← Ελλάδα

AP955-004

Κοινοποίηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το BEREC και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές (Ε.Ρ.Α.) άλλων Κρατών − Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στις αγορές:  Χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση [Αγορά 2 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 17ης Δεκεμβρίου 2007 (2007/879/ΕΚ)]  Χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση [Αγορά 1 (ισχύουσας) Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 9ης Οκτωβρίου 2014 (2014/710/ΕΕ)] Σεπτέμβριος 2020 ΕΕΤΤ I Πίνακας Περιεχομένων Κοινοποίησης Στην παρούσα Κοινοποίηση παρουσιάζονται το Σχέδιο Μέτρων, η σχετική εθνική δημόσια διαβούλευση που διεξήγαγε η ΕΕΤΤ, τα σχόλια των συμμετεχόντων και οι απαντήσεις της ΕΕΤΤ στα σχόλια αυτά αναφορικά με τον 4ο κύκλο ανάλυσης των αγορών:  Χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση [Αγορά 2 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 17ης Δεκεμβρίου 2007 (2007/879/ΕΚ)]  Χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση [Αγορά 1 ισχύουσας Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 9ης Οκτωβρίου 2014 (2014/710/ΕΕ)] σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 16 παρ. 2 και 3, 43 παρ. 3 και 45 παρ. 1 του Ν. 4070/2012(ΦΕΚ 82/Α/10.04.2012) και το άρθρο 7 παρ. 3 της Οδηγίας 2002/21/ΕΚ, όπως τροποποιηθείσα, ισχύει. Ειδικότερα:  Κεφάλαιο 1 – Εισαγωγή: Στο πρώτο εισαγωγικό κεφάλαιο της παρούσας κοινοποίησης παρατίθεται συνοπτική παρουσίαση του Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τις αγορές (α) Χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση [Αγορά 2 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2007] και (β) Χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση [Αγορά 1 Σύστασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2014]  Κεφάλαιο 2 – Σχέδιο Μέτρων: Στο δεύτερο κεφάλαιο της παρούσας κοινοποίησης περιλαμβάνεται το αναλυτικό Σχέδιο Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με τις αγορές (α) Χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση και (β) Χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση. Ειδικότερα, παρατίθενται οι θέσεις της ΕΕΤΤ αναφορικά με τον Ορισμό, την Ανάλυση του επιπέδου του Ανταγωνισμού και την Επιβολή ή μη Ρυθμιστικών Υποχρεώσεων στις ως άνω αγορές, όπως αυτές διαμορφώθηκαν κατόπιν και των σχολίων των συμμετεχόντων στη σχετική εθνική δημόσια διαβούλευση που διεξήγαγε η ΕΕΤΤ.  Παράρτημα 1 - Εθνική Δημόσια Διαβούλευση αναφορικά με τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις ρυθμιστικές υποχρεώσεις στις αγορές (α) Χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση και (β) Χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση: Στο πρώτο παράρτημα της παρούσας κοινοποίησης παρατίθεται το κείμενο της σχετικής εθνικής δημόσιας διαβούλευσης που διεξήγαγε η ΕΕΤΤ στις ως άνω αγορές.  Παράρτημα 2 - Απαντήσεις της ΕΕΤΤ στις παρατηρήσεις των συμμετεχόντων παρόχων επί της Εθνικής Δημόσιας Διαβούλευσης της ΕΕΤΤ: Στο παράρτημα 2 της παρούσας κοινοποίησης παρατίθενται οι απαντήσεις που παρείχε η ΕΕΤΤ επί των κυριότερων σημείων των παρατηρήσεων των συμμετεχόντων στην διαβούλευση του παραρτήματος 1, καθώς και αυτούσια τα σχόλια των συμμετεχόντων. 1

  1. Εισαγωγή 1.
  2. 7 Σύνοψη 7 1.1.
  3. Διαδικασία Ανάλυσης Αγορών 7 1.1.
  4. Περίληψη Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ αναφορικά με την αγορά τερματισμού φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα κινητά δίκτυα
  5. ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΡΩΝ 2.
  6. 7 10 Εισαγωγή Σχεδίου Μέτρων 2.1.
  7. Κανονιστικό Πλαίσιο 10 11 2.1.
  8. Μεθοδολογία προσδιορισμού των σχετικών αγορών σύμφωνα με τη Σύσταση 2014 15 2.1.
  9. Η Αγορά 1 της Σύστασης 2014 και η Σύσταση της Επιτροπής 2009/396/ΕΚ σχετικά με την κανονιστική ρύθμιση των τελών τερματισμού σταθερών και κινητών επικοινωνιών 17 2.1.
  10. Η από την ΕΕΤΤ ακολουθούμενη διαδικασία ορισμού και ανάλυσης αγορών 19 2.1.
  11. Μεθοδολογία Ορισμού αγοράς 21 2.1.
  12. Ιστορικό ανάλυσης των σχετικών αγορών διασύνδεσης 23 2.1.6.
  13. Πρώτος γύρος ανάλυσης 23 2.1.6.
  14. Δεύτερος γύρος ανάλυσης 24 2.1.6.
  15. Τρίτος γύρος ανάλυσης/ Ισχύουσα ρύθμιση κατά το χρόνο της ανάλυσης25 2.
  16. Χαρακτηριστικά της Ελληνικής Αγοράς σταθερής τηλεφωνίας και των δικτύων των παρόχων υπηρεσιών σταθερής τηλεφωνίας 26 2.2.
  17. Λιανικές υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας 26 2.2.
  18. Πάροχοι υπηρεσιών σταθερής τηλεφωνίας 27 2.2.
  19. Δομή της λιανικής αγοράς πρόσβασης σταθερής τηλεφωνίας 28 2.2.
  20. Δομή της αγοράς υπηρεσιών κλήσεων από σταθερή θέση 29 2.2.
  21. Υφιστάμενες ρυθμιστικές υποχρεώσεις των λιανικών αγορών σταθερής τηλεφωνίας 33 2.
  22. Ορισμός και ανάλυση της αγοράς λιανικής που σχετίζεται με τη χονδρική αγορά εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση (αγορά 2). 2.3.
  23. Ορισμός σχετικής αγοράς 33 33 2 2.3.1.
  24. Εξέταση του εάν οι τηλεφωνικές κλήσεις που εκκινούν από σταθερή θέση και οι τηλεφωνικές κλήσεις από δίκτυο κινητής ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων 35 2.3.1.
  25. Εξέταση του εάν οι κλήσεις VoIP ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων 40 2.3.1.
  26. Γεωγραφική αγορά 45 2.3.1.
  27. Συμπέρασμα Ορισμού Λιανικής Αγοράς 46 2.3.
  28. Ανάλυση της λιανικής αγοράς κλήσεων απουσία ρύθμισης 2.
  29. 46 Ορισμός και ανάλυση της αγοράς λιανικής που σχετίζεται με τη χονδρική αγορά τερματισμού φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σταθερής (αγορά 1 της Νέας Σύστασης). 2.4.
  30. Ορισμός σχετικής αγοράς 2.4.1.
  31. 54 Ανήκουν οι κλήσεις managed VoIP στην ίδια αγορά με τις κλήσεις PSTN/ISDN BRA που τερματίζουν σε σταθερά δίκτυα 2.4.1.
  32. 53 Ανήκουν οι κλήσεις προς σταθερό δίκτυο στην ίδια σχετική αγορά με τις κλήσεις προς κινητό δίκτυο; 2.4.1.
  33. 53 Συμπέρασμα Ορισμού Λιανικής Αγοράς 55 55 2.4.
  34. Ανάλυση της λιανικής αγοράς κλήσεων σε σταθερή θέση απουσία ρύθμισης της αγοράς 2.
  35. χονδρικής 56 Ορισμός σχετικών αγορών χονδρικής 57 2.5.
  36. Ιστορικό 57 2.5.
  37. Καθορισμός ορίων μεταξύ εκκίνησης κλήσεων, τερματισμού κλήσεων και διαβίβασης 57 2.5.
  38. Χονδρική εκκίνηση κλήσεων από το δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση 2.5.3.
  39. 61 Τεστ τριών κριτηρίων για την αγορά εκκίνησης κλήσεων από σταθερή θέση 62 2.5.3.1.
  40. Ύπαρξη υψηλών και μη παροδικών φραγμών εισόδου και ανταγωνισμού63 2.5.3.1.
  41. Ζητήματα δυναμικής – Απουσία τάσης προς αποτελεσματικό ανταγωνισμό 65 2.5.3.1.
  42. Ανεπάρκεια μόνου του δικαίου περί ανταγωνισμού 2.5.
  43. Χονδρικές αγορές τερματισμού κλήσεων σε χωριστά δίκτυα σε σταθερή θέση 65 66 2.5.4.
  44. Εισαγωγή 2.5.4.
  45. Η σχετική αγορά υπηρεσιών χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε σταθερή θέση είναι μια αγορά ανά δίκτυο; 66 67 3 2.5.4.
  46. Ο τερματισμός κλήσεων σε τελικούς χρήστες ανήκει στην ίδια αγορά με τον τερματισμό κλήσεων σε παρόχους υπηρεσιών; 2.5.4.
  47. 68 Η ιδιοπαροχή τερματισμού κλήσεων σε τελικούς χρήστες ανήκει στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων; 70 2.5.4.
  48. Συμπέρασμα 71 2.5.4.
  49. Σχετική γεωγραφική αγορά 71 2.5.4.
  50. Συμπέρασμα 71 2.
  51. Ανάλυση αγοράς χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε σταθερά δίκτυα 72 2.6.
  52. Μεθοδολογία ανάλυσης 72 2.6.
  53. Εξέλιξη των Μεριδίων Αγοράς 73 2.6.
  54. Φραγμοί εισόδου και δυνητικός ανταγωνισμός 74 2.6.
  55. Ισχύς επί των τιμών 74 2.6.
  56. Αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς 74 2.6.
  57. Συμπέρασμα 76 Κανονιστικές Υποχρεώσεις 76 2.7.
  58. Ανάγκη Ex ante Ρύθμισης 76 2.7.
  59. Προβλήματα ανταγωνισμού ελλείψει ex ante ρύθμισης 77 2.7.
  60. Άρνηση παροχής/άρνηση πρόσβασης 78 2.7.
  61. Κάθετη επέκταση με άλλα μέσα πλην της τιμολόγησης 79 2.7.
  62. Κάθετη επέκταση μέσω τιμολόγησης 79 2.7.
  63. Δυνατές Κανονιστικές Υποχρεώσεις 80 2.
  64. 2.7.6.
  65. Υποχρέωση πρόσβασης σε και χρήσης ειδικών ευκολιών δικτύου 81 2.7.6.
  66. Υποχρέωση διαφάνειας 82 2.7.6.
  67. Υποχρέωση αμεροληψίας 82 2.7.6.
  68. Υποχρέωση λογιστικού διαχωρισμού 83 2.7.6.
  69. Έλεγχος τιμών και κοστολόγηση 84 2.7.
  70. Υφιστάμενες Κανονιστικές Υποχρεώσεις βάσει της Απόφασης της ΕΕΤΤ υπ’ αριθμ. 714/09/10.04.2014 (3ος γύρος ανάλυσης) 86 2.7.7.
  71. Κανονιστικές Υποχρεώσεις που επιβλήθηκαν στον ΟΤΕ 87 2.7.7.
  72. Κανονιστικές υποχρεώσεις που επιβλήθηκαν στους εναλλακτικούς 89 2.7.
  73. Προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις του ΟΤΕ 2.7.8.
  74. 90 Η υποχρέωση πρόσβασης και χρήσης ειδικών στοιχείων του δικτύου και συναφών ευκολιών 90 4 2.7.8.
  75. Υποχρέωση μη διακριτικής μεταχείρισης 92 2.7.8.
  76. Η υποχρέωση διαφάνειας 93 2.7.8.
  77. Η υποχρέωση ελέγχου τιμών και κοστολόγησης 97 2.7.8.
  78. Η υποχρέωση λογιστικού διαχωρισμού 100 2.7.
  79. Προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις των εναλλακτικών που παρέχουν χονδρικό τερματισμό κλήσεων 2.7.9.
  80. 102 Υποχρέωση παροχής χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε άλλους παρόχους δημοσίων δικτύων 103 2.7.9.
  81. Υποχρέωση διαφάνειας 103 2.7.9.
  82. Η υποχρέωση μη διακριτικής μεταχείρισης 104 2.7.9.
  83. Η υποχρέωση ελέγχου τιμών και κοστολόγησης 105 2.7.
  84. Άρση κανονιστικών υποχρεώσεων του ΟΤΕ στην αγορά εκκίνησης κλήσεων από σταθερή θέση 2.
  85. Εξέταση κατά πόσο η λιανική αγορά τερματισμού είναι ανταγωνιστική με τις επιβαλλόμενες ρυθμίσεις στη χονδρική αγορά 2.
  86. 106 108 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A: Λίστα Παρόχων με ΣΙΑ στις Σχετικές Αγορές Χονδρικού Τερματισμού Κλήσεων 108 2.
  87. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B: Ελάχιστο περιεχόμενο της Προσφοράς Αναφοράς Διασύνδεσης του ΟΤΕ (RIO) 110
  88. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: Εθνική Δημόσια Διαβούλευση αναφορικά με τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις ρυθμιστικές υποχρεώσεις στις αγορές χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση και χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση 113
  89. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2: Απαντήσεις της ΕΕΤΤ στις παρατηρήσεις των συμμετεχόντων παρόχων επί της από 24.12.2019 διεξαχθείσας Εθνικής Δημόσιας Διαβούλευσης της ΕΕΤΤ [σύμφωνα με το Άρθρο 17 του ν. 4070/2012 (ΦΕΚ 82/Α/10.04.2012), και το άρθρο 6 της Οδηγίας 2002/21/ΕΚ, όπως τροποποιηθείας ισχύει], αναφορικά με τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου του ανταγωνισμού, και τις προτεινόμενες καονιστικές υποχρεώσεις στις αφορές (α) Χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση και (β) Χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση 114 5 Λίστα Πινάκων Πίνακας 1: Αριθμός σταθερών γραμμών πρόσβασης και ποσοστό διείσδυσης αυτών στο πληθυσμό 27 Πίνακας 2: Αριθμός εναλλακτικών παρόχων υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση 28 Πίνακας 3: Μερίδια αγοράς βάσει των γραμμών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, Δεκ. 2013 – Δεκ. 2018 28 Πίνακας 4: Αριθμός γραμμών ΠΦ και ΧΕΓ 29 Πίνακας 5 (α): Όγκος κλήσεων (σε λεπτά) 30 Πίνακας 6: Όγκος των βασικών τύπων κλήσεων (αστικές, υπεραστικές, από σταθερό σε κινητό και διεθνείς), μερίδια αγοράς (βάσει όγκου), ετήσια μεταβολή του όγκου και % ετήσιας μεταβολής του όγκου, για άμεσα και έμμεσα συνδεδεμένους συνδρομητές 32 Πίνακας 7: Συνδρομές Homezone 37 Πίνακας 8: Όγκος βασικών τύπων κλήσεων και όγκος κλήσεων Homezone 38 Πίνακας 9: Όγκος των βασικών τύπων κλήσεων που εκκινούν από σταθερό και κινητό τηλέφωνο, ετήσια μεταβολή, % ετήσιας μεταβολής 39 Πίνακας 10: Όγκος κλήσεων (σε λεπτά) ανά κατηγορία (που εξυπηρετείται μέσω υπηρεσίας χονδρικής εκκίνησης κλήσεων) 47 Πίνακας 11: Όγκος κλήσεων (σε λεπτά) που εκκινούν από σταθερή θέση 48 Πίνακας 12: Μερίδια κλήσεων 48 Πίνακας 13: Ποσοστό κλήσεων που εξυπηρετούνται μέσω χονδρικής εκκίνησης κλήσεων 48 Πίνακας 14: Όγκος (σε λεπτά) και μερίδιο κλήσεων ΟΤΕ απουσία ρύθμισης χονδρικής εκκίνησης κλήσεων 49 Πίνακας 16: Λίστα παρόχων που παρέχουν χονδρικό τερματισμό κλήσεων σε χωριστά τηλεφωνικά δίκτυα σε σταθερή θέση 108 6
  90. Εισαγωγή 1.
  91. Σύνοψη 1.1.
  92. Διαδικασία Ανάλυσης Αγορών Η ΕΕΤΤ διεξήγαγε εθνική δημόσια διαβούλευση αναφορικά με τον ορισμό, την ανάλυση του επιπέδου ανταγωνισμού και τις προτεινόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις στις αγορές εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση και τερματισμού φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση καλώντας τους ενδιαφερόμενους φορείς να υποβάλουν τις απόψεις τους από 24 Δεκεμβρίου 2019 έως 9 Μαρτίου
  93. Η ΕΕΤΤ, στο παρόν κείμενο κοινοποίησης του Σχεδίου Μέτρων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το BEREC και τις Ρυθμιστικές Αρχές των Κρατών Μελών, παρέχει αναλυτικές απαντήσεις επί των κυριότερων σημείων των παρατηρήσεων στη δημόσια διαβούλευση και κοινοποιεί το κείμενο, το οποίο έχει τροποποιήσει κατάλληλα σύμφωνα με τα σχόλια που αποδέχθηκε. 1.1.
  94. Περίληψη Σχεδίου Μέτρων της ΕΕΤΤ Στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάλυσης αγορών, η ΕΕΤΤ προέβη σε εξέταση των συνθηκών που επικρατούν στις αγορές εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχονται σε σταθερή θέση και τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕΤΤ κατέληξε στα εξής αρχικά συμπεράσματα: ΑΓΟΡΑ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ ΚΛΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧEΤΑΙ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΗ ΘΕΣΗ  Η ΕΕΤΤ προέβη στον ορισμό της σχετικής κατάντη αγοράς της χονδρικής αγοράς εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο. Η αγορά λιανικής αφορά τις κλήσεις που εκκινούν από σταθερή θέση ανεξαρτήτου τεχνολογίας σε όλη την επικράτεια.  Στη συνέχεια, η ΕΕΤΤ προέβη στην ανάλυση της λιανικής αγοράς κλήσεων που εκκινούν από σταθερή θέση απουσία ρύθμισης της αγοράς χονδρικής και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είναι αναγκαία η κανονιστική ρύθμιση της χονδρικής αγοράς εκκίνησης κλήσεων.  Αναφορικά με τον ορισμό της αγοράς χονδρικής εκκίνησης κλήσεων από το δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, η ΕΕΤΤ παρέπεμψε στον αντίστοιχο ορισμό στο πλαίσιο του τρίτου γύρου ανάλυσης αγορών.  Τέλος, λόγω του γεγονότος ότι η ΕΕΤΤ επέβαλε στον ΟΤΕ κανονιστικές υποχρεώσεις ως επιχείρηση με Σημαντική Ισχύ στην υπό εξέταση αγορά λόγω έλλειψης αποτελεσματικού ανταγωνισμού κατά τον 3ο κύκλο (Απόφαση της 714/09/10.04.2014 (ΦΕΚ 1049/Β/28.04.2014) και η εν λόγω αγορά δεν περιλαμβάνεται στην Αναθεωρημένη Σύσταση για τις Σχετικές Αγορές 7 του 2014, η ΕΕΤΤ όφειλε να εξετάσει τα τρία κριτήρια. Κατά την εξέτασή τους συμπέρανε ότι δεν πληρούνται σωρευτικά για την αγορά εκκίνησης κλήσεων από σταθερή θέση (αποτυχία του πρώτου κριτηρίου) και συνεπώς η αγορά εκκίνησης κλήσεων από σταθερή θέση δεν πρέπει να εξακολουθήσει να υπόκειται σε ex ante ρύθμιση. ΑΓΟΡΑ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΛΗΣΕΩΝ ΣΕ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ ΔΙΚΤΥΑ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΗ ΘΕΣΗ  Η ΕΕΤΤ προέβη στον ορισμό της σχετικής κατάντη αγοράς τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα σταθερά δίκτυα. Η λιανική αγορά φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα σταθερά δίκτυα θα χαρακτηριζόταν από έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού σε περίπτωση απουσίας ρύθμισης σε επίπεδο χονδρικής. Κατά συνέπεια, η ΕΕΤΤ συμπέρανε ότι απαιτείται ρυθμιστική παρέμβαση σε επίπεδο χονδρικής και συγκεκριμένα στην αγορά χονδρικού τερματισμού φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σταθερής για να αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες του ανταγωνισμού σε επίπεδο λιανικής.  Η χονδρική αγορά τερματισμού φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σταθερής περιλαμβάνει το χονδρικό τερματισμό κλήσεων σε τελικούς χρήστες και περιλαμβάνει κλήσεις σε γεωγραφικούς αριθμούς. Ο χονδρικός τερματισμός κλήσεων σε παρόχους υπηρεσιών δεν εμπίπτει στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων με το χονδρικό τερματισμό κλήσεων σε τελικούς χρήστες στο σταθερό δίκτυο. Η ιδιοπαροχή τερματισμού κλήσεων σε τελικούς χρήστες σε ένα σταθερό δίκτυο συμπεριλαμβάνεται στη σχετική αγορά προϊόντων. Τέλος, το γεωγραφικό εύρος της αγοράς είναι η περιοχή που καλύπτει κάθε δίκτυο.  Κατά την αναλύση της χονδρικής αγοράς, η ΕΕΤΤ συμπέρανε ότι η σχετική αγορά τερματισμού φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σταθερής δεν είναι επαρκώς ανταγωνιστική και κάθε πάροχος θα πρέπει να οριστεί ως έχων ΣΙΑ στη σχετική αγορά για τον τερματισμό φωνητικών κλήσεων στο δίκτυό του.  Στη συνέχεια, η ΕΕΤΤ πρότεινε την επιβολή των ακόλουθων κανονιστικών υποχρεώσεων στον ΟΤΕ για να αντιμετωπίσει την έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού:  Υποχρεώσεις πρόσβασης και χρήσης ειδικών ευκολιών δικτύου  Υποχρεώσεις αμεροληψίας  Υποχρεώσεις διαφάνειας, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η υποχρέωση δημοσίευσης προσφοράς αναφοράς  Υποχρέωση λογιστικού διαχωρισμού  Υποχρέωση ελέγχου τιμών και κοστολόγησης.  Επιπλέον, η ΕΕΤΤ πρότεινε την επιβολή των ακόλουθων κανονιστικών υποχρεώσεων στους εναλλακτικούς παρόχους για να αντιμετωπίσει την έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού: 8  Υποχρεώσεις πρόσβασης και χρήσης ειδικών ευκολιών δικτύου  Υποχρεώσεις αμεροληψίας  Υποχρεώσεις διαφάνειας (εξαιρουμένης της υποχρέωσης δημοσίευσης προσφοράς αναφοράς)  Υποχρέωση ελέγχου τιμών και κοστολόγησης Η προτεινόμενη ρύθμιση της χονδρικής αγοράς τερματισμού φωνητικών κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σταθερής κρίνεται ότι μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα προβλήματα ανταγωνισμού που εντοπίζονται στην σχετική αγορά λιανικής. 9
  95. ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΡΩΝ 2.
  96. Εισαγωγή Σχεδίου Μέτρων Η Οδηγία Πλαίσιο (Οδηγία 2002/21/ΕΚ), όπως ισχύει τροποποιηθείσα με την Οδηγία 2009/140/ΕΚ1, ιδίως το άρθρο 8 αυτής, (άρθρο 3 του ν. 4070/2012, ΦΕΚ 82/Α/2012, όπως ισχύει) θέτει ως στόχους πολιτικής που διέπουν τη δράση της Εθνικής Ρυθμιστικής Αρχής (της ΕΕΤΤ) κατά την άσκηση των καθηκόντων της στον τομέα παροχής δικτύων ή/και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών:  την προώθηση του ανταγωνισμού  τη συμβολή στην ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς, και  την προώθηση των συμφερόντων των χρηστών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 8, παρ. 52 της Οδηγίας Πλαίσιο, όπως αυτή κατά τα ως άνω τροποποιηθείσα, ισχύει, ορίζει ότι «Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές εφαρμόζουν προς επίτευξη των στόχων πολιτικής που αναφέρονται στις παραγράφους 2, 3 και 4, αντικειμενικές, διαφανείς, αμερόληπτες και αναλογικές ρυθμιστικές αρχές, ιδίως μέσω: α) της προαγωγής της κανονιστικής προβλεψιμότητας μέσω της διασφάλισης συνεπούς κανονιστικής προσέγγισης κατά τη διάρκεια ενδεδειγμένων περιόδων ανασκόπησης, β) της εξασφάλισης ότι, σε παρόμοιες περιπτώσεις, δεν γίνεται διάκριση στην αντιμετώπιση των επιχειρήσεων που παρέχουν δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, γ) της εξασφάλισης του ανταγωνισμού προς όφελος των καταναλωτών και της προώθησης, κατά περίπτωση, ανταγωνισμού υποδομών, δ) της προώθησης αποτελεσματικών επενδύσεων και καινοτομιών όσον αφορά νέες και ενισχυμένες υποδομές, συνυπολογίζοντας τη μέριμνα ότι οιαδήποτε υποχρέωση πρόσβασης λαμβάνει δεόντως υπόψη τους κινδύνους που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις που πραγματοποιούν την επένδυση και επιτρέποντας διάφορες ρυθμίσεις συνεργασίας μεταξύ επενδυτών και φορέων που ζητούν πρόσβαση προκειμένου να επιμεριστεί ο επενδυτικός κίνδυνος με ταυτόχρονη διασφάλιση του ανταγωνισμού στην αγορά και της αρχής της μη εισαγωγής διακρίσεων, ε) του δέοντος συνυπολογισμού των ποικίλων συνθηκών όσον αφορά τον ανταγωνισμό και τους καταναλωτές που υφίστανται στις 1 Οδηγία 2009/140/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25 ης Νοεμβρίου 2009, για την τροποποίηση των οδηγιών 2002/21/ΕΚ σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, 2002/19/ΕΚ σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες καθώς και με τη διασύνδεσή τους, και 2002/20/ΕΚ για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, L 337/37, 18.12.2009 2 Η παράγραφος 5 προστέθηκε στο άρθρο 8 δια του άρθρου 1, της παραγράφου

(8), στοιχείου η) της ως άνω τροποποιητικής της Οδηγίας Πλαίσιο Οδηγίας 2009/140/ΕΚ, L 337/51,18.12.2009 10 διάφορες γεωγραφικές ζώνες του ίδιου κράτους μέλους, στ) της επιβολής ex ante ρυθμιστικών υποχρεώσεων μόνον εφόσον δεν υφίσταται αποτελεσματικός και βιώσιμος ανταγωνισμός και της άρσης των υποχρεώσεων αυτών αφ’ ης στιγμής πληρούται αυτή η προϋπόθεση.» Στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης, και προς επίτευξη των ανωτέρω στόχων, η ΕΕΤΤ εφαρμόζει αντικειμενικές, διαφανείς, αμερόληπτες και αναλογικές ρυθμιστικές αρχές για την προώθηση του ανταγωνισμού και τη διασφάλιση του, κατά το μέγιστο, οφέλους για τους τελικούς χρήστες σε επίπεδο τιμής, επιλογών και ποιότητας. 2.1.1. Κανονιστικό Πλαίσιο Σύμφωνα με το ισχύον εθνικό και κοινοτικό κανονιστικό πλαίσιο3 αναφορικά με τον ορισμό σχετικών αγορών προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών που 3 Το εν λόγω πλαίσιο συναπαρτίζεται ιδίως από τα κάτωθι νομοθετικά/κανονιστικά κείμενα:       τo Ν. 4070/2012, και ιδίως τα άρθρα 3, 12 περιπτώσεις α, ι, και ια, 16, 17, και τα άρθρα 41 έως και 54, αυτού, (εφεξής ο Νόμος), τις Οδηγίες: Οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ L 108/33, 24.4.2002, (εφεξής Οδηγία Πλαίσιο), Οδηγία 2002/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες, καθώς και με τη διασύνδεσή τους (ΕΕ L 108/7, 24.4.2002), (εφεξής Οδηγία για την Πρόσβαση), και Οδηγία 2002/20/ΕΚ για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (EE L 108, 24.4.2002), (εφεξής Οδηγία για την Αδειοδότηση), όπως αυτές τροποποιήθηκαν με την Οδηγία 2009/140/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης Νοεμβρίου 2009, για την τροποποίηση των οδηγιών 2002/21/ΕΚ σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, 2002/19/ΕΚ σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες καθώς και με τη διασύνδεσή τους, και 2002/20/ΕΚ για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, (EE L 337/37, 18.12.2009) τις Οδηγίες: Οδηγία 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ L 108/51, 24.4.2002), (εφεξής Οδηγία Καθολικής Υπηρεσίας), Οδηγία 2002/58/ΕΚ σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών και τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 για τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών, όπως τροποποιήθηκαν με την Οδηγία 2009/136/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης Νοεμβρίου 2009, για την τροποποίηση της Οδηγίας 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, την Οδηγία 2002/77/ΕΚ της Επιτροπής της 16ης Σεπτεμβρίου 2002 σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ L 249/21, 17.9.2002), (εφεξής Οδηγία για τον Ανταγωνισμό), τη Σύσταση της Επιτροπής της 9ης Οκτωβρίου 2014 «σχετικά με σημαντικές αγορές προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, οι οποίες επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση, σύμφωνα με την οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών» (2014/710/EΕ), το Επεξηγηματικό Σημείωμα της Επιτροπής «EXPLANATORY NOTE Accompanying the document «Commission Recommendation on relevant product and service markets within the electronic communications sector susceptible to ex ante regulation in accordance with Directive 2002/21/EC of the European Parliament and of the Council on a common regulatory framework for electronic communications networks and services», (SWD
(2014)298), 11 επιδέχονται εκ των προτέρων ρύθμιση, την ανάλυση του επιπέδου του ανταγωνισμού και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στις ως άνω αγορές, η ΕΕΤΤ καλείται να ορίσει σχετικές αγορές στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές συνθήκες, ιδίως να ορίσει τις σχετικές γεωγραφικές αγορές στην Ελληνική επικράτεια, ακολουθώντας τη διαδικασία ταυτοποίησης και ορισμού αγορών που τίθεται στην Οδηγία Πλαίσιο4, όπως αυτή τροποποιηθείσα ισχύει. Σύμφωνα με το άρθρο 16, παρ. 1 και 24 της Οδηγίας Πλαίσιο, όπως αυτή ισχύει, «1.Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές διεξάγουν ανάλυση των σχετικών αγορών βασιζόμενες στις αγορές που ταυτοποιούνται στη σύσταση και λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τους τις κατευθυντήριες γραμμές. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε η ανάλυση αυτή να διεξάγεται, κατά περίπτωση, σε συνεργασία με τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές ανταγωνισμού.
  1. Όταν εθνική ρυθμιστική αρχή, δυνάμει των παραγράφων 3 ή 4 του παρόντος άρθρου, του άρθρου 17 της Οδηγίας 2002/22/ΕΚ (οδηγία για την καθολική υπηρεσία) ή του άρθρου 8 της οδηγίας 2002/19/ΕΚ (οδηγία για την πρόσβαση), πρέπει να καθορίσει εάν θα επιβληθούν, θα διατηρηθούν, θα τροποποιηθούν ή θα αρθούν υποχρεώσεις επιχειρήσεων, καθορίζει με βάση την ανάλυση αγοράς κατά την παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου, κατά πόσον μία σχετική αγορά είναι όντως ανταγωνιστική». Σύμφωνα με το άρθρο 41 παράγραφος 3 του Ν.4070/2012: «
  3. Η διαδικασία ανάλυσης της αγοράς περιλαμβάνει τον ορισμό των σχετικών αγορών, τη διενέργεια ανάλυσης του επιπέδου του ανταγωνισμού, τον ορισμό επιχειρήσεων με Σημαντική Ισχύ και τον προσδιορισμό των κατά περίπτωση κατάλληλων και αναλογικών ειδικών κανονιστικών υποχρεώσεων. Κατά τη διαδικασία ανάλυσης των σχετικών αγορών, καθώς και κάθε φορά που το κρίνει αναγκαίο, για την άσκηση των αρμοδιοτήτων της από τον παρόντα νόμο, η ΕΕΤΤ μπορεί να ζητά τη συνδρομή της Επιτροπής Ανταγωνισμού».    4 τις Κατευθυντήριες Γραμμές για την ανάλυση της αγοράς και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στην αγορά βάσει του ενωσιακού κανονιστικού πλαισίου για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (2018/C159/01) (εφεξής Κατευθυντήριες Γραμμές), το Κείμενο της Επιτροπής «COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT Accompanying the document COMMUNICATION FROM THE COMMISSION Guidelines on market analysis and the assessment of significant market power under the EU regulatory framework for electronic communications networks and services (Text with EEA relevance) {C
(2018)2374 final}, τη Σύσταση Ε
(2008)5925 της Επιτροπής σχετικά με τις κοινοποιήσεις, τις προθεσμίες και τις διαβουλεύσεις που προβλέπονται στο άρθρο 7 της οδηγίας 2002/21/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Μαρτίου 2002 σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όπως εκάστοτε ισχύει, (2008/850/ΕΚ), Οδηγία Πλαίσιο, Άρθρο 15, όπως τροποποιήθηκε δια του άρθρου 1, παρ. 17 της ως άνω τροποποιητικής της Οδηγίας Πλαίσιο Οδηγίας 2009/140/ΕΚ, L 337/37,18.12.2009 12 Στη Σύσταση της Επιτροπής της 9ης Οκτωβρίου 2014, «σχετικά με σημαντικές αγορές προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, οι οποίες επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση, σύμφωνα με την οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών», (εφεξής Σύσταση 2014), και σύμφωνα με την κατ’ ερμηνεία αυτής Αιτιολογική Έκθεση, (SWD
(2014)298), αναφέρεται ότι: «Κατά τον ορισμό των σχετικών αγορών που αντιστοιχούν στις εθνικές συνθήκες, σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 3 της οδηγίας 2002/21/ΕΚ, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να διενεργούν ανάλυση των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών που προσδιορίζονται στο παράρτημα»
  1. Η διαδικασία ορισμού αγορών στοχεύει στο να προσδιορίσει με συστηματικό τρόπο τις ανταγωνιστικές πιέσεις που υφίστανται οι πάροχοι υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών και δικτύων. Μια «σχετική αγορά προϊόντων» αποτελείται από το σύνολο των προϊόντων ή υπηρεσιών που είναι επαρκώς εναλλάξιμα ή υποκατάστατα, όχι μόνο από την άποψη των αντικειμενικών χαρακτηριστικών τους, της τιμής ή της επιδιωκόμενης χρήσης τους, αλλά και τις συνθήκες ανταγωνισμού ή/ και τη διάρθρωση της προσφοράς και της ζήτησης στην εν λόγω αγορά
  2. Σύμφωνα με τη Σύσταση 2014, «Αφετηρία για τον προσδιορισμό των αγορών χονδρικής που επιδέχονται εκ των προτέρων ρύθμιση είναι, τόσο για την Επιτροπή όσο και για τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, η ανάλυση των αντίστοιχων αγορών λιανικής. Η εν λόγω ανάλυση αγορών λιανικής διενεργείται με συνεκτίμηση των μελλοντικών προοπτικών όσον αφορά τη δυνατότητα υποκατάστασης της ζήτησης και, ανάλογα με την περίπτωση, της προσφοράς, σε δεδομένο χρονικό ορίζοντα. Κατά τον ορισμό των σχετικών αγορών σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 3 της οδηγίας 2002/21/ΕΚ, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να προσδιορίζουν μια γεωγραφική περιοχή όπου οι συνθήκες ανταγωνισμού είναι παρόμοιες ή επαρκώς ομοιογενείς και η οποία διακρίνεται από γειτονικές περιοχές όπου επικρατούν αισθητά διαφορετικές συνθήκες ανταγωνισμού, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη το ζήτημα του κατά πόσον η επιχείρηση με δυνητικά σημαντική ισχύ στην αγορά ενεργεί ομοιόμορφα στο σύνολο της οικείας περιοχής δικτύου ή αντιμετωπίζει αισθητά διαφορετικές συνθήκες ανταγωνισμού, σε βαθμό ώστε οι δραστηριότητές 7 της να περιορίζονται σε ορισμένες περιοχές, όχι όμως σε άλλες» . Δεδομένου ότι η ανάλυση 5 άρθρο 1 της Σύστασης 2014 6 Βλ. παραδείγματος χάριν, Υπόθεση Michelin v. Commission [1983] ECR 3461, Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον ορισμό σχετικών αγορών για τους σκοπούς του Κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού (“Η Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον Ορισμό Αγορών”), ΕΕ 1997 C 372/3, και τις Κατευθυντήριες Γραμμές. 7 Σημείο 7 του προοιμίου της Σύστασης 2014 13 αγορών, όπως αυτή διεξάγεται από τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές, οφείλει να έχει μία μελλοντική προοπτική (forward-looking), οι αγορές, σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση της ανωτέρω Σύστασης, ορίζονται αντιστοίχως, λαμβάνοντας υπόψη την ως άνω εξελιξιμότητα. Στο ίδιο πλαίσιο, και ήδη με το προοίμιο 27 της Οδηγίας Πλαίσιο, αναφέρονταν ότι «[…] Στην ανάλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού θα πρέπει να περιλαμβάνεται ανάλυση του κατά πόσον η αγορά έχει ανταγωνιστικές προοπτικές και, κατά συνέπεια, κατά πόσον η τυχόν έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού θα έχει διάρκεια. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα αντιμετωπίσουν επίσης το θέμα των αναδυόμενων αγορών, όπου εκ των πραγμάτων, η εταιρεία που ηγείται της αγοράς είναι πιθανό να διαθέτει σημαντικό μερίδιο της αγοράς αλλά δεν θα πρέπει να της επιβάλλονται άτοπες υποχρεώσεις. Η Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάζει τακτικά τις κατευθυντήριες γραμμές ώστε να διασφαλίζει ότι αυτές παραμένουν επίκαιρες σε μία ταχέως εξελισσόμενη αγορά. […]». Ο ορισμός της σχετικής αγοράς προσδιορίζει τους περιορισμούς που υφίστανται οι πάροχοι κατά τον καθορισμό των τιμών τους λόγω υποκατάστασης από πλευράς προσφοράς και ζήτησης. Για το σκοπό ορισμού της σχετικής αγοράς, η ΕΕΤΤ λαμβάνει υπόψη μια σειρά μεθόδων κατά την αξιολόγηση της υποκατάστασης της ζήτησης και της προσφοράς, συμπεριλαμβανομένου και του SSNIP τεστ, όπου αυτό είναι πρακτικά δυνατό
  3. Μια «σχετική γεωγραφική αγορά» περιλαμβάνει την περιοχή όπου οι σχετικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην παροχή και προμήθεια προϊόντων ή/ και υπηρεσιών, στην οποία οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς και διακριτές από γειτονικές περιοχές, όπου οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι ουσιαστικά διαφορετικές. Σύμφωνα με το άρθρο 15, παρ.1 της Οδηγίας Πλαίσιο, όπως ισχύει, «…στη σύσταση προσδιορίζονται,…, οι αγορές προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, τα χαρακτηριστικά των οποίων είναι δυνατόν να αιτιολογούν την επιβολή των κανονιστικών υποχρεώσεων που ορίζονται στις ειδικές οδηγίες …». Κατά συνέπεια, κρίνεται απαραίτητη η καταγραφή εκείνων των χαρακτηριστικών, τα οποία και τελικά καθιστούν μία συγκεκριμένη αγορά ως υποκείμενη σε εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση.9 8 Βλ. την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον Ορισμό Αγορών και τις Κατευθυντήριες Γραμμές. 9 Βλ. την Αιτιολογική Έκθεση της Σύστασης του 2007 [SEC
(2007), 1483 final], σελ. 6 14 Σύμφωνα και με τη Σύσταση 2014, για τον προσδιορισμό των αγορών που επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση ενδείκνυται η σωρευτική εφαρμογή τριών κριτηρίων και συγκεκριμένα: − Η παρουσία υψηλών και μη παροδικών φραγμών εισόδου (διαρθρωτικού, νομικού ή ρυθμιστικού χαρακτήρα), − Η δομή της αγοράς να μην τείνει προς αποτελεσματικό ανταγωνισμό μέσα στο σχετικό χρονικό ορίζοντα και − Η εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού να μην επαρκεί αφ’ εαυτής για την αντιμετώπιση των αστοχιών της υπόψη αγοράς. Σημειώνεται ότι οι αγορές που απαριθμούνται στο Παράρτημα της Σύστασης 2014 έχουν προσδιορισθεί βάσει των τριών υπόψη σωρευτικών κριτηρίων. Για αγορές που δεν έχουν περιληφθεί στο Παράρτημα (ως άνω) της Σύστασης, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές, πρέπει να εξετάσουν κατά πόσο πληρούνται τα τρία αυτά κριτήρια στην εκάστοτε αγορά. 2.1.
  1. Μεθοδολογία προσδιορισμού των σχετικών αγορών σύμφωνα με τη Σύσταση της 9ης Οκτωβρίου 2014 (2014/710/ΕΕ) Το σημείο 10 του προοιμίου της ίδιας Σύστασης προβλέπει ότι: «Εάν η αγορά λιανικής δεν έχει προοπτικές να είναι πραγματικά ανταγωνιστική χωρίς εκ των προτέρων ρύθμιση, θα πρέπει να αξιολογούνται οι αντίστοιχες αγορές χονδρικής που επιδέχονται εκ των προτέρων ρύθμιση σύμφωνα με το άρθρο 16 της οδηγίας 2002/21/ΕΚ…. … Από την άλλη πλευρά, εάν η εξεταζόμενη αγορά λιανικής έχει προοπτικές να είναι πραγματικά ανταγωνιστική χωρίς εκ των προτέρων ρύθμισή της ή των αντίστοιχων αγορών χονδρικής, αυτό θα πρέπει να οδηγεί την εθνική ρυθμιστική αρχή στο συμπέρασμα ότι δεν χρειάζεται πλέον ρύθμιση σε επίπεδο χονδρικής. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να αξιολογούνται οι αντίστοιχες σημαντικές αγορές χονδρικής με απώτερο σκοπό την άρση της εκ των προτέρων κανονιστικής ρύθμισης. Όταν οι αγορές χονδρικής είναι κάθετα συνδεδεμένες στην αλυσίδα εφοδιασμού, η πρώτη αγορά χονδρικής που θα πρέπει να υποβάλλεται σε ανάλυση είναι εκείνη που απέχει περισσότερο, ανάντη, από την εξεταζόμενη αγορά λιανικής.» Σύμφωνα με τα ανωτέρω, στην παρούσα εξέταση θα πρέπει να γίνει έλεγχος του κατά πόσο η λιανική αγορά εθνικών κλήσεων που εκκινούν σε σταθερή θέση (κατάντη αγορά της χονδρικής αγοράς εκίνησης κλήσεων σε σταθερή θέση) και η λιανική αγορά κλήσεων που τερματίζουν σε σταθερή θέση (κατάντη αγορά της χονδρικής αγοράς τερματισμού κλήσεων σε σταθερή θέση) θα ήταν ανταγωνιστικές σε περίπτωση άρσης των αντίστοιχων ρυθμίσεων σε επίπεδο χονδρικής. Υπό 15 το πρίσμα αυτό, η ΕΕΤΤ θα πρέπει να εξετάσει όλους τους υπάρχοντες και πιθανούς ανταγωνιστικούς περιορισμούς (competitive constraints) και τις πιθανές βλάβες στον τελικό καταναλωτή (consumer harm). Σύμφωνα με τη Σύσταση 2014, όταν μία αγορά λιανικής αναγνωρίζεται ως μη αποτελεσματικά ανταγωνιστική απουσία ρύθμισης, η αγορά που πρέπει να εξεταστεί πρώτη είναι αυτή που βρίσκεται ψηλότερα από τις ανάντη χονδρικές αγορές της κάθετης αλυσίδας προσφοράς. Λαμβάνοντας υπόψη τη ρύθμιση ex ante –αν υπάρχει- στη συγκεκριμένη αγορά, πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα ΣΙΑ στις σχετιζόμενες κατάντη αγορές σε μία μελλοντοστρεφή προοπτική. Συνεπώς, η ΕΕΤΤ οφείλει να εξετάσει βαθμιαία όλες τις κατάντη αγορές μίας ρυθμιζόμενης ανάντη αγοράς. Μία αγορά λιανικής μπορεί να τεθεί σε καθεστώς ρύθμισης μόνο στην περίπτωση που δεν είναι ανταγωνιστική παρά τη ρύθμιση όλων των ανάντη αγορών στην κάθετη αλυσίδα προσφοράς. Χονδρική αγορά εκκίνησης κλήσεων σε σταθερή θέση Τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει η ΕΕΤΤ κατά τη διαδικασία ανάλυσης της χονδρικής αγοράς εκκίνησης κλήσεων σε σταθερή θέση είναι τα ακόλουθα:  Ορισμός της αγοράς εθνικών κλήσεων που παρέχονται σε σταθερή θέση στην Ελλάδα και ανάλυσή της, θεωρώντας ότι δεν υπάρχει εκ των προτέρων ρύθμιση της ανάντη χονδρικής αγοράς.  Σε περίπτωση που προκύψει ότι η αγορά λιανικής είναι μη ανταγωνιστική, ορισμός της αγοράς που βρίσκεται ψηλότερα στο vertical supply chain, δηλαδή της χονδρικής αγοράς εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, (αγορά 2 της Σύστασης του 2007), ανάλυσή της και –σε περίπτωση που διαπιστωθεί έλλειψη ανταγωνισμού- επιβολή κατάλληλων ρυθμιστικών υποχρεώσεων.  Εξέταση της επίπτωσης της ρύθμισης της αγοράς 2 στην ορισθείσα αγορά λιανικής βάσει της μεθοδολογίας modified greenfield. Σε περίπτωση που η ρύθμιση της αγοράς 2 δεν αρκεί ώστε να καταστεί η αγορά εθνικών κλήσεων που παρέχονται σε σταθερή θέση στην Ελλάδα ανταγωνιστική, εφαρμογή του τεστ των τριών κριτηρίων για την αγορά λιανικής, και στην περίπτωση που πληρούνται τα τρία κριτήρια, εξέταση του επιπέδου του ανταγωνισμού και επιλογή κατάλληλων υποχρεώσεων στο επίπεδο λιανικής. Το βήμα αυτό είναι απαραίτητο καθότι δεν υπάρχει άλλη ανάντη χονδρική αγορά, η ρύθμιση της οποίας θα μπορούμε να επιφέρει ανάπτυξη ανταγωνισμού στην λιανική αγορά εθνικών κλήσεων που παρέχονται σε σταθερή θέση στην Ελλάδα. Χονδρική αγορά τερματισμού κλήσεων σε σταθερή θέση Τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει η ΕΕΤΤ κατά τη διαδικασία ανάλυσης της χονδρικής αγοράς τερματισμού κλήσεων σε σταθερή θέση είναι τα ακόλουθα: 16  Ορισμός της αγοράς κλήσεων που τερματίζουν σε σταθερή θέση στην Ελλάδα και ανάλυσή της, θεωρώντας ότι δεν υπάρχει εκ των προτέρων ρύθμιση της ανάντη χονδρικής αγοράς.  Σε περίπτωση που προκύψει ότι η αγορά λιανικής είναι μη ανταγωνιστική, ορισμός της αγοράς που βρίσκεται ψηλότερα στο vertical supply chain, δηλαδή της χονδρικής αγοράς τερματισμού κλήσεων σε σταθερή θέση, (αγορά 1 της Σύστασης του 2014), ανάλυσή της και –σε περίπτωση που διαπιστωθεί έλλειψη ανταγωνισμού- επιβολή κατάλληλων ρυθμιστικών υποχρεώσεων.  Εξέταση της επίπτωσης της ρύθμισης της αγοράς 1 στην ορισθείσα αγορά λιανικής βάσει της μεθοδολογίας modified greenfield. Σε περίπτωση που η ρύθμιση της αγοράς 1 δεν αρκεί ώστε να καταστεί η αγορά εθνικών κλήσεων που τερματίζουν σε σταθερή θέση στην Ελλάδα ανταγωνιστική, εφαρμογή του τεστ των τριών κριτηρίων για την αγορά λιανικής, και στην περίπτωση που πληρούνται τα τρία κριτήρια, εξέταση της κατάστασης του ανταγωνισμού και επιλογή κατάλληλων υποχρεώσεων στο επίπεδο λιανικής. Το βήμα αυτό είναι απαραίτητο καθότι δεν υπάρχει άλλη ανάντη χονδρική αγορά, η ρύθμιση της οποίας θα μπορούμε να επιφέρει ανάπτυξη ανταγωνισμού στη λιανική αγορά εθνικών κλήσεων που τερματίζουν σε σταθερή θέση στην Ελλάδα. 2.1.
  2. Η Αγορά 1 της Σύστασης 2014 και η Σύσταση της Επιτροπής 2009/396/ΕΚ σχετικά με την κανονιστική ρύθμιση των τελών τερματισμού σταθερών και κινητών επικοινωνιών Στο Επεξηγηματικό Σημείωμα της Σύστασης10 αναφέρεται ότι η ανάλυση της υποκατάστασης προσφοράς και της ζήτησης υποδεικνύει ότι σήμερα ή στο άμεσο μέλλον, δεν υπάρχουν υποκατάστατα σε επίπεδο χονδρικής που θα μπορούσαν να περιορίσουν τον καθορισμό των τελών τερματισμού σε ένα δίκτυο. Παρά το γεγονός ότι τα τέλη τερματισμού κλήσεων μπορεί να περιορίζονται θεωρητικά από υποκατάστατα ζήτησης σε επίπεδο λιανικής, τα οποία αποτελούν εναλλακτικές λύσεις της πραγματοποίησης κλήσης στον ενδιαφερόμενο συνδρομητή, ακόμη και η ύπαρξη υποκατάστατων σε επίπεδο λιανικής, ή μια διευρυμένη αγορά λιανικής, η οποία θα συμπεριλαμβάνει για παράδειγμα κλήσεις προς σταθερά και κλήσεις προς κινητά, δεν οδηγεί σε δυνατότητα υποκατάστασης σε επίπεδο χονδρικής. Έτσι, ο ορισμός της λιανικής αγοράς δεν έχει επιπτώσεις για τον ορισμό χονδρικής αγοράς, αλλά μπορεί να έχει συνέπειες για την εκτίμηση της ΣΙΑ. 10 παρ. 4.1.3, σελ. 28 17 Η Σύσταση 2014 προβλέπει ότι σε επίπεδο χονδρικής, υφίσταται μια διακριτή σχετική αγορά αφορώσα την «Χονδρική παροχή, σε σταθερή θέση, τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα» (Αγορά 1) η οποία αντιστοιχεί στην αγορά υπ’ αριθ. 7 της Σύστασης της Επιτροπής του
  3. Σύμφωνα με τη Σύσταση σχετικά με την κανονιστική ρύθμιση των τελών τερματισμού σταθερών και κινητών επικοινωνιών (2009/396/ΕΚ), ιδίως τη σκέψη
(7)του Προοιμίου αυτής: «το σύστημα χρέωσης στην ΕΕ βασίζεται στο σύστημα χρέωσης δικτύου καλούντος, που σημαίνει ότι το τέλος τερματισμού καθορίζεται από το δίκτυο του καλούμενου και καταβάλλεται από το δίκτυο του καλούντος. Ο καλούμενος δεν χρεώνεται για την υπηρεσία αυτή και γενικά δεν έχει κίνητρο να αντιδράσει στο τέλος τερματισμού που καθορίζει ο πάροχος του δικτύου του». Συνεπώς, ο καλών συνδρομητής, ο οποίος τελικά πληρώνει για τη πραγματοποίηση της συγκεκριμένης κλήσης, πληρώνει για πρόσβαση και υπηρεσία χωρίς να μπορεί να αντιληφθεί άμεσα την τιμή χονδρικού τερματισμού, ενώ ο καλούμενος συνδρομητής δεν πληρώνει για τις κλήσεις που δέχεται, γεγονός το οποίο δεν περιορίζει τον Πάροχο που τερματίζει την κλήση, ως προς τον καθορισμό των τελών τερματισμού. Σύμφωνα με μια τεχνολογικά ουδέτερη προσέγγιση, η χονδρική αγορά τερματισμού κλήσεων σε σταθερή θέση περιλαμβάνει τερματισμό σε δίκτυα PSTN και IP και περιλαμβάνει τερματισμό κλήσεων ανεξάρτητα από το πού προέρχεται η κλήση (εθνική, διεθνής, σταθερή και κινητή). Κάθε φορέας εκμετάλλευσης είναι επομένως μονοπωλιακός, ικανός να συμπεριφέρεται ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές, τους καταναλωτές και τους πελάτες του, και έχει την ικανότητα να χρεώνει υπερβολικές τιμές. Όπως εξηγείται στην επεξηγηματική σημείωση της σύστασης 2009/396/ΕΚ της Επιτροπής, της 7ης Μαΐου 2009, σχετικά με τη ρυθμιστική μεταχείριση των τιμών σταθερής και κινητής τερματισμού στην Ένωση, ισχύει διαφορετική λογική για τους αριθμούς που χρησιμοποιούν οι πάροχοι υπηρεσιών που είναι ευαίσθητοι στο επίπεδο τερματισμού επειδή τα τέλη επηρεάζουν άμεσα τα έσοδά τους και, ως εκ τούτου, μπορεί να αλλάξουν μεταξύ παρόχων σε περίπτωση αύξησης των χρεώσεων του φορέα εκμετάλλευσης για υπηρεσίες τερματισμού. Ως εκ τούτου, ο τερματισμός κλήσεων σε μη γεωγραφικούς αριθμούς που χρησιμοποιούνται από παρόχους υπηρεσιών χαρακτηρίζεται συνήθως από συνθήκες αγοράς και ανταγωνισμού που διαφέρουν από εκείνες που επικρατούν στο πλαίσιο του τερματισμού φωνητικών κλήσεων προς άλλους τελικούς χρήστες. 18 2.1.4. Η από την ΕΕΤΤ ακολουθούμενη διαδικασία ορισμού και ανάλυσης αγορών Για τις ανάγκες της διαδικασίας ανάλυσης αγορών, η ΕΕΤΤ χρησιμοποιεί στοιχεία από εσωτερικές και εξωτερικές πηγές, συμπεριλαμβανομένων στοιχείων χρηστών και παρόχων δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Η ΕΕΤΤ διεξάγει την ανάλυση αγοράς σύμφωνα με το ν. 4070/2012 (ΦΕΚ Α’/82), όπως ισχύει τροποποιηθείς, (εφεξής ο «Νόμος»). Συγκεκριμένα, αναφέρονται τα ακόλουθα: Το άρθρο 12 παρ.1 στοιχείο (α) του Νόμου παρέχει στην ΕΕΤΤ τη γενική αρμοδιότητα σχετικά με την ανάλυση αγορών (συμπεριλαμβανομένου του ορισμού των σχετικών αγορών προϊόντων/υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, της ανάλυσης της αποτελεσματικότητας του ανταγωνισμού, καθώς και τον Ορισμό του/των Παρόχου/Παρόχων με ΣΙΑ και την επιβολή κανονιστικών υποχρεώσεων σε μια ορισμένη σχετική αγορά), σύμφωνα με τις διατάξεις του. Το άρθρο 12 παρ.1 σε συνδυασμό με το άρθρο 38 του Νόμου παρέχει στην ΕΕΤΤ ευρείες αρμοδιότητες σχετικά με τη συλλογή στοιχείων, τόσο για τους σκοπούς ex ante ρύθμισης του τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όσο και για ex post έρευνα και εφαρμογή της ισχύουσας περί ελεύθερου ανταγωνισμού νομοθεσίας. Ειδικότερα, το άρθρο 38, παρ. 1 του Νόμου επιβάλλει σε όλες τις επιχειρήσεις που παρέχουν δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών υπό καθεστώς Γενικής Άδειας να παρέχουν όλες τις πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοοικονομικών πληροφοριών που απαιτούνται προκειμένου η ΕΕΤΤ να διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τις διατάξεις ή τις αποφάσεις που εκδίδονται σύμφωνα με τη νομοθεσία για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, καθώς και όλων των πληροφοριών που απαιτούνται για την ανάλυση αγοράς και τον προσδιορισμό των επιχειρήσεων με ΣΙΑ. Σύμφωνα με το άρθρο 38, παρ. 5 του Νόμου, οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να παρέχουν τις αιτούμενες πληροφορίες άμεσα κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα και το βαθμό λεπτομέρειας που καθορίζει η ΕΕΤΤ και εφόσον δεν ορίζεται άλλη προθεσμία, εντός είκοσι
(20)εργασίμων ημερών από το αίτημα. Ο Νόμος ορίζει ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα πέντε
(5)εργασίμων ημερών για την παροχή πληροφοριών. Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 12 παρ.1 του Νόμου, οι αρμοδιότητες σχετικά με το δίκαιο του Ανταγωνισμού όσον αφορά τον τομέα των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών ανήκουν στην ΕΕΤΤ και όχι στην Επιτροπή Ανταγωνισμού. Στo πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της σχετικά με το δίκαιο του ανταγωνισμού, το άρθρο 14 του Νόμου παρέχει στην ΕΕΤΤ ευρείες αρμοδιότητες σχετικά με τη συλλογή στοιχείων που είναι απαραίτητα για την εφαρμογή του περί Ανταγωνισμού Νόμου, ν. 3959/2011, (άρθρα 38 και 39, ν. 3959/2011, ΦΕΚ Α’/ 93), συμπεριλαμβανομένης της εξουσίας 19 ελέγχου βιβλίων και άλλων εγγράφων των τηλεπικοινωνιακών παρόχων και της έρευνας στα γραφεία και λοιπές εγκαταστάσεις τους. Το άρθρο 12 παράγραφος 1, στοιχείο (ιβ) παρέχει στην ΕΕΤΤ την αρμοδιότητα να διενεργεί δημόσιες διαβουλεύσεις, σύμφωνα με τις διατάξεις της ισχύουσας Εθνικής και Κοινοτικής νομοθεσίας, τόσο σε Εθνικό επίπεδο όσο και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, με άλλα Κράτη Μέλη της ΕΕ και την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 7 της Οδηγίας Πλαίσιο, όπως ισχύει τροποποιηθείσα11. Μετά την ολοκλήρωση της εθνικής δημόσιας διαβούλευσης, και στην περίπτωση κατά την οποία η ΕΕΤΤ προτίθεται να προβεί στη λήψη σχεδίου μέτρων σχετικά με κάθε ανάλυση αγοράς, η οποία περιλαμβάνει τον ορισμό των σχετικών αγορών, τα συμπεράσματα της ανάλυσης αγορών (δηλ. αξιολόγηση σχετικά με την ύπαρξη ή μη παρόχων με ΣΙΑ), καθώς και τα μέτρα τα οποία η ΕΕΤΤ σκοπεύει να υιοθετήσει στις διάφορες σχετικές αγορές, κοινοποιεί στην Επιτροπή, το BEREC και τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές των άλλων Κρατών Μελών, το ανωτέρω Σχεδίο Μέτρων. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή, το BEREC και οι άλλες Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές μπορούν να αποστείλουν σχόλια και προτάσεις στην ΕΕΤΤ κατά τη διάρκεια μιας χρονικής περιόδου ενός μήνα από την ημέρα της κοινοποίησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλύει τα προτεινόμενα μέτρα και μεταφέρει την άποψή της στην ΕΕΤΤ, δημοσιεύοντάς την στην ιστοσελίδα της Επιτροπής. Η ΕΕΤΤ είναι υποχρεωμένη να λάβει επαρκώς υπόψη τα σχόλια και τις προτάσεις κατά την υιοθέτηση των προτεινόμενων μέτρων. Σε περίπτωση κατά την οποία από το προτεινόμενο μέτρο προκύπτει ο ορισμός μιας σχετικής αγοράς, η οποία διαφέρει από αυτές που περιγράφονται στη Σύσταση ή αποφασίζει εάν κάποιος πάροχος έχει ατομική ή συλλογική δεσπόζουσα θέση και τα μέτρα θα επηρέαζαν το εμπόριο μεταξύ Κρατών Μελών και παράλληλα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ε.Ε) έχει δηλώσει ότι το Σχέδιο Μέτρων θα δημιουργούσε εμπόδια στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ή έχει σοβαρές επιφυλάξεις ως προς τη συμβατότητά του με το Κοινοτικό δίκαιο και τους κανονιστικούς στόχους, το Σχέδιο Μέτρων αυτό δεν θα πρέπει να υιοθετηθεί για δύο μήνες. Στην περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εντός της κατά τα ως άνω δίμηνης προθεσμίας εκδώσει απόφαση με την οποία ζητά από την ΕΕΤΤ να αποσύρει το σχέδιο μέτρου, η ΕΕΤΤ τροποποιεί ή αποσύρει το σχέδιο μέτρου εντός εξαμήνου από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην περίπτωση που το σχέδιο μέτρου τροποποιείται, η ΕΕΤΤ διενεργεί δημόσια διαβούλευση σύμφωνα με τις διαδικασίες του άρθρου 17 του Νόμου και κοινοποιεί εκ νέου το τροποποιημένο σχέδιο μέτρου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κατά τη λήψη απόφασης για τη θέσπιση του σχεδίου μέτρου, η ΕΕΤΤ λαμβάνει ιδιαιτέρως 11 Τα άρθρα 6 και 7 της Οδηγίας Πλαίσιο αντικαταστάθηκαν δυνάμει του άρθρου 1, παρ.
(6)της Οδηγίας 2009/140/ΕΚ 20 υπόψη της τα σχόλια των άλλων Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών, του BEREC και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και κοινοποιεί την Απόφαση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σύμφωνα δε με τα οριζόμενα στην παράγραφο 5, του άρθρου 45 του Νόμου, η ΕΕΤΤ κοινοποιεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο BEREC όλα τα εγκεκριμένα τελικά μέτρα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παραγράφου 1, στοιχεία α’ και β’ του άρθρου
  1. 2.1.
  2. Μεθοδολογία Ορισμού αγοράς Ο ορισμός μιας σχετικής αγοράς έχει δύο βασικές παραμέτρους: τα προϊόντα/ υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στην αγορά και τη γεωγραφική έκταση της αγοράς. Τα όρια της αγοράς προσδιορίζονται εξετάζοντας την υποκατάσταση ζήτησης και την υποκατάσταση της προσφοράς. Α. Υποκατάσταση Ζήτησης & Υποκατάσταση Προσφοράς Στην παράγραφο 38 των Κατευθυντηρίων Γραμμών της ΕΕ αναφέρεται ότι «Η υποκατάσταση από την πλευρά της ζήτησης παρέχει στις ΕΡΑ τη δυνατότητα να καθορίσουν τα προϊόντα ή τη σειρά προϊόντων που είναι δυνατόν να υποκαθίστανται, στα οποία μπορούν εύκολα να στραφούν οι καταναλωτές σε περίπτωση υποθετικής μικρής αλλά σημαντικής και μη προσωρινής σχετικής αύξησης της τιμής. Προκειμένου να καθορίσουν ότι υπάρχει δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης, οι ΕΡΑ θα πρέπει να κάνουν χρήση κάθε αποδεικτικού στοιχείου σχετικά με τη συμπεριφορά προηγούμενων πελατών, καθώς και να εκτιμούν την πιθανή αντίδραση πελατών και προμηθευτών σε μια τέτοια αύξηση τιμής της εν λόγω υπηρεσίας.». Αναφορικά με την υποκατάσταση της προσφοράς, οι Κατευθυντήριες Γραμμές στην παράγραφο 41 αναφέρουν ότι «Κατά την εκτίμηση της δυνατότητας υποκατάστασης της προσφοράς, οι ΕΡΑ μπορούν επίσης να λαμβάνουν υπόψη την πιθανότητα επιχειρήσεις που δεν δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά προϊόντων να αποφασίσουν ενδεχομένως να εισέλθουν στην αγορά, εντός σύντομου χρονικού πλαισίου, έπειτα από μικρή αλλά σημαντική και μη προσωρινή σχετική αύξηση της τιμής. Το ακριβές χρονικό πλαίσιο που πρέπει χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των πιθανών αντιδράσεων άλλων προμηθευτών σε σχετική αύξηση της τιμής θα εξαρτάται αναπόφευκτα από τα χαρακτηριστικά κάθε αγοράς και θα πρέπει να αποφασίζεται κατά περίπτωση. Σε περιπτώσεις όπου το συνολικό κόστος μεταβολής της παραγωγής προκειμένου να παραχθεί το εν λόγω προϊόν είναι σχετικά αμελητέο, το προϊόν αυτό μπορεί να συμπεριλαμβάνεται στον ορισμό της αγοράς προϊόντων. Οι ΕΡΑ πρέπει να αξιολογήσουν αν ένας δεδομένος προμηθευτής πράγματι θα χρησιμοποιούσε ή θα μετέβαλε το παραγωγικό του δυναμικό για την παραγωγή του σχετικού 21 προϊόντος ή αν θα πρόσφερε τη σχετική υπηρεσία (για παράδειγμα, αν η παραγωγική τους ικανότητα δεσμεύεται από μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας κ.λπ.).». Σύμφωνα με τα ανωτέρω, η ανάλυση της υποκατάστασης της πλευράς ζήτησης πραγματοποιείται με την εξέταση εάν άλλα προϊόντα θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως υποκατάστατα από τους παρόχους, σε περίπτωση που ο υποθετικός μονοπωλιακός πάροχος επιβάλει μία μικρή αλλά σημαντική, μη παροδική αύξηση στην τιμή του προϊόντος (SSNIP) πάνω από το ανταγωνιστικό επίπεδο τιμών. Στη συνέχεια εξετάζονται οι δυνατότητες υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς προκείμενου να αξιολογηθεί εάν υπάρχουν επιπλέον περιορισμοί στην διαμόρφωση της τιμολογιακής πολιτικής του υποθετικού μονοπωλιακού παρόχου που δεν έχουν περιληφθεί στο στάδιο της ανάλυσης της υποκατάστασης της ζήτησης. Βασική υπόθεση για τον ορισμό της υποκατάστασης της προσφοράς είναι ότι η είσοδος στην αγορά είναι χαμηλού κόστους και μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα (π.χ. μέχρι 12 μήνες). Βασικό κριτήριο για να θεωρηθεί η υποκατάσταση της προσφοράς σχετική, είναι οι προμηθευτές / πάροχοι να είναι σε θέση να εισέλθουν στην αγορά γρήγορα και με χαμηλό κόστος λόγω της παρούσας θέσης τους στην παροχή άλλων υπηρεσιών. Επιπλέον, από την είσοδο ενός προμηθευτή στην παροχή της εν λόγω χονδρικής υπηρεσίας πρέπει επίσης να δημιουργείται και πρόσθετος περιορισμός του ανταγωνισμού. Β. Κοινοί Περιορισμοί τιμολόγησης – Ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού Ένας άλλος παράγοντας στον καθορισμό των ορίων της σχετικής αγοράς αφορά στην εξέταση της ύπαρξης κοινών περιορισμών στην τιμολόγηση πελατών, υπηρεσιών ή γεωγραφικών περιοχών (δηλ. περιοχών εντός των οποίων ένας πάροχος προσφέρει εκουσίως τα προϊόντα του με όμοια τιμή). Εάν παρατηρούνται κοινοί περιορισμοί τιμολόγησης, οι γεωγραφικές περιοχές στις οποίες ισχύουν οι τιμές αυτές θα μπορούσαν να περιληφθούν στην ίδια σχετική αγορά. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση που υπάρχουν γεωγραφικές περιοχές όπου οι όροι του ανταγωνισμού είναι ομοιογενείς, ο ορισμός της σχετικής γεωγραφικής αγοράς θα πρέπει να περιλαμβάνει όλες εκείνες τις περιοχές στην ίδια αγορά. Στις Κατευθυντήριες γραμμές, στην παράγραφο 48 αναφέρεται ότι «Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει μια περιοχή στην οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην προσφορά και τη ζήτηση των σχετικών προϊόντων ή υπηρεσιών, οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς, και η οποία είναι δυνατό να διακρίνεται από γειτονικές περιοχές όπου οι επικρατούσες συνθήκες ανταγωνισμού είναι σημαντικά διαφορετικές. Περιοχές στις οποίες οι συνθήκες ανταγωνισμού είναι ετερογενείς δεν αποτελούν ενιαία αγορά.». 22 2.1.
  3. Ιστορικό ανάλυσης των σχετικών αγορών διασύνδεσης 2.1.6.
  4. Πρώτος γύρος ανάλυσης Στο πλαίσιο του πρώτου γύρου ανάλυσης αγορών, η ΕΕΤΤ, αφού έλαβε υπόψη τη Σύσταση της Επιτροπής της 11ης Φεβρουαρίου 2003 και συγκεκριμένα τις χονδρικές αγορές Διασύνδεσης Δημόσιων Σταθερών Δικτύων (αγορές υπ’ αρ. 8: Προέλευση (εκκίνηση) κλήσεων στο δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, υπ’ αρ. 9: Απόληξη (τερματισμός) κλήσεων σε μεμονωμένα δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα που παρέχεται σε σταθερή θέση και υπ’ αρ.10: Διαβιβαστικές Υπηρεσίες στο δημόσιο σταθερό τηλεφωνικό δίκτυο), εξέδωσε την Απόφαση ΕΕΤΤ ΑΠ 406/34/11.10.2006 (ΦΕΚ 1669/Β/14.11.06), με την οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, ενόψει των εθνικών συνθηκών, υφίσταντο οι ακόλουθες σχετικές αγορές: α) Χονδρική αγορά εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο που παρέχονται σε σταθερή θέση, β) Διακριτές χονδρικές αγορές τερματισμού κλήσεων σε δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα που παρέχονται σε σταθερή θέση (ανά δίκτυο κάθε εταιρείας), και γ) Χονδρική αγορά διαβιβαστικών υπηρεσιών στο δημόσιο σταθερό τηλεφωνικό δίκτυο, με γεωγραφικό εύρος την Ελληνική Επικράτεια. Στη συνέχεια, κατόπιν ανάλυσης του επιπέδου του ανταγωνισμού στις ως άνω σχετικές αγορές, η ΕΕΤΤ, με την ανωτέρω Απόφασή της, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω αγορές χαρακτηρίζονται από απουσία αποτελεσματικού ανταγωνισμού και όρισε: α) τον «Οργανισμό Τηλεπικοινωνιών της Ελλάδος Α.Ε». (ΟΤΕ Α.Ε.) ως επιχείρηση κατέχουσα Σημαντική Ισχύ (ΣΙΑ) στις σχετικές αγορές για την παροχή των εξής υπηρεσιών χονδρικής: εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, τερματισμό κλήσεων στο δίκτυό του και υπηρεσιών διαβίβασης στο δημόσιο σταθερό τηλεφωνικό δίκτυο, και β) όλους τους παρόχους σταθερής φωνητικής τηλεφωνίας που αναφέρονται στο Παράρτημα Α της ανωτέρω Απόφασης (ΑΠ ΕΕΤΤ 406/34/2006) ως επιχειρήσεις κατέχουσες ΣΙΑ στις επιμέρους αγορές τερματισμού κλήσεων σε δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα που παρέχονται σε σταθερή θέση (ανά δίκτυο κάθε εταιρείας). Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η απουσία αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις σχετικές αγορές διασύνδεσης, η ΕΕΤΤ επέβαλε τόσο στον ΟΤΕ όσο και στους παρόχους σταθερής φωνητικής τηλεφωνίας που αναφέρονται στο Παράρτημα Α της ανωτέρω Απόφασης (ΑΠ ΕΕΤΤ 406/34/2006) μια σειρά κατάλληλων και αναλογικών κανονιστικών υποχρεώσεων. 23 2.1.6.
  5. Δεύτερος γύρος ανάλυσης Στο πλαίσιο του δεύτερου γύρου ανάλυσης αγορών, η ΕΕΤΤ με την Απόφαση της 573/017/22.07.2010 (ΦΕΚ 1353/Β/1.09.2010), «Ορισμός αγορών χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, χονδρικού τερματισμού κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση, χονδρικής διαβίβασης στο σταθερό δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο, Καθορισμός Επιχειρήσεων με Σημαντική Ισχύ στις εν λόγω αγορές και υποχρεώσεις αυτών (2ος γύρος ανάλυσης)» κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υφίστανται οι ακόλoυθες σχετικές αγορές διασύνδεσης δημοσίων σταθερών δικτύων: i. Χονδρική αγορά εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση. ii. Διακριτές αγορές χονδρικής για τον τερματισμό κλήσεων προς τελικούς χρήστες σε μεμονωμένα δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα που παρέχονται σε σταθερή θέση:  Μια αγορά χονδρικής για τον τερματισμό κλήσεων προς τελικούς χρήστες στο δίκτυο του ΟΤΕ, και  διακριτές χονδρικές αγορές τερματισμού κλήσεων σε τελικούς χρήστες, ανά δίκτυο κάθε εταιρίας που αναφέρεται στο Παράρτημα I της εν λόγω Απόφασης. iii. Χονδρική αγορά διαβιβαστικών υπηρεσιών στο δημόσιο σταθερό τηλεφωνικό δίκτυο. Δεδομένου ότι η χονδρική αγορά (εθνικής) διαβίβασης στο σταθερό δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο δεν περιλαμβανόταν πλέον στη λίστα της Νέας Σύστασης Σχετικών Αγορών, η ΕΕΤΤ εφάρμοσε το τεστ των 3 κριτηρίων για τη χονδρική αγορά (εθνικής) διαβίβασης στο σταθερό δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο και συμπέρανε ότι, λόγω των εθνικών συνθηκών στην Ελλάδα, η ανωτέρω αγορά πληρούσε σωρευτικά και τα τρία κριτήρια. Συνεπώς η ΕΕΤΤ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η χονδρική αγορά (εθνικής) διαβίβασης στο σταθερό δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο έπρεπε να συνεχίσει να υπόκειται σε ex−ante ρύθμιση. Σε συνέχεια, κατόπιν ανάλυσης του επιπέδου του ανταγωνισμού, η ΕΕΤΤ συμπέρανε ότι οι ορισθείσες αγορές χαρακτηρίζονται από έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού και όρισε: i. Την εταιρεία με την επωνυμία «Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών της Ελλάδος Α.Ε. (ΟΤΕ Α.Ε.)» ως επιχείρηση με Σημαντική Ισχύ στις σχετικές αγορές χονδρικής για (α) την εκκίνηση κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, (β) τις διαβιβαστικές υπηρεσίες στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχονται σε σταθερή θέση 24 και γ) τον τερματισμό κλήσεων προς τελικούς χρήστες στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυό της που παρέχεται σε σταθερή θέση, και ii. Τις εταιρείες που αναφέρονται στο Παράρτημα Ι της εν λόγω Απόφασης, ως επιχειρήσεις με Σημαντική Ισχύ στις ορισθείσες, ανά δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, σχετικές αγορές υπηρεσιών τερματισμού κλήσεων προς τελικούς χρήστες. Στη συνέχεια, η ΕΕΤΤ επέβαλε τη διατήρηση των κανονιστικών υποχρεώσεων που είχε επιβάλλει στον ΟΤΕ και στις λοιπές εταιρείες, δυνάμει του πρώτου γύρου ανάλυσης των εν λόγω σχετικών αγορών. 2.1.6.
  6. Τρίτος γύρος ανάλυσης/ Ισχύουσα ρύθμιση κατά το χρόνο της ανάλυσης Στο πλαίσιο του τρίτου γύρου ανάλυσης αγορών, η ΕΕΤΤ με την Απόφαση της 714/09/10.04.2014 (ΦΕΚ 1049/Β/28.04.2014), «Ορισμός των Αγορών (χονδρικής) Εκκίνησης Κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση και Τερματισμού Κλήσεων σε μεμονωμένα δίκτυα σε σταθερή θέση, Καθορισμός Επιχειρήσεων με Σημαντική Ισχύ στις εν λόγω Αγορές και Υποχρεώσεις αυτών (3ος Γύρος Ανάλυσης), (β) Απορρύθμιση της Αγοράς Διαβιβαστικών Υπηρεσιών στο σταθερό δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο» κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υφίστανται οι ακόλoυθες σχετικές αγορές διασύνδεσης δημοσίων σταθερών δικτύων: i. Χονδρική αγορά εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση. ii. Διακριτές αγορές χονδρικής για τον τερματισμό κλήσεων προς τελικούς χρήστες σε μεμονωμένα δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα που παρέχονται σε σταθερή θέση:  Μια αγορά χονδρικής για τον τερματισμό κλήσεων προς τελικούς χρήστες στο δίκτυο του ΟΤΕ, και  διακριτές χονδρικές αγορές τερματισμού κλήσεων σε τελικούς χρήστες, ανά δίκτυο κάθε εταιρίας που αναφέρεται στο Παράρτημα I της εν λόγω Απόφασης. iii. Χονδρική αγορά διαβιβαστικών υπηρεσιών στο δημόσιο σταθερό τηλεφωνικό δίκτυο. Δεδομένου ότι η χονδρική αγορά (εθνικής) διαβίβασης στο σταθερό δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο δεν περιλαμβανόταν πλέον στη λίστα της Νέας Σύστασης Σχετικών Αγορών, η ΕΕΤΤ εφάρμοσε το τεστ των 3 κριτηρίων και συμπέρανε ότι, λόγω των εθνικών συνθηκών στην Ελλάδα, η ανωτέρω αγορά δεν πληρούσε σωρευτικά και τα τρία κριτήρια. Συνεπώς η ΕΕΤΤ κατέληξε στο συμπέρασμα 25 ότι η χονδρική αγορά (εθνικής) διαβίβασης στο σταθερό δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο δεν έπρεπε να συνεχίσει να υπόκειται σε ex−ante ρύθμιση. Σε συνέχεια, κατόπιν ανάλυσης του επιπέδου του ανταγωνισμού στις αγορές χονδρικής εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση και τερματισμού κλήσεων προς τελικούς χρήστες σε μεμονωμένα δημόσια τηλεφωνικά δίκτυα που παρέχονται σε σταθερή θέση, η ΕΕΤΤ συμπέρανε ότι οι ορισθείσες αγορές χαρακτηρίζονται από έλλειψη αποτελεσματικού ανταγωνισμού και όρισε: i. Την εταιρεία με την επωνυμία «Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών της Ελλάδος Α.Ε. (ΟΤΕ Α.Ε.)» ως επιχείρηση με Σημαντική Ισχύ στις σχετικές αγορές χονδρικής για (α) την εκκίνηση κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, και β) τον τερματισμό κλήσεων προς τελικούς χρήστες στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυό της που παρέχεται σε σταθερή θέση, και ii. Τις εταιρείες που αναφέρονται στο Παράρτημα Ι της εν λόγω Απόφασης, ως επιχειρήσεις με Σημαντική Ισχύ στις ορισθείσες, ανά δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, σχετικές αγορές υπηρεσιών τερματισμού κλήσεων προς τελικούς χρήστες. Στη συνέχεια, η ΕΕΤΤ επέβαλε τη διατήρηση των κανονιστικών υποχρεώσεων που είχε επιβάλλει στον ΟΤΕ και στις λοιπές εταιρείες, δυνάμει του δεύτερου γύρου ανάλυσης των εν λόγω σχετικών αγορών. 2.
  7. Χαρακτηριστικά της Ελληνικής Αγοράς σταθερής τηλεφωνίας και των δικτύων των παρόχων υπηρεσιών σταθερής τηλεφωνίας 2.2.
  8. Λιανικές υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας Στο τέλος του 2018, η διείσδυση της σταθερής πρόσβασης σε δημόσιες τηλεφωνικές υπηρεσίες στον ελληνικό πληθυσμό εκτιμάται σε 44,25%, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 4.753.479 γραμμές. Στον Πίνακας 1 παρουσιάζεται η διαχρονική εξέλιξη του αριθμού των γραμμών πρόσβασης και η διείσδυση της σταθερής τηλεφωνίας (βάσει των γραμμών) στον πληθυσμό. Όπως φαίνεται στον Πίνακας 1, από τα τέλη του 2013 έως τα τέλη του 2018 παρατηρείται μια μικρή αύξηση της διείσδυσης κατά 0,72 ποσοστιαίες μονάδες, που αντιστοιχεί (λόγω της εντονότερης μείωσης του πληθυσμού) σε μια μείωση 37.195 γραμμών. 26 Πίνακας 1: πληθυσμό Αριθμός σταθερών γραμμών πρόσβασης και ποσοστό διείσδυσης αυτών στο 31/12/2013 31/12/2014 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2017 31/12/2018 Αριθμός σταθερών γραμμών πρόσβασης 4.790.674 4.758.271 4.743.358 4.750.488 4.756.694 4.753.479 Πληθυσμός Ελλάδος 11.003.615 10.926.807 10.858.018 10.783.748 10.768.193 10.741.165 Διείσδυση σταθερών γραμμών πρόσβασης στον πληθυσμό 43,54% 43,55% 43,69% 44,05% 44,17% 44,25% 1 Σημείωση 1: Πηγή ΕΕΤΤ (Στις σταθερές γραμμές πρόσβασης περιλαμβάνονται οι γραμμές PSTN, ISDN BRA, Managed VoIP και ISDN PRA). 2.2.
  9. Πάροχοι υπηρεσιών σταθερής τηλεφωνίας Εξαιρουμένων των παρόχων με πολύ μικρό αριθμό συνδρομητών και με μερίδιο κίνησης βάσει άμεσης πρόσβασης12 <0,5%, στην παροχή υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση δραστηριοποιούνται, εκτός από τον ΟΤΕ, τέσσερις
(4)επιπλέον πάροχοι13. Οι εν λόγω τέσσερις
(4)πάροχοι παρέχουν πρόσβαση κυρίως μέσω πλήρους ΑΠΤΒ και τρεις
(3)εξ’ αυτών μέσω ΧΕΓ. Από το 2017, τρεις πάροχοι (ΟΤΕ, Vodafone και Wind) υλοποιούν δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς στο πλαίσιο της διαδικασίας εισαγωγής της τεχνολογίας VDSL vectoring στο δίκτυο πρόσβασης. Οι πάροχοι που υλοποιούν το δίκτυο αποκτούν άμεση πρόσβαση στον συνδρομητή, ενώ παράλληλα και οι υπόλοιποι πάροχοι μπορούν να έχουν αντίστοιχη πρόσβαση μέσω των κατάλληλων χονδρικών προϊόντων (προϊόντα Virtual Local Unbundling – VLU). Στον Πίνακας 2 παρουσιάζεται ο αριθμός των εναλλακτικών παρόχων πρόσβασης όπως εξελίχθηκε από τα μέσα του 2013 έως τα μέσα του 2018. 12 O όρος «άμεση πρόσβαση» αναφέρεται στην κίνηση των άμεσα συνδεδεμένων συνδρομητών ενός παρόχου, οι οποίοι μπορούν να λαμβάνουν υπηρεσίες τηλεφωνίας είτε μέσω δικής του (ιδιόκτητης) υποδομής είτε μέσω γραμμής πλήρους ΑΠΤΒ. Ο όρος «έμμεση πρόσβαση» αναφέρεται στην κίνηση των έμμεσα συνδεδεμένων συνδρομητών ενός παρόχου, οι οποίοι μπορούν να λαμβάνουν υπηρεσίες τηλεφωνίας μέσω ΕΦ/ΠΦ 13 Σημειώνεται ότι τον Ιούνιο του 2018, η ΕΕΤΤ ενέκρινε την εξαγορά της CYTA ΕΛΛΑΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ Α.Ε. από την εταιρεία VODAFONE ΠΑΝΑΦΟΝ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Α.Ε 27 Πίνακας 2: Αριθμός εναλλακτικών παρόχων υπηρεσιών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση Αριθμός Εναλλακτικών 30/6/2013 30/6/2014 30/06/2015 30/06/2016 30/06/2017 30/06/2018 Μέσω πλήρους ΑΠΤΒ 6 6 5 4 4 4 3 3 3 4 3 4 Παρόχων Πάροχοι που προσφέρουν υπηρεσίες Πρόσβασης Μέσω εικονικών προϊόντων Μέσω ΧΕΓ 3 3 4 3 Σύνολο 8 8 6 4 Πηγή: ΕΕΤΤ. Σημειώνεται ότι (α) τον Ιούνιο του 2015, η ON TELECOMS ανακοίνωσε τη διακοπή παροχής υπηρεσιών προς τους καταναλωτές, (β) οι εταιρίες Vodafone και Hol μετριούνται μαζί από "30/6/2016" και μετά και (γ) εξαιρούνται πάροχοι με μερίδιο βάσει κίνησης άμεσης πρόσβασης <0,5% καθώς και πάροχοι με αναλογικά μικρό αριθμό συνδρομητών. 2.2.3. Δομή της λιανικής αγοράς πρόσβασης σταθερής τηλεφωνίας Η είσοδος εναλλακτικών παρόχων οδήγησε διαχρονικά σε απώλεια μεριδίου αγοράς του ΟΤΕ, στην αγορά της παροχής πρόσβασης στο δημόσιo τηλεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση. Πιο συγκεκριμένα (βλ. Πίνακας 3), το μερίδιο αγοράς του ΟΤΕ από σχεδόν 59,4% στο τέλος του 2013, ανέρχεται στο τέλος του 2018 στο 55,5% των γραμμών σταθερής τηλεφωνικής πρόσβασης. Την ίδια χρονική στιγμή, οι τρεις μεγαλύτεροι, βάσει των μεριδίων, ανταγωνιστές του ΟΤΕ κατείχαν μερίδιο αγοράς [10-15%]. Πίνακας 3: Μερίδια αγοράς βάσει των γραμμών πρόσβασης στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση, Δεκ. 2013 – Δεκ. 2018 Πάροχοι 31/12/2013 31/12/2014 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2017 31/12/2018 OTE 59,4% 57% 56,7% 56,1% 55,7% 55,5% Πάροχος 1 [10-15%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] Πάροχος 2 [10-15%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] [5-10%] [5-10%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] [10-15%] Πάροχος 4 [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%] [5-10%] Λοιποί 1,7% 1,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,4% Πάροχος 3 Σημείωση: Λαμβάνονται υπόψη γραμμές PSTN, ISDN BRA, Managed VoIP και ISDN PRA. Πηγή: EETT Η χρήση της υπηρεσίας ΧΕΓ από τους εναλλακτικούς παρόχους είναι πολύ περιορισμένη, δεδομένου ότι στο τέλος του 2018 την υπηρεσία ΧΕΓ παρείχαν τρεις μόνο πάροχοι σε 5.261 συνδρομητές (βλ. 28 Πίνακας 4), δηλαδή σε περίπου 0,2% των γραμμών πρόσβασης PSTN, ISDN BRA και MANAGED VOIP του ΟΤΕ. Πίνακας 4: Αριθμός γραμμών ΠΦ14 και ΧΕΓ 31/12/2013 31/12/2014 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2017 31/12/2018 Γραμμές Προεπιλογής 86.705 64.898 35.227 22.748 19.226 13.460 Εκ των οποίων γραμμές ΧΕΓ Γραμμές ΠΦ ως % των γραμμών PSTN+ISDN BRA+MANAGED VOIP, του ΟΤΕ Γραμμές ΧΕΓ ως % των γραμμών PSTN+ISDN BRA+MANAGED VOIP, του ΟΤΕ 47.082 35.325 14.344 9.386 7.746 5.261 3,1% 2,4% 1,3% 0,9% 0,7% 0,5% 1,7% 1,3% 0,5% 0,4% 0,3% 0,2% Πηγή: EETT 2.2.4. Δομή της αγοράς υπηρεσιών κλήσεων από σταθερή θέση Οι Πίνακες 5 (α) και (β) κατωτέρω παρουσιάζουν τη διαχρονική εξέλιξη του όγκου της κίνησης και των σχετικών μεριδίων αγοράς υπηρεσιών κλήσεων αντίστοιχα, για το χρονικό διάστημα από το τέλος του 2013 έως το τέλος του 2018. Τα στοιχεία (κίνηση και μερίδια) εμφανίζονται ανά τύπο κλήσης, για τους ακόλουθους τύπους κλήσεων: - εθνικές σε γεωγραφικούς αριθμούς (δηλ. το σύνολο αστικών και υπεραστικών), - κλήσεις από σταθερό σε (εθνικό) κινητό, - διεθνείς, - dial-up15, και - “λοιπές (εκτός του dial-
  1. up)κλήσεις προς παρόχους υπηρεσιών”όπου παρουσιάζονται ομαδοποιημένες οι κλήσεις σε υπηρεσίες σύντομων κωδικών, οι κλήσεις σε υπηρεσίες μεριζόμενου κόστους (της σειράς 801), οι κλήσεις σε υπηρεσίες ατελούς χρέωσης (της σειράς 800) και οι κλήσεις σε υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας. 14 Οι ενεργοποιημένες για Επιλογή Φορέα γραμμές δεν παρουσιάζονται δεδομένου ότι τα σχετικά στοιχεία που έχουν παρασχεθεί από τους παρόχους στην ΕΕΤΤ δεν θεωρούνται επαρκώς αξιόπιστα. Αφενός, δεν μπορεί να αποκλεισθεί η πιθανότητα συμπερίληψης μη-ενεργών γραμμών ΕΦ και αφετέρου, γραμμές με ταυτόχρονη δυνατότητα χρήσης της επιλογής και της προεπιλογής ενδέχεται να έχουν παρασχεθεί στην ΕΕΤΤ και ως γραμμές επιλογής και ως γραμμές προεπιλογής. 15 Σημειώνεται ότι από τις κλήσεις dial-up εξαιρούνται οι κλήσεις 801 στο Internet. 29 Διευκρινίζεται ότι στους Πίνακες 5 (α) και (β) συμπεριλαμβάνονται επιπλέον οι υπηρεσίες φωνητικών κλήσεων με χρήση πρωτοκόλλου IP (VoIP), την ποιότητα των οποίων (υπηρεσιών), ελέγχει ο πάροχος δικτύου που τις προσφέρει. Βάσει του Πίνακα 5 (α), το σύνολο του όγκου των σταθερών κλήσεων βαίνει μειούμενο, με μείωση 22,61% το 2018 σε σχέση με το 2013. Πίνακας 5 (α): Όγκος κλήσεων (σε λεπτά) 2013 Αστικές και υπεραστικές 7.929.551.985 OTE OLOs-άμεση 7.622.730.945 πρόσβαση OLOs-έμμεση 234.335.821 πρόσβαση 15.786.618.751 Σύνολο 2014 2015 2016 2017 2018 7.181.337.860 6.805.936.466 6.252.465.052 6.069.530.965 5.598.083.789 6.933.835.388 7.544.425.528 7.104.283.023 6.701.143.417 5.986.518.698 183.285.897 107.020.505 71.541.784 56.093.140 42.106.219 14.298.459.145 14.457.382.499 13.428.289.859 12.826.767.522 11.626.708.706 Σε κινητό ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΛΗΣΕΩΝ OTE OLOs-άμεση πρόσβαση OLOs-έμμεση πρόσβαση 954.378.574 915.057.622 886.359.066 861.062.574 863.671.673 836.123.460 840.014.115 1.005.875.469 1.296.128.291 1.397.125.862 1.446.689.968 1.440.134.491 42.353.545 31.026.111 19.041.698 14.624.524 11.193.724 9.036.088 Σύνολο 1.836.746.234 1.951.959.202 2.201.529.055 2.272.812.960 2.321.555.365 2.285.294.039 OTE OLOs-άμεση πρόσβαση OLOs-έμμεση πρόσβαση 217.150.435 181.267.377 160.895.036 134.251.791 111.080.494 89.594.150 497.518.680 418.657.252 381.604.063 320.673.061 255.830.973 185.372.801 11.180.493 7.051.024 3.582.563 2.491.698 1.916.861 1.344.513 Σύνολο 725.849.608 606.975.653 546.081.662 457.416.550 368.828.328 276.311.464 Κλήσεις dial-up στο Internet 54.175.792 ΟΤΕ 28.879.138 19.470.882 14.868.691 11.478.622 5.134.359 OLOs 579.240 501.072 1.647 185 379 0 Σύνολο 54.755.032 29.380.210 19.472.529 14.868.876 11.479.001 5.134.359 Λοιπές (εκτός του dial-
  2. up)κλήσεις προς παρόχους υπηρεσιών (σύντομοι κωδικοί, κλήσεις 801, 800 και 90) 200.433.583 189.426.203 182.071.276 184.858.894 185.836.765 ΟΤΕ 165.717.099 Διεθνείς ΛΟΙΠΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΛΗΣΕΩΝ OLOs 130.669.974 138.850.559 148.715.505 132.316.159 114.199.085 102.956.011 Σύνολο 331.103.557 328.276.762 330.786.781 317.175.053 300.035.850 268.673.110 ΟΤΕ 9.355.690.369 8.495.968.200 8.054.732.726 7.447.507.002 7.241.598.519 6.694.652.857 OLOs 9.379.382.813 8.719.082.772 9.500.519.800 9.043.056.296 8.587.067.547 7.767.468.821 Σύνολο 18.735.073.182 17.215.050.972 17.555.252.526 16.490.563.298 15.828.666.066 14.462.121.678 ΣΥΝΟΛΟ ΚΛΗΣΕΩΝ (εξαιρουμένου dial-
  3. up)9.301.514.577 8.467.089.062 ΟΤΕ 8.035.261.844 7.432.638.311 7.230.119.897 6.689.518.498 9.378.803.573 8.718.581.700 9.500.518.153 9.043.056.111 8.587.067.168 7.767.468.821 18.680.318.150 17.185.670.762 17.535.779.997 16.475.694.422 15.817.187.065 14.456.987.319 ΣΥΝΟΛΟ ΚΛΗΣΕΩΝ ΣΥΝΟΛΟ OLOs Σύνολο Σημείωση: Οι κλήσεις μέσω καρτών εξαιρούνται για όλες τις κατηγορίες κλήσεων Όπως προκύπτει από τον Πίνακας 5 (β), η πτωτική τάση των μεριδίων αγοράς του ΟΤΕ συνεχίστηκε το υπό εξέταση διάστημα, με το μερίδιό του για το σύνολο της κίνησης να εκτιμάται ότι μειώθηκε 30 στο τέλος του 2018 στο 46,3% από 49,9% το 2013. Ανά τύπο κλήσης τα μερίδια του ΟΤΕ παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις ως προς το βαθμό μείωσής τους. Πιο συγκεκριμένα, στις αστικές και υπεραστικές κλήσεις το μερίδιο μειώθηκε από 50,2% το 2013 σε 48,1% στο τέλος του 2018, ενώ στις κλήσεις προς κινητό από 52% το 2013 σε 36,6% στο τέλος του 2018. Στις διεθνείς κλήσεις το μερίδιο του ΟΤΕ αυξήθηκε από 29,9% το 2013 σε 32,4% στο τέλος του 2018. Τέλος στις κλήσεις προς λοιπούς μη γεωγραφικούς αριθμούς (εξαιρουμένων κλήσεων dial-
  4. up)παρατηρήθηκε μια μικρή αύξηση από 60,5% στο τέλος του 2013 σε 61,7% στο τέλος του 2018. Πίνακας 5(β): Μερίδια αγοράς βάσει όγκου κλήσεων 2013 2014 2015 2016 2017 2018 OTE 50,2% 50,2% 47,1% 46,6% 47,3% 48,1% OLOs-άμεση πρόσβαση 48,3% 48,5% 52,2% 52,9% 52,2% 51,5% OLOs-έμμεση πρόσβαση 1,5% 1,3% 0,7% 0,5% 0,4% 0,4% Σύνολο 100% 100% 100% 100% 100% 100% OTE 52,0% 46,9% 40,3% 37,9% 37,2% 36,6% OLOs-άμεση πρόσβαση 45,7% 51,5% 58,9% 61,5% 62,3% 63,0% OLOs-έμμεση πρόσβαση 2,3% 1,6% 0,9% 0,6% 0,5% 0,4% Σύνολο 100% 100% 100% 100% 100% 100% OTE 29,9% 29,9% 29,5% 29,4% 30,1% 32,4% OLOs-άμεση πρόσβαση 68,5% 69,0% 69,9% 70,1% 69,4% 67,1% OLOs-έμμεση πρόσβαση 1,5% 1,2% 0,7% 0,5% 0,5% 0,5% Σύνολο 100% 100% 100% 100% 100% 100% 98,9% 98,3% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% Αστικές και υπεραστικές Σε κινητό ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΛΗΣΕΩΝ Διεθνείς Κλήσεις dial-up στο Internet ΟΤΕ OLOs ΛΟΙΠΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΛΗΣΕΩΝ 1,1% 1,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Σύνολο Λοιπές (εκτός του dial-
  5. up)κλήσεις προς παρόχους υπηρεσιών (σύντομοι κωδικοί, κλήσεις 801, 800 και 90) 60,5% 57,7% 55,0% 58,3% 61,9% ΟΤΕ 61,7% OLOs 39,5% 42,3% 45,0% 41,7% 38,1% 38,3% Σύνολο 100% 100% 100% 100% 100% 100% ΟΤΕ 49,9% 49,4% 45,9% 45,2% 45,7% 46,3% OLOs 50,1% 50,6% 54,1% 54,8% 54,3% 53,7% Σύνολο 100% 100% 100% 100% 100% 100% ΣΥΝΟΛΟ ΚΛΗΣΕΩΝ (εξαιρουμένου dial-
  6. up)49,8% 49,3% ΟΤΕ ΣΥΝΟΛΟ ΚΛΗΣΕΩΝ ΣΥΝΟΛΟ OLOs Σύνολο 45,8% 45,1% 45,7% 46,3% 50,2% 50,7% 54,2% 54,9% 54,3% 53,7% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Σημείωση: Οι κλήσεις μέσω καρτών εξαιρούνται για όλες τις κατηγορίες κλήσεων Ο Πίνακας 6 παρουσιάζει αθροιστικά τον όγκο των αστικών, των υπεραστικών, των κλήσεων από σταθερό σε κινητό και των διεθνών κλήσεων. Οι τέσσερις
(4)προαναφερθέντες τύποι κλήσεων 31 αποτελούν τους βασικούς τύπους κλήσεων που πραγματοποιούν οι χρήστες σταθερής τηλεφωνίας και αποτελούν τους μοναδικούς τύπους κλήσεων που πραγματοποιούνται μέσω ΕΦ/ΠΦ. Βάσει του Πίνακας 6 κατωτέρω, από το 2013 παρατηρείται συστηματική και σημαντική μείωση της κίνησης που προέρχεται από συνδρομητές έμμεσης πρόσβασης (ΕΦ/ΠΦ). Η μείωση της κίνησης των εναλλακτικών μέσω ΕΦ/ΠΦ φαίνεται ότι οδήγησε σε αύξηση του μεριδίου των εναλλακτικών για την παροχή άμεσης πρόσβασης. Αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι οι περισσότεροι εναλλακτικοί, που αρχικά εισήλθαν στην αγορά μέσω ΕΦ/ΠΦ, άρχισαν – αρκετά νωρίτερα από το 2013 - να επενδύουν και να προσφέρουν υπηρεσίες μέσω ΑΠΤΒ και να μεταφέρουν τους συνδρομητές τους από την έμμεση στην άμεση πρόσβαση. Η παρουσία ενός σημαντικού αριθμού εναλλακτικών παρόχων στην αγορά ΑΠΤΒ και η προσφορά εκπτωτικών πακέτων που παρέχουν απεριόριστες κλήσεις (π.χ., αστικές/υπεραστικές και διεθνείς σε συγκεκριμένους προορισμούς), έναντι ενός σταθερού πάγιου τέλους, δημιούργησε ανταγωνιστική πίεση στους εναλλακτικούς, που έως τότε προσέφεραν υπηρεσίες μέσω ΕΦ/ΠΦ και δεν είχαν επενδύσει στον αδεσμοποίητο τοπικό βρόχο. Πίνακας 6: Όγκος των βασικών τύπων κλήσεων (αστικές, υπεραστικές, από σταθερό σε κινητό και διεθνείς), μερίδια αγοράς (βάσει όγκου), ετήσια μεταβολή του όγκου και % ετήσιας μεταβολής του όγκου, για άμεσα και έμμεσα συνδεδεμένους συνδρομητές 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ΟΤΕ 9.101.080.994 8.277.662.859 7.853.190.568 7.247.779.417 7.044.283.132 6.523.801.399 OLOs (άμεση + έμμεση) 9.248.133.599 8.579.731.141 9.351.802.648 8.910.739.952 8.472.868.083 7.664.512.810 OLOs - άμεση πρόσβαση 8.960.263.740 8.358.368.109 9.222.157.882 8.822.081.946 8.403.664.358 7.612.025.990 Όγκος κλήσεων (σε λεπτά) OLOs - έμμεση πρόσβαση 287.869.859 221.363.032 129.644.766 88.658.006 69.203.725 52.486.820 Σύνολο (άμεση + έμμεση) 18.349.214.593 16.857.394.000 17.204.993.216 16.158.519.369 15.517.151.215 14.188.314.209 Μερίδια αγοράς 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ΟΤΕ 49,6% 49,1% 45,6% 44,9% 45,4% 46,0% OLOs (άμεση + έμμεση) 50,4% 50,9% 54,4% 55,1% 54,6% 54,0% OLOs - άμεση πρόσβαση 48,8% 49,6% 53,6% 54,6% 54,2% 53,6% OLOs - έμμεση πρόσβαση 1,6% 1,3% 0,8% 0,5% 0,4% 0,4% Σύνολο (άμεση + έμμεση) 100% 100% 100% 100% 100% 100% Ετήσια μεταβολή του όγκου (σε εκατομ. λεπτά) 2013/2012 2014/2013 2015/2014 2016/2015 2017/2016 2018/2017 ΟΤΕ OLOs (άμεση + έμμεση) -705 124 -823 -668 -424 772 -605 -441 -203 -438 -520 -808 OLOs - άμεση πρόσβαση 292 -602 864 -400 -418 -792 OLOs - έμμεση πρόσβαση -169 -67 -92 -41 -19 -17 Σύνολο (άμεση + έμμεση) % Ετήσια μεταβολή του όγκου ΟΤΕ -581 -1.492 348 -1.046 -641 -1.329 2013/2012 2014/2013 2015/2014 2016/2015 2017/2016 2018/2017 -7,2% -9,0% -5,1% -7,7% -2,8% -7,4% OLOs (άμεση + έμμεση) 1,4% -7,2% 9,0% -4,7% -4,9% -9,5% OLOs - άμεση πρόσβαση 3,4% -6,7% 10,3% -4,3% -4,7% -9,4% OLOs - έμμεση πρόσβαση -37,0% -23,1% -41,4% -31,6% -21,9% -24,2% Σύνολο (άμεση + έμμεση) -3,1% -8,1% 2,1% -6,1% -4,0% -8,6% Σημείωση: Οι κλήσεις μέσω καρτών εξαιρούνται για όλες τις κατηγορίες κλήσεων. 32 2.2.
  1. Υφιστάμενες ρυθμιστικές υποχρεώσεις των λιανικών αγορών σταθερής τηλεφωνίας Αναφορικά με τις λιανικές αγορές σταθερής τηλεφωνίας η ΕΕΤΤ: α) με την Απόφαση 792/08/22.12.2016 του 3ου κύκλου ανάλυσης της αγοράς λιανικής πρόσβασης στο δημόσιο τη λεφωνικό δίκτυο σε σταθερή θέση μέσω (α) γραμμών πρόσβασης PSTN, ISDN BRA και Managed VoIP για οικιακούς και μη οικιακούς χρήστες και (β) γραμμών πρόσβασης ISDN PRA στην Ελλάδα, η ΕΕΤΤ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω αγορά δεν χρήζει πλέον εκ των προτέρων κανονιστικής ρύθμισης. β) με την Απόφαση 696/125/11.07.2013 του 3ου κύκλου ανάλυσης της αγοράς εθνικών κλήσεων που παρέχονται σε οικιακούς και μη οικιακούς πελάτες, σε σταθερή θέση στην Ελλάδα (κλήσεις προς γεωγραφικούς και μη γεωγραφικούς αριθμούς στην Ελλάδα), η ΕΕΤΤ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω αγορά δεν χρήζει πλέον εκ των προτέρων κανονιστικής ρύθμισης. 2.
  2. Ορισμός και ανάλυση της αγοράς λιανικής που σχετίζεται με τη χονδρική αγορά εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση (αγορά 2). 2.3.
  3. Ορισμός σχετικής αγοράς H εξέταση της σχέσης μεταξύ των ανάντη αγορών χονδρικής και των κατάντη αγορών λιανικής σύμφωνα με τη Σύσταση 2014 αναλύεται στην ενότητα 2.1.
  4. Η παρούσα ενότητα εξετάζει τον ορισμό και την ανάλυση της αγοράς λιανικής που σχετίζεται με τη χονδρική αγορά εκκίνησης κλήσεων στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση. Σύμφωνα με το Επεξηγηματικό Σημείωμα16 της Σύστασης 2014/710/ΕΕ για τις σχετικές αγορές17, οι υπηρεσίες κλήσεων σε σταθερή θέση (σε λιανικό επίπεδο, η κατάντη αγορά της αγοράς χονδρικής εκκίνησης κλήσεων σε σταθερό σημείο) παρέχονται ως δέσμη προϊόντος με την υπηρεσία πρόσβασης στο σταθερό δίκτυο/υπηρεσίες στενής ζώνης. Σε επίπεδο χονδρικής, τόσο οι υπηρεσίες εκκίνησης κλήσεων όσο και οι υπηρεσίες πρόσβασης στενής ζώνης μπορούν να αγοραστούν 16 Explanatory Note Accompanying the document “Commission Recommendation on relevant product and service markets within the electronic communications sector susceptible to ex ante regulation in accordance with Directive 2002/21/EC of the European Parliament and of the Council on a common regulatory framework for electronic communications networks and services” 17 ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ της 9ης Οκτωβρίου 2014 «σχετικά με σημαντικές αγορές προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, οι οποίες επιδέχονται εκ των προτέρων κανονιστική ρύθμιση, σύμφωνα με την οδηγία 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών» (2014/710/EΕ) 33 μεμονωμένα και έχουν οριστεί ξεχωριστά για τους σκοπούς της εκ των προτέρων ρύθμισης από τα περισσότερα κράτη μέλη. Εντούτοις, υπήρξε μείωση της «μεμωνομένης (standalone)» υπηρεσίας προεπιλογής φορέα ("CPS"), ως συνέπεια της αύξησης της υπηρεσίας ΧΕΓ (WLR) η οποία επιτρέπει σε εναλλακτικούς παρόχους να παρέχουν τόσο την πρόσβαση όσο και την προέλευση κλήσης βάσει του PSTN. Οι εναλλακτικοί πάροχοι αυτοπαρέχουν, όλο και περισσότερο, την εκκίνηση κλήσεων μέσω άμεσης πρόσβασης (direct access link) στον τελικό πελάτη με χρήση των ρυθμιζόμενων υπηρεσιών/προϊόντων, όπως LLU ή εικονικά προϊόντα (virtual layer 2 products), ή με την υλοποίηση δικών τους δικτύων. Δεδομένου ότι τα οικονομικά κίνητρα για την αυτοπαροχή μόνο υπηρεσιών εκκίνησης κλήσεων και την παροχή μόνο λιανικών φωνητικών υπηρεσιών βάσει τέτοιων χονδρικών προϊόντων πρόσβασης είναι σχετικά περιορισμένα, καθίσταται ελκυστικότερο για τους εναλλακτικούς παρόχους να παρέχουν ένα ευρύτερο φάσμα συνδυαστικών υπηρεσιών. Στο τέλος του 2018, το 99,5% των συνδρομητών λάμβανε υπηρεσίες τηλεφωνίας και πρόσβασης στο τηλεφωνικό δίκτυο από τον ίδιο πάροχο, ενώ μόνο το 0,5% του όγκου των βασικών τύπων κλήσεων (κλήσεων αστικών, υπεραστικών, από σταθερό σε κινητό και διεθνών) προήλθε από έμμεσα συνδεδεμένους συνδρομητές, δηλ. από συνδρομητές συνδεδεμένους μέσω ΕΦ/ΠΦ. Δεδομένου της πολύ χαμηλής διείσδυσης της ΕΦ/ΠΦ στην Ελλάδα, είναι σαφές ότι οι συνδρομητές προτιμούν να λαμβάνουν τις υπηρεσίες πρόσβασης και κλήσεων από τον ίδιο πάροχο, ενώ οι πάροχοι ως επί το πλείστον παρέχουν τις δύο αυτές υπηρεσίες δεσμοποιημένες. Παρά το γεγονός ότι οι δύο αυτές υπηρεσίες (πρόσβασης και κλήσεων) εξυπηρετούν διαφορετικό σκοπό, ωστόσο είναι συμπληρωματικές και οι εθνικές συνθήκες υποδεικνύουν ότι παρέχονται στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων μαζί. Η ΕΕΤΤ, ακολουθώντας τη μεθοδολογία της Σύστασης για τις σχετικές αγορές, εκκινεί την εξέταση της χονδρικής αγοράς εκκίνησης κλήσεων από σταθερή θέση από την εξέταση της σχετικής λιανικής αγοράς, σε μία μελλοντοστρεφή προοπτική (forward looking), δεδομένου ότι η ζήτηση των χονδρικών προϊόντων προκύπτει από τη ζήτηση σε επίπεδο λιανικής και συνεπώς επηρεάζεται από τα χαρακτηριστικά της. Αυτό σημαίνει ότι επιπλέον των «άμεσων» περιορισμών εξαιτίας της υποκατάστασης σε επίπεδο χονδρικής, πρέπει να αξιολογηθούν και οι «έμμεσοι περιορισμοί» από το επίπεδο λιανικής. Οι έμμεσοι περιορισμοί προκύπτουν επειδή οι τυχόν αυξήσεις σε χονδρικό επίπεδο ενδεχομένως να περάσουν στο επίπεδο λιανικής, προκαλώντας μετακινήσεις συνδρομητών, μειώνοντας έτσι τους όγκους στο χονδρικό επίπεδο. Τέτοιου είδους περιορισμοί μπορεί να οδηγήσουν στη συμπερίληψη, στην αγορά, προϊόντων, τα οποία δεν ασκούν άμεσους περιορισμούς. 34 Προκειμένου να ορίσει την λιανική αγορά προϊόντος η οποία βρίσκεται κατάντη της αγοράς εκκίνησης κλήσεων σε σταθερή θέση, σε επίπεδο χονδρικής (αγορά υπ’αριθ. 2 Σύστασης 2007), η ΕΕΤΤ εξέτασε τα παρακάτω:  Ανήκουν οι υπηρεσίες τηλεφωνικών κλήσεων που εκκινούν από σταθερή θέση και οι υπηρεσίες τηλεφωνικών κλήσεων που εκκινούν από κινητό στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων;  Ανήκουν οι κλήσεις VoIP στην υπό εξέταση αγορά; Για την εξέταση των ως άνω θεμάτων, η ΕΕΤΤ έλαβε υπόψη τη δυνατότητα υποκατάστασης τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς. 2.3.1.
  5. Εξέταση του εάν οι τηλεφωνικές κλήσεις που εκκινούν από σταθερή θέση και οι τηλεφωνικές κλήσεις από δίκτυο κινητής ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων Αρχικά, η ΕΕΤΤ εξέτασε εάν στην Ελλάδα οι συνθήκες της ζήτησης και της προσφοράς τηλεφωνικών κλήσεων σταθερής και κινητής είναι τέτοιες που οδηγούν στην ύπαρξη χωριστών αγορών. Υποκατάσταση από την πλευρά της ζήτησης Λειτουργική Υποκατάσταση Στην Αιτιολογική Έκθεση της Σύστασης του 2014 αναφέρεται στο σημείο 4.1.1, ότι παρά το γεγονός ότι τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας μπορούν, σε μεγάλο βαθμό, να παρέχουν υπηρεσίες παρόμοιες με αυτές που παρέχονται από τα σταθερά δίκτυα στους τελικούς πελάτες, προς το παρόν σε γενικές γραμμές η πρόσβαση μέσω του δικτύου κινητής τηλεφωνίας δεν θεωρείται ως υποκατάστατο της πρόσβασης στο δημόσιο δίκτυο σε σταθερή θέση από τις ΕΡΑ. Ενώ το ποσοστό των νοικοκυριών που έχουν μόνο σύνδεση κινητής αυξάνεται συνεχώς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πλειοψηφία των πελατών εξακολουθεί να αγοράζει υπηρεσίες σταθερής και κινητής τηλεφωνίας. Περαιτέρω, η κάλυψη και η αντιληπτή ποιότητα των κλήσεων από κινητά δίκτυα εξακολουθούν να διαφέρουν και να επηρεάζονται από τον αριθμό των χρηστών που ταυτόχρονα χρησιμοποιούν το δίκτυο. Αυτά τα στοιχεία φαίνεται να υποδεικνύουν την συμπληρωματικότητα των υπηρεσιών αυτών και όχι την υποκαταστασιμότητα τους στα περισσότερα κράτη μέλη. Επιπλέον, στη Σύσταση 2014 αναφέρεται ότι η υποκατάσταση μεταξύ σταθερής και κινητής τηλεφωνίας μπορεί να εντοπιστεί ιδίως στις αγορές όπου η σταθερή διείσδυση έχει μειωθεί 35 σημαντικά προς όφελος της κινητής, και η κάλυψη του δικτύου κινητής ανέρχεται κοντά στο 100%. Περαιτέρω δείκτες που συνηγορούν ως προς την υποκατάσταση σταθερής και κινητής τηλεφωνίας αποτελούν η σύγκλιση των τιμών και πρότυπα συμπεριφοράς π.χ. η σύγκλιση της μέσης διάρκειας των κλήσεων κινητής τηλεφωνίας και της σταθερής τηλεφωνίας. Επιπρόσθετα, στη Σύσταση αναφέρεται ότι παρατηρείται μια μετατόπιση της κίνησης από σταθερά προς κινητά δίκτυα στο επίπεδο της Ένωσης, αλλά αναμένεται να είναι ακόμη πιο ισχύρη στις αγορές όπου υπάρχει πραγματική υποκαταστασιμότητα. Επαρκής υποκαταστασιμότητα μεταξύ σταθερής και κινητής τηλεφωνίας για τον προσδιορισμό μιας ενιαίας αγοράς πρόσβασης δεν προβλέπεται σε επίπεδο Ένωσης για την προσεχή περίοδο που καλύπτεται από την παρούσα σύσταση αλλά είναι πιθανό περισσότερες ΕΡΑ να είναι πράγματι σε θέση να συμπεράνουν ότι υπάρχει μια τέτοια υποκατάσταση στις εθνικές τους αγορές. Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι η κύρια λειτουργική διαφορά αφορά στην κινητικότητα που ενυπάρχει σε όλες τις υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας. Ενώ οι τεχνολογικές εξελίξεις επιτρέπουν ήδη την παροχή παρόμοιων υπηρεσιών18, οι υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας δεν μπορούν να προσφέρουν κινητικότητα. Επομένως, ενδέχεται να υπάρχει υποκατάσταση μόνο προς την μία κατεύθυνση, δηλαδή με την υποκατάσταση της σταθερής τηλεφωνίας από την κινητή τηλεφωνία. Παρά την πιθανή υποκατάσταση προς τη μία κατεύθυνση, οι λειτουργικές διαφορές παραμένουν. Παραδείγματος χάρη, μία σύνδεση σταθερής τηλεφωνίας αφορά όλα τα μέλη του νοικοκυριού σε αντίθεση με τον προσωπικό, εξατομικευμένο συνήθως χαρακτήρα των συνδέσεων κινητής τηλεφωνίας. Λειτουργικές διαφορές εντοπίζονται επίσης στην ποιότητα της υπηρεσίας που αντιλαμβάνεται ο χρήστης και στη διαθεσιμότητα δικτύου. 19 Σύμφωνα με την Έρευνα Καταναλωτών που διενεργήθηκε για λογαριασμό της ΕΕΤΤ τον Ιανουάριο του 2018, το 88% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι σε περίπτωση που η χρήση κινητού στο νοικοκυριό είχε το ίδιο κόστος με το σταθερό δεν θα καταργούσαν την σταθερή σύνδεση. Το 91% αυτών δήλωσε ότι έχει συνηθίσει την ύπαρξη σταθερού τηλεφώνου στο σπίτι, το 19% ότι δεν εμπιστεύεται τη χρήση κινητού και το 11% ότι δεν τους αρέσει/ είναι επιφυλακτικοί με την χρήση του κινητού τηλεφώνου (ακτινοβολία κλπ). 18 Π.χ. την ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο. 19 Σημειώνεται ότι η έρευνα αφορούσε την παροχή ηλεκτρονικών επικοινωνιών στην Ελληνική Επικράτεια, και διενεργήθηκε από την εταιρεία Metron Analysis, με την μορφή προσωπικών συνεντεύξεων στα νοικοκυριά των ερωτώμενων (ένας ερωτώμενος ανά νοικοκυριό, από 24/11/2017 έως 09/01/2018, σε πανελλαδικό δείγμα 2008 ατόμων, ηλικίας 18 ετών και άνω). 36 Οι δύο από τις τρεις εταιρίες κινητής τηλεφωνίας που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα (Vodafone και Cosmote) προσφέρουν, η μία από το 2007 και η άλλη από το 2008, υπηρεσίες τηλεφωνίας οικιακής ζώνης (Homezone). Οι υπηρεσίες αυτές, μέσω μιας κάρτας SIM και με χρήση του δικτύου της κινητής τηλεφωνίας, προσφέρουν στον συνδρομητή τη δυνατότητα, εντός μιας προκαθορισμένης γεωγραφικής περιοχής (οικιακή ζώνη), να πραγματοποιεί κλήσεις σε σταθερούς γεωγραφικούς αριθμούς σε τιμές συγκρίσιμες με τις τιμές σταθερής τηλεφωνίας του ΟΤΕ. Επιτρέπουν επίσης στο συνδρομητή να λαμβάνει κλήσεις μέσω ενός σταθερού γεωγραφικού αριθμού. Οι υπηρεσίες σταθερής πρόσβασης και τηλεφωνίας και οι υπηρεσίες πρόσβασης και τηλεφωνίας οικιακής ζώνης (Homezone) εκτός από την διαφορά στη ποιότητα που αντιλαμβάνεται ο χρήστης, παρουσιάζουν και άλλες λειτουργικές διαφορές, μερικές εκ των οποίων είναι οι εξής:  Δεν παρέχονται συμπληρωματικές υπηρεσίες, όπως fax, κλήσεις συστημάτων συναγερμού.  Ο λογαριασμός του συνδρομητή επιβαρύνεται με τέλη κινητής τηλεφωνίας.  Η παροχή ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο είναι εφικτή αλλά αποτελεί επί του παρόντος ακριβότερη λύση από το ADSL/VDSL. Παρά το χαμηλό κόστος με το οποίο προσφέρεται σήμερα μία υπηρεσία Homezone20 (πάγιο το οποίο δεσμοποιεί την πρόσβαση με λεπτά ομιλίας), από την στιγμή έναρξης της παροχής των υπηρεσιών Homezone έως σήμερα η χρήση τους παραμένει περιορισμένη, γεγονός που επιβεβαιώνει τα όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω για την ύπαρξη λειτουργικών διαφορών μεταξύ των υπηρεσιών Homezone και των υπηρεσιών πρόσβασης σταθερής τηλεφωνίας. O αριθμός των συνδρομητών που έχει εγγραφεί στις υπηρεσίες Homezone παραμένει αρκετά μικρός και βαίνει μειούμενος. Όπως φαίνεται στον Πίνακας 7 οι συνδρομές Homezone ανέρχονταν στο τέλος του 2018 περίπου στις 100 χιλιάδες, αριθμός που αντιστοιχεί στο 2,11% περίπου των σταθερών γραμμών πρόσβασης. Πίνακας 7: Συνδρομές Homezone 31/12/2012 31/12/2013 31/12/2014 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2017 31/12/2018 20 Ενδεικτικά αναφέρονται: COSMOTE Ηome Telephony SIM Μ (μηνιαίο πάγιο 16,69€ 650 λεπτά ομιλίας προς σταθερά δίκτυα). 37 Συνδρομές Homezone (σε χιλ.) 153 160 142 133 121 115 100 Αριθμός σταθερών γραμμών πρόσβασης (σε χιλ.) 4.908 4.790 4.758 4.743 4.750 4.757 4.753 Συνδρομές Homezone ως % των σταθερών γραμμών πρόσβασης 3,12% 3,33% 2,98% 2,8% 2,55% 2,42% 2,11% Αντίστοιχα, η κίνηση Homezone που εκκινεί εντός της οικιακής ζώνης είναι σημαντικά μικρότερη συγκρινόμενη με την κίνηση που εκκινεί από σταθερό τηλέφωνο. Όπως φαίνεται στον κατωτέρω πίνακα, ο όγκος των βασικών τύπων κλήσεων Homezone το 2018 αντιστοιχεί στο 1,19% του όγκου των αντίστοιχων κλήσεων που εκκινούν από σταθερό τηλέφωνο. Πίνακας 8: Όγκος βασικών τύπων κλήσεων και όγκος κλήσεων Homezone 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Όγκος των βασικών τύπων κλήσεων (onnet, off-net, προς σταθερό, διεθνείς) που εκκινούν από Homezone τηλέφωνο (σε εκατομ.λεπτά) 319 295 275 245 211 169 Όγκος των βασικών τύπων κλήσεων (αστικές, υπεραστικές, προς κινητό, διεθνείς) που εκκινούν από σταθερό τηλέφωνο (σε εκατομ.λεπτά) 18.349 16.857 17.205 16.159 15.517 14.188 Όγκος βασικών τύπων κλήσεων Homezone ως % του όγκου βασικών τύπων κλήσεων από σταθερό τηλέφωνο 1,74% 1,75% 1,60% 1,51% 1,36% 1,19% Πηγή: EETT Εξέλιξη συνδέσεων Η ΕΕΤΤ εξέτασε την εξέλιξη του όγκου των βασικών τύπων κλήσεων που εκκινούν από σταθερό και από κινητό τηλέφωνο, προκειμένου να ελέγξει αν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι μεταβολές του όγκου των κλήσεων από σταθερό σχετίζονται με τις μεταβολές του όγκου των κλήσεων από κινητό και αντίστροφα. Η μεταβολή του όγκου των βασικών τύπων κλήσεων που εκκινούν από κινητό και από σταθερό παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα. Όπως φαίνεται στον Πίνακα, το έτος 2014 παρουσιάζεται αύξηση του όγκου των κλήσεων που εκκινούν από κινητό, ενώ μείωση για τα έτη 2015 – 2016 και αύξηση τα έτη 2017 και
  6. Επιπλέον το 2014 υπάρχει μείωση του όγκου των κλήσεων που εκκινούν από σταθερό, το 2015 υπάρχει αύξηση και στη συνέχεια υπάρχει μείωση από το έτος
  7. Τα εν λόγω στοιχεία δεν υποδεικνύουν την ύπαρξη υποκαταστασιμότητας. 38 Πίνακας 9: Όγκος των βασικών τύπων κλήσεων που εκκινούν από σταθερό και κινητό τηλέφωνο, ετήσια μεταβολή, % ετήσιας μεταβολής Όγκος βασικών τύπων κλήσεων (σε εκατομ. λεπτά) 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Κλήσεις που εκκινούν από κινητό τηλέφωνο 26.620 26.986 26.384 26.192 26.718 27.131 Κλήσεις που εκκινούν από σταθερό τηλέφωνο 18.349 16.857 17.205 16.159 15.517 14.188 Σύνολο 44.969 43.844 43.589 42.350 42.235 41.320 Ετήσια Μεταβολή κλήσεων που εκκινούν από κινητό τηλέφωνο (σε εκατομ. λεπτά) 30 367 -602 -192 526 413 % Ετήσια Μεταβολή κλήσεων που εκκινούν από κινητό τηλέφωνο 0% 1% -2% -1% 2% 2% Ετήσια Μεταβολή κλήσεων που εκκινούν από σταθερό τηλέφωνο (σε εκατομ. λεπτά) -581 -1.492 348 -1.046 -641 -1.329 % Ετήσια Μεταβολή κλήσεων που εκκινούν από σταθερό τηλέφωνο -3% -8% 2% -6% -4% -9% Υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς Η υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς μπορεί να υπάρξει εάν ένας πάροχος δικτύου κινητής ανταποκρινόταν σε μια τιμολογιακή αύξηση έως και 10% άνω του ανταγωνιστικού επιπέδου από έναν υποθετικό μονοπωλιακό πάροχο σταθερής τηλεφωνίας ξεκινώντας την παροχή υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας, και αντιστρόφως. Δεδομένων των λειτουργικών διαφορών μεταξύ των υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας και σταθερής τηλεφωνίας, η ΕΕΤΤ δεν πιστεύει ότι οι πάροχοι σταθερής τηλεφωνίας θα κατασκεύαζαν εναλλακτικά δίκτυα κινητής τηλεφωνίας ως ανταπόκριση σε μια τέτοια αύξηση της λιανικής τιμής κινητής τηλεφωνίας, ενόψει του κόστους, του χρόνου που απαιτείται, αλλά και του σχετικού καθεστώτος πρόσβασης στο σχετικό φάσμα. Από την άλλη, για να εισέλθει ένας πάροχος δικτύου κινητής τηλεφωνίας στην αγορά της σταθερής τηλεφωνίας, ως ανταπόκριση σε μια αύξηση τιμής της σταθερής τηλεφωνίας, θα πρέπει να καταστεί σε θέση να παρέχει ένα προϊόν το οποίο θα έχει ανάλογη τιμή και ποιότητα της σταθερής τηλεφωνίας. Για να καταστεί αυτό δυνατόν, θα πρέπει είτε να κατασκευάσει ένα σταθερό δίκτυο πρόσβασης ή να αναπτύξει και να παρέχει ένα προϊόν (μέσω του δικτύου του κινητής τηλεφωνίας), το οποίο να έχει τα λειτουργικά χαρακτηριστικά ενός προϊόντος σταθερής τηλεφωνίας. Στη δεύτερη περίπτωση, θα έπρεπε να το κάνει υπό όρους (τιμολογιακούς, ποιότητας) που θα καθιστούσαν το συνολικό πακέτο (όχι μόνο το τμήμα του που αφορά την τηλεφωνία) υποκατάστατο των υπηρεσιών σταθερής. 39 Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, η Vodafone και η Cosmote ήδη διαθέτουν στην αγορά ένα τέτοιο προϊόν, τις υπηρεσίες Homezone, η διείσδυση των οποίων παραμένει περιορισμένη. Αν και τα προϊόντα Homezone προσφέρονται ήδη σε περιοχές στις οποίες τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας διαθέτουν κάλυψη, ο χρήστης πρέπει να έχει επαρκή ραδιοκάλυψη εντός της οικίας του προκειμένου να δύναται να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες. Συνεπώς, για να προσφέρουν οι πάροχοι δικτύων κινητής τηλεφωνίας τις υπηρεσίες τους σε εθνικό επίπεδο σε μια μεγάλη πελατειακή βάση ως υπηρεσία ανταγωνιστική και όχι συμπληρωματική των υπηρεσιών σταθερής τηλεφωνίας και πρόσβασης, θα πρέπει να κάνουν αλλαγές στο δίκτυό τους για να αντιμετωπίσουν το ζήτημα της ποιότητας υπηρεσίας/σήματος. Αυτό θα απαιτούσε, τουλάχιστον, επενδύσεις για την αύξηση της ισχύος των υφιστάμενων υποδομών ραδιοσυχνοτήτων και, πιθανόν, την κατασκευή πρόσθετων κεραιών για να ενισχυθεί το σήμα εντός των κτηρίων στις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές. Επίσης, οι περισσότεροι πάροχοι κινητής τηλεφωνίας θα πρέπει να εγκαταστήσουν πρόσθετες υποδομές στις γεωγραφικές περιοχές στις οποίες επί του παρόντος δεν παρέχουν κάλυψη. Οι περισσότεροι πάροχοι κινητής τηλεφωνίας κατασκευάζουν τα δίκτυά τους με σκοπό να επιτύχουν πληθυσμιακή και όχι γεωγραφική κάλυψη. Προκειμένου να ανταγωνιστούν ένα πλήρες σταθερό δίκτυο πρόσβασης, θα πρέπει να εγκαταστήσουν πρόσθετες υποδομές προκειμένου να εξαλείψουν τα κενά στην κάλυψη. Συνεπώς, και στις δύο περιπτώσεις εισόδου παρόχου δικτύου κινητής τηλεφωνίας στην αγορά σταθερής τηλεφωνίας (είτε με ανάπτυξη υποδομής σταθερής τηλεφωνίας, είτε με παροχή λιανικού προϊόντος ισοδύναμου με τη σταθερή τηλεφωνία μέσω του δικτύου κινητής τηλεφωνίας), η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι το κόστος της απαιτούμενης επένδυσης καθώς και το μακροπρόθεσμο χρονοδιάγραμμα αυτής καθιστούν αυτή την υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς απίθανη κατά τη διάρκεια της παρούσας εξέτασης. Συμπέρασμα Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι, τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς, δεν υπάρχει υποκαταστασιμότητα μεταξύ της κινητής και της σταθερής τηλεφωνίας και συνεπώς οι δύο αυτές υπηρεσίες δεν εμπίπτουν στην ίδια σχετική αγορά. 2.3.1.
  8. Εξέταση του εάν οι κλήσεις VoIP ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων Στο πλαίσιο της ανάπτυξης των υπηρεσιών ΑΠΤΒ, οι εναλλακτικοί πάροχοι προσφέρουν, μεταξύ άλλων, υπηρεσίες φωνής μέσω δικτύων δεδομένων με τη χρήση της μεταγωγής πακέτων, σε 40 αντίθεση με τη μεταγωγή κυκλωμάτων που χρησιμοποιείται παραδοσιακά στην τηλεφωνία (PSTN). Είναι σύνηθες οι πάροχοι δικτύου να ελέγχουν τις υπηρεσίες μεταγωγής πακέτων με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας της παρεχόμενης υπηρεσίας. Οι υπηρεσίες μεταγωγής πακέτων προσφέρουν τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής τηλεφωνίας χωρίς να διαφοροποιούνται από αυτήν σε λειτουργικό επίπεδο. Η ΕΕΤΤ διαχωρίζει ανάμεσα σε δύο γενικές κατηγορίες υπηρεσιών, ανάλογα με τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους, αν και κατά την εμπορική τους διάθεση τα όρια δεν είναι πολύ σαφή. Σε κάθε περίπτωση, η ακόλουθη κατηγοριοποίηση δεν θα πρέπει να θεωρείται δεσμευτική για τους παρόχους. Οι δύο γενικές κατηγορίες είναι:  VOIP από πάροχο υπηρεσιών διαδικτύου (unmanaged VoIP): Στην περίπτωση αυτή ο καταναλωτής πρέπει να διαθέτει έναν υπολογιστή ή συσκευή tablet/smartphone, κατάλληλο εξοπλισμό (ακουστικό-μικρόφωνο υπολογιστή) και ευρυζωνική (όχι dial-up) πρόσβαση στο διαδίκτυο. Μέσω της σύνδεσης στο διαδίκτυο ο καταναλωτής μπορεί να έχει πρόσβαση σε υπηρεσίες φωνής που προσφέρονται από παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου. Οι υπηρεσίες αυτές προϋποθέτουν τη λήψη (download) ενός λογισμικού και την εγκατάστασή του στον υπολογιστή. Οι πάροχοι υπηρεσιών διαδικτύου συνήθως δεν χρεώνουν τους συνδρομητές τους όταν καλούν άλλους συνδρομητές της υπηρεσίας. Ωστόσο, χρεώνουν κάποια τέλη (κατά κανόνα χαμηλότερα από τους παρόχους παραδοσιακής τηλεφωνίας) για τερματισμό σε σταθερούς γεωγραφικούς αριθμούς, κινητά, κλπ. Επίσης, εφαρμόζουν κάποια τέλη για κλήσεις που τερματίζουν στον χρήστη VOIP. Η υπηρεσία αυτή συνήθως προσφέρει νομαδικότητα, δηλαδή επιτρέπει στον χρήστη να λαμβάνει ή να πραγματοποιεί κλήσεις, μέσω οπoιασδήποτε ενσύρματης ή ασύρματης ευρυζωνικής σύνδεσης στο διαδίκτυο. Αυτή η κατηγορία υπηρεσίας είναι επίσης γνωστή ως Voice over Internet ή “VoI”, καθώς η κλήση δρομολογείται μέσω του διαδικτύου. Οι υπηρεσίες unmanaged VoIP αποτελούν υπηρεσίες “Over-the-top” (OTT) για τις οποίες παρατηρείται αυξημένη ζήτηση σε επίπεδο λιανικής ως αποτέλεσμα της αυξημένης διαθεσιμότητας της ευρυζωνικής πρόσβασης στο διαδίκτυο πάνω από σταθερά και κινητά δίκτυα. Οι συγκεκριμένες υπηρεσίες, οι οποίες σε κάποιο βαθμό μπορεί να θεωρηθούν ως υποκατάστατο των υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (λ.χ. υπηρεσιών φωνής, SMS), ενδεχομένως να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στα τρέχοντα επιχειρηματικά μοντέλα των παρόχων δικτύων, καθώς πολλές από αυτές τις υπηρεσίες προσφέρονται δωρεάν. Επί του παρόντος οι υπηρεσίες OTT δεν βρίσκονται ακόμα σε ένα επίπεδο στο οποίο μπορούν να θεωρηθούν πραγματικά υποκατάστατα των υπηρεσιών που παρέχονται από 41 παρόχους δικτύων (παραδοσιακή τηλεφωνία και managed VoIP). Εντούτοις, ορισμένες τεχνολογικές εξελίξεις, όπως η αυξανόμενη διάθεση των smartphones και η επικείμενη επέκταση του LTE, πιθανόν να οδηγήσουν σε συνεχή αύξηση της σημαντικότητας των υπηρεσιών ΟΤΤ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι υφιστάμενοι πάροχοι υπηρεσιών πρόσβασης έχουν αναπτύξει τις δικές τους υπηρεσίες OTT για να ανταγωνίζονται τις υπόλοιπες υπηρεσίες OTT, πολλές από τις οποίες παρέχονται δωρεάν. Ωστόσο, ορισμένες υπηρεσίες OTT εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν περιορισμούς, όπως η απαίτηση να είναι ταυτόχρονα ενεργοί και οι δύο χρήστες, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί η υπηρεσία. Επίσης, οι πάροχοι υπηρεσιών OTT θα εξακολουθήσουν να χρειάζονται μια υποκείμενη υποδομή/δίκτυο, ώστε να είναι σε θέση να διαθέτουν τις υπηρεσίες τους. Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με τη Σύσταση για τις σχετικές αγορές, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, οι υπηρεσίες OTT ασκούν περιορισμένους ανταγωνιστικούς περιορισμούς. Σημειώνεται επίσης ότι η επίδραση των υπηρεσιών ΟΤΤ είναι δύσκολο να εκτιμηθεί δεδομένης της δυσκολίας που έχουν οι ρυθμιστικές αρχές στη συγκέντρωση στοιχείων από του παρόχους υπηρεσιών ΟΤΤ σύμφωνα με το κανονιστικό πλαίσιο.  VOIP από πάροχο δικτύου (managed VoIP): Αυτή είναι η περίπτωση όπου ο πάροχος πρόσβασης είναι ταυτόχρονα και ο πάροχος υπηρεσίας φωνής και εφαρμόζει τεχνολογία VOIP στο δίκτυό του. Υπάρχουν πολλές επιλογές ως προς την εφαρμογή της τεχνολογίας αυτής. Πρώτον, η χρήση VOIP στο δίκτυο κορμού. Στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται τεχνολογία PSTN στο δίκτυο πρόσβασης, αλλά οι κλήσεις PSTN πριν εισέλθουν στο δίκτυο κορμού μετατρέπονται σε κίνηση IP, η οποία δρομολογείται μέσω του συνολικού data-IP δικτύου του παρόχου. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η τεχνολογία VOIP χρησιμοποιείται και στα δίκτυα πρόσβασης. Παραδείγματος χάριν, ένας εναλλακτικός θα μπορούσε να λαμβάνει ΑΠΤΒ από τον κοινοποιημένο φορέα προκειμένου να εξυπηρετεί πελάτες μόνο για φωνή ή για φωνή και ευρυζωνικές υπηρεσίες. Ο εναλλακτικός αυτός θα μπορούσε να χρησιμοποιεί τεχνολογία VOIP ως υποκατάστατο της κλασικής τεχνολογίας μεταγωγής κυκλώματος. Τέλος, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ένας πάροχος χρησιμοποιεί τεχνολογία μεταγωγής κυκλώματος στο δίκτυο πρόσβασης αλλά παράλληλα χρησιμοποιεί την τεχνολογία VOIP μέσω της ευρυζωνικής σύνδεσης ενός συνδρομητή για να διαθέσει μία δεύτερη (προαιρετική, βοηθητική) γραμμή φωνής. Κατά κανόνα οι υπηρεσίες αυτής της κατηγορίας ελέγχονται από τους παρόχους σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τις υπηρεσίες της κατηγορίας «VOIP από πάροχο υπηρεσιών διαδικτύου» και διασφαλίζονται καλύτερες 42 εγγυήσεις ποιότητας της υπηρεσίας. Κατά κανόνα, οι υπηρεσίες αυτές προσφέρουν όλες τις δυνατότητες της παραδοσιακής τηλεφωνίας, χωρίς να διαφοροποιούνται από τις παραδοσιακές υπηρεσίες τηλεφωνίας μεταγωγής κυκλώματος. Υποκατάσταση από την πλευρά της ζήτησης Λειτουργική υποκατάσταση Όπως αναλύθηκε ανωτέρω η κατηγορία «managed VoIP» προσφέρει όλες τις δυνατότητες της παραδοσιακής τηλεφωνίας. Η μοναδική διαφοροποίησή της σε σχέση με τις υπηρεσίες τηλεφωνίας μεταγωγής κυκλώματος (PSTN) σχετίζεται με την ακεραιότητα και τη διαθεσιμότητα του δικτύου αφού η διαθεσιμότητα μιας υπηρεσίας VoIP εξαρτάται από την παροχή ρεύματος και την κατάσταση της ευρυζωνικής σύνδεσης. Ο εν λόγω περιορισμός της ακεραιότητας και της διαθεσιμότητας υπάρχει και κατά την παροχή υπηρεσιών της κατηγορίας «VOIP από πάροχο υπηρεσιών διαδικτύου». Επιπρόσθετα, οι υπηρεσίες «VOIP από πάροχο υπηρεσιών διαδικτύου» έχουν τις ακόλουθες λειτουργικές διαφορές με τις υπηρεσίες τηλεφωνίας μεταγωγής κυκλώματος:  Νομαδικότητα: Ο χρήστης της υπηρεσίας VoI μπορεί να συνδεθεί στην υπηρεσία από οπουδήποτε μέσω διαδικτύου και με τον τρόπο αυτό μπορεί να λαμβάνει ή να πραγματοποιεί κλήσεις ανεξάρτητα από τον κωδικό της περιοχής.  Ποιότητα Υπηρεσίας: Η ποιότητα της υπηρεσίας VoI δεν είναι πάντα εγγυημένη και μπορεί να εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το είδος της σύνδεσης στο διαδίκτυο που διαθέτει ο χρήστης ή τον όγκο της κίνησης στο δίκτυο του παρόχου, την πολιτική του παρόχου της υπηρεσίας, κλπ.  Πρόσβαση σε κλήσεις έκτακτης ανάγκης: Σε ορισμένες περιπτώσεις υπηρεσιών VoI, οι πληροφορίες που μεταδίδονται στο κέντρο που διαχειρίζεται τις κλήσεις έκτακτης ανάγκης είναι ανεπαρκείς, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η υπηρεσία VoI δεν παρέχει ούτε τη δυνατότητα πραγματοποίησης κλήσεων έκτακτης ανάγκης.  Απόρρητο των κλήσεων: Όταν μια κλήση δρομολογείται μέσω διαδικτύου, η διασφάλιση του απορρήτου της κλήσης αυτής είναι πολύ δύσκολη. Τιμολόγηση Αναφορικά με την κλήσεις VOIP, η ΕΕΤΤ σημειώνει ότι οι πάροχοι δικτύου εφαρμόζουν ταυτόσημες χρεώσεις με τις παραδοσιακές υπηρεσίες τηλεφωνίας και συνεπώς ένας τελικός χρήστης θα ανταποκρινόταν σε μια αύξηση πάνω από την ανταγωνιστική τιμή των υπηρεσιών τηλεφωνίας 43 μεταγωγής κυκλώματος αποκτώντας υπηρεσίες της επιλογής VOIP παρόχων δικτύων (και αντιστρόφως). Συμπέρασμα Ενόψει των ανωτέρω, η ΕΕΤΤ καταλήγει στο αρχικό συμπέρασμα ότι οι τηλεφωνικές κλήσεις PSTN από τη μία πλευρά και managed VoIP από την άλλη είναι λειτουργικά υποκατάστατες, κάτι που δεν συμβαίνει με τις υπηρεσίες που εμπίπτουν στην κατηγορία unmanaged VoIP. Υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς Αρχικά, η ΕΕΤΤ σημειώνει ότι δεδομένης της εναλλαξιμότητας των υπηρεσιών παραδοσιακής τηλεφωνίας PSTN και των υπηρεσιών managed VoIP σε επίπεδο ζήτησης, ένας πάροχος υπηρεσιών managed VoIP θεωρητικά δεν θα χρειαζόταν να αλλάξει καθόλου το δίκτυο ή την υπηρεσία που προσφέρει για να εισέλθει στην αγορά, σε περίπτωση αύξησης της τιμής των υπηρεσιών PSTN. Η παροχή υπηρεσιών τηλεφωνίας PSTN/ISDN BRA από τη μία πλευρά και υπηρεσιών τηλεφωνίας managed VoIP από την άλλη βασίζονται στο ίδιο δίκτυο πρόσβασης χαλκού ή/και οπτικών ινών. Οι πάροχοι υπηρεσιών managed VoIP, μέσω ιδιόκτητων υποδομών ή κατάλληλων χονδρικών προϊόντων, έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στις περιοχές που υπάρχει προσφορά υπηρεσιών PSTN. Στις περιοχές αυτές οι εναλλακτικοί πάροχοι έχουν ήδη υλοποιήσει το μεγαλύτερο μέρος των απαιτούμενων επενδύσεων (και μάλιστα υπό τη μορφή μη ανακτήσιμου κόστους) προκειμένου να αποκτήσουν τον έλεγχο των απαιτούμενων ευκολιών πρόσβασης. Η απαιτούμενη επένδυση για την παροχή υπηρεσιών PSTN/ISDN BRA από ένα πάροχο που προσφέρει υπηρεσίες managed VoIP, θα αφορούσε την εγκατάσταση κατάλληλων καρτών στα λειτουργούντα DSLAM. Συνεπώς δεν θα ήταν υπερβολικά μεγάλη η επένδυση και η παροχή υπηρεσιών PSTN/ISDN BRA θα ήταν σχετικά άμεση. Η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι ένας πάροχος υπηρεσιών managed VoIP θα ήταν σε θέση να ανταγωνιστεί τον υποθετικό μονοπωλιακό πάροχο υπηρεσιών PSTN/ISDN BRA χωρίς να αλλάξει καν την τεχνολογία των λιανικών του υπηρεσιών, σε περίπτωση που ο τελευταίος προέβαινε σε αύξηση έως και 10% άνω του ανταγωνιστικού επιπέδου. Η μεταστροφή ενός παρόχου υπηρεσιών PSTN/ISDN BRA στην διάθεση υπηρεσιών managed VoIP θεωρείται λογική, εφόσον ο πάροχος ακολουθεί τις τεχνολογικές εξελίξεις και αυξάνει την αποδοτικότητα του δικτύου με την αποτελεσματικότερη διάθεση των πόρων στην περίπτωση των δικτύων μεταγωγής πακέτων. Σημειώνεται δε ότι σύμφωνα με την ΑΠ 791/03/15-12-2016 με την οποία η ΕΕΤΤ ενέκρινε την υποβληθείσα από τον ΟΤΕ Προσφορά Αναφορά Διασύνδεσης IP OTE σε 44 εφαρμογή της ΑΠ ΕΕΤΤ 714/09/10.04.2014, η ημερομηνία πλήρους μετάβασης σε διασύνδεση τεχνολογίας IP προσδιορίστηκε στο τέλος του
  9. Ωστόσο, καθώς πρόκειται για προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα και κάθε πάροχος που διασυνδέεται με τον ΟΤΕ μπορεί να συμφωνήσει σε διαφορετικούς ρυθμούς μετάβασης, υπάρχουν καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση της μετάβασης. Τον Μάρτιο του 2020, η IP Διασύνδεση έχει υλοποιηθεί με όλα τα δίκτυα και η μετάβαση της κίνησης σε IP έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό 99%, ενώ αναμένεται μέχρι το τέλος του πρώτου εξαμήνου του 2020 να έχει ολοκληρωθεί κατά 100% και να έχουν καταργηθεί όλες οι TDM υποδομές. Συμπέρασμα Η ΕΕΤΤ διαπιστώνει ότι η παροχή τηλεφωνικών κλήσεων μέσω συνδέσεων PSTN/BRA ISDN αφενός και μέσω γραμμών managed VoIP αφετέρου ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων. 2.3.1.
  10. Γεωγραφική αγορά Μια σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή στην οποία οι εν λόγω επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην παροχή προϊόντων και υπηρεσιών για τις οποίες οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς και οι οποίες δύνανται να διακριθούν από γειτονικές περιοχές, διότι οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι ουσιωδώς διαφορετικές στις περιοχές αυτές. Σύμφωνα με σχετικό κείμενο Κοινής Θέσης των Ευρωπαίων Ρυθμιστών21, οι ΕΡΑ θα πρέπει να εξετάσουν συγκεκριμένα κριτήρια με σκοπό να διαπιστώσουν εάν οι συνθήκες ανταγωνισμού δικαιολογούν τον ορισμό μιας αγοράς σε Εθνικό επίπεδο, τα οποία είναι τα εξής: • Φραγμοί εισόδου • Αριθμός προμηθευτών • Κατανομή μεριδίων αγοράς • Τιμολόγηση και διαφορές επί των τιμών Η ΕΕΤΤ σημειώνει ότι οι υφιστάμενοι φραγμοί εισόδου είναι διαρθρωτικοί. Τόσο το επίπεδο μη ανακτήσιμου κόστους, όσο και οι οικονομίες κλίμακας και σκοπού, καθώς και το κόστος 21 BEREC Common Position on geographic aspects of market analysis (definition and remedies). June,
  11. BoR
(14)
  1. See: https://berec.europa.eu/eng/document_register/subject_matter/berec/regulatory_best_practices/common_approac hes_positions/4439-berec-common-position-on-geographic-aspects-of-market-analysis-definition-and-remedies 45 μεταστροφής δε διαφοροποιούνται ανάλογα με την περιοχή. Παράλληλα, οι εναλλακτικοί πάροχοι προσφέρουν υπηρεσίες κλήσεων στις περιοχές που διατηρούν υποδομές (ίδια μέσα ή μέσω ΑΠΤΒ ή μέσω εικονικών προϊόντων), ενώ στις υπόλοιπες περιοχές προσφέρουν ή δύνανται να προσφέρουν κλήσεις μέσω ΕΦ/ΠΦ. Συνεπώς ο αριθμός των προμηθευτών/ ανταγωνιστών του ΟΤΕ είναι ο ίδιος σε όλη την επικράτεια και κατά συνέπεια ο περιορισμός στον ανταγωνισμό που προέρχεται από τους εναλλακτικούς παρόχους είναι εθνικός. Τέλος, σημειώνεται ότι δεν εφαρμόζονται διαφορετικές στρατηγικές τιμολόγησης και εμπορικής προώθησης σε αστικές περιοχές και στην περιφέρεια. Οι πάροχοι χρεώνουν γεωγραφικά ενιαίες τιμές για τις λιανικές υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας και παρέχουν τις εν λόγω υπηρεσίες υπό τους ίδιους όρους και τις ίδιες τιμές σε εθνικό επίπεδο. Επί της βάσης των ανωτέρω, η ΕΕΤΤ θεωρεί ότι η σχετική γεωγραφική αγορά για τις υπό εξέταση αγορές αφορά ολόκληρη την εθνική επικράτεια. Συμπέρασμα Η ΕΕΤΤ διαμόρφωσε την αρχική άποψη ότι υπάρχει μια διακριτή γεωγραφική αγορά στην Ελλάδα για υπηρεσίες λιανικών φωνητικών κλήσεων. 2.3.1.
  2. Συμπέρασμα Ορισμού Λιανικής Αγοράς Η ΕΕΤΤ συμπεραίνει ότι η σχετική αγορά για υπηρεσίες λιανικής περιλαμβάνει τις κλήσεις που εκκινούν από σταθερή θέση ανεξαρτήτου τεχνολογίας σε όλη την επικράτεια. 2.3.
  3. Ανάλυση της λιανικής αγοράς κλήσεων απουσία ρύθμισης Όπως αναφέρεται και στην Αιτιολογική Έκθεση της Νέας Σύστασης, στην ενότητα 4.2.1, πριν την ανάλυση της αγοράς εκκίνησης κλήσεων σε σταθερή θέση, η ΕΕΤΤ θα πρέπει να εκτιμήσει τις συνθήκες του ανταγωνισμού στην αγορά τηλεφωνικών κλήσεων που εκκινούν από σταθερή θέση απουσία ρύθμισης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην ενότητα 2.2.4 ο αριθμός των τηλεφωνικών κλήσεων που εκκινούν από σταθερή θέση παρουσιάζει μία πτωτική τάση, με το μερίδιο του ΟΤΕ να εκτιμάται στο 46,3% στο τέλος του 2018 σε σχέση με 49,9% που ανέρχονταν το
  4. Επίσης την ίδια περίοδο παρατηρείται συστηματική και σημαντική μείωση της κίνησης που προέρχεται από συνδρομητές έμμεσης πρόσβασης (ΕΦ/ΠΦ). 46 Προκειμένου η ΕΕΤΤ να εκτιμήσει την επίδραση στην αγορά λιανικής της απουσίας ρύθμισης, θα εξετάσει καταρχήν ποιο ποσοστό των εξερχομένων κλήσεων παρέχεται μέσω προϊόντων χονδρικής εκκίνησης κλήσεων. Σύμφωνα με τον προηγούμενο κύκλο ανάλυσης αγορών στην αγορά εκκίνησης κλήσεων συμπεριλαμβάνονται:
  5. Η χονδρική παροχή εκκίνησης κλήσεων σε παρόχους ΕΦ/ΠΦ για όλες τις κατηγορίες κλήσεων (συμπεριλαμβανομένων των κλήσεων προς τελικούς χρήστες και των κλήσεων προς αριθμούς παρόχων υπηρεσιών), και
  6. Η χονδρική παροχή εκκίνησης κλήσεων για τερματισμό προς μη γεωγραφικούς αριθμούς για τους οποίους υπάρχει περιορισμός από το Εθνικό Σχέδιο Αριθμοδότησης (ΕΣΑ) ή τον Κανονισμό Διαχείρισης και Εκχώρησης Αριθμοδοτικών πόρων του ΕΣΑ, όπως εκάστοτε ισχύουν, ώστε η ανώτατη λιανική χρέωση να μην είναι υψηλότερη από τη χρέωση για κλήση σε γεωγραφικό αριθμό εντός της ίδιας γεωγραφικής περιοχής (χρέωση αστικής κλήσης) ή να παρέχονται ατελώς. Ενδεικτικά αναφέρονται οι κλήσεις ατελούς χρέωσης, κλήσεις μεριζόμενης χρέωσης, κλήσεις σε αριθμούς της σειράς 807, κλήσεις προς σύντομους κωδικούς των σειρών 10 και 11 (πλην της 118 και 116) καθώς και των σειρών 181-
  7. Σύμφωνα με τον ορισμό της αγοράς εκκίνησης κλήσεων του προηγούμενου κύκλου, ο όγκος κλήσεων ανά κατηγορία που εξυπηρετείται μέσω υπηρεσίας χονδρικής εκκίνησης κλήσεων παρουσιάζεται στον Πίνακας
  8. Πίνακας 10: Όγκος κλήσεων (σε λεπτά) ανά κατηγορία (που εξυπηρετείται μέσω υπηρεσίας χονδρικής εκκίνησης κλήσεων) 2013 2014 2015 2016 2018 2017 Κλήσεις ατελούς χρέωσης, μεριζόμενης χρέωσης και προς μη γεωγραφικούς αριθμούς για τους οποίους υπάρχει περιορισμός από το Εθνικό Σχέδιο Αριθμοδότησης (ΕΣΑ) προς άλλα δίκτυα Κίνηση ΟΤΕ 55.647.307 45.904.524 30.894.814 31.935.085 24.240.517 27.093.016 Κίνηση OLOs 38.573.918 45.362.078 37.725.540 37.892.343 31.700.182 24.289.595 Σύνολο Κίνησης 94.221.225 91.266.602 68.620.354 69.827.428 55.940.700 51.382.611 Κίνηση ΟΤΕ 23.075.586 9.827.378 5.671.963 5.123.646 Κίνηση OLOs 15.628.992 8.452.585 12.527.041 19.322.399 Σύνολο Κίνησης Εκκίνηση Επιλογής Προεπιλογής Φορέα CS / CPS 38.704.579 18.279.963 18.199.003 24.446.045 Κίνηση ΟΤΕ 25.395.636 72.811.986 56.050.865 39.298.816 85.963.345 71.515.478 Κλήσεις σε αριθμούς της σειράς 807 προς άλλα δίκτυα 403.687.138 279.780.247 Σύνολο εξερχόμενων κλήσεων μέσω υπηρεσίας χονδρικής εκκίνησης κλήσεων Κίνηση ΟΤΕ 459.334.445 325.684.771 179.366.036 114.574.449 47 Κίνηση OLOs 38.573.918 45.362.078 53.354.533 46.344.928 44.227.223 43.611.993 Σύνολο Κίνησης 497.908.363 371.046.849 232.720.569 160.919.377 130.190.568 115.127.472 Στους παρακάτω Πίνακες παρουσιάζεται ο συνολικός όγκος (άμεσης και έμμεσης πρόσβασης) εξερχόμενων κλήσεων από σταθερή θέση, τα αντίστοιχα μερίδια και η σχετική αναλογία του όγκου των κλήσεων που εξυπηρετούνται μέσω χονδρικής εκκίνησης κλήσεων. Πίνακας 11: Όγκος κλήσεων (σε λεπτά) που εκκινούν από σταθερή θέση Σύνολο κλήσεων που εκκινούν από σταθερή θέση 2013 2014 2015 2016 2017 2018 ΟΤΕ 9.301.514.577 8.467.089.062 8.035.261.844 7.432.638.311 7.230.119.897 6.689.518.498 OLOs 9.378.803.573 8.718.581.700 9.500.518.153 9.043.056.111 8.587.067.168 7.767.468.821 Σύνολο 18.680.318.150 17.185.670.762 17.535.779.997 16.475.694.422 15.817.187.065 14.456.987.319 Πίνακας 12: Μερίδια κλήσεων 2018 Μερίδια ΟΤΕ 2013 49,90% 2014 49,40% 2015 45,90% 2016 45,20% 2017 45,70% 46,26% OLOs 50,10% 50,60% 54,10% 54,80% 54,30% 53,73% Πίνακας 13: Ποσοστό κλήσεων που εξυπηρετούνται μέσω χονδρικής εκκίνησης κλήσεων 2017 2018 16.475.694.422 15.817.187.065 14.456.987.318 232.720.569 160.919.376 130.190.567 1,33% 0,98% 0,82% 2013 2014 2015 Σύνολο κλήσεων που εκκινούν από σταθερή θέση 18.680.318.150 17.185.670.762 17.535.779.997 Σύνολο κλήσεων μέσω υπηρεσίας χονδρικής εκκίνησης κλήσεων 497.908.363 371.046.849 2,67% 2,16% Ποσοστό κλήσεων που εξυπηρετούνται μέσω χονδρικής εκκίνησης 2016 115.127.472 0,80% Από τα παραπάνω στοιχεία διαπιστώνεται ότι ο όγκος της κίνησης μέσω χονδρικής εκκίνησης συνεχώς μειώνεται με αποτέλεσμα το 2018 να εξυπηρετείται μέσω χονδρικής υπηρεσίας εκκίνησης κλήσεων μόλις το 0,80% του συνόλου των κλήσεων ενώ το 2013 ανέρχονταν σε 2,67%. Προκειμένου να εκτιμηθεί η επίδραση στην αγορά λιανικής της απουσίας ρύθμισης, η ΕΕΤΤ εξέτασε την επίπτωση στο μερίδιο του ΟΤΕ απουσίας ρύθμισης. Για τον υπολογισμό του μεριδίου του ΟΤΕ η ΕΕΤΤ εξετάζει το ακραίο για τον ανταγωνισμό σενάριο όπου γίνεται η υπόθεση ότι όλη η εκκίνηση που εξυπηρετείται από τον ΟΤΕ μέσω υπηρεσίων χονδρικής εκκίνησης κλήσεων μετατρέπεται σε λιανική κίνηση ΟΤΕ βάσει των ακόλουθων παραδοχών: 48  Στον όγκο εξερχομένων κλήσεων του ΟΤΕ προστίθεται όγκος κλήσεων ίσο με τον συνολικό όγκο κίνησης επιλογής / προεπιλογής φορέα  Στον όγκο εξερχομένων κλήσεων του ΟΤΕ προστίθεται όγκος κλήσεων ίσο με τον συνολικό όγκο κίνησης προς αριθμούς 807 άλλων δικτύων που εξυπηρετεί ο ΟΤΕ  Ο όγκος κλήσεων ατελούς χρέωσης, μεριζόμενης χρέωσης και προς μη γεωγραφικούς αριθμούς για τους οποίους υπάρχει περιορισμός από το Εθνικό Σχέδιο Αριθμοδότησης (ΕΣΑ) προς άλλα δίκτυα, δεδομένου ότι συνιστά ήδη εξερχομένη κίνηση από το δίκτυο του ΟΤΕ λαμβάνεται ήδη υπόψη στο μερίδιο του ΟΤΕ. Στο πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται η επίπτωση στο μερίδιο του ΟΤΕ απουσίας ρύθμισης στην αγορά εκκίνησης. Πίνακας 14: Όγκος (σε λεπτά) και μερίδιο κλήσεων ΟΤΕ απουσία ρύθμισης χονδρικής εκκίνησης κλήσεων Σύνολο κλήσεων ΟΤΕ απουσίας ρύθμισης αγοράς εκκίνησης Σύνολο Κλήσεων ΟΤΕ Σύνολο Κλήσεων που εκκινούν από σταθερή θέση Ποσοστό ΟΤΕ Μεταβολή μεριδίου ΟΤΕ 2013 2014 2015 2016 2017 2018 6.733.940.960 9.705.201.715 8.746.869.309 8.183.733.066 7.515.277.675 7.291.842.725 18.680.318.150 17.185.670.762 17.535.779.997 16.475.694.422 15.817.187.065 51,95% 50,90% 46,67% 45,61% 46,10% 14.456.987.318 46,58% 2,05% 1,50% 0,77% 0,41% 0,40% 0,31% Από τα ανωτέρω η ΕΕΤΤ διαπιστώνει ότι λόγω του πολύ μικρού όγκου των κλήσεων που παρέχονται μέσω χονδρικής εκκίνησης κλήσεων η απουσία ρύθμισης της αγοράς χονδρικής θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του μεριδίου του ΟΤΕ στην λιανική κατά 0,31 % το
  9. Κατά συνέπεια το μερίδιο του ΟΤΕ για το 2018 θα ανέρχονταν σε 46,58%. Επιπλέον, απουσία ρύθμισης της χονδρικής εκκίνησης κλήσεων ένας πάροχος μπορεί να παρέχει τηλεφωνικές υπηρεσίες μέσω άμεσης σύνδεσης με τις εγκαταστάσεις τελικού χρήστη κυρίως μέσω μίσθωσης ήδη εγκατεστημένου δικτύου πρόσβασης με χρήση υπηρεσιών αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο ή υπηρεσιών VPU Light. Είναι προφανές τόσο από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην παρούσα ενότητα όσο και από τα στοιχεία της ενότητας 2.2 ότι η μείωση της ζήτησης CS/CPS συσχετίζεται άμεσα με την ταυτόχρονη αύξηση της ζήτησης προϊόντων χονδρικής πρόσβασης και με τη μετάβαση προς την επόμενη βαθμίδα της επενδυτικής κλίμακας, με τους φορείς εκμετάλλευσης να παράγουν έτσι τις δικές τους υπηρεσίες VoIP αντί να αγοράζουν υπηρεσίες CS/CPS. 49 Από την εικόνα που έχει η ΕΕΤΤ για τις αγορές μέσω της συλλογής στοιχείων, διαπιστώνονται τα κάτωθι: Για την παροχή υπηρεσιών αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο, ο αριθμός των συνεγκατεστημένων παρόχων στα Αστικά Κέντρα ΟΤΕ στο τέλος του πρώτου εξαμήνου του 2018 παρουσιάζεται στον πιο κάτω πίνακα: Αριθμός Συνεγκατεστημένων Παρόχων Αριθμός Αστικών Κέντρων ΟΤΕ 5 1 4 162 3 47 2 83 1 658 0 1.165 Μη διαθέσιμη πληροφορία 11 Στον συγκεκριμένο πίνακα έχουν ληφθεί υπόψη τόσο οι φυσικές, όσο και οι απομακρυσμένες συνεγκαταστάσεις των παρόχων. Οι πάροχοι έχουν εστιάσει στην κάλυψη περιοχών με υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα, έτσι ώστε να μεγιστοποιούν τον αριθμό των συνδρομητών στους οποίους αποκτούν πρόσβαση. Πράγματι, στα 210 ΑΚ ΟΤΕ που έχουν εγκατασταθεί 3 ή περισσότεροι πάροχοι, αντιστοιχούν πάνω από 3,3 εκατ. συνδρομητές, που αντιστοιχούν σε ποσοστό μεγαλύτερο του 73% του συνόλου των συνδρομητών. Εκτός από την υποχρέωση παροχής υπηρεσιών αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο η ΕΕΤΤ έχει επιβάλει στο πλαίσιο των υποχρεώσεων πρόσβασης στις χονδρικές αγορές τοπικής και κεντρικής πρόσβασης, την υποχρέωση εικονικού χονδρικού προϊόντος Virtual Partial Unbundled Loop Light (VPU Light) ή Εικονικά Μερικά Αποδεσμοποίητου Βρόχου Light (EMA Light) τύπου Γ (DSLAM) και τύπου Β (τύπου BRAS) αντίστοιχα. Στα προϊόντα αυτά δεν χρησιμοποιείται ο ΠΤοΒ για τη μετάδοση φωνής, αλλά όλες οι υπηρεσίες παρέχονται μέσω της υπηρεσίας bitstream. Συγκεκριμένα, η υπηρεσία VPU light τύπου BRAS περιλαμβάνει την παροχή DSL συνδέσεων μεταξύ του σημείου τερματισμού του ακραίου δικτύου στο χώρο του τελικού χρήστη και του αντίστοιχου BRAS του NGA δικτύου, στο οποίο δρομολογείται η κίνηση από το DSLAM (όπου συνδέεται ο τελικός χρήστης), ενώ η υπηρεσία VPU light τύπου 50 DSLAM στο αντίστοιχο κόμβο συγκέντρωσης που βρίσκεται στο Α/Κ στο οποίο συγκεντρώνεται η κίνηση των DSLAMs. Δηλαδή αποτελούν το λογικό κύκλωμα από το οποίο παρέχονται στον πάροχο υπηρεσίες DSL και συνδέει το DSL modem στο χώρο του τελικού χρήστη με τον BRAS ή τον αντίστοιχο κόμβο συγκέντρωσης DSLAM του ΟΤΕ, χωρίς να απαιτείται ο τελικός χρήστης να λαμβάνει από τον ΟΤΕ υπηρεσίες φωνής ή από τον πάροχο υπηρεσίες ΧΕΓ ή ΑΠΤοΒ. Τα συγκεκριμένα χονδρικά προϊόντα δεν απαιτούν την ύπαρξη συνεγκατάστασης του παρόχου στο ΑΚ του ΟΤΕ (τοπικά στην περίπτωση VPU light τύπου Γ και σε επίπεδο BRAS στην περίπτωση VPU light τύπου Β), καθώς ο πάροχος μπορεί να συλλέξει την κίνηση των συνδρομητών του με ένα προϊόν ΟΚΣΥΑ. Με αυτό το τρόπο δίνεται η δυνατότητα στον πάροχο να παρέχει στον τελικό χρήστη DSL συνδέσεις και υπηρεσίες φωνής μέσω του αντίστοιχου εξοπλισμού του ΟΤΕ (DSLAM OTE). Το χονδρικό προϊόν VPU light επιτρέπει στους παρόχους να εκμεταλλευτούν πλήρως την τεχνολογία ΙΡ και να παρέχουν στους συνδρομητές τους υπηρεσίες VoIP για να καλύψουν τις ανάγκες τους σε υπηρεσίες φωνής. Με βάση τα στοιχεία που έχει στην διάθεσή της η ΕΕΤΤ, εκτιμάται ότι, μέχρι το πρώτο τρίμηνο του 2021 όπου οριοθετείται η ολοκλήρωση των έργων της δεύτερης ετήσιας ανάθεσης για την εισαγωγή της τεχνολογίας Vectoring, ποσοστό άνω του 85% των συνδρομητικών γραμμών μπορεί να λαμβάνει υπηρεσίες είτε μέσω ΑΠΤΒ, είτε μέσω εικονικών προϊόντων πρόσβασης είτε μέσω των δικτύων RURAL. Συνεπώς το ποσοστό των συνδρομητικών γραμμών στις οποίες ένας πάροχος, που δεν έχει συνεγκατάσταση στο αντίστοιχο κέντρο του ΟΤΕ, δεν μπορεί να παρέχει υπηρεσίες είτε μέσω ΑΠΤΒ είτε μέσω εικονικών προϊόντων πρόσβασης, αντιστοιχεί σε ποσοστό 10% - 15% του συνόλου των συνδρομητικών γραμμών. Στην χονδρική αγορά τοπικής πρόσβασης η ΕΕΤΤ έχει επιβάλλει στον ΟΤΕ την υποχρέωση παροχής Χονδρικής Εκμίσθωσης Γραμμών (ΧΕΓ) καθώς επίσης και ενός συνδυασμένου χονδρικού προϊόντος, της Χονδρικής Εκμίσθωσης Γραμμών (ΧΕΓ) και ΑΡΥΣ το οποίο παρέχεται τόσο με υπηρεσίες φωνής τεχνολογίας TDM όσο και με υπηρεσίες φωνής VoBB. Το συγκεκριμένο χονδρικό προϊόν εξυπηρετεί συνδυασμένες υπηρεσίες φωνής και σύνδεσης στο διαδίκτυο. Συνεπώς στους συνδρομητές στους οποίους δεν είναι δυνατή η παροχή υπηρεσιών από έναν πάροχο είτε μέσω αδεσμοποίητης πρόσβασης στο τοπικό βρόχο είτε μέσω εικονικών προϊόντων πρόσβασης, είναι δυνατή η παροχή υπηρεσιών φωνής και πρόσβασης μόνο μέσω των χονδρικών προϊόντων WLR ή WLR και ΑΡΥΣ. Στο πλαίσιο παροχής των προϊόντων WLR απαιτείται και η παροχή υπηρεσιών προεπιλογής φορέα, διαφορετικά στα κέντρα όπου κάποιος πάροχος δεν έχει συνεγκατασταθεί και δεν παρέχονται 51 εικονικά προϊόντα πρόσβασης, δεν θα έχει τη δυνατότητα να παρέχει υπηρεσίες πρόσβασης και φωνής. Επομένως η ΕΕΤΤ, λόγω του πολύ μικρού όγκου των κλήσεων που παρέχονται μέσω χονδρικής εκκίνησης κλήσεων, του γεγονότος ότι , απουσία ρύθμισης της χονδρικής εκκίνησης κλήσεων, ένας πάροχος μπορεί να παρέχει τηλεφωνικές υπηρεσίες μέσω άμεσης σύνδεσης με τις εγκαταστάσεις τελικού χρήστη, κυρίως μέσω μίσθωσης ήδη εγκατεστημένου δικτύου πρόσβασης με χρήση υπηρεσιών αδεσμοποίητης πρόσβασης στον τοπικό βρόχο ή υπηρεσιών VPU Light και λαμβανομένης υπόψη της υφιστάμενης ρύθμισης στην αγορά 3α που επιβλήθηκε με την Απόφαση της 792/09/22.12.16, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι αναγκαία η κανονιστική ρύθμιση της χονδρικής αγοράς εκκίνησης κλήσεων. Σημειώνεται όμως ότι, ως μεταβατικό μέτρο, θα συνεχίσει να παρέχεται υπηρεσία προεπιλογής φορέα ως αναγκαίο λειτουργικό στοιχείο για την παροχή των προϊόντων Χονδρικής Εκμίσθωσης Γραμμών (ΧΕΓ) που επιβλήθηκαν στην αγορά 3α με την Απόφαση 792/09/22.12.16 της ΕΕΤΤ. 52 2.
  10. Ορισμός και ανάλυση της αγοράς λιανικής που

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.