AP605-009

(2007)5406], (OJ L344/65, 28-12-2007), (εφεξής Νέα Σύσταση), στ. τις Κατευθυντήριες Γραμμές για την ανάλυση αγοράς και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στην αγορά βάσει του κοινοτικού πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τα Δίκτυα και τις Υπηρεσίες Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (2002/C 165/0, OJ C165/6, 11-7-2002), ζ. τη Σύσταση της Επιτροπής της 15.10.2008 σχετικά με τις κοινοποιήσεις, τις προθεσμίες και τις διαβουλεύσεις που προβλέπονται στο άρθρο 7 της οδηγίας 2002/21/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, [Ε

(2008)5925 τελικό], η. τη Σύσταση της Επιτροπής της 20ης Σεπτεμβρίου 2010 σχετικά με τη ρυθμιζόμενη πρόσβαση σε δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς (NGA) [2010/572/ΕΕ, ΕΕ L 251/35, 25-9-2010], θ. την απόφαση ΕΕΤΤ Α.Π. 375/10/14-2-2006, «Κανονισμός Διαδικασίας Δημόσιας Διαβούλευσης» (ΦΕΚ 460/Β΄/ 17-4-2003)», ι. την Απόφαση της ΕΕΤΤ ΑΠ 531/065/23-07-2009 «Ορισμός Εθνικής Αγοράς Χονδρικής Αδεσμοποίητης Πρόσβασης (συμπεριλαμβανομένης μεριζόμενης και πλήρους πρόσβασης) σε μεταλλικούς βρόχους και υποβρόχους, Καθορισμός Επιχειρήσεων με Σημαντική Ισχύ στην εν λόγω Αγορά και Υποχρεώσεις αυτών (2ος Γύρος Ανάλυσης)», ιδίως τις παρ. 5.1.4 και 5.1.7 του Κεφαλαίου Α.ΙΙΙ (Κανονιστικές Υποχρεώσεις), το Κεφάλαιο Β καθώς και το Παράρτημα ΙΙ αυτής (ΦΕΚ 1550/Β/28-7-2009), ια. την Απόφαση της ΕΕΤΤ ΑΠ.: 596/08/17-03-2011 «Προσωρινά μέτρα σύμφωνα με το άρθρο 7 παρ. 6 της Οδηγίας Πλαίσιο και το άρθρο 16 παρ. 5 του Ν. 3431/2006 αναφορικά με την παροχή υπηρεσιών 2 χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης από τον ΟΤΕ μέσω δικτύου πρόσβασης στο οποίο έχει εγκατασταθεί και λειτουργεί οπτική ίνα μέχρι τον υπαίθριο κατανεμητή (FTTN/VDSL)», (ΦΕΚ 534/Β/6-4-2011), ιβ. Την υπ’ αριθ. 22466/Φ.600/20-5-2011 Εισήγηση της αρμόδιας Υπηρεσίας της ΕΕΤΤ Αποφασίζει:

1. Εγκρίνει το συνημμένο στην παρούσα Εισήγηση, Τεύχος με τίτλο «Κοινοποίηση προς την Ε.Ε. και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές (Ε.Ρ.Α.) άλλων Κρατών − Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον 3ο γύρο ανάλυσης της ΕΕΤΤ για τον Ορισμό, την Ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στην αγορά (φυσικής) πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση (συμπεριλαμβανομένης της πλήρως και μεριζόμενης αδεσμοποίητης πρόσβασης) [ΑΓΟΡΑ 4 Νέας ΣΥΣΤΑΣΗΣ Ευρωπαϊκής Επιτροπής], και Διεξαγωγή Εθνικής Δημόσιας Διαβούλευσης της ΕΕΤΤ αναφορικά με το ως άνω Μέτρο, σύμφωνα με το Άρθρο 6 της Οδηγίας 2002/21/ΕΚ (Άρθρο 17 του Ν.3431/2006 [ΦΕΚ13/Α/03.02.2006])»
2. Κοινοποιεί το συνημμένο έγγραφο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές των Κρατών-Μελών, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 7 της Οδηγίας Πλαίσιο και το Άρθρο 16 παρ. 3 του Ν.3431/2006 [ΦΕΚ 13/Α/03.02.2006].
3. Διεξάγει Εθνική Δημόσια Διαβούλευση αναφορικά με τον Ορισμό, την Ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στην αγορά Χονδρικής (φυσικής) πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση (συμπεριλαμβανομένης της μεριζόμενης και της πλήρως αποδεσμοποιημένης πρόσβασης [ΑΓΟΡΑ 4 ΣΥΣΤΑΣΗΣ], όπως αυτά περιγράφονται στο συνημμένο στην παρούσα Εισήγηση Τεύχος, η οποία θα διαρκέσει από την Τετάρτη, 25 Μαΐου 2011 έως την Δευτέρα, 27 Ιουνίου 2011, προκειμένου τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθευτούν το σχετικό Κείμενο από την ιστοσελίδα της ΕΕΤΤ και να αποστείλουν επωνύμως τις απαντήσεις τους, σε έντυπη και σε ηλεκτρονική μορφή στην Ελληνική γλώσσα, στη διεύθυνση market.analysis@eett.gr.
4. Δημοσιεύει το συνημμένο έγγραφο με τίτλο «Κοινοποίηση προς την Ε.Ε. και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές (Ε.Ρ.Α.) άλλων Κρατών − Μελών της 3 Ευρωπαϊκής Ένωσης του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον 3ο γύρο ανάλυσης της ΕΕΤΤ για τον Ορισμό, την Ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στην αγορά (φυσικής) πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση (συμπεριλαμβανομένης της πλήρως και μεριζόμενης αδεσμοποίητης πρόσβασης) [ΑΓΟΡΑ 4 Νέας ΣΥΣΤΑΣΗΣ Ευρωπαϊκής Επιτροπής], και Διεξαγωγή Εθνικής Δημόσιας Διαβούλευσης της ΕΕΤΤ αναφορικά με το ως άνω Μέτρο, σύμφωνα με το Άρθρο 6 της Οδηγίας 2002/21/ΕΚ (Άρθρο 17 του Ν.3431/2006 [ΦΕΚ13/Α/03.02.2006])» στην ιστοσελίδα της ΕΕΤΤ, προς γνώση των ενδιαφερόμενων, την καταχώρηση σχετικής ανακοίνωσης στον Ημερήσιο Τύπο (σε τρεις

(3)τουλάχιστον ημερήσιες εφημερίδες πανελλήνιας κυκλοφορίας εκ των οποίων η μία οικονομική), καθώς και εγκρίνει το κόστος της ανωτέρω δημοσίευσης. Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Δρ. ΛΕΩΝΙΔΑΣ Ι. ΚΑΝΕΛΛΟΣ Συνημμένα: Κοινοποίηση προς την Ε.Ε. και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές (Ε.Ρ.Α.) άλλων Κρατών − Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον 3ο γύρο ανάλυσης της ΕΕΤΤ για τον Ορισμό, την Ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στην αγορά (φυσικής) πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση (συμπεριλαμβανομένης της πλήρως και μεριζόμενης αδεσμοποίητης πρόσβασης) [ΑΓΟΡΑ 4 Νέας ΣΥΣΤΑΣΗΣ Ευρωπαϊκής Επιτροπής], και Διεξαγωγή Εθνικής Δημόσιας Διαβούλευσης της ΕΕΤΤ αναφορικά με το ως άνω Μέτρο, σύμφωνα με το Άρθρο 6 της Οδηγίας 2002/21/ΕΚ (Άρθρο 17 του Ν.3431/2006 [ΦΕΚ13/Α/03.02.2006]) 4 Κοινοποίηση προς την Ε.Ε. και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές (Ε.Ρ.Α.) άλλων Κρατών – Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον 3ο γύρο ανάλυσης της ΕΕΤΤ για τον Ορισμό, την Ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις Προτεινόμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις στην αγορά Χονδρικής (Φυσικής) Πρόσβασης σε Υποδομή Δικτύου σε Σταθερή Θέση (αγορά υπ’ αρ. 4, Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής) σύμφωνα με το άρθρο 7 της Οδηγίας 2002/21/ΕΚ (Άρθρο 16 του Ν. 3431/2006 [ΦΕΚ 13/Α/2006]) Μάιος 2011 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1ΕΙΣΑΓΩΓΉ.............................................................................................................................5 1.1Στόχοι βάσει του Κανονιστικού Πλαισίου Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών.........................5 1.2Κανονιστικό Πλαίσιο.........................................................................................................5 1.3Αντικείμενο εξέτασης........................................................................................................ 8 1.4Η Διαδικασία της ΕΕΤΤ...................................................................................................13 1.5Δομή του Κειμένου της Διαβούλευσης............................................................................16 1.6Δημόσια Διαβούλευση.....................................................................................................17 2ΟΡΙΣΜΌΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΉΣ ΑΓΟΡΆΣ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ/ ΥΠΗΡΕΣΙΏΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΉΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΉΣ ΑΓΟΡΆΣ............................................................................18 2.1Η δομή της αγοράς ..........................................................................................................18 2.2Σχεδιασμός του ΟΤΕ αναφορικά με τα δίκτυα NGA...................................................... 23 2.3Μεθοδολογία ...................................................................................................................26 2.4Σχέση μεταξύ λιανικής και χονδρικής αγοράς.................................................................30 2.5Ορισμός σχετικής λιανικής αγοράς..................................................................................31 2.5.1Υποκατάσταση μεταξύ ευρυζωνικής πρόσβασης και στενοζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο (dial up)............................................................................................................ 35 2.5.2Υποκατάσταση μεταξύ σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης και πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών............................................................... 36 2.5.3Υποκατάσταση μεταξύ ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού και ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών...........44 2.5.4Υποκατάσταση μεταξύ ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού και πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου ΣΑΠ..............................................49 2.6Χονδρικό επίπεδο.............................................................................................................52 2.6.1Υποκατάσταση μεταξύ Χονδρικής Πρόσβασης σε Υποδομή Δικτύου σε Σταθερή Θέση (ΑΠΤΒ) και Χονδρικής Ευρυζωνικής Πρόσβασης (ΧΕΠ).....................................52 2.6.2Υποκατάσταση Χονδρικής Πρόσβασης σε Φυσική Υποδομή Δικτύου μεταξύ δικτύου χαλκού και δικτύου οπτικών ινών....................................................................... 55 2.6.3Έμμεση πίεση κατά την διαμόρφωση τιμής η οποία επιβάλλεται από τη δυνατότητα υποκατάστασης σε επίπεδο λιανικής................................................................................ 57 2.6.4Η σχετική γεωγραφική αγορά...................................................................................59 2.6.5Γενικά Συμπεράσματα.............................................................................................. 60 3ΑΝΆΛΥΣΗ ΑΓΟΡΆΣ ΧΟΝΔΡΙΚΉΣ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ ΣΕ ΥΠΟΔΟΜΉ ΔΙΚΤΎΟΥ ....61 3.1Ιστορικό............................................................................................................................61 3.2Μερίδια Αγοράς...............................................................................................................62 3.3Πιθανός Ανταγωνισμός και Φραγμοί Εισόδου και Ανάπτυξης.......................................62 3.4Απουσία Αντισταθμιστικής Αγοραστικής Ισχύος........................................................... 65 3.5Πρακτικές που βλάπτουν τον Ανταγωνισμό....................................................................65 3.6Συμπεράσματα................................................................................................................. 71 4ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΈΣ ΥΠΟΧΡΕΏΣΕΙΣ..................................................................................72 4.1Ανάγκη Ex ante Ρύθμισης................................................................................................72 4.2Προβλήματα Ανταγωνισμού............................................................................................74 2 4.3Δυνατές Κανονιστικές Υποχρεώσεις...............................................................................77 4.3.1Δυνατές Κανονιστικές Υποχρεώσεις Βάσει της Οδηγίας για την Πρόσβαση..........78 4.3.2Δυνατές Κανονιστικές Υποχρεώσεις Βάσει της Σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 20ης -9-2010 σχετικά με τη ρυθμιζόμενη πρόσβαση σε δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς (NGA) (2010/572/ΕΕ)................................................................................... 83 4.4Υφιστάμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις ...................................................................... 84 4.5Κατευθύνσεις για την Επιλογή Υποχρεώσεων................................................................ 85 4.6Προτεινόμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις ................................................................... 85 4.6.1Υποχρέωση πρόσβασης και χρήσης ειδικών ευκολιών δικτύου...............................86 4.6.2Υποχρέωση Αμεροληψίας (Μη Διακριτικής Μεταχείρισης)....................................92 4.6.3Υποχρέωση Διαφάνειας............................................................................................ 97 4.6.4Υποχρέωση Λογιστικού Διαχωρισμού .................................................................. 104 4.6.5Υποχρέωση Ελέγχου Τιμών και Κοστολόγησης ................................................... 106 5ΕΡΩΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΗΜΌΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΎΛΕΥΣΗΣ ...................................................112 Παράρτημα 1 – Προσφορά Αναφοράς για την πρόσβαση σε φυσική υποδομή δικτύου .........................................................................................................................................114 Παράρτημα 2: Στοιχεία που οφείλει ο ΟΤΕ να υποβάλλει σε σχέση με το δίκτυο πρόσβασης. .....................................................................................................................117 ................................................................................................................................................118 3 ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΣΧΉΜΑ 1 ΠΛΉΡΩΣ ΑΔΕΣΜΟΠΟΊΗΤΗ ΠΡΌΣΒΑΣΗ..................................................20 ΣΧΉΜΑ 2 ΜΕΡΙΖΌΜΕΝΗ ΠΡΌΣΒΑΣΗ...........................................................................21 ΣΧΉΜΑ 3 ΦΥΣΙΚΉ ΤΟΠΟΛΟΓΊΑ ΤΟΥ ΧΆΛΚΙΝΟΥ ΔΙΚΤΎΟΥ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ ΟΤΕ..........................................................................................................................................25 ΣΧΉΜΑ 4 ΦΥΣΙΚΉ ΤΟΠΟΛΟΓΊΑ ΤΟΥ NGA ΔΙΚΤΎΟΥ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ ΤΟΥ ΟΤΕ ...................................................................................................................................................25 ΣΧΉΜΑ 5 ΔΙΆΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑΣ ΑΝΆΛΥΣΗΣ ΑΓΟΡΏΝ................................31 ΣΧΉΜΑ 6 ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΙΜΌΤΗΤΑ ΛΙΑΝΙΚΉΣ ΑΥΤΌΠΑΡΟΧΉΣ....................58 ΛΙΣΤΑ ΠΙΝΑΚΩΝ ΠΊΝΑΚΑΣ 1. ΕΞΈΛΙΞΗ ΑΡΙΘΜΟΎ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΏΝ.................................................36 ΠΊΝΑΚΑΣ 2. ΑΡΙΘΜΌΣ ΣΥΝΔΈΣΕΩΝ ΚΙΝΗΤΉΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΉΣ ΠΡΌΣΒΑΣΗ ΜΈΣΩ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΉ.........................................................................................................40 ΠΊΝΑΚΑΣ 3. ΑΡΙΘΜΌΣ ΣΥΝΔΈΣΕΩΝ ΣΤΑΘΕΡΉΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΉΣ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ..........................................................................................................................40 ΠΊΝΑΚΑΣ 4. ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΉ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΉ ΠΡΌΣΒΑΣΗ ΜΈΣΩ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΉ ΜΕ ΜΗΝΙΑΊΟ ΠΆΓΙΟ.............................................................................41 ΠΊΝΑΚΑΣ 5. ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΉ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΉ ΠΡΌΣΒΑΣΗ ΜΈΣΩ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΉ ΜΕ ΧΡΉΣΗ ΠΡΟΠΛΗΡΩΜΈΝΗΣ ΚΆΡΤΑΣ......................................41 ΠΊΝΑΚΑΣ 6. ΥΦΙΣΤΆΜΕΝΑ ΠΑΚΈΤΑ ΛΙΑΝΙΚΉΣ ΣΤΑΘΕΡΉΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΉΣ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ ΟΤΕ................................................................................................................42 ΠΊΝΑΚΑΣ 7. ΠΑΚΈΤΑ ΛΙΑΝΙΚΉΣ ΣΤΑΘΕΡΉΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΉΣ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΏΝ.................................................................................................................42 ΠΊΝΑΚΑΣ 8. ΠΑΚΈΤΑ ΛΙΑΝΙΚΉΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΦΈΡΕΙ Ο ΟΤΕ ΠΡΟΣ ΟΙΚΙΑΚΟΎΣ ΧΡΉΣΤΕΣ......................................................................................................46 ΠΊΝΑΚΑΣ 9. ΠΡΟΤΕΙΝΌΜΕΝΟΣ ΤΙΜΟΚΑΤΆΛΟΓΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΏΝ VDSL ΑΠΌ ΤΟΝ ΟΤΕ.................................................................................................................................46 ΠΊΝΑΚΑΣ 10. ΑΡΙΘΜΌΣ ΠΕΛΑΤΏΝ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΉΣ ΠΡΌΣΒΑΣΗΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΊΚΤΥΟ ΜΈΣΩ ΣΑΠ....................................................................................................50 ΠΊΝΑΚΑΣ 11 ΙΣΤΟΡΙΚΉ ΕΞΈΛΙΞΗ ΤΟΠΙΚΏΝ ΒΡΌΧΩΝ..........................................63 4 1 Εισαγωγή 1.1 Στόχοι βάσει του Κανονιστικού Πλαισίου Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών Το Άρθρο 8 της Οδηγίας Πλαίσιο (άρθρο 3 του Ν. 3431/2006, ΦΕΚ 13/Α/2006) θέτει ως στόχους πολιτικής που διέπουν την δράση της ΕΕΤΤ κατά την άσκηση των καθηκόντων της στον τομέα παροχής δικτύων ή/και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών: • την προώθηση του ανταγωνισμού • τη συμβολή στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και, • την προώθηση των συμφερόντων των χρηστών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρούσα ανάλυση συνάδει με τους ανωτέρω στόχους, καθώς η ΕΕΤΤ επιδιώκει να προωθήσει τον ανταγωνισμό διασφαλίζοντας το μέγιστο όφελος για τους τελικούς χρήστες σε επίπεδο τιμής, επιλογών και ποιότητας. Κανονιστικό Πλαίσιο 1.2 Σύμφωνα με το ισχύον1 εθνικό και κοινοτικό κανονιστικό πλαίσιο αναφορικά με τον 1 Το εν λόγω πλαίσιο αποτελείται ιδίως από τα κάτωθι νομοθετικά / κανονιστικά κείμενα:  To Ν. 3431/2006 «Περί Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 13/Α/03.02.2006), και ιδίως τα άρθρα 3, 12 περιπτώσεις α και ι, 16, 17, 35 έως και 45, και το άρθρο 69 παρ. 5 αυτού, (εφεξής ο Νόμος)  την Οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ L 108/33, 24.4.2002), , (εφεξής Οδηγία Πλαίσιο)  την Οδηγία 2002/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες, καθώς και με τη διασύνδεσή τους (ΕΕ L 108/7, 24.4.2002), (εφεξής Οδηγία για την Πρόσβαση)  την Οδηγία 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ L 108/51, 24.4.2002), (εφεξής Οδηγία Καθολικής Υπηρεσίας),  την Οδηγία 2002/77/ΕΚ της Επιτροπής της 16ης Σεπτεμβρίου 2002 σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ L 249/21, 17.9.2002), (εφεξής Οδηγία για τον Ανταγωνισμό),  τη Σύσταση Ε

(2007)5406 της Επιτροπής της 17ης Δεκεμβρίου 2007, για τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών που επιδέχονται εκ των προτέρων ρύθμιση 5 ορισμό σχετικών αγορών προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών που επιδέχονται εκ των προτέρων ρύθμιση σύμφωνα με την οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, την ανάλυση του επιπέδου του ανταγωνισμού και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στις ως άνω αγορές, η ΕΕΤΤ καλείται να ορίσει σχετικές αγορές στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ακολουθώντας τη διαδικασία ορισμού αγορών πως αυτή τίθεται στην Οδηγία Πλαίσιο2 και λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές συνθήκες, ιδίως τις σχετικές γεωγραφικές αγορές στην Ελληνική Επικράτεια.. Σύμφωνα με το άρθρο 16

(1)της Οδηγίας Πλαίσιο «

1. Το ταχύτερο δυνατό μετά την έκδοση ή οιαδήποτε ενημέρωση της Σύστασης, οι εθνικές κανονιστικές αρχές διεξάγουν ανάλυση των σχετικών αγορών, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η ανάλυση αυτή διεξάγεται, όπου απαιτείται, σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές για τον ανταγωνισμό». Σύμφωνα με το άρθρο 35 παράγραφος 3 του Ν. 3431/2006: «
3. Η διαδικασία ανάλυσης της αγοράς, η οποία περιλαμβάνει τον ορισμό των σχετικών αγορών, τη διενέργεια ανάλυσης του επιπέδου του ανταγωνισμού, τον ορισμό επιχειρήσεων με Σημαντική Ισχύ και τον προσδιορισμό των κατά περίπτωση κατάλληλων και αναλογικών ειδικών κανονιστικών υποχρεώσεων, διενεργείται από την Ε.Ε.Τ.Τ. ανά τακτά χρονικά διαστήματα τα οποία δεν μπορεί να υπερβαίνουν τα δύο χρόνια από την ολοκλήρωση της προηγούμενης ανάλυσης», Κατ’ εφαρμογή των οριζομένων στο άρθρο 16

(1)της Οδηγίας Πλαίσιο (ως άνω) σε συνδυασμό με το σημείο 21 του Προοιμίου της Σύστασης 11ης Φεβρουαρίου 2003, εξεδόθη η Σύσταση της Επιτροπής της 17ης Δεκεμβρίου 2007, για τις αγορές προϊόντων και σύμφωνα με την οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθώς και την σχετική Αιτιολογική Έκθεση αυτής ( εφεξής Νέα Σύσταση),  τις Κατευθυντήριες Γραμμές της Επιτροπής για την ανάλυση αγοράς και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στην αγορά βάσει του κοινοτικού πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (2002/C 165/03) (εφεξής Κατευθυντήριες Γραμμές),  τη Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τις κοινοποιήσεις, τις προθεσμίες και τις διαβουλεύσεις που προβλέπονται στο άρθρο 7 της οδηγίας 2002/21/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όπως εκάστοτε ισχύει.  ERG 08

(20)final CP Geog Aspects 081016 ERG Common Position on Geographic Aspects of Market Analysis (definition and remedies) 2 Οδηγία Πλαίσιο, Άρθρο 15. 6 υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών που επιδέχονται εκ των προτέρων ρύθμιση σύμφωνα με την οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθώς και την σχετική Αιτιολογική Έκθεση αυτής, (Ε

(2007)5406), (εφεξής Νέα Σύσταση). Σύμφωνα με το άρθρο 1 της νέας Σύστασης: «Κατά τον καθορισμό σχετικών αγορών κατάλληλων για τα εθνικά δεδομένα σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 3 της Οδηγίας 2002/21/ΕΚ, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές αναλύουν τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών που προσδιορίζονται στο Παράρτημα της παρούσας σύστασης». Η διαδικασία ορισμού αγορών στοχεύει στο να προσδιορίσει με συστηματικό τρόπο τις ανταγωνιστικές πιέσεις που υφίστανται οι πάροχοι δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, για την αποτελεσματική ανάλυση της αγοράς. Μια «σχετική αγορά προϊόντων» αποτελείται από το σύνολο των προϊόντων ή υπηρεσιών που είναι επαρκώς εναλλάξιμα ή υποκατάστατα, όχι μόνο από την άποψη των αντικειμενικών χαρακτηριστικών τους, της τιμής ή της επιδιωκόμενης χρήσης τους, αλλά και τις συνθήκες ανταγωνισμού ή/και τη διάρθρωση της προσφοράς και της ζήτησης στην εν λόγω αγορά.3 Σύμφωνα με τη νέα Σύσταση4, «αφετηρία προσδιορισμού αγορών αποτελεί ο καθορισμός αγορών λιανικής σε μια μελλοντική προοπτική, με συνεκτίμηση της δυνατότητας υποκατάστασης από πλευράς ζήτησης και από πλευράς προσφοράς. Από τη στιγμή που θα έχουν οριστεί αγορές λιανικής, ενδείκνυται εν συνεχεία ο προσδιορισμός σχετικών αγορών χονδρικής. Εάν η αγορά στα κατάντη εφοδιάζεται από μία ή περισσότερες καθετοποιημένες επιχειρήσεις, ενδέχεται να μην υπάρξει (εμπορική) αγορά ελλείψει κανονιστικών ρυθμίσεων. Κατά συνέπεια, εάν η αγορά δικαιολογεί προσδιορισμό, ενεδεχομένως να απαιτηθεί η σύσταση πλασματικής αγοράς χονδρικής στα ανάντη. […]». Ο ορισμός της σχετικής αγοράς προσδιορίζει τους περιορισμούς που υφίστανται οι πάροχοι κατά τον καθορισμό των τιμών τους λόγω της υποκατάστασης από πλευράς προσφοράς και ζήτησης. Για το σκοπό ορισμού της σχετικής αγοράς, η ΕΕΤΤ θα λάβει υπόψη μια σειρά μεθόδων κατά την αξιολόγηση της 3Βλ., παραδείγματος χάριν, Υπόθεση Michelin v. Commission [1983] ECR 3461, Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον ορισμό σχετικών αγορών για τους σκοπούς του Κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού (“η Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον Ορισμό Αγορών ”), ΕΕ 1997 C 372/3, και τις Κατευθυντήριες Γραμμές. 4 Σημείο 4 του Προοιμίου 7 υποκατάστασης της ζήτησης και της προσφοράς, συμπεριλαμβανομένου και του SSNIP τεστ, όπου αυτό είναι πρακτικά δυνατό.5 Μια «σχετική γεωγραφική αγορά» περιλαμβάνει την περιοχή όπου οι σχετικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην παροχή και προμήθεια προϊόντων ή/και υπηρεσιών, στην οποία οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς και διακριτές από γειτονικές περιοχές, όπου οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι ουσιαστικά διαφορετικές. Περαιτέρω, σύμφωνα με τη Νέα Σύσταση 6, για τον προσδιορισμό των αγορών που επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση ενδείκνυται η σωρευτική εφαρμογή τριών κριτηρίων και συγκεκριμένα: − Η παρουσία υψηλών και μη παροδικών φραγμών εισόδου (διαρθρωτικού, νομικού ή ρυθμιστικού χαρακτήρα), − Η δομή της αγοράς να μην τείνει προς αποτελεσματικό ανταγωνισμό μέσα στο σχετικό χρονικό ορίζοντα και − Η εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού να μην επαρκεί αφ’ εαυτής για την αντιμετώπιση των αστοχιών της υπόψη αγοράς. Σημειώνεται ότι οι αγορές που απαριθμούνται στο Παράρτημα της Νέας Σύστασης έχουν προσδιορισθεί βάσει των τριών υπόψη σωρευτικών κριτηρίων. 1.3 Αντικείμενο εξέτασης Η «Νέα Σύσταση» προβλέπει ότι σε επίπεδο χονδρικής, υφίσταται μια διακριτή σχετική αγορά και συγκεκριμένα η «Χονδρική αγορά (φυσικής) πρόσβασης σε υποδομή δικτύου (συμπεριλαμβάνονται μεριζόμενη πρόσβαση ή πλήρως αποδεσμοποιημένη πρόσβαση) σε σταθερή θέση» (Αγορά 4) η οποία αντιστοιχεί στην αγορά υπ’αριθ. 11 της Σύστασης της Επιτροπής της 11ης Φεβρουαρίου 2003. 5 Βλέπε την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον Ορισμό Αγορών και τις Κατευθυντήριες Γραμμές. 6 σημείο 5 του Προοιμίου 8 Όπως αναφέρει η Αιτιολογική Έκθεση της Σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 7 «Η αρχική Σύσταση προσδιόριζε δύο αγορές σε επίπεδο χονδρικής οι οποίες συνδέονται με τη λιανική ευρυζωνική αγορά: τη χονδρική αδεσμοποίητη πρόσβαση (συμπεριλαμβανομένης της μεριζόμενης πρόσβασης) σε μεταλλικούς βρόχους και υποβρόχους και τη χονδρική ευρυζωνική πρόσβαση. Ως προς την πρώτη αγορά, όπως ειπώθηκε ανωτέρω, η τεχνολογική αλλαγή επιβάλλει να συμπεριληφθεί κάθε σχετική φυσική υποδομή η οποία είναι αναγκαία προκειμένου να επιτευχθεί πρόσβαση στον τελικό καταναλωτή, σε αντίθεση με τον αυστηρό περιορισμό στον μεταλλικό βρόχο ή υπο- βρόχο. Ο λόγος προσδιορισμού μιας δεύτερης χωριστής αγοράς χονδρικής βασίστηκε στην άποψη ότι, ακόμα και η ρυθμιζόμενη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο θα ήταν ανεπαρκής, στα περισσότερα Κράτη Μέλη, προκειμένου να περιορίσει την πιθανή αγοραστική δύναμη σε επίπεδο λιανικής και θα εξακολουθούσε να υφίσταται ένα σημαντικό εμπόδιο εισόδου. Το γεγονός ότι οι δύο αγορές χονδρικής συνδέονται κατ’αυτό τον τρόπο στην ίδια λιανική ευρυζωνική αγορά υποδηλώνει ότι είναι λογικό για τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές να διεξάγουν μια ενιαία ανάλυση της αγοράς ευρυζωνικής πρόσβασης, η οποία εξετάζει διαδοχικά τον αντίκτυπο που θα αναμενόταν να έχει α) η ρυθμιζόμενη πρόσβαση που βασίζεται στην υποδομή (infrastructure based access) και β) η ρυθμιζόμενη πρόσβαση που βασίζεται στο (μη φυσικό) δίκτυο ((non physical) network-based access), σε οιαδήποτε Σημαντική Ισχύ στην αγορά τυχόν διαπιστωθεί.[…]» Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετεί την άποψη 8 ότι, μετά την έκδοση της αρχικής Σύστασης, έχουν μεσολαβήσει σημαντικές εξελίξεις σχετικά με τα δίκτυα επόμενης γενιάς (Next Generation Networks (NGAs)). Στα πλαίσια παροχής ευρυζωνικών και συναφών υπηρεσιών, πολλές εταιρείες οι οποίες έχουν εγκαταστήσει δίκτυο, εξετάζουν το να εγκαταστήσουν οπτική ίνα πιο κοντά στους τελικούς χρήστες, τόσο προκειμένου να αυξήσουν την χωρητικότητα και τις ευρυζωνικές ταχύτητες, όσο και προκειμένου να 7Staff Working Document “Explanatory Note” SEC

(2007)1483 final , σελίδα 32. «The initial Recommendation identified two wholesale markets that were linked to the broadband retail market: wholesale unbundled access (including shared access) to metallic loops and sub-loops, and wholesale broadband access. As regards the first market, as set out above technological change implies including all relevant physical infrastructure necessary to reach the end consumer, as opposed to a strict limitation to the metallic loop or sub-loops. The reason for identifying a second separate wholesale market was based on the view that even regulated local loop access would be insufficient in most Member States to constrain potential market power at the retail level and a significant entry barrier would still exist. The fact that the two wholesale markets are linked in this way to the same broadband retail market implies that it is logical for national authorities to undertake a single overall analysis of the broadband market which examines in sequence the impact that (a) regulated infrastructure-based access and (b) regulated (non-physical) network-based access could be expected to have on any significant market power that is identified. […]» 8 Staff Working Document “Explanatory Note” SEC

(2007)1483 final , σελίδα 32. 9 μειώσουν τα λειτουργικά κόστη. Τέτοιου είδους αλλαγές, οι οποίες αναμένεται να διαφέρουν μεταξύ Κρατών Μελών, τόσο ως προς τον τύπο επένδυσης στο δίκτυο, όσο και την ταχύτητα στην οποία συμβαίνουν, είναι πιθανό να μεταβάλουν τα υφιστάμενα χαρακτηριστικά προσφοράς και ζήτησης. Στα πλαίσια αυτά, αναγνωρίζοντας ότι στο παρόν στάδιο που οι εν λόγω μεταβολές δικτύου βρίσκονται σε εξέλιξη είναι δύσκολο να είναι κανείς απολύτως ακριβής αναφορικά με τα όρια των σχετικών προβλεπόμενων αγορών χονδρικής που συνδέονται με τη λιανική ευρυζωνική αγορά, υπό την έννοια ότι υφίστανται διάφορα πιθανά τεχνικά χαρακτηριστικά, η Ευρωπαική Επιτροπή προτείνει μια πιο γενική και “forward looking” προσέγγιση στον προσδιορισμό των σχετικών αγορών στο επίπεδο της Ευρωπαικής Ενωσης, εντός του οποίου οι επιμέρους Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές έχουν τη δυνατότητα να αναλύσουν τις αγορές, με το διττό στόχο αφενός να διευκολύνουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βαθμό ανταγωνισμού με βάση τις υποδομές, όσο είναι οικονομικά αποτελεσματικός και αφετέρου να αντιμετωπίσουν την αγοραστική ισχύ (market power) μέσω κατάλληλης ρύθμισης της πρόσβασης. Η νέα Σύσταση επίσης ορίζει ότι η αγορά της Ευρυζωνικής Πρόσβασης Χονδρικής περιλαμβάνει τη μη φυσική ή εικονική δικτυακή πρόσβαση, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης διφυορεύματος σε σταθερή θέση και ότι η αγορά αυτή βρίσκεται στα κατάντη της φυσικής πρόσβασης που καλύπτεται από την ανωτέρω αγορά 4, με την έννοια ότι η ευρυζωνική πρόσβαση χονδρικής μπορεί να δομηθεί με χρησιμοποίηση της φυσικής πρόσβασης σε συνδυασμό με άλλα στοιχεία.. Σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση της νέας Σύστασης, αναφέρεται ότι η αγορά της αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο βρίσκεται στα ανάντη της αγοράς της χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης και η κανονιστική ρύθμιση στην αγορά της αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο δύναται να διευκολύνει την είσοδο στην αγορά της χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης. Ωστόσο, ρητά ορίζεται ότι «…λαμβάνοντας υπόψη την απαιτούμενη επένδυση για την αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο, καθώς και τα απόλυτα πλεονεκτήματα κόστους του πρώην μονοπωλιακού παρόχου, όπως αυτά πηγάζουν από τις οικονομίες κλίμακας, οι υψηλοί φραγμοί εισόδου στην αγορά της χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης παραμένουν παρά την παρουσία ρύθμισης στην αγορά της αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο.». Υπ’ αυτήν την έννοια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «…η αγορά της χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης συνεχίζει να πληροί το 10 πρώτο κριτήριο σύμφωνα με την προσέγγιση greenfield (modified greenfield approach).». Αναφορικά με την πλήρωση του δεύτερου και του τρίτου κριτηρίου – για τον προσδιορισμό των αγορών που επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστικής ρύθμισης – ορίζεται στην Αιτιολογική Έκθεση της νέας Σύστασης ότι «…το επίπεδο ανταγωνισμού σε επίπεδο λιανικής τόσο σε καθετοποιημένες επιχειρήσεις όσο και για Παρόχους που δραστηριοποιούνται στην παροχή υπηρεσιών αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο δύναται να είναι τέτοιο ώστε να ασκεί έμμεσο περιορισμό στην αγορά των υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης»….γεγονός το οποίο, όπως καταλήγει η ΕΕ, «…δεν ισχύει επί του παρόντος ούτε και φαίνεται πιθανό να ισχύσει στο άμεσο μέλλον», καθώς και ότι «…είναι σημαντικό να διατηρηθεί συνοχή και συνέπεια ανάμεσα στη ρύθμιση της αγοράς της χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης και σε αυτήν της αγοράς της αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο»9, εφόσον φάνηκε ότι πληρούνταν και το τρίτο κριτήριο. Σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση της νέας Σύστασης για τις Σχετικές Αγορές, δεν υφίσταται υποκαταστασιμότητα μεταξύ της χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης και της αδεσμοποίητης πρόσβασης στο τοπικό βρόχο (ακόμα και για την περίπτωση όπου οι ίδιες υπηρεσίες θα μπορούσαν να παρέχονται μέσω αδεσμοποίητης πρόσβασης στο τοπικό βρόχο) δεδομένου ότι η χρήση υπηρεσιών χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης θα απαιτούσε «οι τεχνολογίες DSL και οι ισοδύναμες με αυτές υπηρεσίες να είναι συμβατές σε κάθε επίπεδο του δικτύου». Περαιτέρω, η Αιτιολογική Έκθεση της νέας Σύστασης για τις Σχετικές Αγορές θεωρεί ότι είναι αμφίβολο για έναν Πάροχο, ο οποίος χρησιμοποιεί υπηρεσίες χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης για την παροχή στον τελικό χρήστη λιανικών ευρυζωνικών υπηρεσιών, να μπορέσει να μεταβεί με ευκολία στην χρήση αδεσμοποίητης πρόσβασης στο τοπικό βρόχο για την παροχή ισοδύναμης υπηρεσίας (ή υπηρεσιών ) λιανικής Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταλήγει ότι, από πλευράς ζήτησης, ένας πάροχος λιανικής πρόσβασης που χρησιμοποιεί χονδρική ευρυζωνική πρόσβαση θα θεωρούσε τη χονδρική αδεσμοποίητη πρόσβαση ως υποκατάστατο μόνο εάν διέθετε /ή μπορούσε να αποκτήσει γρήγορα και με χαμηλό κόστος πρόσβαση σε άλλα στοιχεία δικτύου / υποδομής που απαιτούνται για την αυτοπαροχή (self supply) αντίστοιχων υπηρεσιών χονδρικής. Η δυνατότητα υποκαταστασιμότητας από πλευράς προσφοράς εξαρτάται, σύμφωνα με την Επιτροπή, από την ίδια προϋπόθεση. Επί 9 Staff Working Document “Explanatory Note” SEC

(2007)1483 final , σελίδα 34 11 της βάσης αυτής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει την άποψη ότι η χονδρική αδεσμοποίητη πρόσβαση και η χονδρική ευρυζωνική πρόσβαση εμπίπτουν σε χωριστές και διακριτές σχετικές αγορές προϊόντων. Εντούτοις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή10 συστήνει στα Κράτη Μέλη να αναλύσουν από κοινού τις ως άνω αγορές λαμβάνοντας υπόψη ότι «το σημείο του δικτύου στο οποίο ορίζεται η προσφορά και η ζήτηση κάθε μίας από τις εν λόγω χωριστές αγορές, θα εξαρτάται από την ανάλυση της αγοράς και ιδίως στην τοπολογία του δικτύου και την κατάσταση του ανταγωνισμού σε επίπεδο δικτύου. Ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν χώρα οι αναβαθμίσεις δικτύου, ή τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι επιμέρους συνθήκες προσφοράς και ζήτησης στα Κράτη Μέλη, οι ως άνω αγορές χονδρικής μπορεί να παραμείνουν διακριτές ή να συγχωνευθούν εν τέλει σε μία» . Στα πλαίσια του δεύτερου γύρου ανάλυσης αγορών, η ΕΕΤΤ λαμβάνοντας υπόψη τη Σύσταση της Επιτροπής της 17ης Δεκεμβρίου 2007 και συγκεκριμένα την αγορά υπ’αριθ. 4 αυτής, εξέδωσε την υπ’αριθ. 531/065/14-7-2009 Απόφασή της, δημοσιευθείσα στο τεύχος Β της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως την 28η -7-2009 με αριθμό 1550, με την οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, ενόψει των εθνικών συνθηκών, εξακολουθεί να υφίσταται μια διακριτή σχετική αγορά που περιλαμβάνει τη χονδρική παροχή αδεσμοποίητης πρόσβασης (πλήρως και μεριζόμενης πρόσβασης) σε μεταλλικούς βρόχους και υποβρόχους και τις συναφείς ευκολίες για το σκοπό παροχής ευρυζωνικών και φωνητικών υπηρεσιών («χονδρική αδεσμοποίητη πρόσβαση»), με γεωγραφικό εύρος την Ελληνική Επικράτεια, στην οποία η εταιρεία Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών της Ελλάδος κατέχει Σημαντική Ισχύ (ΣΙΑ) και της επέβαλε μια σειρά κατάλληλων και αναλογικών κανονιστικών υποχρεώσεων. Περαιτέρω, σύμφωνα με την Σύσταση σχετικά με τη ρυθμιζόμενη πρόσβαση σε δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς (NGA), κεφάλαιο με τίτλο «Χονδρική Αγορά πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου (Αγορά 4)», παράγραφοι 13- 16 και 29 – 30, της ως άνω Σύστασης, προβλέπονται τα εξής: «Πρόσβαση σε τεχνικά έργα υποδομής του φορέα εκμετάλλευσης με ΣΙΑ 10 The point in the network at which the demand and supply of either of these separate markets is defined will depend on the market analysis and in particular on the network topology and the state of network competition. Depending on the way in which network upgrades occur or the particular demand and supply conditions evolve in Member States, these two wholesale markets may remain distinct, or conceivably merge into one. Consequently and for the reasons outlined above, it is recommended that the markets be analysed together. 12

1. Εφόσον είναι διαθέσιμη χωρητικότητα αγωγών, οι ΕΡΑ οφείλουν να επιβάλλουν την πρόσβαση σε τεχνικά έργα υποδομής. Η πρόσβαση πρέπει να παρέχεται σύμφωνα με την αρχή της ισοδυναμίας, όπως ορίζεται στο παράρτημα II.
2. Οι ΕΡΑ οφείλουν να εξασφαλίζουν ότι η πρόσβαση στα υπάρχοντα τεχνικά έργα υποδομής παρέχεται σε κοστοστρεφείς τιμές, σύμφωνα με το παράρτημα Ι.
3. Εφόσον υπάρχει αίτημα για προσφορά αναφοράς για πρόσβαση σε τεχνικά έργα υποδομής, οι ΕΡΑ οφείλουν να επιβάλουν τη διατύπωση προσφοράς αναφοράς το ταχύτερο δυνατό. Η προσφορά αναφοράς πρέπει να είναι διαθέσιμη το αργότερο έξι μήνες από τη διατύπωση του εν λόγω αιτήματος.
4. Οι ΕΡΑ οφείλουν, σύμφωνα με τη ζήτηση της αγοράς, να ενθαρρύνουν, ή, όπου αυτό είναι νομικά δυνατόν βάσει του εθνικού δικαίου, να υποχρεώνουν το φορέα εκμετάλλευσης με ΣΙΑ, κατά την κατασκευή έργων τεχνικής υποδομής, να εγκαθιστούν επαρκή χωρητικότητα ώστε οι λοιποί φορείς εκμετάλλευσης να μπορούν να χρησιμοποιούν αυτές τις εγκαταστάσεις. Υποχρεώσεις πρόσβασης σε περίπτωση FTTN
5. Οι ΕΡΑ πρέπει να επιβάλλουν υποχρέωση αδεσμοποίητης πρόσβασης στον χάλκινο υποβρόχο. Η αποδεσμοποίηση του χάλκινου υποβρόχου πρέπει να συμπληρωθεί με μέτρα οπισθόζευξης, συμπεριλαμβανομένης κατά περίπτωση οπισθόζευξης οπτικής ίνας και Ethernet, καθώς και με βοηθητικά επανορθωτικά μέτρα που εξασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητά της, όπως η ισότιμη πρόσβαση σε ευκολίες συνεγκατάστασης, ή ελλείψει αυτών, ισοδύναμης συνεγκατάστασης. Η προσφορά αναφοράς πρέπει να είναι διαθέσιμη το συντομότερο δυνατό και, σε κάθε περίπτωση, όχι αργότερα από έξι μήνες αφότου μια ΕΡΑ έχει επιβάλει την υποχρέωση χορήγησης πρόσβασης.
6. Κατά την επιβολή αποδεσμοποίησης του χάλκινου υποβρόχου από τους ΕΡΑ, ο φορέας εκμετάλλευσης με ΣΙΑ πρέπει να υποχρεούνται να συμπληρώνει την υπάρχουσα προσφορά αναφοράς LLU με όλα τα απαραίτητα στοιχεία. Η τιμή της πρόσβασης σε όλα τα αντικείμενα πρέπει να είναι κοστοστρεφής, σύμφωνα με το παράρτημα Ι» Τα ανωτέρω αποτελούν το σημείο εκκίνησης της EETT για τον ορισμό και την ανάλυση της σχετικής αγοράς. 1.4 Η Διαδικασία της ΕΕΤΤ 13 Για τις ανάγκες της διαδικασίας ορισμού και ανάλυσης αγορών, η ΕΕΤΤ χρησιμοποίησε στοιχεία από εσωτερικές και εξωτερικές πηγές, συμπεριλαμβανομένων στοιχείων χρηστών και παρόχων δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Η ΕΕΤΤ πραγματοποιεί τον ορισμό και την ανάλυση της αγοράς σύμφωνα με το Νόμο 3431/2006 ‘Περί Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και Άλλες Διατάξεις’ [ΦΕΚ 13 / 03.02.2006] (ο «Νόμος») που αποτελεί τον Ελληνικό Νόμο για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες που τέθηκε σε ισχύ την 3η Φεβρουαρίου,
7. Ο Νόμος μεταφέρει στην Ελληνική νομοθεσία τη δέσμη Οδηγιών της ΕΕ του 2002 (Οδηγίες 2002/19/EΚ, 2002/20/EΚ, 2002/21/EΚ, 2002/22/EΚ και 2002/77/EΚ). Το Άρθρο 12 παρ.1 (α) του Νόμου παρέχει στην ΕΕΤΤ τη γενική αρμοδιότητα σχετικά με την ανάλυση αγορών (συμπεριλαμβανομένου του ορισμού των σχετικών αγορών προϊόντων/υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, της ανάλυσης της αποτελεσματικότητας του ανταγωνισμού, καθώς και τον Ορισμό των Παρόχων με ΣΙΑ και την επιβολή κανονιστικών υποχρεώσεων σε μια ορισμένη σχετική αγορά), σύμφωνα με τις διατάξεις του. Το Άρθρο 12 παρ.1 (ι) σε συνδυασμό με το άρθρο 16 του Νόμου, καθώς και το άρθρο 12 παράγραφος 1, περίπτωση (ιβ) σε συνδυασμό με το άρθρο 17 του ιδίου, παρέχουν στην ΕΕΤΤ την αρμοδιότητα να διενεργεί δημόσιες διαβουλεύσεις, σύμφωνα με τις διατάξεις της ισχύουσας εθνικής και Κοινοτικής νομοθεσίας, τόσο σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, με άλλα Κράτη Μέλη της ΕΕ και την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 7 της Οδηγίας Πλαίσιο, όσο και σε εθνικό , σύμφωνα με το άρθρο της ως άνω Οδηγίας. Το Άρθρο 12 παρ.1 (ιστ) σε συνδυασμό με το άρθρο 64 παρ.1 παρέχει στην ΕΕΤΤ ευρείες αρμοδιότητες σχετικά με τη συλλογή στοιχείων, τόσο για τους σκοπούς ex ante ρύθμισης του τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όσο και για ex post έρευνα και εφαρμογή. Ειδικότερα, το άρθρο 64 παρ.1 του Νόμου επιβάλει σε όλες τις επιχειρήσεις που παρέχουν δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών υπό καθεστώς Γενικής Άδειας να παρέχουν όλες τις πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοοικονομικών πληροφοριών που απαιτούνται προκειμένου η ΕΕΤΤ να διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τις διατάξεις ή τις αποφάσεις που εκδίδονται σύμφωνα με τη νομοθεσία για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, συμπεριλαμβανομένων (άρθρο 64 παρ.1, εδ.(στ)) όλων των πληροφοριών που απαιτούνται για την ανάλυση αγοράς και τον προσδιορισμό των επιχειρήσεων με ΣΙΑ. Σύμφωνα με το άρθρο 64 παρ.4 του Νόμου, οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να παρέχουν τις 14 αιτούμενες πληροφορίες άμεσα κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα και το βαθμό λεπτομέρειας που καθορίζει η ΕΕΤΤ και εφόσον δεν ορίζεται άλλη προθεσμία, εντός είκοσι

(20)εργασίμων ημερών από το αίτημα. Ο Νόμος ορίζει ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα πέντε

(5)εργασίμων ημερών για την παροχή πληροφοριών. Επίσης, σύμφωνα με το Άρθρο 12 παρ.1(στ) του Νόμου, οι αρμοδιότητες σχετικά με το δίκαιο του Ανταγωνισμού όσον αφορά τον τομέα των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών ανήκει στην ΕΕΤΤ και όχι στην Επιτροπή Ανταγωνισμού. Στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων της σχετικά με το δίκαιο του ανταγωνισμού, το άρθρο 14 του Νόμου παρέχει στην ΕΕΤΤ ευρείες αρμοδιότητες σχετικά με τη συλλογή στοιχείων που είναι απαραίτητα για την εφαρμογή του Νόμου 703/1977, συμπεριλαμβανομένης της εξουσίας ελέγχου βιβλίων και άλλων εγγράφων των τηλεπικοινωνιακών παρόχων και της έρευνας των στα γραφεία και λοιπές εγκαταστάσεις τους. H EETT, σύμφωνα με το Άρθρο 17 του Νόμου 3431/2006 δύναται να προβαίνει σε διαβούλευση πριν από τη λήψη μέτρων που έχουν σημαντική επίπτωση στη σχετική αγορά δίνοντας στα ενδιαφερόμενα μέρη τη δυνατότητα να υποβάλλουν τις παρατηρήσεις τους στο προτεινόμενο μέτρο εντός εύλογου χρονικού διαστήματος. Επίσης, εάν η ΕΕΤΤ, μετά τη διαβούλευση που προβλέπει το Άρθρο 17 του Ν.3431/2006, σκοπεύει να λάβει κάποιο μέτρο το οποίο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των Άρθρων 36 ή 37 ή 42 του Νόμου 3431/2006 και το εν λόγω μέτρο θα μπορούσε να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ Κρατών Μελών, κοινοποιεί και θέτει με την επιφύλαξη του επιχειρηματικού απορρήτου, σχέδιο αιτιολογημένης απόφασης (Σχέδιο Μέτρων) στη διάθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών (ΕΡΑ) των λοιπών Κρατών Μελών

1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι άλλες Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές δύνανται να στείλουν σχόλια και προτάσεις στην ΕΕΤΤ κατά τη διάρκεια μιας χρονικής περιόδου ενός μήνα από την ημέρα της κοινοποίησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλύει τα προτεινόμενα μέτρα και μεταφέρει την άποψή της στην ΕΕΤΤ, δημοσιεύοντάς την στην ιστοσελίδα της Επιτροπής. Η ΕΕΤΤ είναι υποχρεωμένη να λάβει επαρκώς υπόψη τα σχόλια και τις προτάσεις κατά την υιοθέτηση των προτεινόμενων μέτρων. Σε περίπτωση κατά την οποία: 11 άρθρο 16, παρ. 3 του ν. 3431/2006 15 • από το προτεινόμενο μέτρο προκύπτει ο ορισμός μιας σχετικής αγοράς, η οποία διαφέρει από αυτές που περιγράφονται στη Σύσταση ή • εάν διαπιστωθεί ότι μια επιχείρηση διαθέτει ή όχι ΣΙΑ (ατομικά είτε από κοινού με άλλες επιχειρήσεις) σύμφωνα με τις παραγράφους 1 ή 2 του Άρθρου 37 του Ν. 3431/2006 και αυτό θα επηρέαζε το εμπόριο μεταξύ Κρατών Μελών και παράλληλα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ε.Ε) έχει δηλώσει στην ΕΕΤΤ ότι το Σχέδιο Μέτρων θα δημιουργούσε εμπόδια στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ή έχει σοβαρές επιφυλάξεις ως προς τη συμβατότητά του με το Κοινοτικό δίκαιο και ιδίως όσον αφορά στους στόχους που αναφέρονται στο Άρθρο 3 του Ν. 3431/2006, το Σχέδιο Μέτρων αυτό δεν θα πρέπει να υιοθετηθεί για δύο μήνες, χωρίς τη δυνατότητα παράτασης της προθεσμίας αυτής. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής 12, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δύναται να αποφασίσει να καλέσει την ΕΕΤΤ με ειδικές προτάσεις της να τροποποιήσει ή μετά από λεπτομερή και αντικειμενική ανάλυση να αποσύρει το σχέδιο της απόφασης (προταθέν Σχέδιο Μέτρων). 1.5 Δομή του Κειμένου της Διαβούλευσης Η Ενότητα 2 του παρόντος κειμένου Διαβούλευσης παρουσιάζει την τρέχουσα κατάσταση της αγοράς (φυσικής) πρόσβασης σε υποδομή δικτύου στην Ελλάδα, καθώς και τον αρχικό ορισμό από την ΕΕΤΤ της σχετικής αγοράς. Η Ενότητα 3 εξετάζει σε ποιο βαθμό η σχετική αγορά προϊόντων είναι αποτελεσματικά ανταγωνιστική (ανάλυση αγοράς) και παρουσιάζει τα αρχικά συμπεράσματα της ΕΕΤΤ σχετικά. Η Ενότητα 4 παρουσιάζει την ανάλυση των κανονιστικών υποχρεώσεων που προτείνεται να επιβληθούν στους παρόχους που ορίζονται ως έχοντες ΣΙΑ, ή να διατηρηθούν, εφόσον πρόκειται για ήδη ισχύουσες υποχρεώσεις. Η Ενότητα 5 παρουσιάζει τις ερωτήσεις της Διαβούλευσης της ΕΕΤΤ σχετικά με τον ορισμό, την ανάλυση αγοράς και τις κανονιστικές υποχρεώσεις που προτείνονται στις Ενότητες 2, 3 και 4 της παρούσας Διαβούλευσης. 12 Στην ανωτέρω προθεσμία περιλαμβάνεται και η μηνιαία προθεσμία της παραγράφου 3 του άρθρου 16 του ν. 3431/
2. 16 Στο Παράρτημα 1 παρουσιάζεται το ελάχιστο περιεχόμενο της Προσφοράς Αναφοράς για την πρόσβαση σε φυσική υποδομή δικτύου Στο Παράρτημα 2 παρουσιάζονται τα στοιχεία που οφείλει ο ΟΤΕ να υποβάλλει σε σχέση με το δίκτυο πρόσβασης. Δημόσια Διαβούλευση 1.6 Όλες οι παρατηρήσεις επί της Διαβούλευσης αυτής είναι ευπρόσδεκτες. Ωστόσο, θα διευκόλυνε το έργο της ΕΕΤΤ που συνίσταται στην ανάλυση των απαντήσεων, εάν οι παρατηρήσεις υποβάλλονταν με παραπομπή στον αριθμό της σχετικής ερώτησης του παρόντος εγγράφου στην ενότητα «Ερωτήσεις Διαβούλευσης». Η παρούσα διαβούλευση εκκινεί την Τετάρτη, 25 Μαΐου 2011 και θα διαρκέσει έως την Δευτέρα, 27 Ιουνίου
3. Οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους γραπτώς και επώνυμα στη διεύθυνση της ΕΕΤΤ (Λεωφ. Κηφισίας 60, 15125 – Μαρούσι Αθήνα) καθώς και ηλεκτρονικά (σε επεξεργάσιμη μορφή) στη διεύθυνση market.analysis@eett.gr, μέχρι και την Δευτέρα, 27 Ιουνίου 2011, ώρα 16:
4. Η ΕΕΤΤ εκτιμά ότι πολλά από τα ζητήματα που τίθενται στο παρόν έγγραφο πιθανόν να απαιτούν από κάποιους την παροχή εμπιστευτικών πληροφοριών προς υποστήριξη των παρατηρήσεών τους. Οι συμμετέχοντες θα πρέπει να προσδιορίζουν σαφώς το τμήμα των απαντήσεων που είναι εμπιστευτικό και, εάν είναι εφικτό, να το παρέχουν σε χωριστό παράρτημα της απάντησής τους. Η ΕΕΤΤ θα διαχειριστεί τις πληροφορίες αυτές ως αυστηρά εμπιστευτικές 17 2 Ορισμός της σχετικής αγοράς προϊόντων/ υπηρεσιών και της σχετικής γεωγραφικής αγοράς 2.1 Η δομή της αγοράς Η κύρια πλατφόρμα για την παροχή υπηρεσιών πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση στην Ελλάδα σήμερα είναι ο χάλκινος τοπικός βρόχος (και με πολύ περιορισμένη παρουσία οι συνδέσεις οπτικών ινών και οι ασύρματες συνδέσεις). Ο χάλκινος τοπικός βρόχος αποτελείται από το κύκλωμα φυσικού συνεστραμμένου μεταλλικού ζεύγους που συνδέει το τερματικό σημείο του δικτύου στις εγκαταστάσεις του συνδρομητή με τον Κύριο Κατανεμητή (Main Distribution Frame - MDF ) ή με αντίστοιχη υποδομή. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του ΟΤΕ για την επένδυση-υλοποίηση του δικτύου του NGA, στο εγγύς μέλλον και εντός του χρονικού πλαισίου της παρούσας ανάλυσης, αναμένεται να υπάρχει ανάπτυξη δικτύου πρόσβασης οπτικών ινών αρχιτεκτονικής FTTN
5. Ο ΟΤΕ είναι ο μοναδικός πάροχος χάλκινων τοπικών βρόχων στην Ελλάδα. 14 Το χάλκινο δίκτυό του διαθέτει 5.203.287 ενεργές συνδέσεις τοπικής πρόσβασης 15 με σχεδόν πλήρη κάλυψη. Οι εν λόγω τοπικές συνδέσεις του ΟΤΕ αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης περιόδου, σε μεγάλο βαθμό δε, κατά το διάστημα που ο ΟΤΕ απολάμβανε τα οφέλη των εκχωρηθέντων ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων. Σημαντική εξέλιξη της αγοράς από τον προηγούμενο κύκλο ανάλυσης αποτελεί αναμφισβήτητα η ανάπτυξη από τον ΟΤΕ δικτύου πρόσβασης Νέας Γενιάς. Συγκεκριμένα, τον Οκτώβριο του 2010, ο ΟΤΕ ανακοίνωσε με δελτίο τύπου ότι αναπτύσσει Δίκτυο Πρόσβασης Νέας Γενιάς (New Generation Access – NGA) με την μορφή FTTC (Fiber to the Cabinet – Οπτικές ίνες έως το KV) και το οποίο θα παρέχει υπηρεσίες υπερυψηλών ταχυτήτων (VDSL2). Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΟΤΕ 16, η ανάπτυξη θα λάβει χώρα την τριετία 2010-2012 και με το πέρας αυτής ο ΟΤΕ θα είναι σε θέση να προσφέρει την δυνατότητα ευρυζωνικής πρόσβασης με αναβαθμισμένες ταχύτητες σε 125.000 σπίτια και 13 Στο παρόν κείμενο οι όροι FTTN (Fiber to the Node) και FTTC (Fiber to the Cabinet) αναφέρονται στην ίδια αρχιτεκτονική δικτύου. 14 Στοιχεία από ΟΤΕ και Εναλλακτικούς Παρόχους 31/12/2010 15 Στοιχεία από ΟΤΕ 31/12/2010 16 http://www.ote.gr/portal/page/portal/OTEGR/MediaOffice/PressReleasesAnnouncements/2010_press_release s_announcements_basket/111010_pr_ote_nga_network_gr 18 επιχειρήσεις. Η νέα NGA επένδυση του ΟΤΕ αναμένεται να υποκαταστήσει σταδιακά (σε επίπεδο προσφοράς) τις ανωτέρω συνδέσεις χάλκινων τοπικών βρόχων από μικτές χάλκινεςοπτικές συνδέσεις ή/και αποκλειστικά οπτικές συνδέσεις κατά περίπτωση. Μια σειρά από τεχνολογίες μπορούν να υποστηρίξουν την πρόσβαση για την παροχή λιανικών ευρυζωνικών υπηρεσιών και την πρόσβαση στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση. Ωστόσο, η χονδρική ΑΠΤΒ παρέχει στους παρόχους που την προμηθεύονται τη δυνατότητα να επιλέξουν τις γεωγραφικές περιοχές που είναι οι καταλληλότερες για αυτούς καθώς και τη δυνατότητα να παρέχουν μια ευρύτερη γκάμα υπηρεσιών/ προϊόντων συμπεριλαμβανομένων διαφοροποιημένων ευρυζωνικών προϊόντων/ υπηρεσιών. Όπως προαναφέρθηκε η βασική υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση στην Ελλάδα σήμερα είναι ο χάλκινος τοπικός βρόχος. Ο έλεγχος επί της πρόσβασης του τελικού χρήστη στον τοπικό βρόχο που παρέχουν τόσο οι πλήρεις όσο και οι μεριζόμενοι τοπικοί βρόχοι, δίνει την δυνατότητα ανάπτυξης καινοτόμων λιανικών προϊόντων. Οι μορφές της Αδεσμοποίητης Πρόσβασης στον Τοπικό Βρόχο (ΑΠΤΒ) οι οποίες είναι επί του παρόντος διαθέσιμες στην Ελλάδα είναι οι ακόλουθες: • Πλήρως αδεσμοποίητη πρόσβαση σε μεταλλικούς τοπικούς βρόχους, • Μεριζόμενη πρόσβαση σε μεταλλικούς τοπικούς βρόχους, • Πλήρως αδεσμοποίητη πρόσβαση σε μεταλλικούς τοπικούς υπο-βρόχους, και • Μεριζόμενη πρόσβαση σε μεταλλικούς τοπικούς υπο-βρόχους. Η πλήρως αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο παρέχει στον εναλλακτικό πάροχο τον έλεγχο επί του συνόλου του φάσματος συχνοτήτων του συνεστραμμένου ζεύγους και επιτρέπει σε αυτόν να παρέχει μέσω της γραμμής πρόσβασης υπηρεσίες υψηλής χωρητικότητας, φωνής καθώς επίσης και άλλες υπηρεσίες χαμηλής χωρητικότητας. Στην περίπτωση της πλήρως αδεσμοποίητης πρόσβασης ο ΟΤΕ παύει να ελέγχει οποιοδήποτε τμήμα του φάσματος της γραμμής πρόσβασης. Η μεριζόμενη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο επιτρέπει στον εναλλακτικό πάροχο να εστιάσει στην παροχή υπηρεσιών υψηλής χωρητικότητας, ενώ ο ΟΤΕ εξακολουθεί να παρέχει φωνή και άλλες υπηρεσίες χαμηλής χωρητικότητας μέσω της χωρητικότητας του 19 χαμηλότερου φάσματος. Για το διαχωρισμό της κίνησης χαμηλής και υψηλής χωρητικότητας πριν τον κόμβο του ΟΤΕ χρησιμοποιείται ένας διαχωριστής (splitter). Επιπλέον, οι εναλλακτικοί πάροχοι πρέπει να αποκτήσουν πρόσβαση σε υπηρεσίες συνεγκατάστασης - φυσική, απομακρυσμένη ή εικονική – (συμπεριλαμβανομένης της παροχής φυσικού χώρου και τεχνικών ευκολιών) καθώς και σε άλλες σχετικές ή βοηθητικές ευκολίες προκειμένου να παρέχουν αποδοτικά λιανικές υπηρεσίες μέσω της αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο και υποβρόχο. Οι ως άνω σχετικές ευκολίες περιλαμβάνουν τις καλωδιακές συνδέσεις, τα σχετικά συστήματα πληροφορικής, τις τεχνικές διεπαφές, τα πρωτόκολλα ή άλλες κρίσιμες τεχνολογίες. Οι πλήρως αδεσμοποίητοι τοπικοί βρόχοι και οι μεριζόμενοι βρόχοι περιγράφονται διαγραμματικά στα σχήματα 1 και 2 κατωτέρω. Δίκτυο Incumbent Κατάργηση ζεύξης Εξοπλισμός incumbent 1 4 2 5 3 6 7 8 9 * 8 # Splitter Outdoor cabinet M ode m Ba nk Modem Κεντρικός Κατανεμητής Δίκτυο εναλλακτικού PC Εξοπλισμός εναλλακτικού Σχήμα 1 Πλήρως Αδεσμοποίητη Πρόσβαση 20 Δίκτυο Incumbent Εξοπλισμός incumbent 1 2 3 4 5 6 7 8 9 * 8 # Splitter Splitter Outdoor cabinet M ode m B a nk Modem Κεντρικός Κατανεμητής Δίκτυο εναλλακτικού PC DSLAM Εξοπλισμός εναλλακτικού Σχήμα 2 Μεριζόμενη Πρόσβαση Τα καλώδια οπτικών ινών δύνανται επίσης να χρησιμοποιηθούν για την παροχή πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση. Στην Ελλάδα ο παρεχόμενος αριθμός συνδέσεων οπτικών ινών προς τελικούς χρήστες είναι περιορισμένος. Η Ελληνική Πολιτεία είχε στο παρελθόν ανακοινώσει την “Στρατηγική για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες και τις νέες τεχνολογίες 2008 – 2013, Ανάπτυξη υποδομών, Δίκτυα πρόσβασης επόμενης γενιάς”17, ένα νέο πρόγραμμα για την ανάπτυξη υποδομών οπτικών ινών για δίκτυα νέας γενιάς. Η συνολική διάρκεια ανάπτυξης του δικτύου προγραμματιζόταν για επτά χρόνια και προβλέπεται καλύψει δύο εκατομμύρια νοικοκυριά, την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και 50 μεγάλες ελληνικές πόλεις. Κατά την προηγούμενη εξέταση της κατάστασης της αγοράς, η ΕΕΤΤ είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι για διάφορους λόγους (οι οποίοι συζητήθηκαν επαρκώς) η ανακοίνωση αυτή της Πολιτείας δεν αναμενόταν να τροποποιήσει σημαντικά την τότε κατάσταση της αγοράς, καθώς μάλλον «δεν θα υπάρξει ουσιαστική αύξηση της προσφοράς λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών εντός του χρονικού πλαισίου της παρούσας ανάλυσης αγοράς.» Δεδομένου ότι μέχρι το Μάιο του 2011 η Ελληνική Πολιτεία βρίσκεται ακόμα στη φάση επιλογής συμβούλων που θα την υποστηρίξουν στο έργο της ανάπτυξης υποδομών οπτικών ινών για δίκτυα νέας γενιάς και λαμβάνοντας υπόψη όλες τις ενέργεις που απαιτούνται για την υλοποίηση του εν λόγω προγράμματος (π.χ. υποβολή του σχεδίου στην 17 http://www.yme.gr/?getwhat=7&tid=21&aid=1532&id 21 ΕΕ προς έγκριση, τελική ανακοίνωση του προγράμματος μετά από τα σχόλια της ΕΕ, προκήρυξη του διαγωνισμού για τους αναδόχους, ολοκλήρωση της διαδικασίας προκήρυξης και ανάπτυξη δικτύων), η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης το συμπέρασμα της ΕΕΤΤ κατά την προηγούμενη ανάλυση αγορών μάλλον εξακολουθεί και ισχύει ακόμα και σήμερα. Επομένως η ΕΕΤΤ εκτιμά ότι εντός του χρονικού πλαισίου της παρούσας ανάλυσης αγοράς, η όποια ανάπτυξη NGA στην Ελληνική Επικράτεια δεν αναμένεται να υπάρξει λόγω του ανωτέρω προγράμματος Σε κάθε περίπτωση η ΕΕΤΤ θα παρακολουθεί την εξέλιξη της προσφοράς λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών, ώστε να εντοπίσει σημαντικές και απρόβλεπτες αλλαγές. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο η ΕΕΤΤ ενδέχεται να χρειαστεί να πραγματοποιήσει μια νέα ανάλυση αγοράς. Επιπλέον, η Ειδική Γραμματεία Ψηφιακού Σχεδιασμού διεξήγαγε τον Ιανουάριο του 2011 Δημόσια Διαβούλευση για τους όρους διακήρυξης Διεθνούς Διαγωνισμού18 με σκοπό την ανάθεση Σύμβασης Παραχώρησης με αντικείμενο τη Διαχείριση, Αξιοποίηση, Συντήρηση και περαιτέρω Ανάπτυξη των Μητροπολιτικών Δικτύων Οπτικών Ινών (ΜΑΝ). Στο πλαίσιο αυτού του έργου το Ελληνικό Δημόσιο προτίθεται να παραχωρήσει για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα σε τρίτους τη διαχείριση των Μητροπολιτικών Δικτύων Οπτικών Ινών (ΜΑΝ) σε 72 Δήμους της Χώρας (εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης) για αξιοποίηση, λειτουργία, συντήρηση και περαιτέρω ανάπτυξη τους. Στη συνέχεια θα πρέπει (α) να υποβληθεί το σχεδίου του έργου στην ΕΕ προς έγκριση, (β) να εγκριθεί από την ΕΕ και να ανακοινωθεί το έργο μετά από τα σχόλια της ΕΕ, (γ) να προκηρυχτεί το έργο με τις απαραίτητες προθεσμίες, (δ) να ολοκληρωθεί η διαδικασία προκήρυξης, η εξέταση τυχόν προσφυγών, η συμβασιοποίηση με τους αναδόχους και (ε) να πραγματοποιηθεί η απαραίτητη συντήρηση και ανάπτυξη των δικτύων, καθώς και η παροχή των νέων υπηρεσιών πάνω από το δίκτυο. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα ανώτερω η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης το έργο Διαχείριση, Αξιοποίηση, Συντήρηση και περαιτέρω Ανάπτυξη των Μητροπολιτικών Δικτύων Οπτικών Ινών (ΜΑΝ) δεν αναμένεται να τροποποιήσει σημαντικά την κατάσταση της αγοράς. Τον Ιανουάριο του 2001, η ΕΕΤΤ αδειοδότησε παρόχους σταθερής ασύρματης πρόσβασης προκειμένου να παρέχουν σταθερή ασύρματη πρόσβαση στις ζώνες των 3,5 και 18 http://www.infosoc.gr/infosoc/el-GR/grafeiotypou/news/opis_news/paratash_man_20-01-2011.htm 22 25 GHz. Ειδικότερα, αδειοδότησε τρεις παρόχους στη ζώνη των 3,5 GHz και πέντε στη ζώνη των 25 GHz. Οι κάτοχοι άδειας στα 3,5 GHz πρέπει να παρέχουν υπηρεσία που να λειτουργεί σε ταχύτητες τουλάχιστον 64 Κbps, ενώ οι κάτοχοι άδειας στα 25 GHz πρέπει να παρέχουν υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας και υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης. Το Δεκέμβριο του 2010 υπήρχαν 1.114 συνδέσεις σταθερής ευρυζωνικής ασύρματης πρόσβασης 2.2 Σχεδιασμός του ΟΤΕ αναφορικά με τα δίκτυα NGA Η παρακάτω ανάλυση της ΕΕΤΤ βασίζεται στα ως τώρα υποβληθέντα κατά καιρούς στοιχεία του ΟΤΕ τα οποία όμως εμφανίζουν συστηματικές ελλείψεις. Ο ίδιος ο ΟΤΕ χαρακτηρίζει την νέα του επένδυση με διάφορους όρους (NGA, FTTx, FTTC, VDSL2)
6. Από την άλλη η Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τη ρυθμιζόμενη πρόσβαση σε δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς χρησιμοποιεί για τον ίδιο τύπο δικτύου που αναπτύσει επί του παρόντος ο ΟΤΕ τον όρο FTTN, που αποτελεί δίκτυο NGA. Η νέα επένδυση του ΟΤΕ χαρακτηρίζεται ως NGA και εμπίπτει στο πνεύμα της Σύστασης NGA,και σε αυτό συντελούν τα εξής στοιχεία:

(1)Σύμφωνα με ελέγχους της ΕΕΤΤ, φαίνεται ότι ο ΟΤΕ προβαίνει σε κατασκευή νέων τάφρων και λοιπών «τεχνικών έργων υποδομής», «αγωγών», «φρεατίων», «οπτικών ινών» σε τμήμα του δικτύου πρόσβασης. Το τμήμα όπου πραγματοποιούνται οι νέες επενδύσεις είναι στο τμήμα από τον Κεντρικό Κατανεμητή (ή Αστικό Κέντρο) μέχρι τoν Υπαίθριο Κατανεμητή (ή υπαίθρια καμπίνα, ή outdoor cabinet, ή KV20 σε τεχνική ορολογία). Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η ΕΕΤΤ δεν πραγματοποιείται αντικατάσταση του υπάρχοντος χαλκινου δικτύου στο τμήμα Κεντρικός Κατανεμητής – Υπαίθριος Κατανεμητής. Επομένως γίνεται μια παράλληλη ανάπτυξη οπτικού δικτύου η οποία αντικαθιστά εν μέρει το υπάρχον δίκτυο πρόσβασης 19 http://www.ote.gr/portal/page/portal/OTEGR/MediaOffice/PressReleasesAnnouncements/2010_press_releases_announ cements_basket/111010_pr_ote_nga_network_gr http://www.otewholesale.gr/NewsInside/tabid/61/ArticleID/32/CBModuleId/392/language/el-GR/Default.aspx http://www.otewholesale.gr/WholesaleNGAServices/tabid/216/language/el-GR/Default.aspx 20 σε απλή τεχνική γλώσσα χρησιμοποείται και ο όρος καφάο για τον υπαίθριο κατανεμητή 23

(2)Το δίκτυο που θα προκύψει σύμφωνα με τον ΟΤΕ 21 έχει τη δυνατότητα υψηλότερης ταχύτητας αφού προσθέτει δύο νέα προϊόντα ευρυζωνικής πρόσβασης του ΟΤΕ (30Mbps, 50Mbps) στα υφιστάμενα προϊόντα (2Mbps, 24Mbps)

(3)Η ανάπτυξη του νέου δικτύου αφήνει αναλλοίωτο το υφιστάμενο χάλκινο δίκτυο στο τμήμα του δικτύου πρόσβασης από το χώρο του τελικού καταναλωτή έως τον Υπαίθριο Κατανεμητή, και αναβαθμίζει το τμήμα δικτύου από τον Υπαίθριο Κατανεμητή έως τον Κεντρικό Κατανεμητή. Η συγκεκριμένη τεχνολογία που εφαρμόζεται από τον ΟΤΕ έχει τα εξής χαρακτηριστικά: • Συνήθως αντικαθίσταται (ή αναβαθμίζεται εάν είναι εφικτό) ο υφιστάμενος Υπαίθριος Κατανεμητής από νέο Υπαίθριο Κατανεμητή (ONU - Optical Network Unit) ο οποίος πλέον συμπεριλαμβάνει παροχή ηλεκτρικού ρεύματος • Στην ONU συμπεριλαμβάνεται πολυπλέκτης ευρυζωνικών υπηρεσιών (Digital Subscriber Line Access Multiplexer, DSLAM) και ενεργός εξοπλισμός οπτικής μετάδοσης (optical transceiver) • Στην ONU τερματίζουν τόσο οι υπάρχουσες γραμμές χαλκού ερχόμενες από τον Κεντρικό Κατανεμητή όσο και τα νέα καλώδια οπτικών ινών NGA. Αξίζει να σημειωθεί ότι συνήθως οι νέες (NGA) τάφροι με τα καλώδια οπτικών ινών συνήθως σκάβονται εξαρχής σε νέες δρομολογήσεις και δεν χρησιμοποιούνται καθόλου υφιστάμενες τάφροι/αγωγοί οι οποίοι φέρουν χάλκινα καλώδια. Στα σχήματα 3 και 4 αποτυπώνονται οι ανωτέρω περιγραφές του δικτύου πρόσβασης του ΟΤΕ 21 Επιστολή του ΟΤΕ υπ’αρ’ πρωτ. 6411/15-2-11 και ανακοινώσεις στην ιστοσελίδα του 24 Σχήμα 3 Φυσική τοπολογία του χάλκινου δικτύου πρόσβασης ΟΤΕ Σχήμα 4 Φυσική τοπολογία του NGA δικτύου πρόσβασης του ΟΤΕ 25 Φαίνεται ότι οι υπάρχουσες γραμμές χαλκού ερχόμενες από τον Κεντρικό Κατανεμητή δεν αποξηλώνονται αλλά συνεχίζουν και υφίστανται. Οι πελάτες σταθερής τηλεφωνίας φαίνεται να συνεχίζουν να εξυπηρετούνται από τις υπάρχουσες γραμμές χαλκού. Εάν υπάρχει πελάτης που είναι ταυτοχρόνως και πελάτης τηλεφωνίας και ευρυζωνικότητας τότε το ευρυζωνικό τμήμα φαίνεται να «διαχωρίζεται» εντός του Υπαιθρίου Κατανεμητή και να δρομολογείται από το νέο δίκτυο. Μεθοδολογία 2.3 Ο ορισμός μιας σχετικής αγοράς έχει δύο βασικές παραμέτρους: τα σχετικά προϊόντα που περιλαμβάνονται στην αγορά και τη γεωγραφική έκταση της αγοράς. Τα όρια της αγοράς προσδιορίζονται εξετάζοντας την υποκατάσταση ζήτησης και την υποκατάσταση της προσφοράς. Α. Υποκατάσταση Ζήτησης & Υποκατάσταση Προσφοράς Στην παράγραφο 51 των Κατευθυντηρίων Γραμμών της ΕΕ αναφέρεται ότι «Η υποκατάσταση της ζήτησης επικεντρώνεται στον εναλλάξιμο χαρακτήρα των προϊόντων ή των υπηρεσιών από την σκοπιά του αγοραστή. Η κατάλληλη οριοθέτηση της αγοράς προϊόντων μπορεί, ωστόσο, να απαιτεί περαιτέρω εξέταση της δυνητικής υποκαταστασιμότητας από την πλευρά της προσφοράς» Από την πλευρά της υποκατάστασης της ζήτησης εξετάζεται το ενδεχόμενο ο πάροχος που προμηθεύεται τις υπηρεσίες αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο και υποβρόχο να μεταστραφεί στην προμήθεια άλλων χονδρικών υπηρεσιών προκειμένου να προσφέρει λιανικές υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στην περίπτωση που υπάρξει αύξηση τιμής αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο και υποβρόχο από έναν υποθετικό μονοπωλιακό πάροχο της τάξεως του 5 έως 10%. Αναφορικά με την υποκατάσταση της προσφοράς, οι Κατευθυντήριες Γραμμές στην παράγραφο 52 αναφέρουν ότι «Εκτιμώντας τη δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς, οι EPA μπορούν επίσης να λάβουν υπόψη την περίπτωση επιχειρήσεων που δεν δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά προϊόντων να εισέλθουν στην εν λόγω αγορά, εντός λογικού χρονικού διαστήματος, μετά από αύξηση της σχετικής τιμής, μικρής αλλά 26 ουσιώδους και διαρκούς. Σε περιπτώσεις όπου το συνολικό κόστος αλλαγής της παραγωγής προκειμένου να παραχθεί το εν λόγω προϊόν είναι σχετικά αμελητέο, το προϊόν αυτό μπορεί να περιληφθεί στον ορισμό της αγοράς προϊόντων. Το γεγονός ότι μία ανταγωνίστρια επιχείρηση διαθέτει ορισμένα από τα στοιχεία του ενεργητικού τα οποία απαιτούνται για την παροχή συγκεκριμένης υπηρεσίας είναι άνευ σημασίας εάν χρειάζονται σημαντικές πρόσθετες επενδύσεις για την εμπορία και επικερδή παροχή των υπό εξέταση υπηρεσιών. Οι EPA πρέπει να αξιολογήσουν επίσης αν ένας δεδομένος προμηθευτής θα χρησιμοποιούσε ή θα άλλαζε το παραγωγικό του δυναμικό για την παραγωγή του σχετικού προϊόντος ή θα πρόσφερε τη σχετική υπηρεσία (για παράδειγμα, αν η παραγωγική τους ικανότητα δεσμεύεται από μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας κ.λπ.). Η υποθετική υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς δεν επαρκεί σε ό,τι αφορά τον ορισμό της αγοράς». Στην περίπτωση της εξέτασης της δυνατότητας υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς, το βασικό ερώτημα είναι το ενδεχόμενο μεταστροφής στην παραγωγή κάποιων παρόχων προκειμένου να παρέχουν χονδρικές υπηρεσίες αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο και υποβρόχο, ως συνέπεια μιας αύξησης της τιμής της αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο και υποβρόχο από έναν υποθετικό μονοπωλιακό πάροχο της τάξεως του 5 έως 10%. Η μεταστροφή εξετάζεται εάν είναι εφικτή χωρίς σημαντικό επιπρόσθετο κόστος και σε μεσοπρόθεσμο χρονικό διάστημα. Στην περίπτωση που το συνολικό κόστος της μεταστροφής της παραγωγής είναι σχετικά αμελητέο και μπορεί να γίνει σε σύντομο χρονικό διάστημα, οι εναλλακτικές υπηρεσίες δύνανται να συμπεριληφθούν στη σχετική αγορά. Οι δύο κύριοι περιορισμοί στον καθορισμό των τιμών αφορούν - στην δυνατότητα των καταναλωτών να υποκαταστήσουν τα σχετικά προϊόντα με άλλα (υποκατάσταση της ζήτησης) και - στην δυνατότητα των προμηθευτών να μεταστρέψουν, ή να αυξήσουν την παραγωγή για την παροχή των σχετικών προϊόντων (υποκατάσταση της προσφοράς) ανταποκρινόμενοι σε μια σχετική αύξηση τιμών. Η εξέταση του «υποθετικού μονοπωλιακού παρόχου» (Hypothetical Monopolist Test) είναι ένα χρήσιμο εργαλείο που χρησιμοποιείται συχνά για να προσδιορίσει τα στενά υποκατάστατα από πλευράς ζήτησης και προσφοράς. Ένα προϊόν θεωρείται ότι αποτελεί μια 27 ξεχωριστή αγορά εάν ένας υποθετικός μονοπωλιακός πάροχος θα μπορούσε να επιβάλει μία μικρή αλλά σημαντική, μη μεταβατική αύξηση στην τιμή του προϊόντος – έως και 10% (Small but Significant, non Transitory Increase in Price - SSNIP) πάνω από το ανταγωνιστικό επίπεδο τιμών χωρίς απώλεια των πωλήσεων, σε τέτοιο βαθμό ώστε αυτή η άνοδος τιμών να καταστεί ασύμφορη. Εάν μια τέτοια άνοδος τιμών ήταν ασύμφορη, επειδή οι καταναλωτές θα μεταπηδούσαν σε άλλα προϊόντα, ή επειδή οι προμηθευτές άλλων προϊόντων θα άρχιζαν να ανταγωνίζονται με τον υποθετικό μονοπωλιακό πάροχο, ο ορισμός της αγοράς θα έπρεπε να επεκταθεί για να περιλάβει τα υποκατάστατα προϊόντα. Στην παρούσα ενότητα, καταρχήν, η αγορά ορίζεται από την πλευρά ζήτησης. Η ανάλυση της υποκατάστασης της πλευράς ζήτησης έχει πραγματοποιηθεί με την εξέταση εάν άλλα προϊόντα θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως υποκατάστατα από τους καταναλωτές, σε περίπτωση που ο υποθετικός μονοπωλιακός πάροχος επιβάλει μία μικρή αλλά σημαντική, μη μεταβατική αύξηση στην τιμή του προϊόντος (SSNIP) πάνω από το ανταγωνιστικό επίπεδο τιμών. Στην συνέχεια εξετάζονται οι δυνατότητες υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς προκείμενου να αξιολογηθεί εάν υπάρχουν επιπλέον περιορισμοί στην διαμόρφωση της τιμολογιακής πολιτικής του υποθετικού μονοπωλιακού παρόχου που δεν έχουν περιληφθεί στο στάδιο της ανάλυσης της υποκατάστασης της ζήτησης. Βασική υπόθεση για τον ορισμό της υποκατάστασης της προσφοράς είναι ότι η είσοδος στην αγορά είναι χαμηλού κόστους και μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα (π.χ. μέχρι 12 μήνες). Βασικό κριτήριο για να θεωρηθεί η υποκατάσταση της προσφοράς σχετική, είναι οι προμηθευτές / πάροχοι να είναι σε θέση να εισέλθουν στην αγορά γρήγορα και με χαμηλό κόστος λόγω της παρούσας θέσης τους στην παροχή άλλων υπηρεσιών. Επιπλέον, από την είσοδο ενός προμηθευτή στην παροχή της εν λόγω υπηρεσίας πρέπει επίσης να δημιουργείται και πρόσθετος περιορισμός του ανταγωνισμού. Δηλαδή, κατά την διάρκεια της ανάλυσης του ορισμού των πιθανών υποκατάστατων της προσφοράς, είναι βασικό, οι προμηθευτές/ πάροχοι αυτών των υπηρεσιών να μην έχουν ήδη περιληφθεί ως υπάρχοντες προμηθευτές των υπηρεσιών που έχουν οριστεί ως υποκατάστατα της ζήτησης. Υπάρχει η πιθανότητα να υπάρχουν προμηθευτές που παρέχουν λοιπές υπηρεσίες καθώς και υποκατάστατα της ζήτησης του προϊόντος του οποίου ο υποθετικός μονοπωλιακός πάροχος αύξησε την τιμή του. 28 Τέτοιοι προμηθευτές δεν είναι σχετικοί με την υποκατάσταση της προσφοράς δεδομένου ότι τα προϊόντα που παρέχουν ορίστηκαν ήδη ως υποκατάστατα της ζήτησης. Επομένως, η είσοδός τους έχει ήδη ληφθεί υπόψη και έτσι η υποκατάσταση της προσφοράς από αυτούς δεν μπορεί να δημιουργεί πρόσθετο περιορισμό του ανταγωνισμού στον υποθετικό μονοπωλιακό πάροχο. Β. Κοινοί Περιορισμοί τιμολόγησης – Ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού Ένας άλλος παράγοντας στον καθορισμό των ορίων της σχετική αγοράς αφορά στην εξέταση της ύπαρξης κοινών περιορισμών στην τιμολόγηση πελατών, υπηρεσιών ή γεωγραφικών περιοχών (δηλ. περιοχών εντός των οποίων ένας πάροχος προσφέρει εκουσίως τα προϊόντα του με όμοια τιμή). Εάν παρατηρούνται κοινοί περιορισμοί τιμολόγησης, οι γεωγραφικές περιοχές στις οποίες ισχύουν οι τιμές αυτές θα μπορούσαν να περιληφθούν στην ίδια σχετική αγορά. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση που υπάρχουν γεωγραφικές περιοχές όπου οι όροι του ανταγωνισμού είναι ομοιογενείς, ο ορισμός της σχετικής γεωγραφικής αγοράς θα πρέπει να περιλαμβάνει όλες εκείνες τις περιοχές στην ίδια αγορά. Στις Κατευθυντήριες γραμμές, στην παράγραφο 56 αναφέρεται ότι «σύμφωνα με την πάγια νομολογία, η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει μία περιοχή στην οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην προσφορά και την ζήτηση των σχετικών προϊόντων ή υπηρεσιών, και όπου οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι παρόμοιες ή επαρκώς ομοιογενείς και που μπορεί να διακριθεί από γειτονικές περιοχές στις οποίες οι συνθήκες ανταγωνισμού είναι ουσιωδώς διαφορετικές. Ο ορισμός της γεωγραφικής αγοράς δεν απαιτεί να είναι απολύτως ομοιογενείς οι συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ παραγωγών ή παρόχων υπηρεσιών. Αρκεί να είναι παρόμοιες ή επαρκώς ομοιογενείς, και συνεπώς, μόνο οι περιοχές όπου οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι ετερογενείς δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν μια ενιαία αγορά». Προσέγγιση greenfield (Modified Greenfield approach) Για τον ορισμό των σχετικών λιανικών και χονδρικών αγορών, για την εξέταση ακολουθείται η προσέγγιση greenfield (Modified Greenfield approach)22. Δηλαδή, 22 Σχετικά αναφέρεται ότι σύμφωνα με το επεξηγηματικό σημείωμα της Επιτροπής στην Νέα Σύσταση: “In general, the market to be analysed first is the one that is most upstream in the vertical supply chain. Taking into account the ex ante regulation imposed on that market (if any), an assessment should be made as to whether there is still SMP on a forward-looking basis on the related downstream market(s). This methodology has 29 πραγματοποιείται η υπόθεση εργασίας ότι δεν υφίστανται ρυθμιστικές υποχρεώσεις για την υπό εξέταση αγορά. 2.4 Σχέση μεταξύ λιανικής και χονδρικής αγοράς Αν και η παρούσα ανάλυση αφορά στην αναθεώρηση της χονδρικής αγοράς πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου, βασική παράμετρος στην ανάλυση αποτελεί ο ορισμός της σχετικής λιανικής αγοράς. Αυτό συμβαίνει διότι προϋπόθεση για την ύπαρξη χονδρικής υπηρεσίας αποτελεί η ζήτηση για την λιανική υπηρεσία. Η διαδικασία που ακολουθείται από την ΕΕΤΤ στα πλαίσια της παρούσας ανάλυσης παρουσιάζεται στο παρακάτω σχήμα: become known as the “modified Greenfield approach”. Thus the NRA should work its way along the vertical supply chain until it reaches the stage of the retail market(s). A downstream market should only be subject to direct regulation if competition on that market still exhibits SMP in the presence of wholesale regulation on the related upstream market(s)” 30 Ορισμός Λιανικής Αγοράς (Λιανική Ευρυζωνική Πρόσβαση στο διαδίκτυο) DSL - Στενοζωνική - Κινητή Οπτικές Ίνες - ΣΑΠ Υποκατάσταση της ζήτησης Υποκατάσταση της προσφοράς Ορισμός Χονδρικής Αγοράς Α. Χονδρική (Φυσική) Πρόσβαση σε Υποδομή Δικτύου σε Σταθερή Θέση Β. Χονδρική Ευρυζωνική Πρόσβαση Υποκατάσταση της ζήτησης Υποκατάσταση της προσφοράς Γεωγραφική αγορά Αυτοπαροχή Ανάλυση της Αγοράς (Εξέταση ΣΙΑ) Χονδρική (Φυσική) Πρόσβαση σε Υποδομή Δικτύου σε Σταθερή Θέση 1. Μερίδια Αγοράς 2. Πιθανός Ανταγωνισμός 3. Αντισταθμιστική Αγοραστική Ισχύ 4. Πρακτικές που βλάπτουν τον Ανταγωνισμό Σχήμα 5 Διάγραμμα Διαδικασίας Ανάλυσης Αγορών 2.5 Ορισμός σχετικής λιανικής αγοράς Όπως αναφέρει η Αιτιολογική Έκθεση της νέας Σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "...η αρχική Σύσταση όριζε ότι η αγορά αδεσμοποίητης πρόσβασης σε τοπικούς βρόχους και υπο-βρόχους υπόκειτο σε εκ των προτέρων ρύθμιση. Η αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο (ΑΠΤΒ) επιτρέπει στους εναλλακτικούς παρόχους να παράσχουν λιανική πρόσβαση και φωνητικές υπηρεσίες σε σταθερή θέση, καθώς και χονδρικές υπηρεσίες 31 εκκίνησης και τερματισμού κλήσεων σε σταθερή θέση. Πάντως, και σε ευρύτερο πλαίσιο, οι εναλλακτικοί πάροχοι επενδύουν προεχόντως στην Αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο (ΑΠΤΒ) προκειμένου να παρέχουν υπηρεσίες δεδομένων (κυρίως υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο), παρέχοντας συμπληρωματικά και υπηρεσίες φωνής. Κατά συνέπεια, η Αδεσμοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο (ΑΠΤΒ) εξετάσθηκε πρωταρχικά, βάσει της αρχικής Σύστασης, στο πλαίσιο παροχής ευρυζωνικών υπηρεσιών, γεγονός το οποίο εξακολουθεί να ισχύει υπό το φώς και της νέας Σύστασης". Στην προηγούμενη αναθεώρηση αγοράς (δεύτερος γύρος), η ΕΕΤΤ όρισε ως σχετική κατάντη αγορά στην χονδρική πρόσβαση σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση την (ασύμμετρη) ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού που κατ’ ελάχιστον περιλαμβάνει μόνιμη σύνδεση στο διαδίκτυο, επιτρέπει την ταυτόχρονη χρήση υπηρεσιών φωνής και διαδικτύου και την μεταφορά δεδομένων με ταχύτητα μεγαλύτερη αυτής της σύνδεσης dial up. Σύμφωνα με το επεξηγηματικό –στη Σύσταση ορισμού αγορών- κείμενο της Επιτροπής, η αγορά περιλαμβάνει τόσο οικιακούς όσο και επιχειρησιακούς πελάτες Η εξέλιξη των ταχυτήτων της ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο έδωσε στους τελικούς χρήστες την δυνατότητα να κάνουν χρήση υπηρεσιών που απαιτούν μεγαλύτερες ταχύτητες όπως επικοινωνία με video-κλήσεις, ανέβασμα και κατέβασμα αρχείων περιεχομένου, video streaming, peer to peer, διαδραστικά παιχνίδια στο διαδίκτυο (interactive gaming) αλλά και παρακολούθηση τηλεόρασης σε πραγματικό χρόνο ή μέσω τηλεοπτική αρχειοθήκης (catch-up TV). Οι υφιστάμενες ταχύτητες ευρυζωνικότητας μέσω της τρέχουσας τεχνολογίας μπορούν να εξυπηρετήσουν τις τρέχουσες ανάγκες των χρηστών. Τα προσεχή έτη αναμένεται να υπάρξουν αυξημένες ανάγκες χωρητικότητας (bandwidth) των οικιακών χρηστών, λόγω διαφόρων παραγόντων: πχ η ταυτόχρονη χρήση σε ένα σπίτι πολλαπλών υπολογιστών, παιχνιδοκονσόλων καθώς και η χρήση συσκευών όπως εγγραφής video – PVRs. Επίσης, μεγαλύτερος αριθμών συσκευών οικιακής χρήσης αναμένεται να έχει ενσωματωμένα WiFi και Ethernet chipsets. Τα δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς θα δώσουν τη δυνατότητα στον τελικό χρήστη να έχει σύνδεση με ταχύτητα τουλάχιστον 30 Mbps που διευκολύνουν την παροχή των προαναφερθέντων υπηρεσιών. Αντιστοίχως, η ζήτηση για υψηλότερες ταχύτητες αναμένεται να αυξηθεί και από τις επιχειρήσεις λόγω χρήσεως νέων μεθόδων τρόπων εργασίας (τηλε-εργασία) και επικοινωνίας μεταξύ των εργαζομένων σε 32 διάφορες τοποθεσίες με αύξηση των video conference καθώς και ανταλλαγής αρχείων (file hosting & sharing) μέσω της χρήσης υπηρεσιών εικονικού ιδιωτικού δικτύου (Virtual Private Network - VPN). Η επιλογή ενός καταναλωτή για τη χρήση ενός προϊόντος συνήθως εξαρτάται από τα λειτουργικά χαρακτηριστικά και την τιμή του προϊόντος. Αυτό δεν σημαίνει ότι προϊόντα με διαφορές στα λειτουργικά χαρακτηριστικά δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιούνται από τον καταναλωτή για τον ίδιο σκοπό. Στην περίπτωση αυτή είναι δυνατό τα διαφορετικά αυτά προϊόντα να περιληφθούν στην ίδια λιανική αγορά. Επιπλέον, η διαφορά στην τιμή μεταξύ διαφορετικών προϊόντων δεν σημαίνει ότι ανήκουν σε διαφορετική αγορά. Σημαντικός παράγοντας για την ένταξη ή μη στην ίδια σχετική αγορά είναι η αντίδραση των καταναλωτών σε περίπτωση σχετικής αύξησης της τιμής και η πιθανότητα να τα θεωρήσουν ως υποκατάστατα. Επίσης, στην εξέταση της υποκατάστασης θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το πιθανό κόστος (ή άλλα εμπόδια) μεταστροφής σε άλλο προϊόν, το οποίο εάν είναι σημαντικό είναι πιθανό να περιορίζει τη δυνατότητα ορισμού του εναλλακτικού προϊόντος ως υποκατάστατου. Παρόλο που υπάρχουν διάφορες μορφές ευρυζωνικής σύνδεσης που αφορούν διαφορετικές τεχνολογίες (σταθερά δίκτυα μέσω χαλκού και οπτικών ινών, κινητά, δορυφορικά, κλπ) και διαφορετικά χαρακτηριστικά (ασύμμετρη, συμμετρική πρόσβαση, κλπ),η συντριπτική πλειοψηφία των συνδέσεων πρόσβασης στο διαδίκτυο πραγματοποιείται μέσω ασύμμετρης ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο. Επομένως, η ανάλυση της ΕΕΤΤ για τον ορισμό της σχετικής λιανικής αγοράς ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο θα πρέπει να έχει ως αφετηρία τις διαφορετικές επιλογές του καταναλωτή για την χρήση αυτής της υπηρεσίας. Δεδομένου ότι οι συνδέσεις πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω ασύμμετρης ευρυζωνικής πρόσβασης είναι ο βασικός τρόπος σύνδεσης, η υπηρεσία στην οποία θα βασιστεί ο ορισμός της λιανικής αγοράς είναι αυτή της ασύμμετρης ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού. Τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της υπηρεσίας αφορούν στα παρακάτω: Ασυμμετρία 33 Η φύση της υπηρεσίας αυτής σημαίνει ότι η μέγιστη χωρητικότητα λήψης δεδομένων (downstream capacity) είναι μεγαλύτερη από αυτή της αποστολής δεδομένων (upstream capacity). Ευρυζωνικότητα Η ασύμμετρη ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει τρία ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα / λειτουργίες που δεν είναι διαθέσιμες στην στενοζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο. Επομένως, δύναται να χαρακτηριστεί υπηρεσία που διαφοροποιείται ποιοτικά από αυτήν της στενοζωνικής πρόσβασης:  η σύνδεση είναι μόνιμη και επομένως δεν απαιτείται dial up. Το χαρακτηριστικό αυτό επιτρέπει στον χρήστη να κάνει χρήση των υπηρεσιών σε πραγματικό χρόνο όπως η λήψη / αποστολή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.  είναι δυνατή η ταυτόχρονη χρήση των υπηρεσιών φωνής και υπηρεσιών δεδομένων  έχει μεγαλύτερη ταχύτητα λήψης δεδομένων (μέχρι 100 Mbps) από αυτή της υπηρεσίας dial up (μέχρι 128 Kbps) Τα παραπάνω τρία χαρακτηριστικά θα πρέπει να είναι ταυτόχρονα διαθέσιμα ώστε η υπηρεσία πρόσβασης να οριστεί ως ευρυζωνική. Η ΕΕΤΤ θα εξετάσει την υποκατάσταση της λιανικής υπηρεσίας ασύμμετρης ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού σε σχέση με τα παρακάτω: • στενοζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο (dial

1. up)• ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω κινητής σύνδεσης • ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών • ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου ΣΑΠ Η δυνατότητα πρόσβασης μέσω καλωδιακής υποδομής (ομοαξονικό καλώδιο) δεν υφίσταται επί του παρόντος στην Ελλάδα. Επιπλέον, δεν προβλέπεται στο εγγύς ή μακρινό μέλλον, η ανάπτυξη καλωδιακής υποδομής στην Ελληνική επικράτεια. Η σχετική αγορά χονδρικής πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου θα οριστεί βάσει των συμπερασμάτων της παραπάνω ανάλυσης. 34 Η ανάλυση της αγοράς είναι προσανατολισμένη στο μέλλον (forward looking) σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Αρχές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 23. Επομένως, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί και να ληφθεί υπόψη κατά τον ορισμό των σχετικών αγορών ότι υπήρξε σημαντική εξέλιξη στις διαθέσιμες υπηρεσίες σε επίπεδο των τελικών χρηστών κατά τη διάρκεια των πρόσφατων ετών και η οποία προβλέπεται για να συνεχιστεί κατά τη διάρκεια της ερχόμενης περιόδου. 2.5.1 Υποκατάσταση μεταξύ ευρυζωνικής πρόσβασης και στενοζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο (dial
2. up)Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι, σχετικά με τη δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ ευρυζωνικής και στενοζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο, εξακολουθούν να ισχύουν τα συμπεράσματα του του δεύτερου γύρου ανάλυσης. Συγκεκριμένα, η στενοζωνική πρόσβαση δεν πληροί τα τρία κύρια χαρακτηριστικά της ευρυζωνικής πρόσβασης ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ως λειτουργικό υποκατάστατο. Κατά συνέπεια μία στενοζωνική σύνδεση δεν μπορεί να υποστηρίξει την αυξημένη ανάγκη των χρηστών για ταχύτητα και ακρίβεια, η οποία επιβάλλεται από τις διαθέσιμες υπηρεσίες (επικοινωνία με video-κλήσεις, ανέβασμα και κατέβασμα αρχείων περιεχομένου, video streaming, διαδραστικά παιχνίδια στο διαδίκτυο (interactive gaming), παρακολούθηση τηλεόρασης σε πραγματικό χρόνο ή μέσω τηλεοπτική αρχειοθήκης (catch-up TV)). Σημειώνεται δε ότι οι ανάγκες των χρηστών κατά τη διάρκεια της παρούσας εξέτασης αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω λόγω της εξέλιξης των υπηρεσιών προς τους τελικούς χρήστες (βελτίωση της ποιότητας εικόνας - HD TV, tele-working, κλπ.). Τα παραπάνω στοιχειοθετούνται και αριθμητικώς από τον σημαντικότατο περιορισμό των συνδρομητών dial up από 725.437 στο τέλος του 2005 σε μόλις 50.000 στο τέλος του α’ εξαμήνου του 2010 (Πίνακας 1). Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στον πίνακα, η ισχυρά πτωτική τάση του αριθμού συνδρομητών dial-up, η οποία είχε διαπιστωθεί στο δεύτερο κύκλο ανάλυσης, ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο κατά την τελευταία διετία. 2005 23 2006 2007 2008 200924 2010Α Παράγραφος 20 35 Αριθμός συνδρομητών dial-up 725.437 463.603 239.836 160.514 70.000 50.000 Πίνακας 1. Εξέλιξη αριθμού συνδρομητών Σε σχέση με τη τιμολογιακή πολιτική, η μείωση των τιμών στις ευρυζωνικές συνδέσεις, που παρατηρείται παρά την αύξηση στην ταχύτητα που απολαμβάνουν οι τελικοί χρήστες, δεν αλλάζει το συμπέρασμα του δεύτερου γύρου ανάλυσης, δηλαδή ότι υπάρχουν σαφείς διαφοροποιήσεις στο επίπεδο τιμολόγησης. Γίνεται άμεσα αντιληπτό ότι όσον αφορά στη ζήτηση σε επίπεδο λιανικής, οι δύο υπηρεσίες δεν αποτελούν υποκατάστατα, ώστε να μπορούν να συμπεριληφθούν στην ίδια σχετική αγορά. Παράλληλα, η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι εξακολουθεί να μην υφίσταται δυνατότητα υποκατάστασης ούτε σε επίπεδο προσφοράς, δεδομένου ότι μία πιθανή είσοδος παρόχου στενοζωνικής πρόσβασης στην αγορά ευρυζωνικής πρόσβασης θα απαιτούσε -κατ’ ελάχιστον- υψηλές επενδύσεις στη μορφή μη ανακτήσιμου κόστους. Συμπερασματικά, η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι η ασύμμετρη ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω χαλκού αποτελεί διακριτή σχετική αγορά από την στενοζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο τόσο από πλευράς ζήτησης όσο και από πλευράς προσφοράς στο λιανικό επίπεδο και θα παραμείνει ως έχει κατά τον χρονικό ορίζοντα της παρούσας ανάλυσης . 2.5.2 Υποκατάσταση μεταξύ σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης και πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών Η ανάπτυξη των δικτύων τρίτης γενιάς (3G) και η διαθεσιμότητα σχετικών συσκευών κατέστησαν εφικτή την ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο καθώς και την πρόσβαση σε άλλες υπηρεσίες πολυμέσων μέσα από τα δίκτυα κινητών επικοινωνιών. Με το δίκτυο τρίτης γενιάς επιτυγχάνονται ταχύτητες ως και 384 Kbps, ενώ ο ρυθμός δεδομένων αυξάνει έως και 24 Ο αριθμός συνδρομητών dial-up για τα έτη 2009 και 2010Α είναι κατ’ εκτίμηση της ΕΕΤΤ, με βάση τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πάροχοι 36 αρκετά Mbps με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών (HSDPA, HSUPA). Ήδη με τις νέες συσκευές τύπου PDA οι τελικοί χρήστες μπορούν να έχουν πρόσβαση υψηλής ταχύτητας στο διαδίκτυο, ενώ με την εγκατάσταση ειδικής κάρτας στο laptop αποκτούν πρόσβαση σε ευρεία γκάμα ευρυζωνικών εφαρμογών. Τα δίκτυα τρίτης γενιάς αναβαθμίζονται σταδιακά προσφέροντας προηγμένες υπηρεσίες διαδικτύου και πολυμέσων ανάλογα με τη ζήτηση που παρουσιάζεται ανά περιοχή (π.χ. αστικές περιοχές, βασικές οδικές αρτηρίες). Υποκατάσταση Ζήτησης Κατά τις δύο προηγούμενες αναλύσεις της αγοράς, η ΕΕΤΤ θεώρησε ότι η πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών ανήκε σε χωριστή αγορά από την σταθερή ευρυζωνική πρόσβαση. Η παροχή υπηρεσιών μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών παρουσιάζει εξέλιξη από την προηγούμενη ανάλυση της αγοράς. Οι πάροχοι κινητής τηλεφωνίας προσφέρουν υπηρεσίες πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητής μέσω υπολογιστή ή κινητού τηλεφώνου σε συνδυασμό με τις υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας. Οι ταχύτητες των δικτύων εξαρτώνται από τον τρόπο κάλυψης της περιοχής που βρίσκεται ο τελικός χρήστης. Οι μέγιστες θεωρητικές ταχύτητες για δίκτυο δεύτερης γενιάς φθάνουν έως 56kbps, για δίκτυο τρίτης γενιάς έως 384kbps και για δίκτυο τρίτης γενιάς με τεχνολογία HSPA+ ταχύτητες λήψης έως 42,2 Mbps και αποστολής έως 5,8 Mbps. Οι μέγιστες θεωρητικές ταχύτητες ισχύουν εφόσον υποστηρίζονται τόσο από το δίκτυο όσο και από το τερματικό του χρήστη. Οι ταχύτητες ενδέχεται να διαφέρουν ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή που γίνεται χρήση. Η πλειονότητα των πακέτων κινητής πρόσβασης στο διαδίκτυο περιλαμβάνει χρεώσεις ανάλογα με τον όγκο χρήσης. Σε αυτά τα πακέτα ο χρήστης, έναντι ενός μηνιαίου παγίου, έχει στη διάθεση του ένα συγκεκριμένο αριθμό Μbytes ενώ, μετά την κατανάλωση του ορίου που περιλαμβάνεται στο πάγιο του πακέτου, πραγματοποιείται χρέωση αναλόγως του επιπλέον καταναλισκόμενου όγκου δεδομένων. Οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, αναγνωρίζοντας τις διαφορετικές ανάγκες των χρηστών, προσφέρουν διαφορετικά προγράμματα για υπηρεσίες μέσω κινητού τηλεφώνου και υπηρεσίες μέσω υπολογιστή. Επιπλέον, παρέχουν τη δυνατότητα στους χρήστες να προμηθεύονται mobile internet μόνο όταν το χρειάζονται με χρήση προπληρωμένης κάρτας. Επιπροσθέτως, πολλά από τα νέα προγράμματα ομιλίας των εταιρειών κινητής τηλεφωνίας που περιλαμβάνουν, έναντι ενός παγίου, ενσωματωμένο χρόνο ομιλίας, περιλαμβάνουν και ενσωματωμένο όγκο MB που 37 μπορεί ο συνδρομητής να χρησιμοποιήσει για να έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο από το κινητό του. Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι στο πλαίσιο της παρούσας εξέτασης θα πρέπει να εστιάσει στην εξέταση της υποκαταστασιμότητας των υπηρεσιών σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης με τις υπηρεσίες κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω υπολογιστή καθώς τα κινητά τηλεφώνα δε δίνουν την δυνατότητα πρόσβασης σε ευρεία γκάμα ευρυζωνικών εφαρμογών, αντίστοιχη των υπηρεσιών στις οποίες έχουν πρόσβαση οι χρήστες σταθερού δικτύου ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο. Λειτουργική υποκατάσταση Η κύρια λειτουργική διαφορά μεταξύ των υπηρεσιών κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης και σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης αφορά στην κινητικότητα που ενυπάρχει σε όλες τις υπηρεσίες κινητής. Ενώ οι τεχνολογικές εξελίξεις επιτρέπουν ήδη την παροχή παρόμοιων υπηρεσιών είτε ως σταθερές είτε ως κινητές υπηρεσίες (με δεδομένη την αύξηση της ταχύτητας πρόσβασης στο διαδίκτυο στην περίπτωση των κινητών δικτύων, η οποία είναι πλέον παραπλήσια της ταχύτητας των σταθερών δικτύων), οι σταθερές υπηρεσίες δεν μπορούν να προσφέρουν κινητικότητα. Επομένως, ενδέχεται να υπάρχει υποκατάσταση μόνο προς την μία κατεύθυνση, δηλαδή με την υποκατάσταση σταθερών κλήσεων από κινητές υπηρεσίες. Η πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών δεν μπορεί να θεωρηθεί αποτελεσματικό υποκατάστατο από την πλευρά της ζήτησης με την ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο από σταθερά δίκτυα, αλλά ως συμπληρωματική υπηρεσία της σταθερής πρόσβασης στο διαδίκτυο. Η πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών αξιοποιείται βασικά εκτός κατοικίας ενώ σε πολλές περιπτώσεις οι χρήστες κινητής πρόσβασης διαθέτουν και σταθερή πρόσβαση στο διαδίκτυο εντός της κατοικίας για την χρήση εφαρμογών που απαιτούν υψηλές ταχύτητες και χωρητικότητες (εφαρμογές για ανέβασμα και κατέβασμα αρχείων περιεχομένου, video streaming, διαδραστικά παιχνίδια στο διαδίκτυο (interactive gaming) αλλά και παρακολούθηση τηλεόρασης σε πραγματικό χρόνο ή μέσω τηλεοπτική αρχειοθήκης (catch-up TV)). Αυτό συμβαίνει διότι η πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητής εντός της οικίας ενδεχομένως να μην είναι πάντοτε ποιότητας αντίστοιχης του σταθερού δικτύου λόγω της υποβάθμισης του σήματος κινητής διαμέσου των τοίχων. Σημειώνεται επίσης ότι η τελική ταχύτητα πρόσβασης εξαρτάται και 38 από τον αριθμό των χρηστών που εξυπηρετούνται ταυτόχρονα από τις ίδιες υποδομές δικτύου (δηλαδή κεραία κινητής). Λόγω των ενδεχόμενων περιορισμών στην ταχύτητα, τη χωρητικότητα αλλά και τη διαφορά του κόστους (ογκοχρέωση) που έχει η πρόσβαση μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών, οι χρήστες χρησιμοποιούν την πρόσβαση μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών συνήθως στις διακοπές ή στην εξοχική κατοικία. Σύμφωνα με την Έρευνα Καταναλωτών Ιουν-Ιουλ 2009 που διενεργήθηκε για λογαριασμό της ΕΕΤΤ 25, το 74,1% των ερωτηθέντων που δήλωσαν ότι έχουν ευρυζωνική σύνδεση στο νοικοκυριό, θεωρούν τις «χαμηλές χρεώσεις» σημαντικό παράγοντα που λαμβάνουν υπόψη τους προκειμένου να επιλέξουν/αλλάξουν εταιρεία ευρυζωνικής σύνδεσης. Ο δεύτερος πιο σημαντικός παράγοντας για τους ερωτηθέντες, μετά τις «χαμηλές χρεώσεις», είναι η «ταχύτητα πρόσβασης» (για το 67,2% των ερωτηθέντων) και ο τρίτος είναι η «ποιότητα των ευρυζωνικών υπηρεσιών» (για το 47,5% των ερωτηθέντων). Η «δυνατότητα μετακίνησης» που προσφέρει η πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών θεωρήθηκε σημαντικός παράγοντας μόνο από το 2% των ερωτηθέντων. Εδώ θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι τα προσεχή έτη αναμένεται να υπάρξουν αυξημένες ανάγκες χωρητικότητος (bandwidth) λόγω διαφόρων παραγόντων όπως η ταυτόχρονη χρήση σε ένα σπίτι πολλαπλών υπολογιστών, παιχνιδοκονσόλων, τηλεοράσεων IP καθώς και λοιπές συσκευές όπως εγγραφής video – PVRs. Επίσης, μεγαλύτερος αριθμών συσκευών οικιακής χρήσης αναμένεται να έχει ενσωματωμένα WiFi και Ethernet chipset. Επομένως, για να υπάρξει υποκατάσταση μεταξύ σταθερής πρόσβασης στο διαδίκτυο και μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών θα πρέπει να αυξηθούν σημαντικά οι ταχύτητες και οι χωρητικότητες των κινητών προσβάσεων αλλά κυριότερα να διαφοροποιηθεί το κόστος (ογκοχρέωση). Εξέλιξη του αριθμού συνδέσεων Η ΕΕΤΤ εξέτασε την εξέλιξη του όγκου των συνδέσεων κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω υπολογιστή και των συνδέσεων σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης, προκειμένου να ελέγξει αν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι μεταβολές του όγκου των σταθερών συνδέσεων σχετίζονται με τις μεταβολές του όγκου των κινητών συνδέσεων και αντίστροφα. 25 Σημειώνεται ότι η έρευνα αφορούσε την παροχή ηλεκτρονικών επικοινωνιών στην ελληνική επικράτεια, και διενεργήθηκε από την εταιρεία Metron Analysis, με την μορφή προσωπικών συνεντεύξεων στα νοικοκυριά των ερωτώμενων (ένας ερωτώμενος ανά νοικοκυριό, τον Ιούνιο- Ιούλιο 2009, σε πανελλαδικό δείγμα 2008 ατόμων, ηλικίας 18 ετών και άνω 39 Ο Πίνακας 2 παρουσιάζει την εξέλιξη του αριθμού των συνδέσεων κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω υπολογιστή, ενώ στον Πίνακα 3 εμφανίζεται ο αριθμός των συνδέσεων σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης. Συνδέσεις κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης Μεταβολή σε απόλυτους αριθμούς από προηγούμενη περίοδο 30/6/2009 180.372 31/12/2009 225.325 31/12/2010 289.316 44.953 63.991 Πίνακας 2. Αριθμός συνδέσεων κινητής ευρυζωνικής πρόσβαση μέσω υπολογιστή Συνδέσεις σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης Μεταβολή σε απόλυτους αριθμούς από προηγούμενη περίοδο 30/6/2009 31/12/2009 31/12/2010 1.867.060 2.104.440 2.525.203 237.380 420.763 Πίνακας 3. Αριθμός συνδέσεων σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης Η ΕΕΤΤ δεν θεωρεί ότι αυτή η αλλαγή στον όγκο συνδέσεων αντανακλά κάποιο βαθμό υποκατάστασης και εξακολουθεί να θεωρεί την πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών συμπληρωματική υπηρεσία της ευρυζωνικής πρόσβαση στο διαδίκτυο από σταθερά δίκτυα . Τιμολόγηση Όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω η πλειονότητα των πακέτων κινητής πρόσβασης στο διαδίκτυο περιλαμβάνουν χρεώσεις ανάλογα με τον όγκο χρήσης. Παράλληλα, οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας έχουν εισάγει με επιτυχία προγράμματα προπληρωμένης ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω υπολογιστή που δίνουν την δυνατότητα στο χρήστη να λαμβάνει τέτοιου είδους υπηρεσίες για περιορισμένο χρονικό διάστημα (π.χ. 15 μέρες). Στους ακόλουθους πίνακες παρουσιάζονται τα βασικά προγράμματα κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω υπολογιστή που διατίθενται από τις εταιρίες κινητής τηλεφωνίας. Ονομασία Προγράμματος COSMOTE Internet On The Go 100MB Internet On The Go 300MB Internet On The Go 1GB Ενωματωμένη Πάγιο χρήση 5€ 100 ΜΒ 15 € 300 ΜΒ 20 € 1 GB Χρέωση μετά την κατανάλωση των δωρεάν MB/ωρών 0,1034 €/ΜΒ 0,1034 €/ΜΒ 0,0307 €/ΜΒ 40 Internet On The Go 5GB Internet On The Go 10GB Internet On The Go Unlimited 300 MB 1 GB 5 GB VODAFONE 10 GB Time 30 Time 100 Basic 300MB 1GB 5GB 10GB Non-Stop Clock 30 Clock 100 Clock 200 WIND 30 € 40 € 5 GB 10 GB 0,0307 €/ΜΒ 0,0307 €/ΜΒ 50 € 15 € 20 € 30 € 40 € 20 € 30 € 30 GB 300 ΜΒ 1 GB 5 GB 10 GB 30 ώρες 100 ώρες 0,02 €/ΜΒ 0,02 €/ΜΒ 0,02 €/ΜΒ 0,02 €/ΜΒ 2,07 €/ώρα 2,07 €/ώρα 1 ΜΒ 300 ΜΒ 1 GB 5 GB 10 GB 30 GB 30 ώρες 100 ώρες 200 ώρες 1MB – 20MB: 0,724€ 20MB-250MB:0,52€, <250ΜΒ:0,103€ 0,1034 €/ΜΒ 0,02 €/ΜΒ 0,0214 €/ΜΒ 0,0214 €/ΜΒ 0,0001€/ΚΒ 2,0664 €/ώρα 2,0664 €/ώρα 2,0664 €/ώρα 3,62 € 15,5 € 20 € 30,49 € 40,31 € 50,65 € 20,68 € 31,01 € 40,31 € Πίνακας 4. Προγράμματα για κινητή ευρυζωνική πρόσβαση μέσω υπολογιστή με μηνιαίο πάγιο Χρόνος πρόσβασης στο Μέγιστος Όγκος Internet Χρέωση (€) Χρήσης (GB) COSMOTE VODAFONE WIND 1 ημέρα 51GB 10 ημέρες 153GB 30 ημέρες 405GB 30 λεπτά 2500 ΜΒ 1 ημέρα 51GB 15 ημέρες 1 ημέρα 7 ημέρες 30 ημέρες 201GB 51GB 102GB 303GB Πίνακας 5. Προγράμματα για κινητή ευρυζωνική πρόσβαση μέσω υπολογιστή με χρήση προπληρωμένης κάρτας Τα υφιστάμενα πακέτα λιανικής σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης που προσφέρει ο ΟΤΕ προς οικιακούς χρήστες έχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Υπηρεσία conn-x Ταχύτητα Πρόσβασης έως 2 Mbps Μηνιαίο Πάγιο (€) με ΦΠΑ 23% 17,06 41 conn-x έως 24 Mbps 23,26 Πίνακας 6. Υφιστάμενα πακέτα λιανικής σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης ΟΤΕ Στον ακόλουθο Πίνακα παρουσιάζονται τα πακέτα λιανικής σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης που προσφέρουν κάποιοι από τους ανταγωνιστές του ΟΤΕ Πάροχος HOL HOL WIND CYTA CYTA Υπηρεσία adsl internet 6 Mbps adsl internet 24 Mbps adsl internet 1play 4Mbps 1play 24Mbps Ταχύτητα Πρόσβασης Μηνιαίο Πάγιο (€) με ΦΠΑ 23% έως 6 Mbps 17,00 έως 24 Mbps 20,10 έως 24 Mbps έως 4 Mbps έως 24 Mbps 20,16 14 18 Πίνακας 7. Πακέτα λιανικής σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης Εναλλακτικών Από τα στοιχεία των ως άνω πινάκων προκύπτει ότι η τιμολόγηση των προγραμμάτων για κινητή ευρυζωνική πρόσβαση μέσω υπολογιστή με ενσωματωμένη χρήση άνω του 1GB ή άνω των 30 ωρών, τα οποία είναι και τα προγράμματα με τον μεγαλύτερο αριθμό συνδρομητών κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω υπολογιστή, δεν φαίνεται να ασκεί ανταγωνιστική πίεση στις υπηρεσίες σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης. Συνεπώς, στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης δεν διαπιστώνεται δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ σταθερής πρόσβασης στο διαδίκτυο και πρόσβασης μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών, ιδίως δεδομένων των συνεχώς αυξανόμενων αναγκών χωρητικότητος των χρηστών σε συνδυασμό με το επίπεδο και τον τρόπο χρέωσης (ογκοχρέωση) των υπηρεσιών κινητής ευρυζωνικής πρόσβασης. Υποκατάσταση Προσφοράς Στην παρούσα ανάλυση, η υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς εξετάζεται αναφορικά με τη δυνατότητα των παρόχων κινητών επικοινωνιών να δραστηριοποιηθούν στην αγορά της σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης. Συγκεκριμένα, προκειμένου να 42 δραστηριοποιηθούν στην αγορά της σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης, οι προμηθευτές της πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών θα πρέπει να αποκτήσουν πρόσβαση σε δίκτυο σταθερής τηλεφωνίας, δηλαδή να προμηθευτούν τις σχετικές υπηρεσίες χονδρικής (π.χ.ΑΠΤΒ) ή να κατασκευάσουν ένα νέο δίκτυο πρόσβασης. Τόσο η χρήση υπηρεσιών ΑΠΤΒ όσο η δημιουργία ενός δικτύου πρόσβασης συνεπάγονται υψηλά μη ανακτήσιμα κόστη. Επομένως, είναι απίθανο ότι θα προκαλούσαν περιορισμό σε έναν υποθετικό προμηθευτή σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης. Σε forward looking θεώρηση, η ΕΕΤΤ σημειώνει ότι έχει εκκινήσει διαδικασία προκειμένου τα δικαιώματα χρήσης ραδιοσυχνοτήτων στις ζώνες των 900MHz που λήγουν το 2012 να χορηγηθούν με την διενέργεια ανοικτού διαγωνισμού εφαρμόζοντας παράλληλα απελευθέρωση των υφιστάμενων τεχνολογικών περιορισμών της ζώνης των 900 ΜΗz και των 1800 MHz. Οι διαδικασίες αυτές είναι σύμφωνες με τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) σχετικά με την εναρμόνιση των ζωνών συχνοτήτων των 900 MHz και των 1800 MHz για συστήματα GSM και UMTS καθώς και άλλων επίγειων συστημάτων ικανών να παρέχουν πανευρωπαϊκές υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, που μπορούν να συνυπάρχουν με τα συστήματα GSM. Η χρησιμοποίηση της ζώνης των 900 MHz για δίκτυα τρίτης γενιάς μπορεί να επιφέρει μειώσεις μέχρι και 30% του συνολικού κόστους, συγκρινόμενο με τη λειτουργία δικτύων τρίτης γενιάς στη ζώνη των 2100MHz. Παρά τα δυνητικά οφέλη της άρσης των περιορισμών της ζώνης συχνοτήτων των 900 MHz, η ΕΕΤΤ δεν θεωρεί ότι, στο πλαίσιο της παρούσας εξέτασης, τα δίκτυα κινητών επικοινωνιών θα έχουν τη δυνατότητα να προβούν σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να παρέχουν ανταγωνιστικές υπηρεσίες ως προς την σταθερή ευρυζωνική πρόσβαση. Τέλος, αναφορικά με τη χρήση τεχνολογίας LTE, η οποία αναμένεται να αυξήσει σημαντικά την ταχύτητα πρόσβασης, η ΕΕΤΤ δεν θεωρεί ότι, στο πλαίσιο της παρούσας εξέτασης, θα υπάρξουν σχετικές επενδύσεις από τα δίκτυα κινητών επικοινωνιών. Σημειώνεται ότι στην Ελλάδα μόνο η εταιρεία COSMOTE έχει προβεί σε πιλοτική παρουσίαση της τεχνολογίας LTE ενώ στο εξωτερικό είναι λίγες οι εταιρείες που προβαίνουν σε σχετικές επενδύσεις, οι οποίες συνήθως περιορίζονται σε περιοχές υψηλού οικονομικού ενδιαφέροντος Συμπέρασμα 43 Με βάση τα ανωτέρω η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι, στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης η αγορά σταθερής ευρυζωνικής πρόσβασης δεν περιλαμβάνει την πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών. Υποκατάσταση μεταξύ ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου 2.5.3 χαλκού και ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών Υποκατάσταση Ζήτησης Στο πλαίσιο του δεύτερου γύρου της ανάλυσης της αγοράς πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου, η ΕΕΤΤ θεώρησε ότι οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω χάλκινου τοπικού βρόχου (DSL) και οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών δεν ανήκαν στην ίδια σχετική λιανική αγορά. Η ΕΕΤΤ κατέληξε στο ως άνω συμπέρασμα λαμβάνοντας κυρίως υπόψη: − την επίπτωση των προγραμμάτων κρατικής ενίσχυσης για την εγκατάσταση δικτύων οπτικών ινών (Πρόγραμμα «4.2 της ΚτΠ» και «Στρατηγική για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες και τις νέες τεχνολογίες 2008 – 2013, Ανάπτυξη υποδομών, Δίκτυα πρόσβασης επόμενης γενιάς», στην προσφορά λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών, εντός του χρονικού πλαισίου της προηγούμενης ανάλυσης αγοράς, − το γεγονός ότι το πιλοτικό πρόγραμμα VSDL του ΟΤΕ, βρισκόταν τότε σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο, με αποτέλεσμα να μην έχει αντίκτυπο στις σχετικές αγορές στο χρονικό ορίζοντα της προηγούμενης ανάλυσης. − το γεγονός ότι οι λίγες υπάρχουσες γραμμές οπτικών ινών στην Ελλάδα προσφέρονταν κατά το χρονικό ορίζοντα της προηγούμενης ανάλυσης από εναλλακτικούς φορείς και είχαν εγκατασταθεί ως μέρος εταιρικών δικτύων που παρέχονται σε χρήστες «υψηλής χωρητικότητας», με κόστος πολύ υψηλότερο από το κόστος της παραδοσιακής ευρυζωνικής πρόσβασης 44 Εντούτοις, η ΕΕΤΤ δεσμεύθηκε να παρακολουθεί τις μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα των δικτύων πρόσβασης οπτικών ινών στην Ελλάδα και να διεξάγει νέα επανεξέταση της αγοράς αμέσως μόλις προκύψουν σημαντικές νέες εξελίξεις στην αγορά. Πράγματι, όπως ήδη αναφέρθηκε ανωτέρω, ο ΟΤΕ ανακοίνωσε ότι προχωρά στην ανάπτυξη δύο αρχιτεκτονικών Δικτύων Πρόσβασης Νέας Γενιάς: - FTTC (Fiber to the Cabinet – Οπτικές ίνες έως το KV) για τους οικιακούς χρήστες - FTTB (Fiber to the Building – Οπτικές ίνες ως το κτήριο) για τους επιχειρησιακούς χρήστες Οι δύο αυτές αρχιτεκτονικές έχουν την δυνατότητα παροχής υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης υψηλών ταχυτήτων με αναβάθμιση του υπάρχοντος δικτύου χαλκού. Λειτουργική υποκατάσταση Από την πλευρά των καταναλωτών σημαντικό ρόλο στην επιλογή υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης παίζουν οι ανάγκες τους σε ταχύτητα οι οποίες εξαρτώνται από τις εφαρμογές που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν. Σε περίπτωση υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης που προσφέρονται στην ίδια ταχύτητα και δεδομένου ότι οι περισσότεροι καταναλωτές δεν είναι ενημερωμένοι για τεχνολογικά θέματα, δεν φαίνεται να παίζει ρόλο στην απόφαση τους εάν αυτές προσφέρονται μέσω δικτύου χαλκού (κυρίως ADSL, ADSL2, ADSL2+) ή μέσω δικτύου οπτικών ινών (κυρίως VDSL). Οι περισσότεροι τελικοί χρήστες δεν έχουν σημαντική γνώση αναφορικά με την αναβάθμιση της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται για την παροχή της υπηρεσίας πρόσβασης στο διαδίκτυο. Για παράδειγμα, κατά την προηγούμενη αναβάθμιση των ταχυτήτων, η μετάβαση από την τεχνολογία ADSL σε ADSL2+ δεν έγινε αντιληπτή από την πλειονότητα των τελικών χρηστών, παρά μόνο έμμεσα ως αποτέλεσμα αύξησης της ταχύτητας πρόσβασης την οποία λαμβάνουν. Οι χρήστες αναμένεται να συμπεριφερθούν ανάλογα και στην περίπτωση της τεχνολογίας των δικτύων οπτικών ινών (FTTC/VSDL), ιδιαίτερα για τις υπηρεσίες παρομοίων ταχυτήτων. Η ως άνω ανάλυση συνάδει και με τα συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την Αιτιολογική Έκθεση της Νέας Σύστασης26. Επομένως, οι υπηρεσίες μπορούν να θεωρηθούν ως λειτουργικά υποκατάστατες από την πλευρά της ζήτησης. Στο συμπέρασμα αυτό συνηγορεί και το γεγονός ότι ο ίδιος ο ΟΤΕ δεν 26 Βλ. κεφάλαιο 4.2.2, σελίδα 30. 45 διαφοροποιεί σημαντικά την εμπορική επωνυμία (νέο conn-
3. x)των νέων προϊόντων ευρυζωνικής πρόσβασης που παρέχει μέσω δικτύου FTTC/FTTB και των προϊόντων ευρυζωνικής πρόσβασης που παρέχει μέσω χαλκού (conn-x). Αντιθέτως και για τις δύο κατηγορίες προϊόντων χρησιμοποιεί την ονομασία conn-x η οποία μέχρι σήμερα αντιπροσώπευε τη λιανική ευρυζωνική πρόσβαση μέσω χαλκού. Οι πάροχοι που δραστηριοποιούνται ήδη στην αγορά προσφέρουν ένα εύρος συνδυασμών ταχυτήτων/ τιμών ώστε οι παρεχόμενες υπηρεσίες της αγοράς να καλύπτουν τις περισσότερες διαθέσιμες ταχύτητες (μέσω της υφιστάμενης τεχνολογίας). Τα πακέτα λιανικής που προσφέρει ο ΟΤΕ προς οικιακούς χρήστες έχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Υπηρεσία conn-x conn-x Ταχύτητα Πρόσβασης έως 2 Mbps έως 24 Mbps Μηνιαίο Πάγιο (€) (χωρίς ΦΠΑ) 13,87 18,9 Πίνακας 8. Πακέτα λιανικής που προσφέρει ο ΟΤΕ προς οικιακούς χρήστες Κατά την πλειοψηφία τους, οι εναλλακτικοί τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι προσφέρουν υπηρεσίες πρόσβασης με διάφορες ταχύτητες έως και 24 Mbps. Η ταχύτητα των υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο θα αυξηθεί με την εισαγωγή στην αγορά των υπηρεσιών πρόσβασης με τεχνολογία FTTC από τον ΟΤΕ στις περιοχές που αναβαθμίζεται το δίκτυο ενώ οι υφιστάμενες υπηρεσίες θα συνεχίσουν να είναι διαθέσιμες. Πιο συγκεκριμένα, με σχετική επιστολή του ΟΤΕ προς την ΕΕΤΤ ενημέρωσε ότι σκοπεύει να παρέχει υπηρεσίες σε συγκεκριμένες πόλεις μέσω του δικτύου νέας γενιάς σε λιανικούς πελάτες υπό τα εξής σχήματα: Υπηρεσία Μηνιαίο Πάγιο (€) (χωρίς ΦΠΑ) έως 30 Mbps/ 2,5 Mbps 24,31 έως 50 Mbps/5 Mbps 28,37 έως 30 Mbps/2,5 Mbps 26,75 έως 50 Mbps/5 Mbps 31,63 Ταχύτητα Πρόσβασης Νέο conn-x (18μηνη παραμονή) Νέο conn-x (18μηνη παραμονή) Νέο conn-x (αορίστου) Νέο conn-x (αορίστου) Πίνακας 9. Προτεινόμενος τιμοκατάλογος υπηρεσιών VDSL από τον ΟΤΕ 46 Στην ίδια επιστολή αναφέρεται ότι θα διαμορφωθούν πακέτα conn-x@work (αορίστου χρόνου και 18μηνης παραμονής) τα οποία θα παρέχονται σε επιχειρησιακούς και εταιρικούς πελάτες. Η υποκατάσταση μεταξύ των ταχυτήτων εξαρτάται σημαντικά από την παράμετρο της τιμής του πακέτου. Όπως φαίνεται από τους παραπάνω πίνακες με τις υπηρεσίες του ΟΤΕ, οι υπηρεσίες με υψηλότερη ταχύτητα έχουν και υψηλότερη τιμή. Επομένως, συνέπεια μιας αύξησης του 5% έως 10% της τιμής της υπηρεσίας της χαμηλότερης ταχύτητας θα είναι η μείωση της διαφοράς μεταξύ της τιμής αυτής της υπηρεσίας με την τιμή της αμέσως επόμενης ταχύτητος. Οπότε εάν σημαντικός όγκος χρηστών μεταστραφεί από την μία υπηρεσία σε αυτή της επόμενη ταχύτητας, τότε η αύξηση της τιμής θα αποδειχθεί ασύμφορη για τον πάροχο και επομένως μπορεί να θεωρηθεί ότι οι υπηρεσίες των δύο αυτών ταχυτήτων ανήκουν στην ίδια αγορά. Επιπλέον, οι χρήστες είναι πιθανό να μεταστραφούν τόσο στην αγορά υπηρεσίας μεγαλύτερης ταχύτητας όσο και μικρότερης, γεγονός που επιπροσθέτως υποδεικνύει ότι οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν τις διαφορετικές επιλογές ταχυτήτων/τιμών των υπηρεσιών ως υποκατάστατα στην περίπτωση της αύξησης της τιμής της υπηρεσίας που έχουν αγοράσει. Ειδικότερα, εξετάζοντας τις διαφορές στην τιμολόγηση των υφιστάμενων υπηρεσιών και αυτών μέσω δικτύου οπτικών ινών, με βάση τις τιμές των νέων υπηρεσιών conn-x που ο ΟΤΕ ανακοίνωσε στην σχετική επιστολή του, η διαφορά στο μηνιαίο πάγιο του πακέτου χαμηλής ταχύτητας27 (30Mbps) από το υψηλής ταχύτητας του πακέτου conn-x (24Mbps) είναι μόλις 5,4€. Το πιθανότερο είναι οι πρώτοι χρήστες που θα αγοράσουν τα νέα πακέτα να τα χρησιμοποιήσουν κατά τον ίδιο τρόπο όπως τα υφιστάμενα, δηλαδή για να κατεβάσουν γρηγορότερα περιεχόμενο, να κάνουν streaming, να βλέπουν τηλεόραση και να παίζουν παιχνίδια. Σε μία αύξηση του 5% έως 10% της τιμής της υπηρεσίας πρόσβασης ADSL2+ είναι πιθανό ένας κρίσιμος όγκος χρηστών να μεταστραφεί στις νέες υπηρεσίες οπότε η αύξηση της τιμής θα αποδειχθεί ασύμφορη για τον πάροχο και επομένως μπορεί να θεωρηθεί ότι οι υπηρεσίες των ταχυτήτων ανήκουν στην ίδια αγορά. Έτσι συμπεραίνουμε, στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης αγορών ότι σε επίπεδο ζήτησης, οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω χάλκινου τοπικού βρόχου και οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών είναι υποκατάστατες. 27 Η τιμή λιανικής που χρησημοποιήθηκε για το προϊόν VDSL είναι σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην υπ΄αρ. πρωτ. ΕΤΤΕ 6411/15-02-2011 επιστολή της εταιρείας «ΟΤΕ Α.Ε.» προς την Ε.Ε.Τ.Τ 47 Υποκατάσταση Προσφοράς Η υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς εξετάζει εάν άλλοι πάροχοι, εκτός από αυτούς που προσφέρουν ήδη την υπηρεσία, θα μεταστρέφονταν (βραχυπρόθεσμα) στην προσφορά υποκατάστατων υπηρεσιών χωρίς να επιβαρυνθούν με σημαντικό πρόσθετο κόστος. Όταν το συνολικό κόστος μεταστροφής της παραγωγής είναι σχετικά αμελητέο, η εναλλακτική υπηρεσία μπορεί να ενταχθεί στον ορισμό της σχετικής αγοράς προϊόντων. Το γεγονός ότι κάποιος πάροχος κατέχει τα απαραίτητα στοιχεία για την παροχή μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας δεν θεωρείται σχετικό εάν απαιτείται σημαντική πρόσθετη επένδυση για να εισέλθει επικερδώς στην αγορά παροχής της υπηρεσίας. Συνεπώς, η ΕΕΤΤ εξέτασε το βαθμό στον οποίο οι πάροχοι υπηρεσιών λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω οπτικών ινών θα ανταποκρίνονταν σε μια αύξηση τιμών έως και 10% άνω του ανταγωνιστικού επιπέδου της υπηρεσίας λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω του δικτύου χαλκού. Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι στις περιοχές όπου έχει αναπτυχθεί δίκτυο οπτικών ινών, μία αύξηση της τάξης του 5% έως 10% της τιμής της λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο θα είχε ως αποτέλεσμα την προσφορά λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών. Σημειώνεται ότι ενώ η μεταστροφή ενός παρόχου ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω χαλκού σε υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω οπτικών ινών θεωρείται λογική, με την έννοια ότι ακολουθεί τις τεχνολογικές τάσεις, κάτι τέτοιο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι μπορεί να συμβεί άμεσα, δεδομένου ότι απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό και σημαντικές επενδύσεις. Σε κάθε περίπτωση, με δεδομένο ότι η υποκατάσταση από την πλευρά της ζήτησης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω χαλκού και μέσω οπτικών ινών ανήκουν στην ίδια αγορά, η ΕΕΤΤ σημειώνει ότι ένας πάροχος υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω οπτικών ινών θα ήταν σε θέση να ανταγωνιστεί έναν πάροχο ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω χαλκού χωρίς να αλλάξει καν την τεχνολογία των λιανικών του υπηρεσιών, σε περίπτωση που ο τελευταίος προέβαινε σε αύξηση έως και 10% άνω του ανταγωνιστικού επιπέδου. Συμπέρασμα 48 Η ΕΕΤΤ θεωρεί η οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω χάλκινου τοπικού βρόχου και οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου οπτικών ινών ανήκουν στην ίδια σχετική λιανική αγορά στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης αγορών. 2.5.4 Υποκατάσταση μεταξύ ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού και πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου ΣΑΠ Τα δίκτυα σταθερής ασύρματης πρόσβασης μέσω των οποίων προσφέρεται και για λιανική ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο και τα οποία εξετάζονται στην παρούσα είναι τεχνολογίας LMDS και WIMAX. Λειτουργικότητα Στην περίπτωση των τοπικών κυψελωτών δικτύων LMDS (Local to Multipoint Distribution Services) εφαρμόζεται τεχνική μετάδοσης ενός σημείου προς πολλαπλά σημεία (point to multipoint). Τα εν λόγω συστήματα λειτουργούν με τον περιορισμό οπτικής επαφής, ενώ η αξιοπιστία και η διαθεσιμότητά τους επηρεάζεται πολύ από τη βροχή. Τα συστήματα LMDS λειτουργούν σε αδειοδοτημένη μπάντα συχνοτήτων(3.5 GHz, 26GHz) και οι ρυθμοί μετάδοσης που επιτυγχάνονται φτάνουν έως και 40Mbps (28MHz φάσμα). Η κάλυψη των δικτύων φτάνει σε ακτίνα τα 3,5km (26GHz). Τα δίκτυα LMDS βρίσκουν εφαρμογή τόσο για την παροχή λιανικών υπηρεσιών πρόσβασης στο διαδίκτυο, όσο και για άλλες εφαρμογές, όπως η διασύνδεση σταθμών βάσης στα δίκτυα κινητής. Από την άλλη πλευρά, τα δίκτυα WIMAX (Worldwide Interoperability for Microwave Access) λειτουργούν σε αδειοδοτημένη μπάντα συχνοτήτων (2.5GHz και 3.5GHz) και επιτυγχάνουν ρυθμούς μετάδοσης που φτάνουν τα 20 Mbps. Τα δίκτυα WIMAX έχουν μεγαλύτερη ακτίνα κάλυψης (φτάνει τα 15km), επιτυγχάνουν καλύτερη αξιοποίηση φάσματος και λειτουργούν χωρίς να υπάρχει ο περιορισμός της οπτικής επαφής (Non Line of Sight). Παράλληλα στα εν λόγω δίκτυα υπάρχει η δυνατότητα περιορισμένης κινητότητας. Από τα παραπάνω χαρακτηριστικά γίνονται φανερές οι λειτουργικές διαφορές σε σχέση με τη σταθερή ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο, οι οποίες αφορούν στον αριθμό των χρηστών που μπορούν να εξυπηρετηθούν, τις απαιτήσεις σε εξοπλισμό και τις υπόλοιπες 49 ιδιαιτερότητες (όπως η υποβάθμιση της πρόσβασης λόγω βροχής στην περίπτωση του LMDS). Σημειώνεται επίσης ότι η υπηρεσία LMDS απευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά σε επιχειρήσεις με υψηλές απαιτήσεις (διακίνηση μεγάλου όγκου δεδομένων ή τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, απαίτηση διασύνδεσης τοπικών δικτύων (LAN-to-LAN) ή τηλεφωνικών κέντρων (PBX), πρόσβαση στο διαδίκτυο με υψηλές ταχύτητες). Η απαραίτητη εγκατάσταση εξοπλισμού γίνεται αποκλειστικά από το εξειδικευμένο προσωπικό του παρόχου της υπηρεσίας. Εξέλιξη Αριθμού Συνδέσεων Παρότι η πρώτη εκχώρηση των αδειών σταθερής ασύρματης πρόσβασης έγινε τον Ιανουάριο του 2001, η προσφορά υπηρεσιών πρόσβασης μέσω ΣΑΠ παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη σε σχέση με τον συνολικό αριθμό ευρυζωνικών συνδέσεων, ενώ η κάλυψη που έχει επιτευχθεί απέχει πολύ από την πλήρη κάλυψη της Ελληνικής Επικράτειας. Η εξέλιξη του αριθμού των πελατών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο που χρησιμοποιούν συνδέσεις σταθερής ασύρματης πρόσβασης, από τον προηγούμενο γύρο ανάλυσης της σχετικής αγοράς, παρουσιάζεται στον παρακάτω Πίνακα. Ημερομηνία ΜΑΡΤΙΟΣ 2008 ΙΟΥΝΙΟΣ 2008 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2008 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 ΜΑΡΤΙΟΣ 2009 ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΜΑΡΤΙΟΣ 2010 ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Γραμμές ΣΑΠ 1.221 1.304 1.087 1.001 1.051 1.071 1.105 1.059 978 1.009 861 1.114 Πίνακας 10. Αριθμός πελατών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω ΣΑΠ Τιμολόγηση 50 Το κόστος για την παροχή υπηρεσιών με δίκτυο ΣΑΠ προκύπτει κατά τη διάρκεια της μελέτης εφαρμογής για τις συγκεκριμένες απαιτήσεις του πελάτη. Είναι όμως γεγονός ότι το λιανικό κόστος28 των υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω συνδέσεων σταθερής ασύρματης πρόσβασης εμφανίζεται εξαιρετικά αυξημένο σε σχέση με το κόστος των υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού. Συγκεκριμένα, το τέλος σύνδεσης ανά γραμμή 2Mbps είναι περίπου 10.000€, ενώ το αντίστοιχο μηνιαίο κόστος κυμαίνεται περίπου στα 300€. Στο εν λόγω κόστος προστίθεται το δικτυακό μηναίο κόστος που εκτιμάται περίπου στα 100€. Σημειώνεται ότι η τιμή κόστους επηρεάζεται από την διάρκεια σύμβασης της υπηρεσίας. Αντίστοιχα το ενδεικτικό λιανικό κόστος των υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω χάλκινου τοπικού βρόχου είναι της τάξης των 70€ για το τέλος σύνδεσης και περίπου 20 € μηνιαίο τέλος για πρόσβαση στο διαδίκτυο με ταχύτητα μέχρι 24/1 Mbps Υποκατάσταση Προσφοράς Η υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς εξετάζει εάν άλλοι πάροχοι, εκτός από αυτούς που προσφέρουν ήδη την υπηρεσία, θα μεταστρέφονταν (βραχυπρόθεσμα) στην προσφορά υποκατάστατων υπηρεσιών χωρίς να επιβαρυνθούν με σημαντικό πρόσθετο κόστος. Όταν το συνολικό κόστος μεταστροφής της παραγωγής είναι σχετικά αμελητέο, η εναλλακτική υπηρεσία μπορεί να ενταχθεί στον ορισμό της σχετικής αγοράς προϊόντων. Το γεγονός ότι κάποιος πάροχος κατέχει τα απαραίτητα στοιχεία για την παροχή μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας δεν θεωρείται σχετικό εάν απαιτείται σημαντική πρόσθετη επένδυση για να εισέλθει επικερδώς στην αγορά παροχής της υπηρεσίας. Συνεπώς, η ΕΕΤΤ εξέτασε το βαθμό στον οποίο οι πάροχοι υπηρεσιών λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω ΣΑΠ θα ανταποκρίνονταν σε μια αύξηση τιμών έως και 10% άνω του ανταγωνιστικού επιπέδου της υπηρεσίας λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω του δικτύου χαλκού, μεταστρεφόμενοι στην προσφορά της εν λόγω υπηρεσίας. Η ΕΕΤΤ θεωρεί πολύ περιορισμένη τη δυνατότητα υποκατάστασης της προσφοράς λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω σταθερής ασύρματης πρόσβασης με δεδομένο το υψηλό και μη ανακτήσιμο κόστος (sunk costs) το οποίο θα συνόδευε την εγκατάσταση ενός νέου σταθερού ενσύρματου ευρυζωνικού δικτύου, ακόμα και σε τμήμα της Ελληνικής 28 Το ανωτέρω κόστος είναι ενδεικτικό και έχει υπολογιστεί για υπηρεσίες που παραμένουν ενεργές για τουλάχιστον 2,5 χρόνια 51 επικράτειας. Το εν λόγω κόστος, αυξάνει κατά σημαντικό βαθμό τους φραγμούς εισόδου για πιθανούς νεοεισερχόμενους παρόχους. Συμπέρασμα Η ΕΕΤΤ στηριζόμενη κυρίως στην τιμολογιακή διαφοροποίηση των εν λόγω υπηρεσιών σε συνδυασμό με την διαχρονικά περιορισμένη ανάπτυξη της υπηρεσίας ΣΑΠ , θεωρεί ότι δεν υφίσταται υποκατάσταση ζήτησης μεταξύ των υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου χαλκού και πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου ΣΑΠ. Περαιτέρω διαπιστώθηκε ότι οι ως άνω υπηρεσίες δεν αποτελούν υποκατάστατα ούτε από την πλευρά της προσφοράς. Ενόψει των ανωτέρω οι υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης μέσω σταθερής ασύρματης πρόσβασης δεν ανήκουν στην ίδια σχετική λιανική αγορά με τις υπηρεσίες ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο. Συμπέρασμα Ορισμού Λιανικής Αγοράς Η ΕΕΤΤ συμπεραίνει ότι η σχετική αγορά για υπηρεσίες λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο σε σταθερή θέση περιλαμβάνει τη λιανική ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω δικτύου πρόσβασης χαλκού και μέσω δικτύου πρόσβασης οπτικών ινών. Χονδρικό επίπεδο 2.6 Μετά την οριοθέτηση της σχετικής αγοράς λιανικής η ΕΕΤΤ καλείται να ορίσει τις ανάντη αγορές χονδρικής που χρησιμοποιούνται για την κάλυψη της ζήτησης των προϊόντων / υπηρεσιών που περιλαμβάνονται στην ορισθείσα αγορά λιανικής. Ελλείψει δυνατότητας υποκατάστασης σε επίπεδο λιανικής, μεταξύ των υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου πρόσβασης χαλκού και οπτικών ινών και των υπηρεσιών στενοζωνικής πρόσβασης, πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δικτύου κινητών επικοινωνιών, και ευρυζωνικής σταθερής ασύρματης πρόσβασης, σύμφωνα με τα αναφερόμενα ανωτέρω, παρέλκει η εξέταση της δυνατότητας υποκατάστασης σε επίπεδο χονδρικής. 2.6.1 Υποκατάσταση μεταξύ Χονδρικής Πρόσβασης σε Υποδομή Δικτύου σε Σταθερή Θέση (ΑΠΤΒ ) και Χονδρικής Ευρυζωνικής Πρόσβασης (ΧΕΠ ) 52 Η κύρια πλατφόρμα για την παροχή χονδρικής πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε σταθερή θέση στην Ελλάδα σήμερα είναι ο χάλκινος τοπικός βρόχος (ΑΠΤΒ) με την χρήση DSL τεχνολογίας. Ο ΟΤΕ είναι ο μοναδικός πάροχος χάλκινων τοπικών βρόχων στην Ελλάδα. Το χάλκινο δίκτυό του διαθέτει 5.203.287 ενεργές συνδέσεις τοπικής πρόσβασης με σχεδόν πλήρη κάλυψη, Η αγορά Χονδρικής Ευρυζωνικής Πρόσβασης (ΧΕΠ), η οποία περιλαμβάνει μη φυσική ή εικονική πρόσβαση, συμπεριλαμβανομένης της υπηρεσίας bitstream, σε σταθερή θέση αποτελεί μία αγορά κατωτέρου επιπέδου της της αγοράς χονδρικής ΑΠΤΒ, αφού μπορεί να «κατασκευαστεί» από την τελευταία με την προσθήκη των απαραίτητων στοιχείων. Οι συγκεκριμένες δύο αγορές χονδρικής αποτελούν αγορές ανωτέρου επιπέδου της της λιανικής αγοράς29 (λιανική ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο). Υποκατάσταση Ζήτησης Εν προκειμένω εξετάζεται κατά πόσο σε περίπτωση της αύξησης 5-10% στην τιμή της αδεσμοποίητητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο και υποβρόχο (ΑΠΤΒ), ο πάροχος που προμηθεύεται χονδρικές υπηρεσίες ΑΠΤΒ θα μπορούσε να μεταστραφεί στην αγορά χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης προκειμένου να παρέχει τις υπηρεσίες / προϊόντα λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο και αντίστροφα. Ένας πάροχος που προμηθεύεται ΑΠΤΒ δεν θα θεωρούσε τη ΧΕΠ ως υποκατάστατο στην ΑΠΤΒ προκειμένου να παρέχει τις υπηρεσίες / προϊόντα λιανικής ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο, αφενός επειδή η ΑΠΤΒ επιτρέπει την παροχή μεγαλύτερου εύρους λιανικών υπηρεσιών (πχ. υπηρεσίες φωνής) σε σχέση με τη ΧΕΠ και αφετέρου δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος πάροχος έχει ήδη προβεί στις απαιτούμενες σημαντικές και μη ανακτήσιμες κεφαλαιουχικές επενδύσεις που αφορούν στην ανάπτυξη υποδομών συνεγκατάστασης σε όλα τα αστικά κέντρα ή τους υπαίθριους κατανεμητές (στην περίπτωση του υποβρόχου) του ΟΤΕ που εξυπηρετούν τους λιανικούς πελάτες του, με αποτέλεσμα η ενδεχόμενη δραστηριοποίησή του μέσω ΧΕΠ να απαξιώνει τις εν λόγω επενδύσεις. Ενόψει των ανωτέρω η ΕΕΤΤ θεωρεί απίθανη την προοπτική της ανωτέρω μεταστροφής. 29 Επεξηγηματικό Σημείωμα της Σύστασης για τις σχετικές αγορές 53 Προκειμένου ο πάροχος που προμηθεύεται ΧΕΠ να μεταπηδήσει στην αγορά ΑΠΤΒ, θα πρέπει να προβεί σε σημαντικές κεφαλαιουχικές επενδύσεις που αφορούν στην ανάπτυξη υποδομών συνεγκατάστασης σε όλα τα αστικά κέντρα του ΟΤΕ που εξυπηρετούν τους λιανικούς πελάτες του. Η εν λόγω επένδυση, η οποία δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί σε μεσοπρόθεσμο χρονικό διάστημα, αφορά μη ανακτήσιμα κόστη (sunk costs). Ενόψει των ανωτέρω η ΕΕΤΤ θεωρεί απίθανη την προοπτική της ανωτέρω μεταστροφής. Υποκατάσταση Προσφοράς Η υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς εξετάζει εάν προμηθευτές άλλοι από αυτούς που προσφέρουν υπηρεσίες πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου και συγκεκριμένα προμηθευτές χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης θα στρέφονταν (βραχυπρόθεσμα) στην προσφορά αυτών των υπηρεσιών χωρίς να υποστούν σημαντικό πρόσθετο κόστος. Όταν το συνολικό κόστος μεταστροφής της παραγωγής είναι σχετικά αμελητέο, η εναλλακτική υπηρεσία δύναται να ενσωματωθεί στον ορισμό αγοράς. Το γεγονός ότι μια οντότητα μπορεί να κατέχει όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για να παρέχει μια συγκεκριμένη υπηρεσία είναι από μόνο του αδιάφορο, εάν για την παροχή της υπηρεσίας και για να εισέλθει επικερδώς στην αγορά απαιτείται σημαντική πρόσθετη επένδυση. Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι είναι περιορισμένη η δυνατότητα των παρόχων χονδρικής ευρυζωνικής πρόσβασης που λειτουργούν επί του παρόντος στην Ελλάδα να μεταβούν στην παροχή υπηρεσιών χονδρικής πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου γρήγορα και με εύλογο κόστος, συνεπεία μιας αύξησης της τάξεως του 5% έως 10% της τιμής από έναν υποθετικό μονοπωλιακό προμηθευτή, δεδομένου ότι η δυνατότητα χονδρικής προσφοράς υπηρεσιών πρόσβασης σε φυσική υποδομή δικτύου προαπαιτεί την ανάπτυξη ιδιόκτητου δικτύου με εθνική κάλυψη. Η απαιτούμενη επένδυση αφορά σημαντικά μη ανακτήσιμα κόστη (sunk costs) και δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί σε μεσοπρόθεσμο χρονικό διάστημα. Ενόψει των ανωτέρω η ΕΕΤΤ θεωρεί απίθανη την προοπτική της ανωτέρω μεταστροφής. Συμπέρασμα 54 Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι η Χονδρική Πρόσβαση σε Υποδομή Δικτύου σε Σταθερή Θέση και η Χονδρική Ευρυζωνική Πρόσβαση (ΧΕΠ) δεν ανήκουν στην ίδια χονδρική σχετική αγορά προϊόντων. 2.6.2 Υποκατάσταση Χονδρικής Πρόσβασης σε Φυσική Υποδομή Δικτύου μεταξύ δικτύου χαλκού και δικτύου οπτικών ινών Υποκατάσταση Ζήτησης Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι υπάρχει υποκατάσταση ζήτησης μεταξύ αδεσμοποίητης πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε δίκτυο χαλκού και αδεσμοποίητης πρόσβασης σε υποδομή δικτύου σε δίκτυο οπτικών ινών, ιδίως στην περίπτωση ανάπτυξης δικτύου πρόσβασης αρχιτεκτονικής FTTC για τους εξής λόγους: Η προαναφερθείσα αρχιτεκτονική προβλέπει την αναβάθμιση ενός υφιστάμενου δικτύου χαλκού με εγκατάσταση οπτικών ινών στο τμήμα του δικτύου από το αστικό κέντρο ως τον υπαίθριο κατανεμητή, ενώ το τελικό τμήμα του δικτύου πρόσβασης που φτάνει στο συνδρομητή εξακολουθεί να είναι χάλκινο. Δεδομένου ότι η αγορά πρόσβασης σε φυσικές υποδομές περιλαμβάνει τόσο την πρόσβαση σε επίπεδο τοπικού βρόχου, όσο και υποβρόχου, η ανάπτυξη μίας αρχιτεκτονικής FFTC δε θα επέφερε αλλαγές στις συνθήκες ζήτησης του προϊόντος. Ο πάροχος που προμηθεύεται υπηρεσίες πρόσβασης στον υποβρόχο θα εξακολουθεί να προμηθεύεται την ίδια υπηρεσία, έχοντας στη διάθεσή του μία επιπρόσθετη εναλλακτική όσον αφορά στις υπηρεσίες οπισθόζευξης (την οπτική ίνα από τον υπαίθριο κατανεμητή ως το αστικό κέντρο). Ακόμα και στην περίπτωση παρόχου που προμηθεύεται υπηρεσίες πρόσβασης στο χάλκινο βρόχο, η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι η μεταπήδηση σε αρχιτεκτονική FTTC που θα του επιτρέψει τη λιανική παροχή προϊόντων VDSL είναι καθόλα τεχνολογικά και επιχειρηματικά εύλογη, αλλά δεν είναι άμεσα υλοποιήσιμη. Όπως έχει εξετασθεί αναλυτικά στην υποκατάσταση ζήτησης σε επίπεδο λιανικής (ενότητα 2.5.3) το κόστος μεταστροφής των τελικών χρηστών από λιανικές υπηρεσίες ADSL σε λιανικές υπηρεσίες VDSL είναι μόλις 5,4€ ανά μήνα όσον αφορά το μηνιαίο πάγιο, η οποία δε θεωρείται αποτρεπτική, δεδομένου ότι ο τελικός πελάτης αποκτά καλύτερη πρόσβαση (μεγαλύτερης ταχύτητας). Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι το επιπλέον λιανικό κόστος μεταστροφής από ευρυζωνική πρόσβαση μέσω δικτύου 55 χαλκού (κυρίως ADSL, ADSL2, ADSL2+) σε ευρυζωνική πρόσβαση μέσω δικτύου οπτι