις πρόσβασης και χρήσης ειδικών ευκολιών δικτύου, στις οποίες περιλαμβάνεται η παροχή χονδρικών προϊόντων πρόσβασης στην αγορά κεντρικής πρόσβασης, στις περιοχές που καλύπτονται από ΑΚ του ΟΤΕ στις οποίες δεν υπάρχουν, πέρα από του ΟΤΕ, τουλάχιστον άλλες δύο δικτυακές υποδομές εναλλακτικών παρόχων που να καλύπτουν ολόκληρη την περιοχή που εξυπηρετείται από το ΑΚ του ΟΤΕ. Tα χονδρικά προϊόντα κεντρικής πρόσβασης του ΟΤΕ θα πρέπει να πληρούν ένα ελάχιστο επίπεδο ποιότητας υπηρεσίας. Οι υπηρεσίες κεντρικής πρόσβασης περιλαμβάνουν τα χονδρικά προϊόντα ΑΡΥΣ και V-ΑΡΥΣ τύπου BRAS και τα VPU light (τύπου BRAS), ενώ ο ΟΤΕ οφείλει να παρέχει συναφείς ευκολίες όπως προϊόντα ΟΚΣΥΑ - ΣΥΜΕΦΣ και συνεγκατάσταση καθώς και πρόσβαση σε τεχνικές διεπαφές. Στο πλαίσιο της εν λόγω υποχρέωσης ο ΟΤΕ οφείλει επίσης να ικανοποιεί αιτήματα για μετάβαση μεταξύ των διαφορετικών υπηρεσιών/προϊόντων χονδρικής κεντρικής πρόσβασης, αλλά και μεταξύ των ως άνω προϊόντων και των προϊόντων/υπηρεσιών χονδρικής τοπικής πρόσβασης. Υποχρεώσεις αμεροληψίας, στις οποίες περιλαμβάνεται η υποχρέωση εκ των προτέρων κοινοποίησης για έγκριση από την ΕΕΤΤ, μέσω μοντέλου για τον έλεγχο συμπίεσης περιθωρίου, των εμβληματικών λιανικών πακέτων του ΟΤΕ που ανήκουν στις αγορές κατωτέρου σταδίου, η εφαρμογή της αρχής ισοδυναμίας εκροών (ΕοΟ) σε όλα τα χονδρικά προϊόντα του ΟΤΕ, η υποχρέωση διαπίστωσης της τεχνικής αναπαραγωγιμότητας, η υποχρέωση να υπάρχει χρονική υστέρηση μεταξύ της διάθεσης λιανικών και χονδρικών προϊόντων NGA, κ.α. Υποχρεώσεις διαφάνειας, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η υποχρέωση δημοσίευσης προσφοράς αναφοράς, καθώς και δεικτών αποδοτικότητας. Επίσης, στο πλαίσιο της εν λόγω υποχρέωσης ο ΟΤΕ θα πρέπει να κοινοποιεί στην ΕΕΤΤ πληροφορίες σχετικά με τις συμβάσεις κεντρικής πρόσβασης που υπογράφει. Υποχρέωση λογιστικού διαχωρισμού. Υποχρέωση ελέγχου τιμών και κοστολόγησης, σύμφωνα με την οποία οι κοστοστρεφείς τιμές των υπηρεσιών τοπικής πρόσβασης και των συναφών ευκολιών 7 θα προσδιορίζονται βάσει ενός μοντέλου Bottom Up LRIC+ που βασίζεται στο τρέχον κόστος, το οποίο θα αναπτύξει η ΕΕΤΤ. 7) Η ΕΕΤΤ, λαμβάνοντας υπόψη τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στην αγορά κεντρικής πρόσβασης, εξέτασε κατά πόσο η συγκεκριμένη ρύθμιση είναι ικανή να αναπτύξει αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην σχετιζόμενη αγορά λιανικής και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο συνδυασμός της ρύθμισης των χονδρικών αγορών τοπικής και κεντρικής πρόσβασης μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα ανταγωνισμού στη σχετική αγορά λιανικής. 1.3. Νομικό Πλαίσιο 1.3.1. Γενικές Αρχές Με το Ν. 4727/20201 , (εφεξής ο Νόμος) ενσωματώνεται στο ελληνικό δίκαιο η Οδηγία (ΕΕ) 2018/19722 (εφεξής Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών), η οποία επικαιροποιεί το ήδη εναρμονισμένο πλαίσιο ρύθμισης δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, με έμφαση σε μέτρα που αποσκοπούν στην παροχή κινήτρων για επενδύσεις σε ευρυζωνικά δίκτυα υψηλής ταχύτητας, ορίζοντας πιο συνεπή προσέγγιση της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά την πολιτική και τη διαχείριση του ραδιοφάσματος και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για γνήσια εσωτερική αγορά με την αντιμετώπιση του κατακερματισμού των κανονιστικών ρυθμίσεων. Ο Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών διασφαλίζει αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών, ισότιμους όρους ανταγωνισμού για όλους τους παράγοντες της αγοράς και συνεπή εφαρμογή των κανόνων, σε ένα αποτελεσματικότερο ρυθμιστικό θεσμικό πλαίσιο. Ο Νόμος στο άρθρο 111 (το οποίο μεταφέρει το άρθρο 3 του Κώδικα ΗΕ) ορίζει ότι κατά την άσκηση των ρυθμιστικών καθηκόντων που προβλέπονται σε αυτόν, η ΕΕΤΤ και οι λοιπές αρμόδιες αρχές λαμβάνουν κάθε εύλογο μέτρο που είναι αναγκαίο και αναλογικό για την επίτευξη των στόχων της παρ. 2 αυτού που παρατίθενται, χωρίς σειρά προτεραιότητας, κατωτέρω: α) προάγουν τη συνδεσιμότητα και την πρόσβαση σε δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας, συμπεριλαμβανομένων των σταθερών, κινητών και ασύρματων δικτύων, καθώς και τη χρήση τους, από όλους τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της Ε.Ε., β) προάγουν τον ανταγωνισμό στην παροχή δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφών ευκολιών, συμπεριλαμβανομένου του αποδοτικού ανταγωνισμού όσον αφορά στις υποδομές, καθώς και στην παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφών υπηρεσιών, γ) συμβάλλουν στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς αίροντας τα εναπομένοντα εμπόδια και προωθώντας συνθήκες σύγκλισης για τις επενδύσεις και την παροχή δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, συναφών ευκολιών και συναφών υπηρεσιών σε ολόκληρη την Ε.Ε., διαμορφώνοντας κοινούς κανόνες και προβλέψιμες ρυθμιστικές προσεγγίσεις, 1«Ψηφιακή Διακυβέρνηση (Ενσωμάτωση στην Ελληνική Νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/2102 και της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1024) - Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (Ενσωμάτωση στο Ελληνικό Δίκαιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972) και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 184 Α, 23-9-2020) 2Οδηγία 2018/1972/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 321/36, της 17/12/2018 8 ευνοώντας την αποτελεσματική, αποδοτική και συντονισμένη χρήση του ραδιοφάσματος, την ανοικτή καινοτομία, τη δημιουργία και την ανάπτυξη διευρωπαϊκών δικτύων, την παροχή, διαθεσιμότητα και διαλειτουργικότητα των πανευρωπαϊκών υπηρεσιών και τη διατερματική συνδεσιμότητα, δ) προάγουν τα συμφέροντα των πολιτών της Ε.Ε., διασφαλίζοντας τη συνδεσιμότητα και την εκτεταμένη διαθεσιμότητα και χρήση δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας, συμπεριλαμβανομένων των σταθερών, κινητών και ασύρματων δικτύων, και των υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθιστώντας δυνατή την επίτευξη μέγιστων οφελών όσον αφορά την επιλογή, την τιμή και την ποιότητα με βάση τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, διατηρώντας την ασφάλεια των δικτύων και των υπηρεσιών, διασφαλίζοντας υψηλό και ενιαίο επίπεδο προστασίας για τους τελικούς χρήστες μέσω των απαραίτητων ειδικών τομεακών κανόνων και ανταποκρινόμενες στις ανάγκες, όπως οι προσιτές τιμές, συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, ιδίως των τελικών χρηστών με αναπηρία, των ηλικιωμένων τελικών χρηστών και των τελικών χρηστών με ειδικές κοινωνικές ανάγκες, καθώς και την επιλογή και ισοδύναμη πρόσβαση για τους τελικούς χρήστες με αναπηρίες. Εξάλλου και σύμφωνα με την παράγραφο 4 της ως άνω διάταξης, η ΕΕΤΤ και οι λοιπές αρμόδιες αρχές ενεργούν κατά τρόπο αμερόληπτο, αντικειμενικό, διαφανή και αναλογικό, χωρίς να εισάγουν διακρίσεις και , προς επίτευξη των στόχων πολιτικής που αναφέρονται στην παρ. 2 και, μεταξύ άλλων: α) προάγουν τη ρυθμιστική προβλεψιμότητα μέσω της διασφάλισης συνεπούς ρυθμιστικής προσέγγισης κατά τη διάρκεια ενδεδειγμένων περιόδων ανασκόπησης και μέσω της συνεργασίας μεταξύ τους, με το BEREC, την ομάδα για την πολιτική ραδιοφάσματος («RSPG») και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, β) διασφαλίζουν ότι, σε παρόμοιες περιπτώσεις, δεν γίνεται διάκριση στην αντιμετώπιση των παρόχων δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, γ) εφαρμόζουν το δίκαιο της Ε.Ε. με τεχνολογικά ουδέτερο τρόπο, στον βαθμό που αυτό συνάδει με την επίτευξη των στόχων της παρ. 2, δ) προωθούν αποτελεσματικές επενδύσεις και καινοτομίες των νέων και ενισχυμένων υποδομών, συνυπολογίζοντας τη μέριμνα ότι οποιαδήποτε υποχρέωση πρόσβασης λαμβάνει δεόντως υπόψη τους κινδύνους που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις που πραγματοποιούν την επένδυση και επιτρέποντας διάφορες ρυθμίσεις για τη συνεργασία μεταξύ επενδυτών και φορέων που ζητούν πρόσβαση, προκειμένου να επιμεριστεί ο επενδυτικός κίνδυνος με ταυτόχρονη διασφάλιση του ανταγωνισμού στην αγορά και της αρχής της μη εισαγωγής διακρίσεων, ε) συνυπολογίζουν δεόντως τις ποικίλες συνθήκες όσον αφορά τις υποδομές, τον ανταγωνισμό, την κατάσταση των τελικών χρηστών και ιδίως των καταναλωτών στις διάφορες γεωγραφικές ζώνες του ίδιου κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών υποδομών υπό τη διαχείριση φυσικών προσώπων για μη κερδοσκοπικό σκοπό, στ) επιβάλλουν εκ των προτέρων ρυθμιστικές υποχρεώσεις στον βαθμό που είναι αναγκαίος, ώστε να διασφαλίζεται αποτελεσματικός και βιώσιμος ανταγωνισμός προς όφελος των τελικών χρηστών, και χαλαρώνουν ή αίρουν τις υποχρεώσεις αυτές εφόσον πληρούται αυτή η προϋπόθεση.» Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, και προς επίτευξη των ανωτέρω στόχων, η ΕΕΤΤ εφαρμόζει αντικειμενικές, διαφανείς αμερόληπτες και αναλογικές ρυθμιστικές αρχές για την προώθηση του ανταγωνισμού και τη διασφάλιση, του κατά το μέγιστο, οφέλους για τους τελικούς χρήστες σε επίπεδο τιμής, επιλογών και ποιότητας. 9 1.3.2. Αρμοδιότητες ΕΕΤΤ αναφορικά με την ανάλυση αγορών ηλεκτρονικών επικοινωνιών για τους σκοπούς (ex ante) ρύθμισης Σύμφωνα με το ισχύον εθνικό και ενωσιακό νομικό πλαίσιο, η ΕΕΤΤ βάσει των αρμοδιοτήτων της δυνάμει του άρθρου 113 παρ. 2 στοιχείο (α) του Νόμου και λαμβάνοντας υπόψη τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 230 παρ. 2 αυτού, καλείται να ορίσει σχετικές αγορές στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές συνθήκες, ιδίως να ορίσει τις σχετικές γεωγραφικές αγορές στην Ελληνική επικράτεια, ακολουθώντας τη διαδικασία ταυτοποίησης και ορισμού αγορών που περιγράφεται στο άρθρο 1723 του Νόμου και τηρουμένων των άρθρων 131 και 140 παρ.2 αυτού4. Η διαδικασία ανάλυσης της αγοράς περιλαμβάνει τον ορισμό των σχετικών αγορών, τη διενέργεια ανάλυσης του επιπέδου του ανταγωνισμού, τον ορισμό επιχειρήσεων με Σημαντική Ισχύ και τον προσδιορισμό των κατά περίπτωση κατάλληλων και αναλογικών ειδικών κανονιστικών υποχρεώσεων. Κατά τη διαδικασία ανάλυσης των σχετικών αγορών, καθώς και κάθε φορά που το κρίνει αναγκαίο, για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της από το μέρος Β του Νόμου, η ΕΕΤΤ μπορεί να ζητά τη συνδρομή της Επιτροπής Ανταγωνισμού5. Ειδικότερα: Ορισμός Σχετικών Αγορών Ο Ν.4727/20206 και η Οδηγία 2018/1972/ΕΚ7 ορίζουν ότι η ΕΕΤΤ, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τις εκάστοτε ισχύουσες σχετικές Συστάσεις και Κατευθυντήριες Γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάλυση της αγοράς και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στην αγορά (Σ.Ι.Α.) βάσει του ενωσιακού κανονιστικού πλαισίου για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ορίζει τις σχετικές αγορές ανάλογα με τις εθνικές περιστάσεις, ιδίως τις σχετικές γεωγραφικές αγορές εντός της Ελληνικής Επικράτειας, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, το βαθμό του ανταγωνισμού υποδομών στις εν λόγω περιοχές, σύμφωνα με τις αρχές του δικαίου περί ανταγωνισμού. Η ΕΕΤΤ, κατά περίπτωση, λαμβάνει επίσης υπόψη τα αποτελέσματα της γεωγραφικής έρευνας που διεξάγεται8, ενώ προτού να ορίσει αγορές που διαφέρουν από εκείνες που ταυτοποιούνται στη Σύσταση ακολουθεί τις διαδικασίες των άρθρων 131 και 140. Επισημαίνεται ότι, οι αγορές που ορίζονται για τον σκοπό επιβολής υποχρεώσεων, βάσει του Μέρους Β του Νέου Νόμου δεν περιορίζουν τον ορισμό σχετικών αγορών, βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού9. 3 άρθρο 64 της Οδηγίας 2018/1972/ΕΚ 4 άρθρα 23 και 32 της Οδηγίας 2018/1972/ΕΚ 5 άρθρο 171 παράγραφος 2, εδάφιο 3 του Νόμου 6 άρθρα 171, 172 και 175 του Νόμου 7 Άρθρα 63, 64 και 67 της Οδηγίας 2018/1972/ΕΚ 8 σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 130 του Νόμου 9 Άρθρο 172 του Νόμου 10 Εν συνεχεία, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί ΣΙΑ και τηρώντας τις διαδικασίες που αναφέρονται στα άρθρα 131 και 140 του Νόμου, προβαίνει σε διαδικασία ανάλυσης της αγοράς προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσο δικαιολογείται η επιβολή των ρυθμιστικών υποχρεώσεων που καθορίζονται στο Μέρος Β αυτού. Η επιβολή ρυθμιστικών υποχρεώσεων που καθορίζονται ως ανωτέρω στο Νόμο είναι δυνατό να δικαιολογείται, εφόσον, σε μία αγορά, πληρούνται σωρευτικά τα κριτήρια που απαριθμούνται στο άρθρο 17210 του Νόμου ως ακολούθως: α) υφίστανται υψηλοί και μη παροδικοί διαρθρωτικοί, νομικοί ή ρυθμιστικοί φραγμοί εισόδου, β) υφίσταται διάρθρωση της αγοράς που δεν τείνει προς τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό εντός του σχετικού χρονικού ορίζοντα, αν ληφθεί υπόψη η κατάσταση του ανταγωνισμού στη βάση υποδομών και των λοιπών πηγών ανταγωνισμού, που αποτελούν το αίτιο των φραγμών εισόδου, γ) το δίκαιο περί ανταγωνισμού και μόνο δεν επαρκεί για την κατάλληλη αντιμετώπιση της ανεπάρκειας ή των ανεπαρκειών που έχουν εντοπιστεί στην αγορά. Η Σύσταση της Επιτροπής11 αναφέρει12 ότι ο ορισμός των σχετικών αγορών είναι δυνατόν να μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου, καθώς εξελίσσονται τα χαρακτηριστικά των διαθέσιμων προϊόντων και υπηρεσιών στις εν λόγω αγορές και αλλάζουν οι δυνατότητες υποκατάστασης από την άποψη της ζήτησης και της προσφοράς λόγω των εξελίξεων της τεχνολογίας και της αγοράς και των ρυθμιστικών εξελίξεων. Περαιτέρω επισημαίνει13 ότι η παροχή των κατάλληλων κινήτρων για επενδύσεις σε νέα δίκτυα πολύ υψηλής χωρητικότητας που στηρίζουν τις καινοτόμες υπηρεσίες διαδικτύου με πλούσιο περιεχόμενο θα ενισχύσει τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της Ένωσης, αποφέροντας παράλληλα οφέλη για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις της. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας να προωθηθούν βιώσιμες επενδύσεις στην ανάπτυξη δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας μέσω ενός κατάλληλα προσαρμοσμένου και προβλέψιμου ρυθμιστικού πλαισίου και ότι ένας από τους στόχους του νέου ρυθμιστικού πλαισίου είναι να μειωθούν σταδιακά οι εκ των προτέρων ειδικοί τομεακοί κανόνες παράλληλα με την ανάπτυξη του ανταγωνισμού στις αγορές και, τελικά, να διασφαλιστεί ότι οι αγορές ηλεκτρονικών επικοινωνιών διέπονται μόνο από το δίκαιο περί ανταγωνισμού. Συνακόλουθα η νέα Σύσταση περιλαμβάνει τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών για τις οποίες η Επιτροπή, αφού παρατήρησε τις συνολικές τάσεις στην Ένωση, διαπίστωσε ότι πληρούν τα τρία (ως άνω) κριτήρια και ότι έχουν χαρακτηριστικά που μπορούν να δικαιολογήσουν την επιβολή ρυθμιστικών υποχρεώσεων τουλάχιστον σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές και για προβλέψιμη περίοδο. 10 σύμφωνα με το άρθρο 64 της Οδηγίας 2018/1972/ΕΕ 11 Σύσταση 2020/2245 της Επιτροπής της 18ης Δεκεμβρίου 2020 , αναφορικά με σχετικές αγορές προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, οι οποίες επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση, σύμφωνα με την οδηγία (EE) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, OJ L 439, 29.12.2020, p. 23–31 12 Σημείο 4 του προοιμίου της Νέας Σύστασης 13 Σημεία 2 και 3 του προοιμίου της Νέας Σύστασης 11 Εναπόκειται εντούτοις στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές να εξετάζουν στις οικείες αναλύσεις των εν λόγω αγορών αν πληρούνται οι περαιτέρω απαιτήσεις που ορίζονται στο άρθρο 175 παρ. 214 του Νόμου. Στη Σύσταση αναφέρεται (άρθρα 1-4): Ειδικότερα ορίζεται15 ότι οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να διενεργούν ανάλυση των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών που προσδιορίζονται στο παράρτημα και όταν θεωρούν ότι κάποια από τις εν λόγω αγορές δεν επιδέχεται εκ των προτέρων ρύθμιση υπό τις συγκεκριμένες εθνικές περιστάσεις, θα πρέπει να εφαρμόζουν την τρικριτηριακή δοκιμασία και να αποδεικνύουν, και η Επιτροπή θα επαληθεύει, ότι δεν πληρούται τουλάχιστον ένα από τα τρία κριτήρια που αναφέρονται στο άρθρο 67 παράγραφος 1 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972. Επίσης αναφέρει ότι κατά τον καθορισμό των σχετικών γεωγραφικών αγορών εντός της επικράτειάς τους σύμφωνα με το άρθρο 64 παράγραφος 3 του Κώδικα, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να διενεργούν λεπτομερή ανάλυση της δυνατότητας υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης και της προσφοράς, ξεκινώντας από μια κατάλληλη γεωγραφική ενότητα και συνενώνοντας τις ενότητες που εμφανίζουν παρόμοιες συνθήκες ανταγωνισμού, ορίζοντας ότι η αξιολόγηση των συνθηκών ανταγωνισμού θα πρέπει να είναι μακρόπνοη και να βασίζεται, μεταξύ άλλων, στον αριθμό και τα χαρακτηριστικά των ανταγωνιστικών δικτύων, στην κατανομή και τις τάσεις των μεριδίων αγοράς, στις τιμές και τις συμπεριφορές. Τονίζεται ότι16 οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει τουλάχιστον να αναλύουν τις αγορές που περιλαμβάνονται στη σύσταση, συμπεριλαμβανομένων των αγορών που δεν ρυθμίζονται πλέον στο συγκεκριμένο εθνικό ή τοπικό πλαίσιο, ενώ μπορούν να κρίνουν σκόπιμο, με βάση τις συγκεκριμένες εθνικές περιστάσεις, να διεξαγάγουν την τρικριτηριακή δοκιμασία για τις αγορές που απαριθμούνται στο παράρτημα της παρούσας σύστασης. Επίσης μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι τα τρία κριτήρια δεν πληρούνται υπό τις συγκεκριμένες εθνικές περιστάσεις σε μια συγκεκριμένη αγορά και στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να μην επιβάλουν σε αυτήν ρυθμιστικές υποχρεώσεις. Εξάλλου οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει επίσης να αναλύουν αγορές που δεν περιλαμβάνονται στη σύσταση, αλλά ρυθμίζονται εντός της επικράτειας της δικαιοδοσίας τους με βάση προηγούμενες αναλύσεις της αγοράς, ή άλλες αγορές, εφόσον έχουν επαρκείς λόγους να θεωρούν και μπορούν να αποδείξουν ότι, στο εθνικό τους πλαίσιο, οι εν λόγω αγορές πληρούν τα τρία κριτήρια. Διενέργεια Ανάλυσης Του Επιπέδου Ανταγωνισμού /Ορισμός Επιχειρήσεων με ΣΙΑ Επομένως, όταν η ΕΕΤΤ διενεργεί ανάλυση αγοράς που περιλαμβάνεται στη Σύσταση, θεωρεί ότι πληρούνται τα κριτήρια των περ. α`, β` και γ` του δεύτερου εδαφίου, εκτός αν η ΕΕΤΤ διαπιστώνει ότι (τουλάχιστον) ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια αυτά δεν πληρούνται υπό τις συγκεκριμένες εθνικές περιστάσεις. 14 άρθρο 67 παράγραφος 2 του Κώδικα 15 Οπ.π υποσημείωση 12, άρθρα 1-4 16 Σύμφωνα με τα αναφερόμενα στα στοιχεία 21 και 22 του Προοιμίου της ως άνω Σύστασης 12 Εξάλλου17, όταν η Ε.Ε.Τ.Τ διενεργεί την ανάλυση που απαιτείται βάσει της παρ. 1 του άρθρου 175 του Νόμου, εξετάζει τις εξελίξεις με μακρόπνοη προοπτική (forward looking), ελλείψει ρύθμισης που επιβάλλεται με βάση το προαναφερθέν άρθρο στην εν λόγω σχετική αγορά (greenfield approach), και λαμβάνοντας υπόψη όλα τα ακόλουθα στοιχεία: α) εξελίξεις της αγοράς που επηρεάζουν την πιθανότητα της σχετικής αγοράς να τείνει προς τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, β) όλους τους σχετικούς ανταγωνιστικούς περιορισμούς, σε επίπεδο χονδρικής και λιανικής, ανεξαρτήτως του αν οι πηγές αυτών των περιορισμών θεωρείται ότι είναι δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών ή άλλα είδη υπηρεσιών ή εφαρμογών που είναι συγκρίσιμα από τη σκοπιά του τελικού χρήστη, και ανεξαρτήτως του αν αυτοί οι περιορισμοί αποτελούν μέρος της σχετικής αγοράς, γ) άλλα είδη ρυθμίσεων ή μέτρων που επιβάλλονται και επηρεάζουν τη σχετική αγορά ή τη σχετική λιανική αγορά ή αγορές καθόλη τη σχετική περίοδο, συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικά, υποχρεώσεων που επιβάλλονται σύμφωνα με τα άρθρα 152, 168 και 169, δ) τις ρυθμίσεις που επιβάλλονται σε άλλες σχετικές αγορές βάσει της ίδιας ως άνω διάταξης. Όταν η ΕΕΤΤ συμπεραίνει ότι η επιβολή ρυθμιστικών υποχρεώσεων (σύμφωνα με τη διαδικασία των παρ. 1 και 2 του άρθρου 175 του Νόμου) δεν δικαιολογείται στη σχετική αγορά, ή όταν δεν πληρούνται οι όροι της παρ. 4, ήτοι δεν εντοπίζει τυχόν επιχειρήσεις οι οποίες μεμονωμένα ή από κοινού με άλλες κατέχουν σημαντική ισχύ στην εν λόγω σχετική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 171, δεν επιβάλλει ούτε διατηρεί καμία ειδική ρυθμιστική υποχρέωση18, ενώ σε περιπτώσεις όπου ήδη έχουν επιβληθεί ως ανωτέρω και υφίστανται ειδικές τομεακές ρυθμιστικές υποχρεώσεις, στη σχετική αγορά προβαίνει σε άρση αυτών. Στην τελευταία περίπτωση εξασφαλίζει ότι παρέχεται στα επηρεαζόμενα από την άρση, μέρη κατάλληλη χρονική περίοδος προειδοποίησης. Η χρονική περίοδος καθορίζεται σταθμίζοντας την ανάγκη να διασφαλίζονται η βιώσιμη μετάβαση για τους δικαιούχους των εν λόγω υποχρεώσεων και τους τελικούς χρήστες, οι επιλογές των τελικών χρηστών καθώς και τη μη συνέχιση της ρύθμισης για περισσότερο απ` όσο είναι αναγκαίο, ενώ παράλληλα η ΕΕΤΤ δύναται να καθορίζει ειδικούς όρους και χρονικές περιόδους προειδοποίησης όσον αφορά υφιστάμενες συμφωνίες πρόσβασης. Προσδιορισμός κατάλληλων και αναλογικών ειδικών κανονιστικών υποχρεώσεων Ακολούθως και εφόσον, η ΕΕΤΤ διαπιστώσει, ότι σε συγκεκριμένη αγορά δικαιολογείται η επιβολή ρυθμιστικών υποχρεώσεων19, εντοπίζει τυχόν επιχειρήσεις οι οποίες μεμονωμένα ή από κοινού με άλλες κατέχουν σημαντική ισχύ στην εν λόγω σχετική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 171 και τους επιβάλλει τις ενδεδειγμένες ειδικές ρυθμιστικές υποχρεώσεις σύμφωνα με το άρθρο 176, ή διατηρεί ή τροποποιεί τις εν λόγω υποχρεώσεις, εφόσον αυτές υφίστανται ήδη, αν θεωρεί ότι τα 17 και σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρθρου 175 (άρθρο 67 Οδηγίας 2018/1972/ΕΚ) 18 σύμφωνα με το άρθρο 176 του Νόμου 19 Σύμφωνα με τη διαδικασία των παρ. 1 και 2 του άρθρου 175 του Νόμου 13 αποτελέσματα για τους τελικούς χρήστες δεν θα ήταν όντως ανταγωνιστικά, ελλείψει των υποχρεώσεων αυτών20. Τα μέτρα επιβολής, τροποποίησης ή άρσης ρυθμιστικών υποχρεώσεων21 υπόκεινται στις διαδικασίες διαβούλευσης και διαφάνειας των άρθρων 13122 και 14023 του Νόμου. με την ρητή πρόβλεψη ότι μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης, αν απαιτείται, βάσει του άρθρου 131, εφόσον η ΕΕΤΤ προτίθεται να λάβει μέτρο το οποίο: α) εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 169, 172, 175, 176 ή 191, και β) είναι πιθανόν να επηρεάσει στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών - μελών, δημοσιεύει το σχέδιο μέτρου και το κοινοποιεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τον BEREC και στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές άλλων κρατών - μελών, ταυτοχρόνως, μαζί με την αιτιολόγηση για το μέτρο, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 128. Η ΕΕΤΤ αναμένει τα σχόλια των ανωτέρω εντός ενός μήνα (που δεν μπορεί να παραταθεί) και αντίστοιχα σε περίπτωση που κοινοποιηθεί στην ΕΕΤΤ σχέδιο μέτρου εθνικής ρυθμιστικής αρχής άλλου κράτους - μέλους, η ΕΕΤΤ διαβιβάζει εντός της ως άνω προθεσμίας τυχόν σχόλιά της. Σχετικά με τη συχνότητα της διαδικασίας ανάλυσης αγορών, ορίζεται24 ότι αυτή διεξάγεται:α) εντός πέντε
(5)ετών από τη θέσπιση προηγούμενου μέτρου, στην περίπτωση που η ΕΕΤΤ έχει ορίσει τη σχετική αγορά και έχει καθορίσει τις επιχειρήσεις που κατέχουν σημαντική ισχύ στην αγορά, με δυνατότητα παράτασης μέχρι ένα έτος, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, και εφόσον η ΕΕΤΤ έχει κοινοποιήσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αιτιολογημένη προτεινόμενη παράταση το αργότερο τέσσερις μήνες πριν από τη λήξη της πενταετούς περιόδου και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει διατυπώσει αντιρρήσεις εντός μηνός από την κοινοποιούμενη παράταση, β) εντός τριών
(3)ετών από την έγκριση αναθεωρημένης σύστασης για σχετικές αγορές, όσον αφορά τις αγορές που δεν έχουν προηγουμένως κοινοποιηθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η επιβολή εκ των προτέρων ρυθμιστικών υποχρεώσεων είναι δυνατό να δικαιολογείται μόνο σε αγορές στις οποίες πληρούνται σωρευτικά τα τρία κριτήρια που αναφέρονται στο άρθρο 175 παρ. 1 στοιχεία α), β) και γ) του Νόμου (άρθρο 67 παράγραφος 1 στοιχεία α), β) και γ του Κώδικα). 1.3.
- Μεθοδολογία προσδιορισμού των σχετικών αγορών σύμφωνα με τη Νέα Σύσταση 2020/2245 Ως σημείο εκκίνησης για τον προσδιορισμό των σχετικών αγορών η Σύσταση θεωρεί τον ορισμό των αγορών λιανικής, η αξιολόγηση των οποίων θα πρέπει να γίνεται με μακρόπνοη προοπτική (forward looking approach), ελλείψει ρύθμισης (greenfield approach) με βάση τη διαπίστωση σημαντικής ισχύος στην αγορά και με αφετηρία τις συνθήκες που επικρατούν σε αυτήν. Σκοπός της ανάλυσης 20 Σύμφωνα με την παράγραφο 3 και 4 του άρθρου 175 (άρθρο 67 Οδηγίας 2018/1972/ΕΚ). 21 Άρθρο 175 παρ. 5 του Νόμου 22 Άρθρο 23 της Οδηγίας 2018/1972/ΕΚ 23 Άρθρο 32 της Οδηγίας 2018/1972/ΕΚ 24 Άρθρο 175 παρ. 5 του Ν. 4727/2020, σύμφωνα και με το άρθρο 67 της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/
- 14 είναι να εκτιμηθεί αν η αγορά θα είναι ανταγωνιστική στο μέλλον ή αν η τυχόν απουσία ανταγωνισμού έχει διαρκή χαρακτήρα λαμβανομένων υπόψη των αναμενόμενων ή προβλέψιμων εξελίξεων στην αγορά. Στην ανάλυση θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα άλλων ειδών κανονιστικών ρυθμίσεων που ισχύουν για την ή τις σχετικές αγορές λιανικής και την ή τις αντίστοιχες αγορές χονδρικής, σε όλη τη διάρκεια της εξεταζόμενης ρυθμιστικής περιόδου
- Όταν οι αγορές λιανικής είναι επαρκώς ανταγωνιστικές χωρίς ρύθμιση σε επίπεδο χονδρικής, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν απαιτείται πλέον ρύθμιση στις σχετικές αγορές χονδρικής
- Αντίθετα, εάν μία αγορά λιανικής δεν έχει μακρόπνοη προοπτική να είναι επαρκώς ανταγωνιστική χωρίς εκ των προτέρων ρύθμιση, θα πρέπει να ορίζονται και να αναλύονται οι αντίστοιχες αγορές χονδρικής που επιδέχονται εκ των προτέρων ρύθμιση. Επιπλέον, κατά την ανάλυση των ορίων και της ισχύος στην αγορά στις αντίστοιχες αγορές χονδρικής, προκειμένου να κριθεί αν είναι επαρκώς ανταγωνιστικές, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι άμεσοι και έμμεσοι ανταγωνιστικοί περιορισμοί, ανεξαρτήτως του αν αυτοί οι περιορισμοί απορρέουν από τα δίκτυα ή τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών ή από άλλα είδη υπηρεσιών ή εφαρμογών ισοδύναμων από την άποψη των τελικών χρηστών
- Η διαδικασία εκκινεί από την ανάλυση της αγοράς που απέχει περισσότερο, ανάντη, από την αγορά λιανικής στην οποία έχουν εντοπιστεί προβλήματα ανταγωνισμού. Εν συνεχεία θα πρέπει να διενεργείται ανάλυση των αγορών που βρίσκονται κατάντη εισροής προηγούμενου σταδίου η οποία υπόκειται σε ρύθμιση, για να κριθεί αν οι αγορές αυτές θα είναι πραγματικά ανταγωνιστικές με την ανάντη ρύθμιση, έως ότου η ανάλυση φθάσει στην αγορά λιανικής
- Η αγορά που απέχει περισσότερο, ανάντη, μπορεί, ανάλογα με τις εθνικές περιστάσεις, να αποτελείται ή να περιλαμβάνει πιο γενικά προϊόντα χονδρικής πέραν των ορίων μιας αγοράς, όπως η πρόσβαση σε υλική υποδομή (π.χ. πρόσβαση σε αγωγούς) ή προϊόντα παθητικής πρόσβασης. Ειδικότερα, όταν υπάρχει τεχνική υποδομή που μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί, η αποτελεσματική πρόσβαση στην υποδομή αυτή μπορεί να διευκολύνει σημαντικά την ανάπτυξη δικτύων πολύ υψηλής χωρητικότητας και να ενθαρρύνει την ανάπτυξη ανταγωνισμού με βάση τις υποδομές προς όφελος των τελικών χρηστών
- Με βάση τα ανωτέρω σημεία, το πρώτο βήμα για την ανάλυση των χονδρικών αγορών τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση (Wholesale Local Access (WLA) provided at a fixed location – Αγορά 1/2020) και κεντρικής πρόσβασης (Wholesale Central Access (WCA) at a fixed location – Αγορά 3β/2014) είναι η εξέταση του κατά πόσο στις κατάντη αγορές λιανικής (downstream retail markets) έχει αναπτυχθεί αποτελεσματικός ανταγωνισμός σε περίπτωση απουσίας ρύθμισης τόσο στις υπό 25 Σημείο 23 και 24 του προοιμίου της Νέας Σύστασης 26 Σημείο 6 του προοιμίου της Νέας Σύστασης 27 Σημείο 24 του προοιμίου της Νέας Σύστασης 28 Σημείο 25 του προοιμίου της Νέας Σύστασης 29 Σημείο 26 του προοιμίου της Νέας Σύστασης 15 εξέταση λιανικές αγορές όσο και στις συσχετιζόμενες ανάντη χονδρικές αγορές, αλλά λαμβάνοντας υπόψη τις υπόλοιπες ρυθμίσεις, πχ. ρύθμιση τελών τερματισμού σταθερής. Σε αυτό το σημείο πρέπει να σημειωθεί ότι ενδέχεται μερικές κατάντη αγορές να σχετίζονται με περισσότερες από μία ανάντη αγορές (π.χ. η λιανική αγορά πρόσβασης έχει ως ανάντη τις χονδρικές αγορές τοπικής και κεντρικής πρόσβασης), καθώς και ότι μερικές χονδρικές αγορές επηρεάζουν περισσότερες από μία κατάντη αγορές. Συνεπώς, η ρύθμιση κάποιων χονδρικών αγορών ενδέχεται να είναι απαραίτητη, παρόλο που κάποια από τις σχετιζόμενες αγορές λιανικής φαίνεται να είναι αποτελεσματικά ανταγωνιστική. Επίσης, η ρύθμιση μιας αγοράς χονδρικής μπορεί να μην αρκεί για την αντιμετώπιση μίας αποτυχίας στο επίπεδο μιας αγοράς λιανικής. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, στην παρούσα εξέταση θα πρέπει να γίνει έλεγχος του κατά πόσο η λιανική αγορά πρόσβασης, η οποία περιλαμβάνει τόσο την πρόσβαση στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο, όσο και την ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο (κατάντη αγορά της χονδρικής αγοράς τοπικής πρόσβασης και της χονδρικής αγοράς κεντρικής πρόσβασης) θα ήταν ανταγωνιστική σε περίπτωση άρσης της ρύθμισης στις σχετιζόμενες αγορές χονδρικής. Υπό το πρίσμα αυτό, η ΕΕΤΤ θα πρέπει να εξετάσει όλους τους υπάρχοντες και πιθανούς ανταγωνιστικούς περιορισμούς (competitive constraints) και τις πιθανές βλάβες στον τελικό καταναλωτή (consumer harm). Ακολούθως, εάν το αποτέλεσμα της εξέτασης της ΕΕΤΤ είναι ότι η αγορά λιανικής αναγνωρίζεται ως μη αποτελεσματικά ανταγωνιστική, απουσία ρύθμισης, η αγορά που πρέπει να εξεταστεί πρώτη είναι αυτή που βρίσκεται ψηλότερα από τις ανάντη χονδρικές αγορές της κάθετης αλυσίδας προσφοράς, η οποία στην παρούσα περίπτωση η χονδρική αγορά τοπικής πρόσβασης. Λαμβάνοντας υπόψη τη ρύθμιση ex ante –αν υπάρχει- στη συγκεκριμένη αγορά, πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα ΣΙΑ στις σχετιζόμενες κατάντη αγορές σε μία μελλοντοστρεφή προοπτική. Συνεπώς, η ΕΕΤΤ οφείλει να εξετάσει βαθμιαία όλες τις κατάντη αγορές μίας ρυθμιζόμενης ανάντη αγοράς. Μία αγορά λιανικής μπορεί να τεθεί σε καθεστώς ρύθμισης μόνο στην περίπτωση που δεν είναι ανταγωνιστική, παρά τη ρύθμιση όλων των ανάντη αγορών, στην κάθετη αλυσίδα προσφοράς. Συνεπώς, τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει η ΕΕΤΤ κατά τη διαδικασία ανάλυσης των αγορών:
(1)χονδρικής τοπικής πρόσβασης και
(2)χονδρικής κεντρικής πρόσβασης είναι τα ακόλουθα:
- Ορισμός της λιανικής αγοράς πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο και ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο και ανάλυσή της, θεωρώντας ότι δεν υπάρχει εκ των προτέρων ρύθμισή της ή ρύθμιση των σχετικών αγορών χονδρικής.
- Σε περίπτωση που, από την ανάλυση του σημείου 1, προκύψει ότι η ανωτέρω αγορά είναι μη ανταγωνιστική απουσία ρύθμισης στην ίδια την αγορά και σε όλες τις σχετικές ανάντη αγορές, ορισμός της αγοράς που βρίσκεται ψηλότερα στο vertical supply chain, δηλαδή της χονδρικής αγοράς τοπικής πρόσβασης (Wholesale local access at fixed location, αγορά 1 της Σύστασης), ανάλυσή της και –σε περίπτωση που διαπιστωθεί έλλειψη ανταγωνισμού- επιβολή κατάλληλων ρυθμιστικών υποχρεώσεων.
- Εξέταση της επίπτωσης της ρύθμισης της αγοράς 1 στην ορισθείσα αγορά λιανικής βάσει της μεθοδολογίας modified greenfield. Σε περίπτωση που η ρύθμιση της αγοράς 1 δεν αρκεί ώστε να καταστεί η αγορά λιανικής πρόσβασης ανταγωνιστική, ορισμός, ανάλυση και –εάν χρειάζεται- επιλογή κατάλληλων ρυθμιστικών υποχρεώσεων στην χονδρική αγορά κεντρικής πρόσβασης (Wholesale central access provided at a fixed location for mass-market products, αγορά 3β της Σύστασης 2014), η οποία βρίσκεται ανάντη της λιανικής αγοράς πρόσβασης και 16 κατάντη της αγοράς
- Δεδομένου ότι η αγορά 3β δεν περιλαμβάνεται πλέον στην λίστα αγορών οι οποίες επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση σύμφωνα με τη σχετική Σύσταση, η ΕΕΤΤ οφείλει να εφαρμόσει επίσης τη δοκιμασία των τριών κριτηρίων.
- Εξέταση της επίπτωσης της ρύθμισης της αγοράς 3β στη λιανική ευρυζωνική αγορά βάσει της μεθοδολογίας modified greenfield. Η σχέση των προαναφερθεισών αγορών λιανικής και χονδρικής απεικονίζεται στο ακόλουθο σχήμα: Εικόνα 1: Απεικόνιση της σχέσης των αγορών λιανικής και χονδρικής 1/2020 και 3β/2014 Χονδρική Αγορά Τοπικής Πρόσβασης (WLA) (Αγορά 1/2020) Χονδρική Αγορά Κεντρικής Πρόσβασης (WCA) (Αγορά 3β/2014) Λιανική Αγορά Πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο και Ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο 1.3.
- Ο τέταρτος κύκλος ανάλυσης των χονδρικών αγορών τοπικής και κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση Στο πλαίσιο του τέταρτου γύρου ανάλυσης αγοράς, η ΕΕΤΤ, λαμβάνοντας υπόψη τη Σύσταση του 2014, εξέδωσε τις με αριθμό 792/07/2016 και 792/09/2016 Αποφάσεις της, δημοσιευθείσες στο τεύχος Β’ της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, με αριθμό 4505 και 4501 αντίστοιχα, την 30η-12-2016, με τις οποίες κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, εν όψει των εθνικών συνθηκών, υφίστανται (α) μια διακριτή σχετική αγορά που περιλαμβάνει την παροχή χονδρικών υπηρεσιών τοπικής πρόσβασης με γεωγραφικό εύρος την Ελληνική Επικράτεια και (β) μια διακριτή σχετική αγορά που περιλαμβάνει την παροχή χονδρικών υπηρεσιών κεντρικής πρόσβασης για προϊόντα μαζικής κατανάλωσης με γεωγραφικό εύρος την Ελληνική Επικράτεια. Η ΕΕΤΤ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ΟΤΕ κατείχε Σημαντική Ισχύ (ΣΙΑ) και στις δύο αγορές και του επέβαλε μια σειρά κατάλληλων και αναλογικών κανονιστικών υποχρεώσεων, οι οποίες παρουσιάζονται ακολούθως: i. Υποχρέωση Πρόσβασης και Χρήσης Ειδικών Ευκολιών Δικτύου – και για τις 2 αγορές ii. Υποχρέωση Αμεροληψίας (Μη Διακριτικής Μεταχείρισης) – και για τις 2 αγορές iii. Υποχρέωση Διαφάνειας – και για τις 2 αγορές iv. Υποχρέωση Λογιστικού Διαχωρισμού – και για τις 2 αγορές v. Υποχρέωση Ελέγχου Τιμών και Κοστολόγησης – και για τις 2 αγορές 17 Επιπροσθέτως, στο πλαίσιο της υποχρέωσης παροχής πρόσβασης που επιβλήθηκε στην αγορά τοπικής πρόσβασης, η ΕΕΤΤ εισήγαγε διαδικασία αναφορικά με την υλοποίηση της τεχνολογίας VDSL vectoring στο δίκτυο πρόσβασης 18
- ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 2.
- Πάροχοι λιανικών υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης και πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο Το ρυθμιστικό πλαίσιο που διέπει την ελληνική αγορά παροχής ευρυζωνικών υπηρεσιών σε σταθερή θέση προσδιορίζεται κυρίως από τις ρυθμιστικές αποφάσεις της ΕΕΤΤ, ιδίως αυτές που σχετίζονται με την εξέταση του επιπέδου του ανταγωνισμού στις σχετικές αγορές. Ειδικότερα η ΕΕΤΤ στα πλαίσια του 4ου γύρου της ανάλυσης του ανταγωνισμού έχει ορίσει τον ΟΤΕ ως επιχείρηση με Σημαντική Ισχύ στην χονδρική αγορά τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση (αγορά 3α/2014) και στην αγορά χονδρικής κεντρικής πρόσβασης σε σταθερή θέση για προϊόντα μαζικής κατανάλωσης (αγορά 3β/2014). Το γεωγραφικό εύρος και των δύο αγορών έχει ορισθεί η ελληνική επικράτεια. Στα πλαίσια των εν λόγω Αποφάσεων της ΕΕΤΤ έχουν επιβληθεί μια σειρά από ρυθμιστικές υποχρεώσεις στον ΟΤΕ, όπως υποχρεώσεις πρόσβασης, αμεροληψίας, διαφάνειας, λογιστικού διαχωρισμού και ελέγχου τιμών. Στις λιανικές αγορές ευρυζωνικής πρόσβασης και πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο δραστηριοποιούνται τέσσερις εταιρείες σε πανελλαδικό επίπεδο: ο ΟΤΕ και οι τρεις κυριότεροι ανταγωνιστές πάροχοι Vodafone (VF), η Wind (W) και η Nova (NV). Oι τρεις πρώτες επιχειρήσεις (ΟΤΕ, VF και W) δραστηριοποιούνται και στην αγορά της ανάπτυξης δικτύων κινητής τηλεφωνίας καθώς είναι οι επιχειρήσεις που έχουν στην κατοχή τους τα δικαιώματα χρήσης ραδιοσυχνοτήτων για την παροχή υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας. Τον Δεκέμβριο του 2020 οι εν λόγω εταιρίες απέκτησαν και δικαιώματα ραδιοσυχνοτήτων για την ανάπτυξη κινητών δικτύων 5ης γενιάς (5G)
- Πέρα από τις προαναφερόμενες τρεις εταιρίες ισχυρή παρουσία στην ευρυζωνική αγορά καταγράφει και η εταιρία NV χωρίς όμως η τελευταία να έχει στη κατοχή της δικαιώματα για την ανάπτυξη δικτύων κινητής τηλεφωνίας. Σημειώνεται ότι η NV έχει άδεια Εικονικού Παρόχου Δικτύου Κινητής (Mobile Virtual Network Operator – MVNO), χωρίς ωστόσο να έχει ξεκινήσει την εμπορική διάθεση υπηρεσιών κινητής. Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι τέσσερεις βασικοί παίκτες στην ευρυζωνική αγορά παρέχουν υπηρεσίες οπτικοακουστικού περιεχομένου μέσω των ευρυζωνικών υποδομών, ενώ οι δύο εξ αυτών (ΟΤΕ και NV) παρέχουν υπηρεσίες οπτικοακουστικού περιεχομένου και μέσω δορυφορικών υποδομών. Τα τελευταία χρόνια έχει εμφανίσει έντονη δραστηριότητα στην ευρυζωνική αγορά και η εταιρία INALAN (INL), η οποία δραστηριοποιείται στην παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών μέσω ιδιόκτητων δικτυακών υποδομών πρόσβασης, οι οποίες βασίζονται αποκλειστικά σε ιδιόκτητο δίκτυο οπτικών ινών (FTTH). 2.
- Σημαντικές εξελίξεις της αγοράς Από τον Μάρτιο του 2021 η εταιρεία NewCo United Group Hellas, της οποίας ο πλειοψηφικός έλεγχος ανήκει στον διεθνή επενδυτικό όμιλο BC Partners, έχει τον πλήρη έλεγχο της εταιρείας NOVA. 30 Ανακοίνωση ΕΕΤΤ στις 30-12-2020 περί υπογραφής Συμβάσεων παραχώρησης φάσματος 5G (www.eett.gr) 19 Επίσης στις 21-12-2021 εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η απόκτηση του πλήρους ελέγχου της εταιρείας WIND από την εταιρεία NewCo United Group Hellas, η οποία όπως αναφέρθηκε ανωτέρω έχει και τον πλήρη έλεγχο της NOVA. Τέλος τον Ιανουάριο του 2022 η εταιρεία WIND προχώρησε σε μερική διάσπαση του κλάδου σχεδιασμού, υλοποίησης, συντήρησης, λειτουργίας και εκμετάλλευσης του ενεργού εξοπλισμού του δικτύου πρόσβασης οπτικών ινών (NGA Network) καθώς και του σχετικού παθητικού εξοπλισμού (υποδομές και καλώδια οπτικών ινών) των δικτύων κορμού, διανομής και πρόσβασης, με σύσταση νέας εταιρείας με την επωνυμία «Hellenic Openfiber M.A.E». Τις μετοχές της νέας εταιρείας Hellenic Openfiber ανέλαβε κατά 100% ο υφιστάμενος μέτοχος της WIND, Crystal Almond Sarl, η οποία είναι 100% θυγατρική της NewCo United Group Hellas. Συνέπεια των ανωτέρω, από το 2022 η εταιρεία United Group δραστηριοποιείται στην Ελλάδα στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών μέσω των: NOVA WIND και Openfiber Κατά την παρουσίαση των μεριδίων αγοράς παρουσιάζονται ξεχωριστά τα μερίδια αγοράς για τις εταιρείες NOVA και WIND, ενώ δεν εμφανίζεται στα διαγράμματα η εταιρεία Openfiber δεδομένου ότι ξεκίνησε να δραστηριοποιείται μετά τον Ιανουάριο του
- Το μερίδιο αγοράς του ομίλου United Group στην Ελληνική αγορά υπολογίζεται αθροίζοντας τα μερίδια αγοράς των εταιρειών NOVA και WIND. 2.
- Ανάλυση ποσοτικών δεδομένων 2.3.
- Διείσδυση και μερίδια λιανικής αγοράς Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται η διαχρονική μεταβολή της διείσδυσης της ευρυζωνικότητας στην Ελλάδα από το 2016 έως το 2021, δηλαδή κατά το διάστημα από τον προηγούμενο κύκλο ανάλυσης. Για την μέτρηση της διείσδυσης λήφθηκαν υπόψη ο αριθμός των ευρυζωνικών συνδέσεων που παρέχονται σε σταθερή θέση ως προς το σύνολο των ενεργών τηλεφωνικών γραμμών. Όπως φαίνεται στο ακόλουθο Γράφημα η διείσδυση της ευρυζωνικότητας στην Ελλάδα έχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία 5-ετία ξεκινώντας από περίπου 77% του συνόλου των ενεργών γραμμών στα τέλη του 2016 και φθάνοντας 88% στο τέλος του 2021, παρουσιάζοντας μια μέση ετήσια αύξηση πάνω από 2%. 20 Ευρζωνική Διείσδυση (% ενεργών γραμμών) 90% 88% 88% 86% 86% 84% 83% 84% 82% 80% 80% 78% 77% 76% 74% 72% 70% 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Εικόνα 2: Διαχρονική μεταβολή της διείσδυσης της ευρυζωνικότητας Στο ακόλουθο Γράφημα περιέχονται τα διαχρονικά μερίδια αγοράς των παρόχων που δραστηριοποιούνται στην παροχή ευρυζωνικών συνδέσεων από σταθερή θέση σε επίπεδο λιανικής. Σημειώνεται ότι στο εν λόγω γράφημα έχουν συμπεριληφθεί οι πάροχοι που έχουν μερίδιο αγοράς πάνω από 1% της αγοράς. Όπως φαίνεται από το γράφημα ο ΟΤΕ έχει διαχρονικά το υψηλότερο μερίδιο αγοράς το οποίο από το 2016 έως και σήμερα παρουσιάζει συνεχώς αυξητική τάση. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (τέλος 2021) ο ΟΤΕ έχει μερίδιο γύρω στο 51% και ακολουθούν οι εναλλακτικοί πάροχοι με μερίδια22%, 15% και 12%. Επιπρόσθετα, σημειώνεται η μείωση του αριθμού των παρόχων που δραστηριοποιούνται στην σχετική αγορά από 5 το 2016 σε 4 το 2020 (απορρόφηση της CYTA από τη Vodafone)31 και εν τέλει 3 στο τέλος του 2021, μετά την απόκτηση ελέγχου των Nova και Wind από την United Group. 31 Για λόγους επιχειρηματικού απορρήτου το μερίδιο της CYTA δεν εμφανίζεται ξεχωριστά στο διάστημα 2016-2018 που λειτουργούσε αυτόνομα, αλλά έχει ενσωματωθεί στο μερίδιο της Vodafone 21 ΜΕΡΙΔΙΑ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2016 2017 2018 2019 OTE ΠΑΡΟΧΟΙ 2020 2021 Εικόνα 3: Διαχρονική μεταβολή των μεριδίων αγοράς λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης Αντίστοιχα, στο πιο κάτω διάγραμμα παρουσιάζεται η εξέλιξη των μεριδίων αγοράς στην αγορά λιανικής πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο κατά το διάστημα από τον προηγούμενο κύκλο ανάλυσης. Σε όλο το συγκεκριμένο διάστημα, το μερίδιο του ΟΤΕ παραμένει σταθερά πάνω από 50%, συγκεκριμένα κυμαίνεται από 54% έως 56%. Οι τρεις εναλλακτικοί πάροχοι ακολουθούν με μερίδια 20% , 13% και 11%. ΜΕΡΙΔΙΑ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% 2016 2017 2018 OTE 2019 2020 2021 ΠΑΡΟΧΟΙ Εικόνα
- Διαχρονική μεταβολή μεριδίων αγοράς λιανικής πρόσβασης 2.3.
- Στοιχεία αγοράς σε επίπεδο χονδρικής Στην παρούσα ενότητα εξετάζεται τόσο η αγορά στο σύνολό της, όσο και τα γεωγραφικά στοιχεία της αγοράς προκειμένου να διερευνηθεί κατά πόσο υφίστανται διαφορετικές συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών περιοχών. Παρουσιάζονται οι τεχνολογίες στις οποίες βασίζονται οι υποδομές των παρόχων που δραστηριοποιούνται στην αγορά, καθώς επίσης και τα μερίδια αγοράς των προσφερόμενων χονδρικών προϊόντων / υπηρεσιών. Σημειώνεται ότι η γεωγραφική κατάτμηση της 22 αγοράς βασίζεται σε γεωγραφικές περιοχές οι οποίες προσδιορίζονται από την περιοχή που εξυπηρετεί κάθε Αστικό Κέντρο του ΟΤΕ. Ο ΟΤΕ με βάση τα στοιχεία της ΕΕΤΤ έχει περίπου 2.185 Αστικά Κέντρα, στα οποία βρίσκονται εγκατεστημένοι οι Κεντρικοί Κατανεμητές (Main Distribution Frame- MDF). Στο επόμενο Γράφημα παρουσιάζονται τα μερίδια αγοράς των παρόχων στην αντίστοιχη αγορά χονδρικής. Για τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς λήφθησαν υπόψη το σύνολο των προσφερόμενων γραμμών ευρυζωνικής πρόσβασης σε σταθερή θέση οι οποίες προσφέρονται σε επίπεδο χονδρικής, ανεξαρτήτου της τεχνολογίας που βασίζεται η υποδομή που χρησιμοποιείται για την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών / συνδέσεων. Όπως φαίνεται και από το γράφημα ο ΟΤΕ κατέχει ένα πολύ μεγάλο μερίδιο αγοράς το οποίο υπολογίζεται γύρω στο 89%, ενώ το μερίδιο αγοράς των άλλων παρόχων που δραστηριοποιούνται στην υπό εξέταση αγοράς χονδρικής κυμαίνεται από 2% έως 5%. Σημειώνεται ότι στo μερίδιο του ΟΤΕ λαμβάνονται υπόψη οι υποβρόχοι (SLU) οι οποίοι παρέχονται από τον ΟΤΕ σε εναλλακτικούς παρόχους για την παροχή υπηρεσιών μέσω VLU (FTTC). Επιπρόσθετα στο μερίδιο των εναλλακτικών παρόχων (Vodfane και Wind) λαμβάνεται υπόψη και ο αριθμός των χονδρικών συνδέσεων VLU (FTTC) που παρέχουν. Κατά συνέπεια, ο αριθμός των χονδρικών συναλλαγών υπερβαίνει του αριθμού των χονδρικών γραμμών, καθώς για κάθε γραμμή χονδρικής VLU FTTC υπάρχουν δύο χονδρικές συναλλαγές (υποβρόχος από τον ΟΤΕ και VLU από τον πάροχο πρόσβασης). Μερίδια χοδρικής αγοράς - ευρυζωνικές συνδέσεις
(2021)5% 4% 2% 89% OTE ΠΑΡΟΧΟΣ 1 ΠΑΡΟΧΟΣ 2 ΠΑΡΟΧΟΣ 3 Εικόνα 5: Μερίδια χονδρικής αγοράς ευρυζωνικής πρόσβασης Το μεγαλύτερο ποσοστό των χονδρικών γραμμών που παρέχουν οι εταιρείες Vodafone και Wind αφορούν υπηρεσίες πάνω από το δίκτυο νέας γενιάς αρχιτεκτονικής FTTC που έχουν αναπτύξει στο πλαίσιο της διαδικασίας εισαγωγής της τεχνολογίας VDSL Vectoring στο δίκτυο πρόσβασης. Συγκεκριμένα, το [90-95%] των χονδρικών γραμμών VLU αφορούν την αρχιτεκτονική FTTC και μόνο το [5-10%] την αρχιτεκτονική FTTH. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, για τη διάθεση των γραμμών VLU FTTC οι πάροχοι βασίζονται στις υπηρεσίες πρόσβασης στον τοπικό υποβρόχο από τον ΟΤΕ. Κατά συνέπεια το συγκεκριμένο τμήμα του δικτύου τους δεν υπολογίζεται ως εναλλακτική (δεύτερη) υποδομή δικτύου πρόσβασης νέας γενιάς, καθώς, όπως σημειώνει η ΕΕ στο Επεξηγηματικό 23 Σημείωμα32 της Σύστασης των Σχετικών Αγορών33, ένα δίκτυο προσμετράται ως δίκτυο εναλλακτικών υποδομών νέας γενιάς εάν φτάνει στον τελικό χρήστη ανεξάρτητα, χωρίς να βασίζεται ακόμα και μερικώς σε δίκτυο άλλου παρόχου, εκτός αν η συγκεκριμένη πρόσβαση αφορά συμμετρική ρύθμιση και αν το εν λόγω δίκτυο καλύπτει μεγάλο ποσοστό χρηστών στην γεωγραφική μονάδα. Στην συνέχεια αναλύονται τα στοιχεία των ευρυζωνικών συνδέσεων ανά Αστικό Κέντρο (ΑΚ, Local Exchange -LEX) του ΟΤΕ. Πιο συγκεκριμένα στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται ο αριθμός των Αστικών Κέντρων του ΟΤΕ (Local Exchanges - LEX) με βάση το μερίδιο του ΟΤΕ στην σχετική αγορά λιανικής. Τα μερίδια του ΟΤΕ έχουν ομαδοποιηθεί σε τέσσερις κατηγορίες: έως 25%, 25% έως 50%, 50% έως 75% και πάνω από 75%. Στο δεξί Γράφημα παρουσιάζεται το ποσοστό των ΑΚ που περιλαμβάνεται σε κάθε ομάδα μεριδίων αγοράς ως προς τον συνολικό αριθμό των ΑΚ του ΟΤΕ. Παρατηρούμε ότι στο περίπου 60% των ΑΚ, δηλαδή σε σχεδόν 1400 ΑΚ ο ΟΤΕ έχει μερίδια στην λιανική αγορά της ευρυζωνικότητας τα οποία είναι μεγαλύτερα από 75%. ΜΕΡΙΔΙΟ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΟΤΕ ΑΝΑ ΑΡΙΘΜΟ ΑΚ
(2021)ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΡΙΔΙΟΥ ΟΤΕ ΑΝΑ ΠΟΣΟΣΤΟ ΑΚ
(2021)80% Ποσοστό ΑΚ Αριθμός ΑΚ 1500 1000 500 0 60% 40% 20% 0% 0%-25% 25% - 50% 50% - 75% >75% 0%-25% 25% - 50% 50% - 75% >75% Εικόνα 6: Μερίδια ΟΤΕ ανά Αστικό Κέντρο Στο επόμενο Γράφημα φαίνεται επίσης για κάθε ομάδα μεριδίων αγοράς του ΟΤΕ και το ποσοστό των ενεργών γραμμών οι οποίες αντιστοιχούν στα ΑΚ. Παρατηρούμε ότι στην ομάδα μεριδίων 25%-50% αντιστοιχεί περίπου το 65% των ενεργών συνδέσεων γεγονός που υποδηλώνει ότι τα ΑΚ που ανήκουν στην συγκεκριμένη ομάδα είναι κυρίως ΑΚ που εξυπηρετούν πολύ μεγάλο αριθμό τελικών χρηστών και επομένως βρίσκονται συνήθως σε μεγάλες πόλεις. Αντίθετα τα ΑΚ που περιέχονται στην ομάδα με μερίδια ΟΤΕ πάνω από 75% εξυπηρετούν λίγο πάνω από το 10% των ενεργών συνδέσεων και επομένως είναι ΑΚ τα οποία βρίσκονται συνήθως σε ημιαστικές / αγροτικές περιοχές. 32 COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT, EXPLANATORY NOTE accompanying the document {C
(2020)8750 final}, ενότητα 2.5 “The definition of relevant geographic markets”, σελ. 20 33 COMMISSION RECOMMENDATION of 18.12.2020 on relevant product and service markets within the electronic communications sector susceptible to ex ante regulation in accordance with Directive (EU) 2018/1972 of the European Parliament and of the Council of 11 December 2018 establishing the European Electronic Communications Code C
(2020)8750 24 Μερίδια λιανικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ενεργές συνδέσεις
(2021)70% % LE 60% %lines 50% 40% 30% 20% 10% 0% 0%-25% 25% - 50% 50% - 75% >75% Εικόνα 7: Μερίδια λιανικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ενεργές συνδέσεις Στην συνέχεια αναλύεται περαιτέρω η ομάδα στην οποία ο ΟΤΕ έχει μερίδια αγοράς από 25% έως 50% και η οποία όπως προαναφέρθηκε εξυπηρετεί την πλειοψηφία των ενεργών συνδέσεων. Η νέα ομαδοποίηση των μεριδίων του ΟΤΕ στην λιανική αγορά περιλαμβάνει τις ακόλουθες κατηγορίες: 25% έως 30%, 30% έως 35%, 35% έως 40%, 40% έως 45% και 45% έως 50%. Όπως φαίνεται και στο ακόλουθο Γράφημα το μεγαλύτερο ποσοστό των ΑΚ ανήκει στις ομάδες 40%-45% και 45%-50%, ενώ αντίθετα οι ομάδες 25%-30% και 30%-35% περιλαμβάνουν πολύ μικρό αριθμό ΑΚ. Επιπρόσθετα παρατηρούμε ότι η ομάδα 40%-45% εξυπηρετεί το μεγαλύτερο ποσοστό των ενεργών συνδέσεων, ενώ ακολουθούν οι ομάδες 45%-50% και 35%-40%. Μερίδια λιανικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ποσοστό ενεργών συνδέσεων στο διάστημα 25%-50%
(2021)30% % LE %lines 25% 20% 15% 10% 5% 0% 25%-30% 30%-35% 35%-40% 40%-45% 45%-50% Εικόνα 8: Αναλυτικά μερίδια λιανικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ποσοστό ενεργών συνδέσεων Στην συνέχεια παρουσιάζονται τα αντίστοιχα δεδομένα ανά Αστικό Κέντρο του ΟΤΕ σε επίπεδο χονδρικής. Ειδικότερα ομαδοποιούνται τα μερίδια αγοράς του ΟΤΕ στην αγορά χονδρικής σε τέσσερις πάλι κατηγορίες (<25%, 25%-50%, 50%-75% και >75%). Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται το ποσοστό των ΑΚ του ΟΤΕ για κάθε μία ομάδα μεριδίων, καθώς επίσης και ο αριθμός των ενεργών 25 συνδέσεων που εξυπηρετούνται από τα αντίστοιχα Αστικά Κέντρα. Παρατηρούμε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ΑΚ αλλά και των αντίστοιχων γραμμών περιλαμβάνονται στην κατηγορία με μερίδια ΟΤΕ μεγαλύτερα από 75%, κάτι που ήταν αναμενόμενο καθώς όπως έχει προαναφερθεί το μερίδιο του ΟΤΕ στην χονδρική αγορά ως προς τις συνδέσεις είναι περίπου 89%. Σημειώνεται και πάλι ότι για περίπου το 10% των χονδρικών συνδέσεων που προμηθεύεται ο ΟΤΕ, παρέχει ο ίδιος την χονδρική υπηρεσία πρόσβασης στον τοπικό υποβρόχο (SLU) στις εταιρείες Vodafone, Wind, OTE Rural North και OTE Rural South. Συσχέτιση χονδρικών μεριδίων ΟΤΕ και συνδέσεων ανά ΑΚ
(2021)100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% % LE 0%-25% 25% - 50% 50% - 75% %lines >75% Εικόνα 9: Μερίδια χονδρικής ΟΤΕ ανά ΑΚ και ενεργές συνδέσεις Η παροχή ευρυζωνικών συνδέσεων σε σταθερή θέση παρέχεται στην Ελλάδα από δικτυακές υποδομές πρόσβασης οι οποίες βασίζονται κυρίως σε τεχνολογίες DSL (ADSL και VDSL) και οπτικών ινών (FTTH). Ο ΟΤΕ αλλά και οι άλλοι πάροχοι που παρέχουν ευρυζωνικές συνδέσεις μέσω τεχνολογιών DSL, χρησιμοποιούν κατά κύριο λόγο την υφιστάμενη υποδομή του χάλκινου δικτύου πρόσβασης του ΟΤΕ. Υπενθυμίζεται ότι ο ΟΤΕ λόγω του ορισμού του ως παρόχου με Σημαντική Ισχύ στη σχετική αγορά2% (ΣΙΑ) χονδρικής παροχής τοπικής πρόσβασης σε σταθερή θέση, έχει την υποχρέωση να παρέχει πρόσβαση σε άλλους παρόχους στην δικτυακή του χάλκινη υποδομή πρόσβασης (προϊόντα Αδεσμοποίητη Πρόσβασης στον Τοπικό Βρόχο, Local Loop Unbundling - LLU). Στις περιπτώσεις όπου ο ΟΤΕ έχει αντικαταστήσει ένα μέρος του χάλκινου δικτύου πρόσβασης με υποδομές οπτικών ινών τότε έχει την υποχρέωση να παρέχει στους άλλους παρόχους προϊόντα τα οποία να είναι ισοδύναμα από τεχνικής άποψης των προϊόντων / υπηρεσιών LLU. Tα εν λόγω προϊόντα προσδιορίζονται στην σχετική Προσφορά Αναφοράς του ΟΤΕ με τον όρο VPU (Virtual Partially Unbundled). Οι εταιρίες Vodafone και Wind οι οποίες όπως έχει αναφερθεί και ανωτέρω συμμετέχουν στη διαδικασία εισαγωγής της τεχνολογίας Vectoring στην ελληνική αγορά, έχουν την υποχρέωση στις περιοχές όπου τους έχουν ανατεθεί εξωτερικές καμπίνες να παρέχουν προϊόντα / υπηρεσίες χονδρικής τα οποία να είναι σύμφωνα με τις προδιαγραφές VLU (Virtual Local Unbundling) που έχει εγκρίνει η ΕΕΤΤ. Ομοίως, ο ΟΤΕ, στις περιοχές που του έχουν ανατεθεί από την ΕΕΤΤ, οφείλει να παρέχει χονδρικά προϊόντα VLU στους άλλους παρόχους. 26 Στην συνέχεια παρουσιάζονται οι τεχνολογίες / υπηρεσίες που χρησιμοποιούν οι τέσσερις βασικοί πάροχοι της ελληνικής αγοράς για την παροχή τηλεφωνικών / ευρυζωνικών συνδέσεων σε σταθερή θέση. Οι τεχνολογίες / υπηρεσίες που περιέχονται στα σχετικά γραφήματα είναι οι ακόλουθες: i. ii. iii. iv. v. vi. vii. Voice only: γραμμές που παρέχονται μόνο υπηρεσίες φωνής ADSL, VDSL, ADSL/VDSL (Sub Loop Unbundling - SLU): ευρυζωνικές συνδέσεις μέσω ιδιόκτητων τεχνολογιών DSL στα πλαίσια των υπηρεσιών LLU (για τον OTE θεωρούνται αυτοπαροχή). VPU: χονδρικά προϊόντα από τον ΟΤΕ στα πλαίσια της αγοράς 3α στις περιπτώσεις όπου ο ΟΤΕ έχει αντικαταστήσει μέρος του χάλκινου δικτύου πρόσβασης με υποδομή οπτικών ινών. Σημειώνεται ότι κατά την παροχή υπηρεσιών VPU o χάλκινος τοπικός βρόχος συνδέει τις εγκαταστάσεις του τελικού χρήστη με ενεργό εξοπλισμό εναλλακτικών παρόχων για την παροχή υπηρεσιών σταθερής φωνητικής τηλεφωνίας. VPU light: υποπερίπτωση των υπηρεσιών VPU όπου οι υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας δεν παρέχονται μέσω χάλκινου τοπικού βρόχου . VLU: χονδρικά προϊόντα που παρέχονται από τις εταιρίες Vodafone, Wind στις περιοχές που τους έχει ανατεθεί η ανάπτυξη τεχνολογιών Vectoring (για τις Vodafone και Wind θεωρούνται προϊόντα αυτοπαροχής). ARYS, V-ARYS: χονδρικά προϊόντα ADSL και VDSL αντίστοιχα, τα οποία παρέχονται από τον ΟΤΕ στα πλαίσια των υποχρεώσεών του στην αγορά 3β. Bitstream (Rural): χονδρικά προϊόντα που παρέχονται στα πλαίσια της δράσης RURAL από την ΟΤΕ Rural. Στην συνέχεια παρουσιάζονται τα σχετικά μερίδια των χρησιμοποιούμενων τεχνολογιών (χωρίς να παρουσιάζονται μέσω ποιων χονδρικών υπηρεσιών παρέχονται) στις ενεργές συνδέσεις σε επίπεδο λιανικής. Όπως αναμένονταν η συντριπτική πλειοψηφία είναι συνδέσεις μέσω xDSL (ADSL και VDSL), ενώ όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω ένα σημαντικό ποσοστό των συνδρομητών λαμβάνει υπηρεσίες μόνο σταθερής τηλεφωνίας. Σημειώνεται ότι στις συνδέσεις VDSL περιλαμβάνονται οι συνδέσεις που παρέχονται μέσω των υπηρεσιών SLU, VPU, VLU V-ARYS και Bitstream (rural) καθώς επίσης και όλες οι συνδέσεις που χρησιμοποιούν την τεχνολογία Vectoring. Η τεχνολογία FTTH έχει μερίδιο αγοράς λίγο πάνω από 2%. 27 Λιανικές γραμμές ανά τεχνολογία
(2021)2,0% 11% 38% 49% Voice only ADSL VDSL FTTH Εικόνα 10: Μερίδια τεχνολογιών στις ενεργές συνδέσεις Ακολούθως παρουσιάζονται τα σχετικά μερίδια των χρησιμοποιούμενων υπηρεσιών (χωρίς να παρουσιάζονται μέσω ποιων τεχνολογιών παρέχονται – όπου αυτό είναι εφικτό) στις ενεργές συνδέσεις σε επίπεδο λιανικής. Όπως αναμένονταν η συντριπτική πλειοψηφία είναι συνδέσεις μέσω υπηρεσιών LLU και ακολουθούν οι VPU ενώ όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω ένα μεγάλο ποσοστό των συνδρομητών λαμβάνει υπηρεσίες μόνο σταθερής τηλεφωνίας. Η τεχνολογία FTTH έχει μερίδιο αγοράς 2% σε σχέση με το σύνολο των γραμμών πρόσβασης ή 2,2% επί του συνόλου των ευρυζωνικών γραμμών. 28 Λιανικές γραμμές ανά προϊόν
(2021)6% 1% 1,2% 12% 80% LLU VPU VLU ARYS-Bitstream Other (FTTH non VPU/VLU) Εικόνα 11: Μερίδια υπηρεσιών στις ενεργές συνδέσεις Αναφορικά με τη τεχνολογία ανά πάροχο παρατηρούνται σημαντικές διαφορές, ανάλογα με την ωριμότητα των δικτύων και τα χονδρικά προϊόντα που χρησιμοποιούν για την παροχή και αυτοπαροχή των λιανικών τους συνδέσεων. Ο ΟΤΕ έχει σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό συνδρομητών στους οποίους παρέχονται υπηρεσίες μόνο σταθερής φωνητικής τηλεφωνίας σε σχέση με τους υπόλοιπους παρόχους, καθώς και το μικρότερο ποσοστό συνδέσεων τεχνολογίας ADSL. Οι υπόλοιποι πάροχοι βασίζουν περισσότερες από τις μισές τους συνδέσεις σε τεχνολογία ADSL, με έναν να βρίσκεται στο διάστημα [50-55%], έναν στο [55-60%] και έναν στο [70-75%]. Επίσης, ο ΟΤΕ και δύο πάροχοι δίνουν ποσοστό 40% ή μεγαλύτερο των λιανικών τους συνδέσεων σε τεχνολογία VDSL, ενώ ένας πάροχος σε ποσοστό [20-25%]. Οι συνδέσεις FTTH παραμένουν για όλους τους παρόχους στο διάστημα [0-5%]. Είναι φανερό ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ευρυζωνικών συνδέσεων παρέχεται μέσω τεχνολογιών xDSL (ADSL και VDSL). Για την παροχή υπηρεσιών σύνδεσης μέσω τεχνολογιών DSL οι πάροχοι είτε εγκαθιστούν τον ενεργό εξοπλισμό DSL (όπως DSLAM) στην εξωτερική καμπίνα, είτε τον εγκαθιστούν στο υπερκείμενο σημείο συγκέντρωσης (όπως Αστικό Κέντρο). Υπενθυμίζεται ότι όσο πλησιέστερα στο τελικό χρήστη εγκατασταθεί ο ενεργός εξοπλισμός DSL τόσο μεγαλύτερες ταχύτητες πρόσβασης μπορούν να επιτευχθούν. Το ποσοστό συνδέσεων που παρέχονται από την εξωτερική καμπίνα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των παρόχων. Στο επόμενο Γράφημα παρουσιάζεται η κατανομή των συνδέσεων DSL σε σχέση με το σημείο εγκατάστασης του ενεργού εξοπλισμού (εξωτερική καμπίνα - KV, Αστικό Κέντρο – AK), για κάθε έναν πάροχο καθώς και για το σύνολο των συνδέσεων. Από το γράφημα είναι φανερό ότι μόνο ένας πάροχος έχει ποσοστό μεγαλύτερο του 50% των ευρυζωνικών συνδέσεων στις οποίες ο ενεργός εξοπλισμός έχει εγκατασταθεί στις εξωτερικές καμπίνες, ενώ οι υπόλοιποι πάροχοι παρουσιάζουν σαφέστατα μικρότερα ποσοστά συνδέσεων με ενεργό εξοπλισμό εγκατεστημένο στην εξωτερική 29 καμπίνα. Σημειώνεται ότι για κάθε έναν πάροχο έχουν ληφθεί υπόψη τόσο οι συνδέσεις που παρέχονται μέσω ιδιόκτητου ενεργού εξοπλισμού DSL, όσο και οι συνδέσεις που παρέχονται με χρήση ενεργού εξοπλισμού άλλων παρόχων, μέσω των υπηρεσιών χονδρικής. Παροχή υπηρεσιών DSL από Αστικά Κέντρα (ΑΚ) και Καμπίνες (KV) 100% 90% 80% 47% 70% 62% 56% 58% 77% 60% 50% DSCL (AK) 40% DSL (KV) 30% 53% 20% 38% 44% 42% 23% 10% 0% ΠΑΡΟΧΟΣ 1 ΠΑΡΟΧΟΣ 2 ΠΑΡΟΧΟΣ 3 ΠΑΡΟΧΟΣ 4 ΣΥΝΟΛΟ Εικόνα 12: Κατανομή DSL συνδέσεων μεταξύ εξωτερικής καμπίνας και Αστικού Κέντρου Στην συνέχεια αναλύονται, για κάθε έναν πάροχο οι συνδέσεις DSL οι οποίες παρέχονται μόνο με ιδιόκτητο ενεργό εξοπλισμό DSL. Ειδικότερα στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται το ποσοστό των ιδιόκτητων συνδέσεων DSL (ιδιόκτητος ενεργός εξοπλισμός) οι οποίες παρέχονται με τον ενεργό εξοπλισμό εγκατεστημένο στις εξωτερικές καμπίνες, σε σύγκριση με τις ιδιόκτητες συνδέσεις DSL στις οποίες ο ενεργός εξοπλισμός είναι εγκατεστημένος σε υπερκείμενο σημείο συγκέντρωσης (πχ Αστικό Κέντρο). Επιπρόσθετα παρέχεται και η πληροφορία αναφορικά με το κατά πόσο χρησιμοποιούνται συνδέσεις ADSL ή VDSL. Από το γράφημα είναι ξεκάθαρο ότι μόνο ένας πάροχος έχει ένα σημαντικό ποσοστό συνδέσεων ο οποίος παρέχεται από εξοπλισμό DSL ο οποίος είναι εγκατεστημένος στις εξωτερικές καμπίνες, τόσο για συνδέσεις ADSL όσο και για VDSL. Οι υπόλοιποι πάροχοι έχουν πολύ μικρό ποσοστό συνδέσεων οι οποίες παρέχονται μέσω ιδιόκτητου εξοπλισμού που έχει εγκατασταθεί στις εξωτερικές καμπίνες, ενώ και η χρήση εξοπλισμού VDSL είναι περιορισμένη. 30 Παροχή υπηρεσιών μέσω ιδιόκτητης υποδομής DSL από ΑΚ και Καμπίνες (KV) 100% 8% 90% 80% 11% 0% 2% 20% 5% 33% 5% 10% 70% 60% 11% 14% 50% 40% 18% 87% 20% VDSL (AK) 98% 83% 30% VDSL (KV) ADSL (KV) 59% ADSL (ΑΚ) 35% 10% 0% ΠΑΡΟΧΟΣ 1 ΠΑΡΟΧΟΣ 2 ΠΑΡΟΧΟΣ 3 ΠΑΡΟΧΟΣ 4 ΣΥΝΟΛΟ Εικόνα 13: Ιδιόκτητες συνδέσεις DSL μεταξύ καμπίνας και Αστικού Κέντρου Όπως φαίνεται και στα προηγούμενα γραφήματα η παροχή ευρυζωνικών συνδέσεων μέσω τεχνολογιών FTTH καταλαμβάνει ένα πολύ μικρό μερίδιο αγοράς επί του συνόλου των ευρυζωνικών συνδέσεων που παρέχονται από σταθερή θέση. Προκειμένου να διερευνηθεί περαιτέρω η διείσδυση της τεχνολογίας FTTH στα επόμενα Γραφήματα παρουσιάζονται τα μερίδια αγοράς στην λιανική και χονδρική αγορά παροχής ευρυζωνικών συνδέσεων μέσω τεχνολογιών FTTH. Όπως φαίνεται, σε επίπεδο λιανικής το μεγαλύτερο ποσοστό έχει ο ΟΤΕ (62%), ακολουθούμενος από τρεις παρόχους με μερίδια 18%, 11% και 9%. Οι πάροχοι WIND και VODAFONE δραστηριοποιούνται και στην αγορά χονδρικής, ενώ η εταιρεία INALAN μόνο σε επίπεδο λιανικής. Στην σχετική χονδρική αγορά ο ΟΤΕ έχει το δεύτερο μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς. Το μερίδιο αγοράς των ενεργών ευρυζωνικών συνδέσεων με χρήση τεχνολογιών FTTH είναι πολύ μικρό (2%) επί του συνόλου των ενεργών ευρυζωνικών συνδέσεων που παρέχονται από σταθερή θέση. 31 Μερίδια λιανικής αγοράς για συνδέσεις FTTH
(2021)9% 18% 62% 11% OTE ΠΑΡΟΧΟΣ 1 ΠΑΡΟΧΟΣ 2 ΠΑΡΟΧΟΣ 3 Εικόνα 14: Μερίδια παρόχων στις τεχνολογίες FTTH σε επίπεδο λιανικής Μερίδια χονδρικής αγοράς για συνδέσεις FTTH
(2021)2% 43% 55% OTE ΠΑΡΟΧΟΣ 1 ΠΑΡΟΧΟΣ 2 Εικόνα 15: Μερίδια παρόχων στις τεχνολογίες FTTH σε επίπεδο χονδρικής Στο σημείο αυτό είναι χρήσιμο να παρουσιασθεί η κάλυψη δικτύων πολύ υψηλών ταχυτήτων όπως αυτή έχει καταγραφεί σε πρόσφατη μελέτη για την ΕΕ η οποία δημοσιεύθηκε για το έτος 2021. Ειδικότερα όπως φαίνεται στο ακόλουθο Γράφημα η Ελλάδα ήταν στην τελευταία θέση, μεταξύ των Κρατών Μελών της ΕΕ (συν του Ηνωμένου Βασιλείου, Νορβηγία, Ισλανδία και Ελβετίας), όσον αφορά την κάλυψη που παρέχονταν στο τέλος τους 2021 από δίκτυα πολύ υψηλών ταχυτήτων. Τέτοια δίκτυα θεωρούνται τα δίκτυα που χρησιμοποιούν υποδομές οπτικών ινών (FTTP – Fiber to the Premises) και υποδομές καλωδιακών δικτύων υψηλών ταχυτήτων (DOCSIS 3.1). Εάν και η κάλυψη σχεδόν διπλασιάστηκε, εντός της διετίας 2020-2021, φτάνοντας το 20%, εντούτοις παραμένει σημαντικά 32 μικρότερη τόσο από το Ευρωπαϊκό μέσο όρο (περίπου 70%), όσο και από την αμέσως επόμενη χώρα (Κύπρος με 40%). Σημαντικό ωστόσο ρόλο παίζει η παντελής έλλειψη καλωδιακού δικτύου υψηλών ταχυτήτων. Εικόνα 16: Κάλυψη δικτύων FTTP και DOCSIS 3.1 Με βάση τα στοιχεία από την ίδια μελέτη στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται η κάλυψη στο τέλος του 2021 από υποδομές δικτύων NGA στις χώρες της ΕΕ. H ευρεία ανάπτυξη δικτύων NGA αρχιτεκτονικής FTTC και τεχνολογίας VDSL Vectoring έχει οδηγήσει την Ελλάδα σε κάλυψη περίπου 90%, ελαφρά υψηλότερη από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο. 33 Εικόνα 17: Κάλυψη δικτύων NGA Στην συνέχεια γίνεται κατηγοριοποίηση των σταθερών ενεργών ευρυζωνικών συνδέσεων που παρέχονται σε σταθερή θέση με βάση τις ταχύτητες πρόσβασης οι οποίες θεωρητικά μπορούν να επιτευχθούν, προκειμένου να παρουσιασθούν τα μερίδια αγοράς για τις υψηλές ταχύτητες πρόσβασης. Σε αυτήν την κατηγορία συγκαταλέγονται οι συνδέσεις μέσω τεχνολογιών VDSL και FTTH. Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζονται τα μερίδια των παρόχων στην σχετική αγορά λιανικής. Την μεγάλη πλειοψηφία των συνδέσεων την παρέχει ο ΟΤΕ (ποσοστό 57%) ενώ ακολουθούν οι υπόλοιποι πάροχοι με ποσοστά 21%, 16%, 6% και περίπου 0,5%. Μερίδια λιανικής αγοράς για συνδέσεις VDSL & FTTH
(2021)6% 16% 57% 21% OTE ΠΑΡΟΧΟΣ 1 ΠΑΡΟΧΟΣ 2 ΠΑΡΟΧΟΣ 3 ΠΑΡΟΧΟΣ 4 Εικόνα 18: Μερίδια παρόχων σε συνδέσεις μέσω τεχνολογιών VDSL και FTTH 34 Σημαντικό στοιχείο για την ανάλυση του επιπέδου του ανταγωνισμού είναι κατά πόσο οι πάροχοι βασίζονται σε ιδιόκτητες υποδομές πρόσβασης για την παροχή των λιανικών υπηρεσιών. Υπό αυτό το πρίσμα στο ακόλουθο γράφημα παρουσιάζεται για τον ΟΤΕ το ποσοστό των ενεργών συνδέσεων ευρυζωνικής πρόσβασης το οποίο βασίζεται σε ιδιόκτητη υποδομή, σε σύγκριση με το ποσοστό των συνδέσεων το οποίο βασίζεται σε χονδρικές υπηρεσίες πρόσβασης που λαμβάνει από άλλους παρόχους. Σημειώνεται ότι τα εν λόγω ποσοστά αφορούν μόνο το δίκτυο πρόσβασης του εκάστοτε παρόχου. Όπως αναμένονταν ο ΟΤΕ βασίζει την παροχή λιανικών υπηρεσιών σχεδόν αποκλειστικά σε ιδιόκτητες υποδομές πρόσβασης ενώ το ποσοστό των συνδέσεων στις οποίες βασίζεται στις υποδομές άλλων παρόχων είναι της τάξης του 6%. Τα στοιχεία αντιστρέφονται για τους άλλους παρόχους (Vodafone, Wind και Forthnet), όπου το ποσοστό των ενεργών συνδέσεων που βασίζεται σε χονδρικές υπηρεσίες πρόσβασης τις οποίες λαμβάνουν κατά κύριο λόγο από τον ΟΤΕ αγγίζει το 100%. Σημειώνεται ότι η INALAN χρησιμοποιεί αποκλειστικά ιδιόκτητες υποδομές για την παροχή λιανικών υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης οι οποίες παρέχονται σε σταθερή θέση. ΟΤΕ: υποδομή πρόσβασης (ιδιόκτητη- χονδρικής) 6% 94% Own Wholesale Εικόνα 19: Παροχή λιανικών υπηρεσιών πρόσβασης μέσω ιδιόκτητης υποδομής ή χονδρικών υπηρεσιών Σημειώνεται ότι στην περίπτωση του ΟΤΕ, εκτός από τις γραμμές που προμηθεύεται πάνω από το δίκτυο FTTH των εταιρειών Vodafone και Wind, υπολογίζονται στο πιο πάνω διάγραμμα ως μη ιδιόκτητη υποδομή και οι γραμμές VLU/FTTC από τις εν λόγω εταιρείες, καθώς και οι γραμμές bitstream από τις εταιρείες ΟΤΕ Rural North και OTE Rural South, παρότι για όλες τις προαναφερθείσες γραμμές ο ΟΤΕ παρέχει πρωτίστως την πρόσβαση στον τοπικό υποβρόχο. Επίσης, στις εταιρείες Vodafone και Wind, ως ιδιόκτητο δίκτυο λογίζεται μόνο το δίκτυο αρχιτεκτονικής FTTH, για ακριβώς τον ίδιο λόγο, καθώς για το δίκτυο FTTC που υλοποιούν βασίζονται στον τοπικό υποβρόχο του ΟΤΕ. Στην συνέχεια γίνεται μια περαιτέρω ανάλυση για τις τρεις εταιρείες (Vodafone, Wind, Forthnet) αναφορικά με το είδος των χονδρικών υπηρεσιών μέσω των οποίων παρέχουν λιανικές υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης. Όπως φαίνεται από το ακόλουθο Γράφημα σημαντικό μερίδιο και για τις 35 τρεις εταιρίες καταλαμβάνουν οι χονδρικές υπηρεσίες LLU. Ακολουθούν οι υπηρεσίες VPU light (24%) και VLU (8%). Τα συγκεκριμένα ποσοστά αντανακλούν και τη γεωγραφική κάλυψη του δικτύου του ΟΤΕ σε σχέση με τα δίκτυα των παρόχων. Προϊόντα χονδρικής για τις λιανικές συνδέσεις
(2021)8% 0% 24% 63% 4% Own LLU VPU VPU light VLU ARYS-Bitstream Εικόνα 20: Αναλυτικά μερίδια χονδρικών υπηρεσιών και ιδιόκτητης υποδομής ανά πάροχο Όπως έχει αναφερθεί και ανωτέρω οι Vodafone και Wind συμμετέχουν μαζί με τον ΟΤΕ στην εισαγωγή των υπηρεσιών VDSL Vectoring στην ελληνική αγορά (διαδικασία ανάθεσης καμπινών). Σύμφωνα με την σχετική απόφαση της ΕΕΤΤ για την αγορά 3α κάθε μια εταιρεία που συμμετέχει στη διαδικασία ανάθεσης καμπινών έχει την επιλογή, είτε να εγκαταστήσει υποδομές VDSL στην περιοχή κάλυψης της εκάστοτε καμπίνας, είτε να εγκαταστήσει υποδομές FTTH. Στην πρώτη περίπτωση (VDSL) οι υπηρεσίες (χονδρικές και αυτοπαροχή) προσδιορίζονται με τον όρο VLU FTTC, ενώ στην δεύτερη περίπτωση (FTTH) προσδιορίζονται με τον όρο VLU FTTH. Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζονται τα σχετικά μερίδια των υπηρεσιών VLU FTTH και VLU FTTC σε επίπεδο λιανικής, όπου λαμβάνονται υπόψη όλες οι συνδέσεις οι οποίες παρέχονται μέσω των υπηρεσιών VLU FTTC και VLU FTTH VLU: μερίδια αγοράς λιανικής 9% 91% VLU FTTC VLU FTTH 36 Εικόνα 21: Μερίδια αγοράς υπηρεσιών VLU στη λιανική 2.3.
- Ανάθεση καμπινών (Εισαγωγή VDSL Vectoring) Σε αυτήν την ενότητα αναλύονται τα ποσοτικά στοιχεία που έχουν παρασχεθεί στην ΕΕΤΤ από τους τρείς παρόχους (ΟΤΕ, Vodafone, Wind) που συμμετέχουν στην διαδικασία ανάθεσης καμπινών (εγκατάστασης της τεχνολογίας Vectoring). Πριν από την ποσοτική ανάλυση παρουσιάζονται, με βάση τις γεωγραφικές συντεταγμένες των εξωτερικών καμπινών του ΟΤΕ, οι περιοχές της Ελλάδας στις οποίες κάθε έναν πάροχος έχει αναλάβει την υποχρέωση να εγκαταστήσει τεχνολογίες VDSL Vectoring στο δίκτυο πρόσβασης του ΟΤΕ. Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζονται οι καμπίνες τις οποίες έχει αναλάβει ο ΟΤΕ. Είναι φανερό ότι ο ΟΤΕ έχει επιλέξει να εγκαταστήσει τεχνολογίες VDSL Vectoring σε όλη την ελληνική επικράτεια. Εικόνα 22: Εξωτερικές Καμπίνες που έχουν ανατεθεί στον ΟΤΕ 37 Αντίθετα η Vodafone και η Wind έχουν επιλέξει συγκεκριμένες περιοχές στις οποίες έχουν αναλάβει να εγκαταστήσουν τεχνολογίες VDSL Vectoring και οι οποίες είναι κυρίως μεγάλα αστικά κέντρα (με κόκκινο οι καμπίνες της Vodafone και με μπλε οι καμπίνες της Wind). Εικόνα 23: Εξωτερικές Καμπίνες που έχουν ανατεθεί στις Vodafone και Wind Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται ενδεικτικά η περιοχή της Αττικής, όπου όπως αναμένονταν και οι τρεις πάροχοι έχουν επιλέξει εξωτερικές καμπίνες προκειμένου να εγκαταστήσουν τεχνολογίες πρόσβασης νέας γενιάς (με πράσινο οι καμπίνες του OTE, με κόκκινο οι καμπίνες της Vodafone και με μπλε οι καμπίνες της Wind). 38 Εικόνα 24: Εξωτερικές Καμπίνες που έχουν ανατεθεί στους ΟΤΕ, Vodafone και Wind στην Αττική Ο ΟΤΕ έχει κατηγοριοποιήσει τις εξωτερικές καμπίνες (Outdoor Cabinet - OC) με βάση το Αστικό Κέντρο στο οποίο ανήκουν. Τα Αστικά Κέντρα ακολούθως τα έχει ομαδοποιήσει με βάση την πυκνότητα πληθυσμού της περιοχής που εξυπηρετούν σε: πυκνό αστικό (high urban), αστικό (urban), ημιαστικό (suburban) και αγροτικό (rural). Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται το ποσοστό των καμπινών τα οποία ανήκουν σε κάθε μία από τις προαναφερόμενες κατηγορίες των Αστικών Κέντρων. Επιπρόσθετα παρουσιάζεται και το ποσοστό των καμπινών οι οποίες βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη ή μικρότερη των 550 μέτρων. Υπενθυμίζεται ότι απόσταση των 550 μέτρων έχει καθορισθεί ως το κριτήριο του κατά πόσο μία εξωτερική καμπίνα είναι επιλέξιμη ή όχι για να ενταχθεί στην διαδικασία της εισαγωγής τεχνολογίας Vectoring. Όπως φαίνεται από το Γράφημα οι περισσότερες εξωτερικές καμπίνες είναι επιλέξιμες καθώς βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη από 550 μέτρα από το υπερκείμενο Αστικό Κέντρο του ΟΤΕ. Τύπος δικτύου ανά υπαίθρια καμπίνα 16% Απόσταση από το ΑΚ 23% 33% 25% 77% 27% Πυκνό Αστικό Αστικό Ημιαστικό Αγροτικό Απόσταση >550 Απόσταση <550 Εικόνα 25: Χαρακτηριστικά υπαίθριων καμπίνων ΟΤΕ 39 Ακολούθως παρουσιάζεται ο τύπος των καμπινών που έχουν ανατεθεί σε σχέση με το είδος του υπερκείμενου κέντρου. Επίσης παρουσιάζεται το ποσοστό των καμπινών οι οποίες έχουν ανατεθεί, το ποσοστό των καμπινών που δεν έχει ανατεθεί καθώς επίσης και το ποσοστό που έχουν ανατεθεί στα πλαίσια της δράσης UFBB. Τύπος δικτύου ανά καμπίνα που έχει ανατεθεί Καμπίνες σε ανάθεση ή όχι και UFBB 3% 21% 17% 47% 55% 24% 34% Πυκνό Αστικό Αστικό Ημιαστικό Αγροτικό Assigned Non-assigned UFBB Εικόνα 26: Χαρακτηριστικά υπαίθριων καμπινών που έχουν ανατεθεί Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται το ποσοστό των εξωτερικών καμπινών του ΟΤΕ οι οποίες έχουν ανατεθεί στους παρόχους που συμμετέχουν στην σχετική διαδικασία (OTE, Vodafone, Wind). Ανάθεση ανά πάροχο Ανάθεση ανά πάροχο 14% 41% 45% 12% 73% 8% 7% OTE VF Wind Non assigned OTE VF Wind Εικόνα 27: Εξωτερικές καμπίνες που έχουν ανατεθεί ανά πάροχο Κάθε πάροχος που του ανατίθεται μια εξωτερική καμπίνα επιλέγει κατά πόσο θα εγκαταστήσει υποδομές VDSL Vectoring ή υποδομές οπτικών ινών (FTTH). Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται το ποσοστό κάθε μιας από τις ανωτέρω τεχνολογίες στο σύνολο των ανατεθειμένων εξωτερικών καμπινών. Επιπρόσθετα παρουσιάζεται η ίδια πληροφορία για κάθε έναν πάροχο. Είναι φανερό ότι υπερτερεί η επιλογή της εγκατάστασης υποδομών VDSL Vectoring, ενώ η Vodafone παρουσιάζει το μεγαλύτερο ποσοστό όσον αφορά την επιλογή της τεχνολογίας FTTH έναντι της VDSL Vectoring. 40 Τεχνολογία ανά καμπίνα 6% Τεχνολογία ανά πάροχο 150% 100% 94% 50% 0% FTTH VDSL_Vectoring OTE FTTH VF VDSL_Vectoring Wind Εικόνα 28: Ποσοστά χρήσης τεχνολογιών στις καμπίνες που έχουν ανατεθεί 2.3.
- Συμπεράσματα Στην παρούσα αναφορά αναλύθηκαν και παρουσιάσθηκαν τα ποσοτικά στοιχεία τα οποία είχε στην κατοχή της η ΕΕΤΤ, προκειμένου να αποτυπωθεί σε επίπεδο λιανικής και χονδρικής η κατάσταση της Ελληνικής αγοράς. Από την ανάλυση των στοιχείων προκύπτουν κάποια πρωταρχικά συμπεράσματα τα οποία όμως σημειώνεται ότι θα αναλυθούν και θα εκτιμηθούν περαιτέρω, υπό το πρίσμα της ανάλυσης του επιπέδου του ανταγωνισμού στις υπό εξέταση αγορές. Σε κάθε περίπτωση τα πρωταρχικά συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση των διαθέσιμων ποσοτικών στοιχείων έχουν ως ακολούθως: i. ii. iii. iv. Η διείσδυση της ευρυζωνικότητας έχει παρουσιάσει σημαντική αύξηση την τελευταία 5-ετία, με έναν μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης πάνω από 2% (βλέπε ενδεικτικά Εικόνα 2). Στην λιανική αγορά παροχής ευρυζωνικών συνδέσεων από σταθερή θέση παρατηρείται μια διαχρονική ισχυρή παρουσία του ΟΤΕ, με υψηλά μερίδια αγοράς. Μάλιστα από το 2016 έως το 2021 παρατηρείται μία συνεχιζόμενη αύξηση των μεριδίων του ΟΤΕ η οποία κατά μέσο όρο κυμαίνεται στο 1,3% σε ετήσια βάση. Από την άλλη μεριά οι ανταγωνιστές του παρουσιάζουν είτε μείωση στα μερίδια αγοράς (δύο πάροχοι), είτε παραμένουν στα ίδια επίπεδα (ένας πάροχος). Σημειώνεται ότι το μερίδιο του ΟΤΕ είναι ακόμη μεγαλύτερο (57%) στις ευρυζωνικές υπηρεσίες πρόσβασης πολύ υψηλών ταχυτήτων (FTTH, VDSL) (βλέπε ενδεικτικά Εικόνες 3, 4, 14, 18). Τα μερίδια του ΟΤΕ στις σχετικές αγορές λιανικής διαφοροποιούνται μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών όπως αυτές προσδιορίζονται από τις περιοχές κάλυψης των Αστικών Κέντρων. Στις αγροτικές περιοχές τα μερίδια του ΟΤΕ είναι πολύ υψηλότερα από αυτά που έχει στις μεγάλες πόλεις (βλέπε ενδεικτικά Εικόνες 7, 8, 9). Ελλείψει εναλλακτικών υποδομών (όπως υποδομές καλωδιακής τηλεόρασης) τα σταθερά δίκτυα πρόσβασης στην Ελλάδα βασίζονται κατά κύριο λόγο στο χάλκινο τηλεφωνικό δίκτυο του ΟΤΕ (βλέπε ενδεικτικά Εικόνες 10, 11, 12, 13, 20, 21 και 28). 41 v. vi. Για την παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών σε σταθερή θέση οι εναλλακτικοί πάροχοι βασίζονται κατά κύριο λόγο (στοιχεία έως τέλος του 2021) στο δίκτυο πρόσβασης του ΟΤΕ και στις σχετικές υπηρεσίες χονδρικής που λαμβάνουν από τον ΟΤΕ. Η εξάρτηση των εναλλακτικών παρόχων από τις χονδρικές υπηρεσίες που είναι υποχρεωμένος να παρέχει ο ΟΤΕ στα πλαίσια της αγοράς 1/2020 (3α/2014) είναι πολύ μεγάλη (βλέπε ενδεικτικά Εικόνες 19 και 20). Η ανάπτυξη υποδομών FTTH βρίσκεται ακόμη σε πολύ αρχικά στάδια για όλους τους παρόχους (βλέπε ενδεικτικά Εικόνες 10 και 11).
- ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΡΩΝ 3.
- ΑΓΟΡΕΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΧΟΝΔΡΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΟΝΔΡΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΗ ΘΕΣΗ 3.1.
- Αγορά Λιανικής Πρόσβασης στο Δημόσιο Τηλεφωνικό Δίκτυο 3.1.1.
- Χαρακτηριστικά της Ελληνικής αγοράς σταθερής πρόσβασης 3.1.1.1.
- Εισαγωγή Η υπηρεσία σταθερής πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο παρέχεται στην Ελλάδα με τους εξής τρόπους: Μέσω γραμμών PSTN, οι οποίες παρέχουν ένα κανάλι φωνής ή δεδομένων. Αποτελούν την κυρίαρχη μορφή πρόσβασης που ήταν αρχικά σχεδιασμένη για κίνηση φωνής, αλλά μπορούν να υποστηρίξουν fax και μεταφορά δεδομένων μέσω modem με ταχύτητες έως και 56 Kbps. Μέσω ψηφιακών γραμμών ISDN με τις εξής μορφές: o Basic Rate Access (εφεξής 'BRA') – η οποία υποστηρίζει δύο
(2)κανάλια για χρήση φωνής ή/και δεδομένων, και o Primary Rate Access (εφεξής 'PRA') – η οποία υποστηρίζει τριάντα
(30)κανάλια για χρήση φωνής ή δεδομένων
- Μέσω γραμμών ευρυζωνικής πρόσβασης που υποστηρίζουν τεχνολογία Internet Protocol (εφεξής ΙP) και παρέχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας μέσω ενός ή περισσοτέρων καναλιών φωνής στις περιπτώσεις όπου, τόσο η γραμμή 34 Οι γραμμές ISDN-PRA χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από μεγάλους μη οικιακούς χρήστες 42 πρόσβασης, όσο και οι υπηρεσίες τηλεφωνίας παρέχονται από τον ίδιο πάροχο δικτύου (εφεξής γραμμές πρόσβασης managed VoIP)
- Οι δύο πρώτοι τρόποι αφορούν την παροχή πρόσβασης με μεταγωγή κυκλώματος (circuit switched), ενώ ο τρίτος τρόπος με μεταγωγή πακέτων (packet switched). Μετά το 2006, οι εναλλακτικοί πάροχοι χρησιμοποιούσαν κυρίως Αδεσμοποίητη Πρόσβαση στον Τοπικό Βρόχο (εφεξής ΑΠΤΒ) και σε μικρότερο βαθμό Χονδρική Εκμίσθωση Γραμμών (εφεξής ΧΕΓ) για να ανταγωνιστούν τον ΟΤΕ στην παροχή υπηρεσιών σταθερής πρόσβασης. Μετά την ανάπτυξη δικτύων NGA από τον ΟΤΕ
(2012)και τους εναλλακτικούς παρόχους
(2017)η πρόσβαση στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο επιτυγχάνεται επίσης μέσω των χονδρικών προϊόντων VPU, VPU light και VLU. Η πλήρης ΑΠΤΒ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παροχή γραμμών PSTN, γραμμών ISDN BRA ή/και γραμμών πρόσβασης managed VoIP. Η ΧΕΓ είναι μια ευκολία που προσφέρεται στους εναλλακτικούς παρόχους, η οποία τους επιτρέπει να μισθώνουν μια συνδρομητική γραμμή από τον ΟΤΕ υπό όρους χονδρικής και να την μεταπωλούν, σε συνδυασμό με την Προεπιλογή Φορέα, στον τελικό χρήστη. Η ΧΕΓ μπορεί να εφαρμοστεί τόσο για αναλογικές (PSTN) όσο και για ISDN BRA γραμμές. Η υπηρεσία VPU χρησιμοποιεί τον χάλκινο βρόχο για την πρόσβαση στο τηλεφωνικό δίκτυο (αντίστοιχα με την ΑΠΤΒ) χωρίς ωστόσο ο ίδιος βρόχος να παρέχει πρόσβαση σε ευρυζωνικές υπηρεσίες. Τέλος, στις υπηρεσίες VPU light και VLU η πρόσβαση στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο ακολουθεί τεχνολογία VoIP είτε από το τερματικό σημείο στο σπίτι του συνδρομητή (αρχιτεκτονικές FTTH/C), είτε μετά τον πρώτο κόμβο συγκέντρωσης στην υπαίθρια καμπίνα (αρχιτεκτονική FTTC). 3.1.1.1.
- Δομή και εξέλιξη ελληνικής αγοράς Με την απελευθέρωση της αγοράς των ηλεκτρονικών τηλεπικοινωνιών (2001-2006), και πιο συγκεκριμένα της σταθερής φωνητικής τηλεφωνίας, ένας αριθμός εναλλακτικών παρόχων ξεκίνησε να παρέχει αρχικά υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας, κυρίως μέσω Επιλογής ή/και Προεπιλογής Φορέα (ΕΦ/ΠΦ) και σε κάποιες περιπτώσεις μέσω πλήρους ΑΠΤΒ. 35 Η ΕΕΤΤ, για τους σκοπούς του παρόντος, διαχωρίζει στις ακόλουθες δύο γενικές κατηγορίες υπηρεσιών VoIP, ανάλογα με τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους: VoIP από πάροχο υπηρεσιών διαδικτύου: Η υπηρεσία αυτή συνήθως προσφέρει νομαδικότητα, δηλαδή επιτρέπει στον χρήστη να λαμβάνει ή να πραγματοποιεί κλήσεις, μέσω οιασδήποτε ενσύρματης ή ασύρματης ευρυζωνικής σύνδεσης στο διαδίκτυο. Αυτή η κατηγορία υπηρεσίας είναι επίσης γνωστή ως Voice over Internet ή “VoI”, καθώς η κλήση δρομολογείται μέσω του διαδικτύου. VoIP από πάροχο δικτύου: Αυτή είναι η περίπτωση όπου οι πάροχοι εφαρμόζουν τεχνολογία VoIP στο δίκτυό τους. Συνήθως οι υπηρεσίες αυτής της κατηγορίας ελέγχονται από τους παρόχους σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τις υπηρεσίες της κατηγορίας «VoIP από πάροχο υπηρεσιών διαδικτύου» και παρέχονται καλύτερες εγγυήσεις ποιότητας της υπηρεσίας. Κατά κανόνα, οι υπηρεσίες αυτές προσφέρουν τις δυνατότητες της παραδοσιακής τηλεφωνίας, χωρίς να διαφοροποιούνται από τις παραδοσιακές υπηρεσίες τηλεφωνίας μεταγωγής κυκλώματος. 43 Στη συνέχεια, κυρίως κατά το χρονικό διάστημα 2007 – 2009, οι εναλλακτικοί πάροχοι αύξησαν τα σημεία παρουσίας τους μέσω ΑΠΤΒ στα αστικά κέντρα του ΟΤΕ, γεγονός που αποδίδεται στις σημαντικές επενδύσεις τους σε υποδομή, καθώς και στην υλοποίηση προγραμμάτων με κρατική επιδότηση. Αυτό οδήγησε σε σημαντική αύξηση των αδεσμοποίητων γραμμών που χρησιμοποιούνται για υπηρεσίες φωνής και ευρυζωνικές υπηρεσίες. Επιπλέον, έπειτα από τη σχετική κανονιστική υποχρέωση που επιβλήθηκε στον ΟΤΕ από το 2006, ο ΟΤΕ ξεκίνησε την παροχή υπηρεσιών ΧΕΓ. Στο επόμενο χρονικό διάστημα και πάντοτε σε επίπεδο λιανικής, παρατηρήθηκε η διάθεση νέων πακέτων υπηρεσιών από τους εναλλακτικούς παρόχους, κυρίως δεσμοποιημένων, που περιλάμβαναν υπηρεσίες από διαφορετικές αγορές, όπως αστικές και υπεραστικές κλήσεις, και ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο, κλπ. Τα συγκεκριμένα πακέτα υιοθετήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τους Έλληνες καταναλωτές. Ο κοινοποιημένος πάροχος ανταποκρίθηκε στην προαναφερθείσα πολιτική των εναλλακτικών παρόχων διαθέτοντας τα δικά του δεσμοποιημένα πακέτα. Ως συνέπεια των ανωτέρω, το αρχικό επιχειρηματικό μοντέλο της ΕΦ/ΠΦ, το οποίο αποτέλεσε το βασικό μοντέλο εμπορικής δραστηριοποίησης κατά την αρχική περίοδο της απελευθέρωσης της αγοράς (2001 – 2006), περιορίστηκε σημαντικά. Οι εξελίξεις στην αγορά και η οικονομική κατάσταση οδήγησαν σε εξαγορές και συγχωνεύσεις, ενώ ορισμένοι πάροχοι, που λειτουργούσαν βασιζόμενοι κυρίως στην ΕΦ/ΠΦ εξήλθαν από την αγορά. Επιπρόσθετα η χρήση ΧΕΓ από τους εναλλακτικούς παρόχους ώστε να «μεταπωλούν» ουσιαστικά υπηρεσίες πρόσβασης, σε συνδυασμό με την ΠΦ, στους χρήστες υπηρεσιών σταθερής τηλεφωνίας παραμένει περιορισμένη. Τα τελευταία χρόνια τα πακέτα υπηρεσιών αποτελούν τα κυρίαρχα προϊόντα με τους παρόχους να προσφέρουν υπηρεσίες οι οποίες αρχικά συνδύαζαν κυρίως σταθερή τηλεφωνία και πρόσβαση στο διαδίκτυο, ενώ στη συνέχεια προστέθηκαν στα συνδυαστικά πακέτα τόσο υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας όσο και οπτικοακουστικές υπηρεσίες (υπηρεσίες τηλεόρασης) μέσω διαφόρων καναλιών διανομής (δορυφορικά δίκτυα, συνδέσεις πρόσβασης στο διαδίκτυο). Οι πάροχοι παρέχουν υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο είτε μέσω ιδιόκτητων δικτύων πρόσβασης είτε μέσω χονδρικών υπηρεσιών πρόσβασης σε δίκτυα άλλων παρόχων. Πέρα από τον ΟΤΕ δεν υπάρχει κάποιος άλλος πάροχος οποίος έχει αναπτύξει έως σήμερα ιδιόκτητο δίκτυο πρόσβασης σε εθνική κλίμακα και επομένως οι περισσότεροι πάροχοι που δραστηριοποιούνται στην αγορά παρέχουν υπηρεσίες μέσω υποδομών πρόσβασης άλλων παρόχων και πιο συγκεκριμένα κυρίως μέσω υποδομών δικτύων πρόσβασης του ΟΤΕ, αλλά και των άλλων παρόχων που αναπτύσσουν δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς, είτε στο πλαίσιο της διαδικασίας εισαγωγής της τεχνολογίας VDSL vectoring στο δίκτυο πρόσβασης, είτε ανεξάρτητα με βάση τον επιχειρηματικό τους σχεδιασμό. Ειδικότερα ο ΟΤΕ, όπως αναφέρθηκε και στην προηγούμενη ενότητα, έχει την υποχρέωση να παρέχει υπηρεσίες ΑΠΤΒ καθώς επίσης και υπηρεσίες ΧΕΓ, VPU και VPU light σε εναλλακτικούς παρόχους. Ο αριθμός των παρόχων οι οποίοι παρέχουν υπηρεσίες πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο εμφανίζει μια φθίνουσα τάση κατά την διάρκεια της τελευταίας 5-ετίας. Στο ακόλουθο πίνακα περιέχεται ο αριθμός των εναλλακτικών παρόχων που παρέχουν υπηρεσίες πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο μέσω των χονδρικών υπηρεσιών που παρέχονται από τον ΟΤΕ. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένοι εναλλακτικοί πάροχοι κατά το τελευταίο διάστημα έχουν υλοποιήσει ιδιόκτητα δίκτυα πρόσβασης, κυρίως μέσω υποδομών 44 τεχνολογίας οπτικών ινών (FTTH), μέσω των οποίων παρέχουν μεταξύ άλλων και υπηρεσίες πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση. Δύο εξ αυτών περιλαμβάνονται στους εναλλακτικούς παρόχους του ακόλουθου πίνακα ενώ ένας εξ αυτών δεν περιλαμβάνεται καθώς δεν λαμβάνει χονδρικές υπηρεσίες πρόσβασης από τον ΟΤΕ. Ο αριθμός των σχετικών συνδέσεων για την παροχή υπηρεσιών πρόσβασης μέσω ιδιόκτητης υποδομής εναλλακτικών παρόχων είναι αρκετά μικρός και αποτυπώνεται στην επόμενη ενότητα. Πίνακας 1: Εναλλακτικοί πάροχοι υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση μέσω χονδρικών υπηρεσιών ΟΤΕ (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) Αριθμός Εναλλακτικών Παρόχων που προσφέρουν υπηρεσίες Πρόσβασης μέσω χονδρικών υπηρεσιών ΟΤΕ 30/6/16 30/6/17 30/6/18 30/6/19 30/6/20 Μέσω ΑΠΤΒ 5 5 5 4 4 Μέσω VPU light/VLU FTTH/C 3 3 3 3 3 Μέσω ΧΕΓ 3 3 3 3 3 Σύνολο 5 5 5 4 4 Η διείσδυση της σταθερής πρόσβασης στον ελληνικό πληθυσμό εκτιμάται στο τέλος του 2021 στο 41%, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 4.965.451 γραμμές
- Στον ακόλουθο πίνακα περιέχεται η διαχρονική μεταβολή του αριθμού των γραμμών πρόσβασης σε δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση και η αντίστοιχη διείσδυση της εν λόγω υπηρεσίας στο πληθυσμό και στον αριθμό των κτηρίων. Σημειώνεται ότι στις σταθερές γραμμές πρόσβασης περιλαμβάνονται οι γραμμές PSTN, ISDN-BRA, ISDN-PRA του ΟΤΕ και οι γραμμές που παρέχονται μέσω πλήρους ΑΠΤΒ και ΧΕΓ, καθώς και οι γραμμές ISDN PRA των εναλλακτικών παρόχων. Πίνακας 2: Διείσδυση υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο από σταθερή θέση στον πληθυσμό (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) Αριθμός σταθερών πρόσβασης Διείσδυση γραμμών πληθυσμό γραμμών των σταθερών πρόσβασης στον 31/12/16 31/12/17 31/12/18 31/12/19 31/12/20 31/12/21 4.908.825 4.727.556 4.745.209 4.880.473 4.883.703 4.965.451 35% 35% 36% 38% 39% 41% 36 Ο πληθυσμός της Ελλάδος και ο αριθμός των κτιρίων, σύμφωνα με την απογραφή του 2011 ανέρχεται σε 10.816.286 και 4.105.637 αντίστοιχα (Πηγή: ΕΣΛΤΑΤ). 45 Διείσδυση των σταθερών γραμμών πρόσβασης στον αριθμό κτηρίων 120% 115% 116% 119% 119% 121% Στο ακόλουθο γράφημα παρουσιάζεται το μερίδιο του ΟΤΕ στην αγορά πρόσβασης στο τηλεφωνικό δίκτυο από σταθερή θέση καθώς επίσης και το μερίδιο των κυριότερων ανταγωνιστών του. Όπως φαίνεται από το διάγραμμα, ο ΟΤΕ έχει κατά την τελευταία 6-ετία ένα μερίδιο που παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη σταθερότητα / ανθεκτικότητα και κυμαίνεται μεταξύ 54% και 56%. Τρεις πάροχοι είναι οι κύριοι ανταγωνιστές του ΟΤΕ με μερίδια αγοράς που κυμαίνονται από 10% έως και 20% περίπου. Στο ακόλουθο Γράφημα παρουσιάζεται η διακύμανση του μεριδίου αγοράς των μεγαλύτερων παρόχων στο διάστημα 2016 -
- Μερίδια Λιανικής Πρόσβασης 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% 2016 OTE 2017 2018 ΠΑΡΟΧΟΣ 1 2019 ΠΑΡΟΧΟΣ 2 2020 2021 ΠΑΡΟΧΟΣ 3 Εικόνα 29: Μερίδια αγοράς στη λιανική αγορά πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) Ακολούθως παρουσιάζεται το μερίδιο του ΟΤΕ στην λιανική αγορά πρόσβασης από το 2016 έως και το τέλος του 2021, καθώς επίσης και αθροιστικά το μερίδιο όλων των άλλων παρόχων που δραστηριοποιούνται στην εν λόγω αγορά. Το μερίδιο του ΟΤΕ παρουσιάζει μια αύξηση από 54% περίπου το 2016 σε 56% περίπου το τέλος του
- Αντιστοίχως, το μερίδιο των εναλλακτικών παρουσίαζε μείωση κατά δύο περίπου ποσοστιαίες μονάδες κατά το ίδιο διάστημα (από 46% σε 44% περίπου). 46 Retail access market shares 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2016 2017 2018 2019 OTE OLOs 2020 2021 Εικόνα 30: Διακύμανση μεριδίων αγορά λιανικής πρόσβασης 2016-2020 (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) Όσον αφορά την τεχνολογία παροχής τηλεφωνικής πρόσβασης κατά το διάστημα του τρέχοντος κύκλου ανάλυσης, παρατηρείται μία μαζική μετάβαση από τις παραδοσιακές τεχνολογίες PSTN και ISDN-BRA σε γραμμές VoIP, η οποία οφείλεται κατά κύριο λόγο στη μαζική μετάβαση του συνόλου σχεδόν της συνδρομητικής βάσης του ΟΤΕ στην τεχνολογία μεταγωγής πακέτων. Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα παρατηρείται επίσης σημαντική μείωση της υπηρεσίας προεπιλογής φορέα. Η πτωτική πορεία της συγκεκριμένης υπηρεσίας είχε παρατηρηθεί και στους δύο προηγούμενους κύκλους ανάλυσης, γεγονός που επιβεβαιώνει την μεταστροφή των εναλλακτικών παρόχων σε άλλες χονδρικές υπηρεσίες, του τοπικού βρόχου αρχικά και των εικονικών υπηρεσιών πρόσβασης στη συνέχεια. 3.1.
- Ευρυζωνική πρόσβαση 3.1.2.
- Δομή και εξέλιξη αγοράς Οι λιανικές υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης δίνουν τη δυνατότητα στους τελικούς χρήστες να έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Μέσω της πρόσβασης στο Διαδίκτυο έχουν την δυνατότητα να λαμβάνουν πληθώρα υπηρεσιών όπως ενδεικτικά: να περιηγούνται στο Διαδίκτυο, να πραγματοποιούν φωνητικές ή/και βίντεο κλήσεις, να λαμβάνουν οπτικοακουστικές υπηρεσίες (γραμμικές, μη γραμμικές, σε πραγματικό χρόνο κα). Οι λιανικές υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης παρέχονται στην Ελλάδα μέσω δικτύων πρόσβασης που βασίζονται σε υποδομές χαλκού, οπτικής ίνας, κινητών δικτύων, σταθερής ασύρματης πρόσβασης και δορυφορικών δικτύων. Οι δύο τελευταίες μορφές πρόσβασης έχουν πολύ χαμηλή διείσδυση στην Ελλάδα και ως επί το πλείστον χρησιμοποιούνται σε περιοχές που δεν είναι εφικτή η ευρυζωνική πρόσβαση μέσω δικτύου χαλκού ή οπτικής ίνας. Επιπλέον οι λιανικές υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω δορυφόρου διατίθενται, ως επί το πλείστον, με περιορισμούς στο συνολικό μηνιαίο όγκο δεδομένων. Mέσω του δικτύου χαλκού και των τεχνολογιών DSL (ADSL και VDSL) παρέχονται από τον ΟΤΕ και τους εναλλακτικούς 47 παρόχους υπηρεσίες πρόσβασης που κυμαίνονται, σε θεωρητικό επίπεδο, από 24Mbps έως και 50Mbps ανάλογα με την τεχνολογία που χρησιμοποιείται (ADSL ή VDSL) και την απόσταση μεταξύ της τερματικής συσκευής του τελικού χρήση και του ενεργού εξοπλισμού DSL από την πλευρά του δικτύου η οποία μπορεί να βρίσκεται στην εξωτερική καμπίνα (KV) ή στο Αστικό Κέντρο (ΑΚ). Παράλληλα, πάνω από την αρχιτεκτονική FTTC (Fiber to the Cabinet), στην οποία έχει υλοποιηθεί η τεχνολογία VDSL Vectoring προσφέρονται τόσο από τον ΟΤΕ όσο και από εναλλακτικούς παρόχους υπηρεσίες VDSL σε ταχύτητες έως και 100Mbps ή και 200Mbps, στην περίπτωση της τεχνολογίας Super-vectoring και υπό την προϋπόθεση ότι η εξωτερική καμπίνα είναι πολύ κοντά στις εγκαταστάσεις του τελικού χρήστη. Η τεχνολογία Vectoring υλοποιείται σε επιλεγμένες εξωτερικές καμπίνες του δικτύου του ΟΤΕ μέσω διαδικασίας η οποία έχει καθορισθεί από την ΕΕΤΤ στα πλαίσια του προηγούμενου κύκλου της ανάλυσης των αγορών. Στην εν λόγω διαδικασία λαμβάνουν μέρος εκτός από τον ΟΤΕ και οι Vodafone (Vf),Wind (W). Προϋπόθεση για να επιλεγεί μια εξωτερική καμπίνα για την εγκατάσταση τεχνολογίας Vectoring είναι να απέχει απόσταση μεγαλύτερη από 550 μέτρα από το υπερκείμενο Αστικό Κέντρο του ΟΤΕ. Στο ακόλουθο γράφημα περιέχονται οι εξωτερικές καμπίνες του ΟΤΕ οι οποίες έχουν επιλεχθεί για υλοποίηση της τεχνολογίας Vectoring (assigned) καθώς επίσης και η κατανομή τους μεταξύ των εταιριών που συμμετέχουν στην εν λόγω διαδικασία, λαμβάνοντας υπόψη τις αναθέσεις μέχρι και την 4η ετήσια ανάθεση (Νοέμβριος 2021). Ανάθεση ανά πάροχο 41% 45% 8% 7% OTE VF Wind Non assigned Εικόνα 31:Εξωτερικές καμπίνες ΟΤΕ και τεχνολογία Vectoring (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) Σε κάθε εξωτερική καμπίνα που έχει επιλεχθεί για εγκατάσταση τεχνολογίας Vectoring o πάροχος που του έχει ανατεθεί η εξωτερική καμπίνα έχει την επιλογή είτε να αναπτύξει δίκτυο οπτικών ινών έως τις εγκαταστάσεις του τελικού χρήστη (FTTH) είτε να υλοποιήσει τεχνολογίες Vectoring μέσω του χάλκινου δικτύου πρόσβασης του ΟΤΕ. Στο μεγαλύτερο ποσοστό των εξωτερικών καμπινών οι πάροχοι επιλέγουν να εγκαταστήσουν τεχνολογίες Vectoring. Στο ακόλουθο γράφημα περιέχεται το ποσοστό των εξωτερικών καμπινών με τεχνολογία VDSL και τεχνολογία FTTH. 48 Τεχνολογία ανά καμπίνα 6% 94% FTTH VDSL_Vectoring Εικόνα 32: Τεχνολογίες Vectoring και FTTH (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) Το τελευταίο διάστημα υλοποιούνται και δικτυακές υποδομές οι οποίες βασίζονται αποκλειστικά σε οπτικές ίνες FTTH (Fiber to the Home) οι οποίες έχουν την δυνατότητα παροχής υπηρεσιών με ταχύτητες που φθάνουν στο 1Gbps. Παρόλο που η διείσδυσή τους έως σήμερα είναι πολύ μικρή αναμένεται ότι τα επόμενα χρόνια οι πάροχοι που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα θα αναπτύξουν υποδομές οπτικών ινών σε μεγαλύτερη κλίμακα. Στο ακόλουθο γράφημα παρουσιάζεται η κατανομή των ενεργών γραμμών πρόσβασης μεταξύ των προσφερόμενων υπηρεσιών / τεχνολογιών στην Ελλάδα στο τέλος του
- Όπως φαίνεται οι τεχνολογίες ADSL κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς (49%) και ακολουθούν οι τεχνολογίες VDSL (38%). Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω η διείσδυση των υποδομών FTTH είναι ακόμη πολύ μικρή και αντιστοιχεί σε ποσοστό 2% επί του συνόλου των γραμμών πρόσβασης. Οι γραμμές πρόσβασης μέσω των οποίων παρέχονται αποκλειστικά φωνητικές υπηρεσίες αντιστοιχούν στο 11% των γραμμών πρόσβασης. Σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, παρατηρείται μείωση του ποσοστού των γραμμών ADSL και voice only και αύξηση των γραμμών VDSL και FTTH, δηλαδή παρατηρείται μεταστροφή από το παραδοσιακό δίκτυο χαλκού στα δίκτυα νέας γενιάς αρχιτεκτονικής FTTC και FTTH. Λιανικές γραμμές ανά τεχνολογία
(2021)2,0% 11% 38% 49% Voice only ADSL VDSL FTTH Εικόνα 33: Υπηρεσίες / τεχνολογίες πρόσβασης (Πηγή στοιχείων: ΕΕΤΤ) 49 Λιανική ευρυζωνική πρόσβαση προσφέρεται και μέσω των δικτύων κινητής τηλεφωνίας. Η ταχύτητα πρόσβασης εξαρτάται από την τεχνολογία που χρησιμοποιεί ο πάροχος του κινητού δικτύου (3G, 4G, 5G) και από την κάλυψη που έχει το δίκτυό του. Τον Δεκέμβριο 2020, οι πάροχοι δικτύων κινητών επικοινωνιών απέκτησαν τα δικαιώματα χρήσης ραδιοσυχνοτήτων για την ανάπτυξη δικτύων κινητών επικοινωνιών 5G τα οποία αναμένεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ευρύτερη αγορά των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Οι ταχύτητες πρόσβασης μέσω δικτύων 5G μπορούν θεωρητικά να φθάσουν έως και 1Gps. Η ανάπτυξη των υποδομών 5G βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο στην Ελλάδα ενώ για την παροχή των σχετικών υπηρεσιών είναι απαραίτητη και η αναβάθμιση των τερματικών συσκευών των χρηστών (κινητά τηλέφωνα) με συσκευές που μπορούν να αξιοποιήσουν τα πλεονεκτήματα της νέας γενιάς κινητής τηλεφωνίας. H ΕΕΤΤ εκτιμά ότι η μεταστροφή των τελικών χρηστών σε υπηρεσίες πρόσβασης υψηλότερων ταχυτήτων θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, οι εφαρμογές / υπηρεσίες που βασίζονται στο Διαδίκτυο των Πραγμάτων (Internet of Things), οι απαιτήσεις για τηλε-εργασία / τηλε-εκπαίδευση, η αυξανόμενη χρήση επιφυών υπηρεσιών (Over the Top - ΟΤΤ) αναμένεται να αυξήσουν τις απαιτήσεις των χρηστών για τις ταχύτητες πρόσβασης στο Διαδίκτυο τα επόμενα χρόνια. Παρόλο που υπάρχουν διάφορες μορφές ευρυζωνικής σύνδεσης που φέρουν διαφορετικά χαρακτηριστικά (ασύμμετρη, συμμετρική πρόσβαση, κλπ), η συντριπτική πλειοψηφία των συνδέσεων πρόσβασης στο διαδίκτυο έως σήμερα πραγματοποιείται μέσω ασύμμετρης ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο. Επομένως, η ανάλυση της ΕΕΤΤ για τον ορισμό της σχετικής λιανικής αγοράς ευρυζωνικής πρόσβασης στο Διαδίκτυο έχει ως αφετηρία τις διαφορετικές επιλογές του καταναλωτή για την χρήση αυτής της υπηρεσίας. Η ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει τρία ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα / λειτουργίες που δεν είναι διαθέσιμες στην στενοζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο: αδιάλειπτη σύνδεση, ταυτόχρονη παροχή φωνητικής τηλεφωνίας και σύνδεσης στο διαδίκτυο και μεγάλες ταχύτητες πρόσβασης. Τα παραπάνω τρία χαρακτηριστικά θα πρέπει να είναι ταυτόχρονα διαθέσιμα ώστε η υπηρεσία πρόσβασης να οριστεί ως ευρυζωνική. 3.1.
- Ορισμός Σχετικής Αγοράς 3.1.3.
- Πλαίσιο Στον προηγούμενο κύκλο ανάλυσης αγοράς η ΕΕΤΤ στο αντίστοιχο στάδιο είχε ορίσει τις ακόλουθες δύο διακριτές αγορές λιανικής: πρόσβαση στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο ευρυζωνική πρόσβαση Για τον ορισμό των προαναφερόμενων αγορών η ΕΕΤΤ είχε εξετάσει την υποκαταστασιμότητα μιας σειράς από προϊόντων / υπηρεσιών προκειμένου να καθορίσει εκείνα τα προϊόντα / υπηρεσίες οι οποίες περιλαμβάνονται στις σχετικές αγορές. Ειδικότερα η ΕΕΤΤ για τον ορισμό της τηλεφωνικής πρόσβασης είχε εξετάσει κατά πόσο: 50 οι υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης και τηλεφωνικών κλήσεων ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά, οι υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης και κινητής πρόσβασης ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων, όλες οι μορφές σταθερής λιανικής πρόσβασης μεταγωγής κυκλώματος ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων, οι συνδέσεις σταθερής πρόσβασης μέσω PSTN/ ISDN BRA και οι συνδέσεις πρόσβασης managed VoIP ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων, υπάρχει μια εθνική γεωγραφική αγορά. Για τον ορισμό της ευρυζωνικής αγοράς πρόσβασης η ΕΕΤΤ είχε εξετάσει την υποκατάσταση της λιανικής υπηρεσίας ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού σε σχέση με την: ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών, ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω κινητής σύνδεσης, ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου ΣΑΠ. Λόγω των μεταβολών που έχουν επέλθει τα τελευταία χρόνια, ιδίως όσον αφορά: τις τεχνολογικές εξελίξεις, την υλοποίηση νέων δικτυακών υποδομών, την παροχή νέων υπηρεσιών αλλά κυρίως λόγω της διαφοροποίησης των προτιμήσεων από την πλευρά των τελικών χρηστών, η ΕΕΤΤ κρίνει σκόπιμο να εξετάσει κατά πόσο πλέον υφίσταντο δύο διαφορετικές λιανικές αγορές καθώς επίσης και να προσδιορίσει εκείνα τα προϊόντα / υπηρεσίες που ανήκουν στην υπό εξέταση αγορά. Επιπρόσθετα η ΕΕΤΤ θα πρέπει να προσδιορίσει το γεωγραφικό εύρος της εν λόγω αγοράς. Η ανάλυση της ΕΕΤΤ εκκινεί από τον προσδιορισμό των επιμέρους αγορών λιανικής τηλεφωνικής πρόσβασης και ευρυζωνικής πρόσβασης διαμέσου της εξέτασης της υποκαταστασιμότητας μεταξύ διαφορετικών προϊόντων / υπηρεσιών. Στην συνέχεια θα εξεταστεί κατά πόσο υφίστανται μια ενιαία αγορά τηλεφωνικής και ευρυζωνικής πρόσβασης, καθώς και εάν υπάρχει διάκριση της αγοράς για οικιακούς και μη οικιακούς χρήστες. Τέλος θα προσδιοριστεί το γεωγραφικό εύρος της ορισθείσας αγοράς. Τα στάδια της ανάλυσης της ΕΕΤΤ έχουν ως ακολούθως: Α. Υπηρεσίες τηλεφωνικής πρόσβασης υπηρεσίες τηλεφωνικής πρόσβασης και υπηρεσίες τηλεφωνικών κλήσεων, υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης και υπηρεσίες κινητής πρόσβασης, υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης μεταγωγής κυκλώματος, υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης μεταγωγής κυκλώματος και υπηρεσίες πρόσβασης managed VoIP, Β. Υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών, υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω κινητής σύνδεσης, υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου ΣΑΠ. Γ. Τηλεφωνική & ευρυζωνική πρόσβαση υπηρεσίες τηλεφωνικής πρόσβασης και ευρυζωνικής πρόσβασης, αγορές προϊόντων για οικιακούς και μη οικιακούς πελάτες. γεωγραφική αγορά. 51 Στο ακόλουθο γράφημα περιέχονται τα επιμέρους στάδια της ανάλυσης της λιανικής αγοράς που ακολούθησε η ΕΕΤΤ. Εικόνα 34: Επιμέρους στάδια ανάλυσης λιανικής αγοράς Στα πλαίσια της ανάλυσης της ΕΕΤΤ εξετάστηκαν τα χαρακτηριστικά των διαφόρων εναλλακτικών υπηρεσιών λιανικής, η αντίληψη και η συμπεριφορά των καταναλωτών, οι σχετικές τιμές καθώς και 52 το κόστος μεταστροφής. Για την εξέταση των ως άνω θεμάτων, η ΕΕΤΤ έλαβε υπόψη τη δυνατότητα υποκατάστασης τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς. 3.1.3.
- Υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης και υπηρεσίες τηλεφωνικών κλήσεων Η ΕΕΤΤ εξέτασε εάν στην Ελλάδα οι συνθήκες ζήτησης και προσφοράς υπηρεσιών σταθερής πρόσβασης και υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας είναι τέτοιες που οδηγούν στον ορισμό χωριστών αγορών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕΤΤ εξέτασε την υποκατάσταση τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς. Υποκατάσταση Ζήτησης Το 2002 επιβλήθηκε στον ΟΤΕ η υποχρέωση της παροχής των υπηρεσιών Προεπιλογής και Επιλογής Φορέα (ΠΦ/ΕΦ), προκειμένου οι νεοεισερχόμενοι πάροχοι να παρέχουν τηλεφωνικές υπηρεσίες χωρίς να έχουν ιδιόκτητο δίκτυο πρόσβασης, αλλά και χωρίς να παρέχουν υπηρεσίες τηλεφωνικής πρόσβασης. Στην συνέχεια το 2006 επιβλήθηκε στον ΟΤΕ η υποχρέωση Χονδρικής Εκμίσθωσης Γραμμών (ΧΕΓ) σύμφωνα με την οποία ένας νεοεισερχόμενος πάροχος θα μπορούσε να προμηθεύεται χονδρικά από τον ΟΤΕ υπηρεσίες τηλεφωνικής πρόσβασης και να τις παρέχει σε επίπεδο λιανικής σε συνδυασμό με τηλεφωνικές υπηρεσίες. Η αύξηση των γραμμών ΑΠΤΒ έδωσε τη δυνατότητα στους νεοεισερχόμενους παρόχους να αποκτήσουν πρόσβαση στο δίκτυο του ΟΤΕ μέσω του οποίου παρείχαν συνδυαστικές υπηρεσίες στους τελικούς χρήστες, οι οποίες περιελάμβαναν υπηρεσίες τηλεφωνικής πρόσβασης, τηλεφωνικές υπηρεσίες και ευρυζωνική πρόσβαση. Με την πάροδο του χρόνου οι πάροχοι εγκατέλειψαν την παροχή υπηρεσιών μ