1109-decision-676-2018

(3)εργάσιμων ημερών μετά την παραλαβή των πρακτικών από το ενδιαφερόμενο μέρος, προκειμένου να υποβάλει το συμπληρωματικό υπομνήμά του. Η Επιτροπή συνήλθε σε διάσκεψη την 21η Δεκεμβρίου 2018 (ημέρα Παρασκευή και ώρα 10:00 π.μ.), στην οποία δεν συμμετείχε το μέλος Ιωάννης Πετρόγλου λόγω δικαιολογημένου κωλύματος και δεν έλαβε μέρος στη λήψη της απόφασης, στην ως άνω αίθουσα συνεδριάσεων του 1ου ορόφου των Γραφείων της, με τη συμμετοχή του Εισηγητή Νικολάου Ζευγώλη, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία και αφού έλαβε υπόψη τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, την Εισήγηση, τις απόψεις που διατύπωσαν προφορικώς τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και με τα υπομνήματα τα οποία υπέβαλαν, καθώς και τα όσα κατέθεσαν οι μάρτυρες κατά την ακροαματική διαδικασία, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ: 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ Ι. ΙΣΤΟΡΙΚΟ – ΜΕΤΡΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 1) Στις 27.12.2007 και με την υπ’ αριθ. 7509 επιστολή της, η εταιρία «[…]» […] διαβίβασε στην Επιτροπή Ανταγωνισμού (εφεξής και «ΕΑ») αντίγραφο επιστολής την οποία της απέστειλε ο υπογράφων αυτήν, […], εκπρόσωπος της εταιρίας […]1,2[…], εταιρία, μεταξύ άλλων, χονδρικού εμπορίου γαλακτοκομικών προϊόντων. Σύμφωνα με τη […], η επιστολή της […] στάλθηκε σε αυτή μέσω τηλεομοιοτυπίας στις 21.12.

1. 2) Η ως άνω επιστολή της […] απευθύνεται, πλην της […], και στις εταιρίες […] […]3 και το περιεχόμενό της […]. Ειδικότερα, ο […]στην επιστολή του αναφέρεται […]. 3) Σε συνέχεια της κατά τα ανωτέρω διαβιβασθείσας επιστολής, η Υπηρεσία αποφάσισε την έναρξη αυτεπάγγελτης έρευνας με πρώτο μέτρο αυτής τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου στις […] στην έδρα της εταιρίας […]. Κατά τον ανωτέρω έλεγχο, βρέθηκε και έτερη επιστολή της […] προς τον […], με ημερομηνία σύνταξης την 10η.6.20034, στην οποία η […] σημειώνει ότι […]5[…]
2. 4) Πέραν του ως άνω επιτόπιου ελέγχου και σε συνέχεια των ευρημάτων, λήφθηκαν […] ανωμοτί καταθέσεις7 από τον […], εκπρόσωπο της […] και συντάκτη της επίμαχης διαβιβασθείσας επιστολής. Σημειώνεται ότι στο πλαίσιο της δεύτερης κατάθεσής του, αναφερόμενος στην εν λόγω επιστολή, διευκρίνισε ότι […]
3. 5) Περαιτέρω και δεδομένου ότι η πλειονότητα των εγγράφων που συλλέχθηκαν στο πλαίσιο του επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία της εταιρίας […] αφορούσε σε επικοινωνία μεταξύ του […] και της Friesland, το Σεπτέμβριο του 2008 η ΓΔΑ πραγματοποίησε επιτόπιο έλεγχο9 στα γραφεία της δεύτερης. Επίσης, πραγματοποιήθηκε δεύτερος επιτόπιος έλεγχος, στις 15.3.2018, στα γραφεία της ελεγχόμενης όπου πέραν των στοιχείων που συλλέχθησαν, ελήφθησαν ανωμοτί καταθέσεις των […]10[…]. 6) Επιπλέον, η ΓΔΑ πραγματοποίησε το 2014 επιτόπιους ελέγχους σε οκτώ χονδρεμπορικές επιχειρήσεις οι οποίες συνεργάζονταν με την Friesland τουλάχιστον κατά το διάστημα 2000-
4. Οι ως άνω ελεχθείσες εταιρίες επιλέχθηκαν λαμβάνοντας υπόψη το πλήθος των ευρημάτων από τον έλεγχο στα γραφεία της Friesland, καθώς και την όσο το δυνατόν ευρύτερη γεωγραφική διασπορά τους στην 1 Σύμφωνα με την κλαδική μελέτη της ICAP Α.Ε. στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα» που εκδόθηκε το Νοέμβριο 2014 καθώς και το […], η εταιρία […]. 2 Σημειώνεται ότι ο συντάκτης της επιστολής […] είναι ο Γενικός Διευθυντής και μέλος του Δ.Σ. της εταιρίας «[…]» (βλ. […]περί σύστασης της εταιρίας και ΦΕΚ […]περί ορισμού Δ.Σ. αυτής). 3 Μεταξύ των παραληπτών της επιστολής είναι και η εταιρία που εκπροσωπεί ο […]. 4 Βλ. την από 10.6.2003 επιστολή της […] προς τη […] που συλλέχθηκε ως στοιχείο ελέγχου «[…]» κατά τον επιτόπιο έλεγχο της […] στη […]. 5 Στην επιστολή οι […] 6 Σημειώνεται ότι η επιστολή φέρει στο πάνω μέρος της την επωνυμία, έδρα και στοιχεία επικοινωνίας της […] αλλά δεν υπογράφεται από συγκεκριμένο στέλεχος αυτής. 7 Συγκεκριμένα στις […] και στις […]στα γραφεία της Υπηρεσίας. 8 Βλ. την από […] κατάθεση του […], όπου διευκρινίζει […]. 9 Σύμφωνα με την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 6212/15.9.2008 εντολή για τη διενέργεια ελέγχου. 10 […]. 11 Συγκεκριμένα στις […]πραγματοποιήθηκε επιτόπιος έλεγχος στις εταιρίες: «[…] Στις […] πραγματοποιήθηκε επιτόπιος έλεγχος στα γραφεία των εταιριών […] Τέλος στις […]κλιμάκιο της ΓΔΑ πραγματοποίησε επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της […] και στις […] πραγματοποιήθηκε επιτόπιος έλεγχος στην εταιρία […]. 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ ελληνική επικράτεια. Κατά τη διενέργεια των ελέγχων ελήφθησαν και ανωμοτί καταθέσεις των […] των εν λόγω εταιριών, οκτώ στο σύνολο
5. 7) Επιπλέον, για τους σκοπούς της εν λόγω έρευνας στάλθηκαν επιστολές παροχής στοιχείων σε 14 επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αγορά παραγωγής και εμπορίας γαλακτοκομικών προϊόντων13, ενώ σειρά ερωτηματολογίων στάλθηκε και στην ελεγχόμενη Friesland
6. 8) Τέλος, για την πληρέστερη έρευνα στο πλαίσιο της παρούσας υπόθεσης και με γνώμoνα την εξοικονόμηση διοικητικών πόρων της Υπηρεσίας, η ΓΔΑ έλαβε συναίνεση τόσο από εννέα εκ των ανωτέρω15 όσο και από έτερες16 εταιρίες που Ειδικότερα λήφθηκαν ανωμοτί καταθέσεις των: […]. Συγκεκριμένα επιστολές παροχής στοιχείων στάλθηκαν στις «NESTLE ΕΛΛΑΣ ΑΕ» (εφεξής και «NESTLE»), «ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΕ» (εφεξής και «ΔΕΛΤΑ»), «ΔΩΔΩΝΗ ΑΕ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΗΠΕΙΡΟΥ» (εφεξής και «ΔΩΔΩΝΗ»), «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ- ΜΕΒΓΑΛ ΑΕ» (εφεξής και «ΜΕΒΓΑΛ»), «ΝΕΟΓΑΛ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΔΡΑΜΑΣ ΑΕ» (εφεξής και «ΝΕΟΓΑΛ»), «ΣΤΑΜΟΥ ΑΒΕΕ» (εφεξής και «ΣΤΑΜΟΥ»), «ΤΥΡΑΣ ΑΕ» (εφεξής και «ΤΥΡΑΣ»), «ΦΑΓΕ ΑΕ» (εφεξής και «ΦΑΓΕ»), «ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ ΑΕ» (εφεξής και «ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ»), «LEADER ΑΕ» (εφεξής και «LEADER»), «ΓΚΑΤΕΝΙΟ Δ.Σ. & ΥΙΟΣ ΑΕ» (εφεξής και «ΓΚΑΤΕΝΙΟ»), «ΛΑΚΤΑΛΙΣ ΕΛΛΑΣ ΑΕ», «ΟΠΤΙΜΑ ΑΕ» (εφεξής και «ΟΠΤΙΜΑ») και «ARLA FOODS ΕΛΛΑΣ ΑΕΒΕΕ». Βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2261/7.4.2015, οικ. 2253/7.4.2015, οικ. 2254/7.4.2015, οικ. 2255/7.4.2015, οικ. 2256/7.4.2015, οικ. 2257/7.4.2015, οικ. 2258/7.4.2015, οικ. 2259/7.4.2015, οικ. 2260/7.4.2015, οικ. 2288/8.4.2015, οικ. 2289/8.4.2015, οικ. 2290/8.4.2015, οικ. 2291/8.4.2015, οικ. 2287/8.4.2015 επιστολές παροχής στοιχείων αντίστοιχα. 14 Πρόκειται για τις επιστολές με αριθ. πρωτ. οικ. 1914/19.3.2015, οικ. 4607/16.7.2015, οικ. 5913/7.10.2015, οικ. 1165/20.2.2018, οικ.1715/14.3.2018, οικ.2983/10.5.2018 και οικ.4077/29.6.2018 καθώς και για τις απαντητικές επιστολές της Friesland με αριθ. πρωτ. 2295/8.4.2015, 5334/4.9.2015, 6572/6.11.2015, 3083/26.4.2016, 1640/12.3.2018, 2114/2.4.2018, 3306/24.5.2018, 3623/11.6.2018 καθώς και 4325/10.7.
7. 15 Ειδικότερα, στις αναφερόμενες ως άνω επιστολές προς NESTLE, ΔΕΛΤΑ, ΔΩΔΩΝΗ, ΜΕΒΓΑΛ, ΝΕΟΓΑΛ, ΣΤΑΜΟΥ, ΤΥΡΑΣ, ΦΑΓΕ, ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ ζητήθηκε επιπλέον από τη ΓΔΑ και συναίνεση για τη χρήση των υποβληθέντων στοιχείων στο πλαίσιο της αξιολόγησης της από 23.5.2014 γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης δια της απόκτησης από κοινού ελέγχου επί της εταιρίας ΜΕΒΓΑΛ από τη ΔΕΛΤΑ. Περαιτέρω, σε επόμενο χρόνο, στάλθηκαν επιστολές για συναίνεση χρήσης των προσκομισθέντων στοιχείων στο πλαίσιο της αξιολόγησης από τη ΓΔΑ της από 15.2.2017 γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης ΜΕΒΓΑΛ - ΔΕΛΤΑ στις NESTLE, ΔΕΛΤΑ, ΔΩΔΩΝΗ, ΜΕΒΓΑΛ, ΝΕΟΓΑΛ, ΣΤΑΜΟΥ, ΦΑΓΕ, ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ, «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΑ ΑΕ» (αποτελεί διάδοχο σχήμα της ΤΥΡΑΣ). Βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1533/15.3.2017, οικ. 3730/3.7.2017, οικ. 1520/15.3.2017, οικ. 3731/3.7.2017, οικ. 1518/15.3.2017, οικ. 1526/15.3.2017, οικ. 1525/15.3.2017, οικ. 1522/15.3.2017 και οικ. 1536/15.3.2017 επιστολές παροχής στοιχείων αντίστοιχα. Αντίστοιχα συναίνεση για τη χρήση των υποβληθέντων στοιχείων στο πλαίσιο αξιολόγησης από τη ΓΔΑ της από 15.2.2017 γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης ΔΕΛΤΑ – ΜΕΒΓΑΛ ζητήθηκε και από την εταιρία ΟΠΤΙΜΑ με την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1531/15.3.2017 επιστολή. 16 Συγκεκριμένα επιστολές για συναίνεση για τη χρήση του συνόλου των προσκομισθέντων στοιχείων και πληροφοριών που περιλαμβάνονται στο φάκελο της υπ’ αριθ. 598/2014 απόφασης της Επιτροπής Ανταγωνισμού στάλθηκαν στις «DANONE ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΌΝΤΑ AE» (εφεξής και «DANONE»), «ΕΝΩΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ ΒΟΛΟΥ» (εφεξής και «ΕΒΟΛ»), «ΗΠΕΙΡΟΣ ΑΕΒΕ» (εφεξής και «ΗΠΕΙΡΟΣ»), «ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ - ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΩΝ ΓΑΛΑΚΤΟΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΠΙΕΡΙΑΣ» (εφεξής και «Συνεταιρισμός ΘΕΣγάλα»), «ΚΡΙ-ΚΡΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΒΕΕ» (εφεξής και «ΚΡΙΚΡΙ»), «ΣΕΡΡΑΪΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΕ» (εφεξής και «ΣΕΡΓΑΛ»), «ΤΡΙΚΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΓΑΛΑΚΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ» (εφεξής και «ΤΡΙΚΚΗ»). Βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2205/3.4.2015, οικ. 2206/3.4.2015, οικ. 2211/3.4.2015, οικ. 2207/3.4.2015, οικ. 2208/3.4.2015, οικ. 2210/3.4.2015, οικ. 2209/3.4.2015 επιστολές αντίστοιχα. Επιπλέον, επιστολές για συναίνεση των προσκομισθέντων στοιχείων στο πλαίσιο της αξιολόγησης από τη ΓΔΑ της από 15.2.2017 γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης ΜΕΒΓΑΛ - ΔΕΛΤΑ στάλθηκαν στις DANONE, ΕΒΟΛ, ΗΠΕΙΡΟΣ, Συνεταιρισμός ΘΕΣγάλα, ΚΡΙ-ΚΡΙ, ΣΕΡΓΑΛ, ΤΡΙΚΚΗ, ΓΙΩΤΗΣ (βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1519/15.3.2017, οικ. 1535/15.3.2017, οικ. 2066/4.4.2017, οικ. 1524/15.3.2017, οικ. 12 13 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ δραστηριοποιούνται στην αγορά παραγωγής και εμπορίας γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και από σούπερ μάρκετ17 για τη χρήση του συνόλου των προσκομισθέντων στοιχείων και πληροφοριών που περιλαμβάνονται στο φάκελο των υπ’ αριθ. 598/2014 και 650/2017 αποφάσεων της Επιτροπής Ανταγωνισμού
8. 9) Στο πλαίσιο της ανωτέρω αυτεπάγγελτης έρευνας της ΓΔΑ στην αγορά παραγωγής και εμπορίας γαλακτοκομικών προϊόντων, η Friesland με την υπ’ αριθ. πρωτ. 3404/31.5.2018 επιστολή της προς την EA εκδήλωσε το ενδιαφέρον της για την υπαγωγή της σε διαδικασία διευθέτησης διαφορών, σύμφωνα με το άρθρο 25α του ν. 3959/2011 και τη σκέψη 14 της υπ’ αριθ. 628/2016 Απόφασης ΕΑ19,
9. Το τμήμα της υπόθεσης που υπήχθη στη διαδικασία της διευθέτησης διαφορών αφορά σε οριζόντια σύμπραξη κατά παράβαση των άρθρων 1 του ν. 703/1977 (νυν ν. 3959/2011) και 101 ΣΛΕΕ και συγκεκριμένα σε νόθευση διαγωνισμών στην αγορά προμήθειας γαλακτοκομικών προϊόντων δημοσίων φορέων μέσω της κατανομής αγοράς μεταξύ ανταγωνιστών. Πρόκειται για την πρώτη περίπτωση διευθέτησης κατά την οποία ενδιαφερόμενη εταιρία εκδήλωσε το ενδιαφέρον της για διευθέτηση πριν τη λήψη σχετικής Εισήγησης από Εισηγητή/ΓΔΑ. Η συγκεκριμένη περίπτωση τελεσφόρησε και στο πλαίσιο αυτής εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 668/2018 απόφαση της ΕΑ. 1527/15.3.2017, οικ. 1529/15.3.2017, οικ. 1523/15.3.2017, οικ. 1521/15.3.2017 επιστολές παροχής στοιχείων αντίστοιχα). 17 Συγκεκριμένα επιστολές για συναίνεση στάλθηκαν στα σούπερ μάρκετ «ΑΛΦΑ-ΒΗΤΑ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ», «ΛΙΝΤΛ ΕΛΛΑΣ & ΣΙΑ ΟΕ», «ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΕ», «ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ», «ΠΕΝΤΕ ΑΕ», «Ι.Σ. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ ΑΕΕ», «ΑΦΟΙ ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΙ ΑΕΒΕ», «ΜΑΡΤ ΚΑΣ ΚΑΙ ΚΑΡΥ ΑΕΕ» και «ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ» (βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1528/15.3.2017, οικ. 1530/15.3.2017, οικ. 1532/15.3.2017, οικ.1534/15.3.2017, οικ. 1537/15.3.2017, οικ. 1538/15.3.2017, οικ. 1726/22.3.2017, οικ. 1725/22.3.2017 και οικ. 1727/22.3.2017, επιστολές αντίστοιχα). 18 Αφορούν σε αποφάσεις επί των από 23.5.2014 και 15.2.2017 αντίστοιχα προηγούμενων γνωστοποιηθεισών συγκεντρώσεων δια της απόκτησης από κοινού ελέγχου επί της ΜΕΒΓΑΛ από τη ΔΕΛΤΑ. Εφεξής αναφέρονται και ως «Συγκέντρωση VIVARTIA – ΜΕΒΓΑΛ». 19 Βάσει του άρθρου 25α του ν. 3959/2011, στο οποίο προβλέπεται η δυνατότητα της EA να θεσπίσει με απόφασή της διαδικασία διευθέτησης διαφορών με τις επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων που εκούσια και με ελεύθερη βούληση παραδέχονται τη συμμετοχή τους σε αποδιδόμενη σε αυτές οριζόντια καρτελική σύμπραξη, κατά παράβαση του άρθρου 1 του ν. 3959/2011 ή/και του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ, καθώς και να ρυθμίσει, εντός της κανονιστικής εμβέλειας που οριοθετείται με το εν λόγω άρθρο, τα εκεί ενδεικτικώς αναφερόμενα ζητήματα, αλλά και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια που συνδέεται με τη διεξαγωγή της διαδικασίας αυτής, καθώς και βάσει του άρθρου 14 παρ. 2 περ. ιδ (εε) του ν. 3959/2011, εκδόθηκε από την EA η υπ’ αριθ. 628/2016 Απόφαση «Όροι, προϋποθέσεις και διαδικασία για τη διευθέτηση διαφορών σε υποθέσεις οριζοντίων συμπράξεων κατά παράβαση του άρθρου 1 του ν. 3959/2011 ή/και του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ» (εφεξής «Ανακοίνωση για τη Διαδικασία Διευθέτησης Διαφορών»). 20 Σχετικώς ενημερώθηκε η επίσης εμπλεκόμενη επιχείρηση Μανδρέκας Α.Ε, η οποία προσκλήθηκε από τον αρμόδιο Εισηγητή να εκδηλώσει γραπτώς την πρόθεσή της για ενδεχόμενη υπαγωγή της στην ως άνω διαδικασία, κατά τα προβλεπόμενα στις παρ. 15 και 16 της υπ’ αριθ. 628/2016 Απόφασης ΕΑ. Πράγματι και η εταιρία Μανδρέκας Α.Ε. ανταποκρίθηκε στην ανωτέρω πρόσκληση και εκδήλωσε επίσης το ενδιαφέρον της για την υπαγωγή της σε διαδικασία διευθέτησης διαφορών, σύμφωνα με το άρθρο 25α του ν. 3959/2011 και τη σκέψη 14 της υπ’ αριθ. 628/2016 Απόφασης ΕΑ με το με αριθ. πρωτ. 3900/21.6.2018 έγγραφό της. 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ ΙΙ. ΟΙ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΕΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ II.1 Η ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ ΕΤΑΙΡΙΑ «Friesland Campina Hellas SA». 10) Η Friesland ανήκει κατά 100% στην ολλανδική εταιρία “FrieslandCampina Hellas Holding BV”
10. Η τελευταία ελέγχεται από την ολλανδική εταιρία “Koninklijke FrieslandCampina NV”, ενώ απώτερος ελέγχων μέτοχος της ως άνω ολλανδικής εταιρίας και άρα και της ελεγχόμενης είναι ο oλλανδικός συνεταιρισμός «Zuivelcooperatie FrieslandCampina UA»
11. Ο εν λόγω συνεταιρισμός που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες εταιρίες γαλακτοκομικών προϊόντων παγκοσμίως, δραστηριοποιείται παράγοντας μεγάλη γκάμα γαλακτοκομικών προϊόντων τα οποία διανέμονται σε πάνω από 100 χώρες ενώ διαθέτει υποκαταστήματα σε 34 χώρες
12. 11) Όπως παραθέτει η ICAP σε κλαδική μελέτη της24 η Friesland ιδρύθηκε το 1983, ενώ στις 27.12.2010 απορρόφησε την εταιρία Campina Ελλάς ΑΕ.
13. Η τελευταία εταιρία ανήκε στον όμιλο Campina ο οποίος από το 2008 έχει συγχωνευτεί με τον όμιλο Friesland Foods, δημιουργώντας κατά τα ανωτέρω το διεθνή όμιλο με την επωνυμία Friesland Campina
14. Συναφώς, οι αντίστοιχες εταιρίες27 είχαν ήδη αρχίσει από το 2009 διαδικασίες συγχώνευσης. Επικουρικά αναφέρεται ότι σύμφωνα με την κλαδική μελέτη ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», που εκδόθηκε το Νοέμβριο 2014, […]
15. Σύμφωνα με την ελεγχόμενη, η ίδια αποτελεί τη «μοναδική εταιρεία του ανωτέρου συνεταιρισμού στην Ελλάδα που δραστηριοποιείται στην παραγωγή, εισαγωγή ή/και χονδρική εμπορία γαλακτοκομικών προϊόντων»
16. Η έδρα της βρίσκεται στο Μαρούσι Αττικής. 12) Οι εντός Ελλάδας δραστηριότητες της Friesland αφορούν στην «παραγωγή και εμπορία προϊόντων γάλακτος, κρέμας γάλακτος και γιαουρτιού και εμπορία άλλων γαλακτοκομικών προϊόντων, παιδικών τροφών και τυριών»30, ενώ όπως η ίδια η εταιρία διευκρινίζει […]
17. Τα εμπορικά σήματα που διακινεί και εμπορεύεται στην Ελλάδα32 είναι τα: ΝΟΥΝΟΥ33, FRISO, MILNER και FINA. Παράλληλα, διακινεί προϊόντα για επαγγελματική χρήση με τις επωνυμίες FRICO, DEBIC, FRISIAN COW, BARISTA’S GOLD, ΜΙΚΡΗ ΟΛΛΑΝΔΕΖΑ και FARM. 13) Tα εμπορεύματα της Friesland, εισάγονται απευθείας από τα εργοστάσια παραγωγής στην Ολλανδία και τη Γερμανία κάθε εβδομάδα, αλλά και παράγονται από το 21 Σημειώνεται ότι για τις εντοπισθείσες στην παρούσα υπόθεση πρακτικές τόσο από την έρευνα της Υπηρεσίας όσο και στο πλαίσιο της ακροαματικής διαδικασίας δεν προέκυψε εμπλοκή της μητρικής εταιρίας. 22 Βλ. απαντητικές επιστολές της Friesland με αριθ. πρωτ. 4579/20.6.2014 και 2522/2.5.
18. 23 Βλ. σχετικά https://www.frieslandcampina.com/en/organisation/who-we-are/. 24 Βλ. την κλαδική μέλέτη της ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα» που εκδόθηκε το Νοέμβριο
19. 25 Σημειώνεται ότι η απορροφηθείσα Campina Ελλάς Α.Ε. είχε ιδρυθεί το 1986 συνεχίζοντας τις δραστηριότητες της Κουόλιτυ Μπραντς Ιντερνάσιοναλ ΕΠΕ, η οποία προϋπήρχε από το
20. 26 Βλ. και Απόφαση της ΕΕ M.5046 –Friesland Foods/Campina. 27 Δηλαδή η Friesland Hellas AE και η Campina Ελλάς ΑΕΒΕ. 28 Βλ. σελ. 65-66 της κλαδικής μελέτης. 29 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της ελεγχόμενης. 30 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 4579/20.6.2014 επιστολή της ελεγχόμενης. 31 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της εταιρίας. 32 Βλ. ιστοσελίδα της εταιρίας: https://www.nounou.gr/products/Proionta.html#.Wyi8UHonaM
21. 33 Ό.π. όπου αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι: «Στην Ελλάδα, η FrieslandCampina Hellas ουσιαστικά ταυτίζεται με τα προϊόντα ΝΟΥΝΟΥ, που για περισσότερα από 80 χρόνια, καλύπτουν τις καθημερινές διατροφικές ανάγκες της ελληνικής οικογένειας». 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ εργοστάσιο της Πάτρας34(δηλ. μέρος της πρωτογενούς παραγωγής της Friesland γίνεται στην Ελλάδα35). Η προμήθεια των πελατών της πραγματοποιείται από τις κεντρικές αποθήκες της στον Ασπρόπυργο Αττικής, ενώ παράλληλα λειτουργεί περιφερειακά διαμετακομιστικά κέντρα στη Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα. 14) Αναφορικά με τη διανομή των προϊόντων της στην ελληνική αγορά, αυτή γίνεται είτε απευθείας από την ίδια την εταιρία, είτε διαμέσω δικτύου ανεξάρτητων διανομέων36, οι οποίοι διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες, με την εξής ορολογία της εταιρίας37: α. συνεργάτες δικτύου38, β. χονδρεμπορικές επιχειρήσεις […]39 και γ. […]
22. Ειδικότερα, όλες οι μεγάλες αλυσίδες εξυπηρετούνται απευθείας από την ίδια την εταιρία, ενώ […] περίπου συνεργάτες καλύπτουν την υπόλοιπη Ελλάδα
23. Με τη συμβολή χονδρεμπόρων και διανομέων, η διανομή καλύπτει σχεδόν το σύνολο των 20.000 καταστημάτων τροφίμων που υπάρχουν στην Ελλάδα. Επίσης, καλύπτονται πολλά φαρμακεία και μονάδες στην επαγγελματική αγορά (ξενοδοχεία, εστιατόρια, catering κλπ.). 15) Όσον αφορά στις εγκαταστάσεις της ελεγχόμενης, όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα της, «[μ]έσα από τη σημαντική επένδυση ιδίων κεφαλαίων και τη μεταφορά τεχνογνωσίας η εταιρία υλοποίησε την μεταφορά της παραγωγής γάλακτος από την Γερμανία στην Ελλάδα, στο εργοστάσιο της FrieslandCampina Hellas στην Πάτρα. Η επένδυση αυτή εντάσσεται στα μακροχρόνια σχέδια ανάπτυξης της FrieslandCampina για την Ελλάδα. Η λειτουργία της μονάδας ξεκίνησε στις αρχές Σεπτεμβρίου 2011 και αποτελείται από 4 καινούργιες γραμμές παραγωγής γάλακτος»
24. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παραθέτει η εταιρία στην ιστοσελίδα της, στην εν λόγω εργοστασιακή μονάδα παράγονται, με ελληνική πρώτη ύλη, γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλατα ΝΟΥΝΟΥ FAMILY, NOYNOY CALCIPLUS, NOYNOY KID, ΝΟΥΝΟΥ Νoulac) και κρέμες γάλακτος ΝΟΥΝΟΥ
25. 16) Όσον αφορά στο συνολικό κύκλο εργασιών της εταιρίας44, το 2017 ανήλθε στο ύψος των € […], εκ των οποίων ποσό ύψους […] αφορά στην πώληση γαλακτοκομικών 34 Βλ. ιστοσελίδα της εταιρίας www.nounou.gr. Επομένως, πρόκειται όχι μόνο για μεταπρατικό, αλλά και για παραγωγικό κεφάλαιο της Friesland στην Ελλάδα. 36 […] διαμέσω των χονδρεμπορικών επιχειρήσεων που αποτελούν τους «συνεργάτες δικτύου» αλλά και των λοιπών συνεργαζόμενων χονδρεμπορικών επιχειρήσεων […] (βλ. Ενότ. VIΙI.1 της παρούσης). 37 Βλ. και Ενότ. VIΙI της παρούσας. 38 […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 6572/6.11.2015 επιστολή της Friesland προς τη ΓΔΑ). 39 […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 6572/6.11.2015 επιστολή της Friesland προς τη ΓΔΑ). […] (π.χ. εστιατόρια, ζαχαροπλαστεία, καφετέριες). Βλ. και Ενότ. VIII της παρούσας. 35 40 […]. 41 Βλ. ιστοσελίδα της Friesland. Βλ. και https://www.nounou.gr/category/I_Etaireia/I_istoria_mas.html#.Wv5s10iFOM
26. 43 Όπως αναφέρει η Friesland στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της, […]. Αναφερόμενη δε στους παράγοντες που καθορίζουν τη μέγιστη απόσταση βιώσιμης μεταφοράς νωπού γάλακτος, σε έτερο σημείο της εν λόγω επιστολής της αναφέρει ότι «[κ]αθοριστικοί παράγοντες για την επιλογή φαρμών και την συλλογή νωπού γάλακτος είναι η όσο το δυνατόν υψηλότερη ποιότητά του και το μέγεθος των φαρμών. Η υψηλή ποιότητα διασφαλίζει την έλλειψη προβλημάτων διαχείρισης και παραγωγής, ενώ αντίστοιχα η διαχείριση μεγάλων σε μέγεθος φαρμών σε σχέση με πολλές μικρές, συμβάλλει θετικά στην ύπαρξη οικονομικά βιώσιμων κοστολογίων, δεδομένου ότι οι μεγάλες φάρμες γεμίζουν γρήγορα και χωρίς επιπλέον κοστολόγια ενδιάμεσης μεταφοράς τα φορτηγά βυτία. Αντίστοιχα, όσο πιο κοντά είναι οι συνεργαζόμενες φάρμες μεταξύ τους, τόσο πιο συμφέρουσα και βιώσιμη (οικονομικά) γίνεται η μεταφορά του νωπού γάλακτος για την επεξεργασία. Η ζώνη γάλακτος της FrieslandCampina Hellas καλύπτει σχεδόν όλη τη χώρα από την Ροδόπη ως την Ηλεία με καθημερινά δρομολόγια συλλογής». 44 Βλ. σχετικά την υπ’ αριθ. πρωτ. 4325/10.7.2018 απαντητική επιστολή της ελεγχόμενης. 42 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ προϊόντων. Τα αντίστοιχα μεγέθη για το 2016 είναι […] και […]. Τα έσοδα δε του ολλανδικού συνεταιρισμού για το έτος 2017 ανήλθαν σε € 12,1 δισ
27. 17) Επιπλέον, ο κύκλος εργασιών της ελεγχόμενης εταιρίας στο σύνολο των γαλακτοκομικών προϊόντων για τα έτη 2009-2017 για τα οποία η εταιρία προσκόμισε σχετικά στοιχεία46 έχει ως εξής: (σε ευρώ) Έτος 2009 Κύκλος εργασιών γαλακτοκομικών προϊόντων 2010 […] […] 2011 […] 2012 […] 2013 […] 2014 […] 2015 […] 2016 […] 2017 […] […] Σύνολο ετών 2009-2017 IΙ.2 ΟΙ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΕΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ/ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΟΙ 18) Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2014, πραγματοποιήθηκαν επιτόπιοι έλεγχοι στα γραφεία και στα βιβλία47 των κατωτέρω οκτώ

(8)επιχειρήσεων οι οποίες αποτελούν συνεργάτες δικτύου της Friesland ή συνεργαζόμενες με αυτή χονδρεμπορικές επιχειρήσεις και […]: […] […] Σχέση Συνεργασίας με Friesland Συνεργάτης Δικτύου […] […] Συνεργάτης Δικτύου […] […] Συνεργάτης Δικτύου […] […] Συνεργάτης Δικτύου Επωνυμία Επιχείρησης Περιοχή 45 Βλ. σχετικά https://www.frieslandcampina.com/en/organisation/financials/. Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 4325/10.7.2018 απαντητική επιστολή της Friesland. Τα παρατιθέμενα στοιχεία δεν περιλαμβάνουν εξαγωγές. 47 Βλ. τις εντολές ελέγχου με αριθ. πρωτ. οικ. 4413/13.6.2014, 4414/13.6.2014, 4415/13.6.2014, 4416/13.6.2014, 4418/13.6.2014, 4419/13.6.2014, οικ. 4992/7.7.2014 και οικ. 5293/15.7.

1. 46 8 […] […] ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ Συνεργάτης Δικτύου […] […] Συνεργάτης Δικτύου […] […] Χονδρεμπορική Εταιρία […] […] Χονδρεμπορική Εταιρία ΙIΙ. Η ΑΓΟΡΑ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΙΙΙ.1 ΖΗΤΗΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 19) Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η ICAP σε κλαδική μελέτη της48 και την έρευνα της ΕΑ49, η διαχρονική εξέλιξη της εγχώριας κατανάλωσης των γαλακτοκομικών προϊόντων χαρακτηρίζεται από σχετική σταθερότητα, χωρίς δραστικές μεταβολές κατά τα έτη 2010-
2. Χαρακτηριστικά της ζήτησης γαλακτοκομικών προϊόντων είναι η σχετικά χαμηλή ελαστικότητα ως προς την τιμή και το διαθέσιμο εισόδημα, καθότι γενικότερα τα εν λόγω προϊόντα αποτελούν βασικό είδος διατροφής στην Ελλάδα. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι κατά τα τελευταία έτη, λόγω της οικονομικής ύφεσης, η τιμή πώλησης επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές των καταναλωτών μεταξύ των διαφόρων εμπορικών σημάτων που διατίθενται στην αγορά. 20) Αξίζει να αναφερθεί ότι μετά το 2010 παρατηρείται αυξανόμενη διείσδυση των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας (own label ή private label), η οποία αναμένεται να παρουσιάσει περαιτέρω ανάπτυξη. Τα εν λόγω προϊόντα παράγονται είτε από εγχώριες εταιρίες του κλάδου, είτε στο εξωτερικό για λογαριασμό αλυσίδων supermarket και φέρουν εμπορικό σήμα που ανήκει στην αλυσίδα/όμιλο super-market
3. Κύριο πλεονέκτημα των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας θεωρείται η τιμή τους, η οποία είναι χαμηλότερη έναντι των «επώνυμων» προϊόντων, με αποτέλεσμα να προσελκύουν τους καταναλωτές. Σύμφωνα με εταιρίες του κλάδου 51, τα συγκεκριμένα είδη μπορούν να θεωρηθούν υποκατάστατα των αντίστοιχων «επώνυμων» προϊόντων. Παρά ταύτα, μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών γαλακτοκομικών προϊόντων, υφίστανται και ορισμένες κατηγορίες, όπως το φρέσκο παστεριωμένο και το παιδικό γάλα, στις οποίες η διείσδυση των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας δεν είναι εύκολη, τόσο λόγω της ιδιαιτερότητας του προϊόντος από πλευράς χαρακτηριστικών52 αλλά και λόγω των προτιμήσεων σημαντικής μερίδας καταναλωτών σε «επώνυμα» προϊόντα, καθώς αυτό διασφαλίζει την ποιότητά τους53,
4. Πάντως, όπως αναλύεται εκτενώς και σε επόμενο σημείο της παρούσας 48 Βλ. την κλαδική μελέτη της ICAP Α.Ε. στα Γαλακτοκομικά Προϊόντα που ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο
5. 49 Βλ. ενδεικτικά υπ’αριθ. 584/2014 καθώς και 650/2017 αποφάσεις ΕΑ. 50 Βλ. Κλαδική Μελέτη ICAP «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Νοέμβριος 2014, σελ.
6. 51 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/5.5.2015 επιστολή της εταιρίας ΓΚΑΤΕΝΙΟ Δ.Σ. & ΥΙΟΣ Α.Ε, υπ’ αριθ. πρωτ. 2588/27.4.2015 επιστολή της εταιρίας ΟΠΤΙΜΑ Α.Ε, υπ’ αριθ. πρωτ. 3108/19.5.2015 επιστολή της εταιρίας ARLA FOODS Α.Ε.B.E.E. και υπ’ αριθ. πρωτ. 2858/8.5.2015 επιστολή της εταιρίας ΦΑΓΕ Α.Ε. 52 Όπως για παράδειγμα η σύντομη ημερομηνία λήξης, τα ιδιαίτερα συστατικά του παιδικού γάλακτος, καθότι αποτελεί εμπλουτισμένο γάλα κλπ. 53 Ως προς το παιδικό γάλα, ενδεικτικώς αναφέρονται απόψεις των ίδιων των εταιριών: η εταιρία NESTLE στην υπ’ αριθ. πρωτ. 1915/29.3.2017 επιστολή της σημειώνει ότι «[σ]τα εμπλουτισμένα παιδικά γάλατα, στα οποία ουσιαστικά δραστηριοποιείται η εταιρία μας, η σημασία των εμπορικών σημάτων είναι αυξημένη». Τη θέση της αυτή υποστηρίζει η NESTLE και στην υπ’ αριθ. πρωτ. 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ απόφασης55, η σχετικά αυξημένη παρουσία γαλακτοκομικών προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας είναι πολύ πρόσφατη, ενώ κατά το μεγαλύτερο τμήμα του εξεταζόμενου χρονικού διαστήματος που αφορά στην παρούσα υπόθεση, δηλαδή από 1996-2009, η διείσδυσή τους στην τελική αγορά ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. 21) Τέλος, όπως αναφέρει και η ICAP, πλην της τιμής πώλησης του προϊόντος, «[ά]λλοι παράγοντες που επηρεάζουν τους καταναλωτές είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προϊόντων αυτών όπως η γεύση, η ποιότητα, η διάρκεια χρήσης τους, η θρεπτική αξία, η συσκευασία κλπ, ενίοτε δε και η ευκολία πρόσβασης στα σημεία πώλησης από τα οποία θα προμηθευτούν το προϊόν»
7. ΙΙΙ.2 ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 22) Στον ευρύτερο κλάδο γαλακτοκομικών προϊόντων δραστηριοποιείται σχετικά μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων, οι οποίες είτε παράγουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα που εμπορεύονται είτε τα εισάγουν, ενώ κάποιες εξ αυτών είναι ταυτόχρονα παραγωγοί και εισαγωγείς
8. Στις περισσότερες κατηγορίες προϊόντων οι λίγες μεγάλου μεγέθους γαλακτοκομικές επιχειρήσεις καλύπτουν το μεγαλύτερο ποσοστό της προσφοράς γαλακτοκομικών προϊόντων και κατ’ επέκταση μεγάλο μέρος της 4854/2.7.2014 επιστολή της, ενώ στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2991/14.5.2015 απάντησή της αναφέρεται σχετικώς: «[σ]ύμφωνα με τα στοιχεία αγοράς που προμηθευόμαστε από την εταιρεία ερευνών AC Nielsen, δεν προκύπτει η ύπαρξη προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας στη σχετική αγορά του Παιδικού Γάλακτος, στην οποία δραστηριοποιούμαστε». Συναφώς, η εταιρία ΟΠΤΙΜΑ στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2588/27.4.2015 απαντητική επιστολή της αναφέρει σχετικά ότι ειδικότερα στην αγορά του παιδικού γάλακτος «η σημασία της μάρκας είναι καθοριστική, καθώς η μητέρα δεν αγοράζει εύκολα για το παιδί της κάτι που δεν είναι προϊόν γνωστής μάρκας». Περαιτέρω, κατά την εταιρία ΤΡΙΚΚΗ η σημασία του σήματος καθίσταται περαιτέρω αυξημένη στην αγορά του παιδικού γάλακτος, «λόγω της ευαίσθητης κοινωνικής ομάδας στην οποία απευθύνεται και είναι απαραίτητο να γνωρίζουν οι καταναλωτές (γονείς με νεαρά παιδικά και βρέφη) τη διαδικασία παραγωγής του εκάστοτε παιδικού γάλακτος για να αποφασίσουν ποιο είναι το καταλληλότερο για τα παιδιά τους» (βλ. σχετ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2358/21.4.2017 απαντητική επιστολή της ΤΡΙΚΚΗ). Επιπλέον, η εταιρία ΓΚΑΤΕΝΙΟ & ΥΙΟΣ Α.Ε. σημειώνει στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/5.5.2015 επιστολή της ότι «απ’ ότι παρατηρούμε, οι περισσότερες εταιρείες λιανεμπορίου, πωλούν προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας [...], τουλάχιστον ως προς το συμπυκνωμένο γάλα και την κρέμα γάλακτος. Για το παιδικό γάλα όμως, δεν καθίσταται εφικτή η πώληση ως προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, αφού έως κάποιας ηλικίας, συνταγογραφείται από τους παιδιάτρους και εν συνεχεία, στην ενδιάμεση ηλικία, οι γονείς στρέφονται στις αγορές βιταμινούχων προϊόντων γάλακτος». Στο ίδιο πλαίσιο, η ΔΕΛΤΑ στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2958/13.5.2015 επιστολή της παραθέτει πίνακα με προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (σχετ. 6 της απαντητικής επιστολής) σύμφωνα με τον οποίο, όμως, στην αγορά παιδικού γάλακτος δεν υφίστανται προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Επίσης, η ΦΑΓΕ στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2858/8.5.2015 επιστολή της, αναφέρει ότι […]. 54 Συναφώς, η ICAP στην κλαδική μελέτη της αναγνωρίζει ότι «[β]εβαίως, σε ορισμένες κατηγορίες γαλακτοκομκών (όπως το φρέσκο παστεριωμένο) η διείσδυση των private label δεν είναι τόσο εύκολη, τόσο λόγω της ιδιαιτερότητας του προϊόντος (ημερομηνία λήξης) αλλά και λόγω των προτιμήσεων σημαντικής μερίδας καταναλωτών σε “επώνυμα” προϊόντα» (βλ. σελ. 54 της κλαδικής μελέτης στα «Γαλακτομικά Προϊόντα», Νοέμβριος 2014). 55 Βλ. Eνότ. IV.
9. 56 Βλ. σελ. 43 της κλαδικής μελέτης της ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Νοέμβριος
10. Η έμφαση της κλαδικής μελέτης. 57 Για παράδειγμα, η Friesland αναφέρει ότι αποτελεί τη «μοναδική εταιρεία του ανωτέρω συνεταιρισμού [ενν. ο συνεταιρισμός Ολλανδών παραγωγων γάλακτος Zuivelcooperatie FRIESLANDCAMPINA U.A.] στην Ελλάδα που δραστηριοποιείται στην παραγωγή, εισαγωγή ή/και χονδρική εμπορία γαλακτοκομικών προϊοντων» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της Friesland). Επίσης σε επόμενο σημείο της ίδιας επιστολής διευκρινίζει ότι […]. 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ εγχώριας ζήτησης, καθώς διαθέτουν οργανωμένα δίκτυα διανομής και καλύπτουν γεωγραφικά το σύνολο σχεδόν της χώρας58,
11. 23) Επιπλέον, οι μεγάλου μεγέθους εταιρίες, μεταξύ των οποίων και η Friesland, λόγω της δυνατότητάς τους να προμηθεύουν με γαλακτοκομικά προϊόντα το σύνολο της ελληνικής επικράτειας καθώς και λόγω πληθώρας λοιπών παραγόντων όπως, η εδραιωμένη μακροχρόνια παρουσία τους στον κλάδο, η ποικιλία των προϊόντων τους και τα ισχυρά εμπορικά σήματα που διαθέτουν, κατέχουν και τα μεγαλύτερα μερίδια αγοράς τόσο στην ευρύτερη αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων όσο και στις υποκατηγορίες αυτής. Όσον αφορά στις μικρότερου μεγέθους παραγωγικές επιχειρήσεις, αυτές δραστηριοποιούνται κυρίως σε τοπικό επίπεδο, ενώ η επέκταση των δραστηριοτήτων τους εκτιμάται ως δυσχερής λόγω αδυναμίας χρήσης διευρυμένου δικτύου διανομής
12. 24) Επικουρικά αναφέρεται, τέλος, ότι ορισμένες από τις δραστηριοποιούμενες επιχειρήσεις, όπως και η ελεγχόμενη, βρίσκονται σε άμεση ή έμμεση σχέση με πολυεθνικές γαλακτοβιομηχανίες. ΙΙΙ.3 ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ III.3.1 Δίκτυα διανομής 25) Τα γαλακτοκομικά προϊόντα διατίθενται σε super - markets και σε μικρά σημεία πώλησης (ορισμένα εξ αυτών), δηλαδή μίνι μάρκετ, αρτοποιεία, παντοπωλεία, περίπτερα, ενώ διατίθενται και για επαγγελματική χρήση σε εξειδικευμένα καταστήματα (καφετέριες) και σε χώρους μαζικής εστίασης
13. Ο τρόπος που πραγματοποιείται η διανομή τους καθορίζεται τόσο από το μέγεθος όσο και από το βαθμό οργάνωσης των επιχειρήσεων του κλάδου. Οι μεγάλες επιχειρήσεις παραγωγής και εισαγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων διακινούν τα προϊόντα τους κυρίως μέσω ιδίου δικτύου διανομής και, εν μέρει, μέσω αντιπροσώπων και χονδρεμπόρων. Το δίκτυο των μεγάλων επιχειρήσεων καλύπτει, συνήθως, όλη την επικράτεια, ενώ οι τοπικοί αντιπρόσωποι-εταιρίες διανομής εξυπηρετούν ορισμένες περιοχές, οι οποίες είναι γεωγραφικά απομακρυσμένες από τα κέντρα διανομής και τις αποθήκες των εν λόγω εταιριών. Αντιθέτως, οι μικρότερου μεγέθους επιχειρήσεις συνεργάζονται με δίκτυα αντιπροσώπων, μεσαζόντων και χονδρεμπόρων, ενώ αρκετές εξ αυτών διαθέτουν τα προϊόντα τους απευθείας στα καταστήματά τους ή στην τοπική αγορά. 26) Η οργάνωση ενός δικτύου διανομής μέσω χονδρεμπορικών επιχειρήσεων διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στον αποτελεσματικό εφοδιασμό της αγοράς με τα προϊόντα της εταιρίας, διαπίστωση που συνάδει και με σχετική δήλωση του ίδιου του […] ο οποίος επισημαίνει το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την εν λόγω συνεργασία
14. Σε ό,τι αφορά τη Friesland, η εταιρία έχει αναπτύξει είτε με ιδία μέσα, είτε διαμέσου συνεργασιών ένα ευρύ και οργανωμένο δίκτυο διάθεσης των 58 Βλ. Κλαδική Μελέτη ICAP «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Νοέμβριος 2014, σελ. i. Τα χαρακτηριστικά αυτά διαπιστώνονται και σε προηγούμενη κλαδική μελέτη της ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα» τον Ιούλιο
15. 59 Όπως αναφέρθηκε και στην Ενότητα ΙΙ.1 και θα αναλυθεί και σε επόμενες ενότητες της παρούσης, η ελεγχόμενη Friesland έχει συστήσει και λειτουργεί εκτεταμένο δίκτυο διανομής τόσο με ιδία μέσα όσο και μέσω συνεργατών δικτύου, χονδρεμπορικών επιχείρησεων […]αλλά και […]. Όπως διευκρινίζει στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της […] 60 Για παράδειγμα, η […] αναφέρει ότι […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 3042/26.5.2017 επιστολή της εταιρίας) ενώ η […] αναφέρει ότι […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2277/12.4.2017 επιστολή της εταιρίας). 61 Βλ. και κλαδική μελέτη της ICAP στα Γαλακτοκομικά Προϊόντα που εκδόθηκε το Νοέμβριο
16. 62 Όπως αναφέρει ο […]. Βλ. επίσης και Ενότ. VIII.
17. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ προϊόντων της, καλύπτοντας άμεσα και ευχερώς το σύνολο της ελληνικής επικράτειας. Ως εκ τούτου, ένας δυνητικός ανταγωνιστής της Friesland πρέπει να συστήσει και οργανώσει εφάμιλου μεγέθους δίκτυο, προκειμένου η είσοδός του να είναι αποτελεσματική και να ασκήσει ουσιαστική ανταγωνιστική πίεση στην ελεγχόμενη. III.3.2 Διαφήμιση 27) Στον τομέα της διάθεσης των καταναλωτικών προϊόντων, ιδιαίτερα δε των ειδών διατροφής, σημαντικότατη είναι η συμβολή της διαφήμισης στην προώθηση των προϊόντων
18. Η διαφήμιση χρησιμοποιείται από τις επιχειρήσεις με σκοπό την προβολή των νέων, αλλά και των ήδη υπαρχόντων προϊόντων και την ενίσχυση της αναγνωρισιμότητάς τους. 28) Σύμφωνα με την ICAP64, ο κλάδος των γαλακτοκομικών προϊόντων εν γένει παρουσιάζει (διαχρονικά) υψηλές δαπάνες για διαφήμιση, οι οποίες προέρχονται κυρίως από την πλευρά των μεγαλύτερων γαλακτοβιομηχανιών. Η σημασία της διαφήμισης στην προώθηση των γαλακτομικών προϊόντων και ιδίως στην αποτελεσματική είσοδο ενός σήματος στις σχετικές αγορές είναι τόσο μεγάλη ώστε, εν τέλει, οι επενδύσεις σε διαφημιστική προώθηση να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο εισόδου, ακόμα και για τις εταιρίες που δραστηριοποιούνται ήδη σε άλλες σχετικές αγορές γαλακτοκομικών προϊόντων (π.χ. γάλα υψηλής θερμικής επεξεργασίας, γιαούρτι κλπ) και διαθέτουν αντιστοίχως οργανωμένα δίκτυα πωλήσεων στην επικράτεια. 29) Βάσει των στοιχείων που παραθέτει η ICAP στην κλαδική μελέτη της, η συνολική διαφημιστική δαπάνη για τα προϊόντα του κλάδου των γαλακτοκομικών προϊόντων φαίνεται να ακολουθεί πτωτική πορεία κατά την εξαετία 2008-
19. Ωστόσο, οι διαφημιστικές δαπάνες στο συμπυκνωμένο γάλα κυμαίνονται σε υψηλά επίπεδα, καθώς «[η] διαφήμιση για γάλα εβαπορέ παρουσίασε σημαντική αύξηση κατά το 2010 (σχεδόν διπλασιάσθηκε) και διαμορφώθηκε στα […]. Ωστόσο, τα επόμενα έτη μειώθηκε φθάνοντας τα […]»
20. Όσον αφορά στις διαφημιστικές δαπάνες της Friesland σε σχέση με τους ανταγωνιστές της προκύπτει ότι είναι σημαντικά υψηλότερες. Ειδικά δε στα προϊόντα/σήματα που εμπίπτουν στην αγορά του συμπυκνωμένου γάλακτος66, σχεδόν […] των διαφημιστικών δαπανών για τα έτη 2012 και 2013 προέρχεται από τη Friesland. Συγκεκριμένα, από τα παρατιθέμενα στην κλαδική μελέτη της ICAP στοιχεία67:  Κατά το έτος 2012 το σύνολο των […] διαφημιστικής δαπάνης για προϊόντα γάλακτος εβαπορέ αφορούσαν στα σήματα της Friesland.  Αντίστοιχα από το σύνολο των διαφημιστικών δαπανών σε προϊόντα γάλακτος εβαπορέ για το έτος 2013, οι δαπάνες της Friesland αφορούσαν στο […] αυτών (ήτοι ποσό […] σε σχέση με τις συνολικές δαπάνες ύψους […])
21. 63 Βλ. κλαδική μελέτη στα Γαλακτοκομικά Προϊόντα, Νοέμβριος 2014, σελ
22. Βλ. κλαδική μελέτη ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Νοέμβριος
23. Αντίστοιχα συμπεράσματα καταγράφονται και στην κλαδική μελέτη της ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Ιούλιος 2013 (σελ. 55). 65 Βλ. κλαδική μελέτη ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Ιούλιος 2013 σελ.
24. 66 Σημειώνεται ότι η ICAP ενσωματώνει στον κλάδο του συμπυκνωμένου γάλακτος και τα παιδικά συμπυκνωμένα γάλατα. 67 Βλ. σελ. 62 της κλαδικής μελέτης της ICAP στα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα» που εκδόθηκε το Νοέμβριο
25. 68 Επιπλέον, κατά το 2013, για το σήμα παιδικού γάλακτος NOULAC υψηλής θερμικής επεξεργασίας σημειώθηκε διαφημιστική δαπάνη ίση με […], όταν η συνολική δαπάνη στην ευρύτερη κατηγορία 64 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ 30) Τα ανωτέρω συνάδουν και με τις εκτιμήσεις ανταγωνιστών της Friesland, καθώς, για παράδειγμα, κατά την ΓΚΑΤΕΝΙΟ το σήμα ΝΟΥΝΟΥ είναι υπερβολικά διαφημισμένο
26. Μάλιστα η ίδια εταιρία αναγνωρίζει την αδυναμία των σημάτων της καθώς δεν προέβη σε διαφήμιση αυτών
27. III.3.3 Εμπορικό σήμα (brand name) – Εμπιστοσύνη στο σήμα (brand loyalty) 31) Σε πλήρη συνάφεια με την προηγούμενη ανάλυση, έχει διαπιστωθεί ότι στον κλάδο των γαλακτοκομικών προϊόντων, τα εμπορικά σήματα παίζουν αρκετά σημαντικό ρόλο στην επιλογή του καταναλωτή. Όσο ισχυρότερο είναι το εμπορικό σήμα ενός γαλακτοκομικού προϊόντος, τόσο υψηλότερο είναι το επίπεδο εμπιστοσύνης ανάμεσα στην προμηθεύτρια εταιρία και τους καταναλωτές της. Τούτο τεκμηριώνεται και από το γεγονός ότι οι εταιρίες παραγωγής ή/και εμπορίας γαλακτοκομικών προϊόντων διαθέτουν αρκετά σημαντικά κεφάλαια στη διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων τους
28. 32) Σύμφωνα με τις γαλακτοβιομηχανίες, επιβεβαιώνεται ότι τα εμπορικά σήματα μιας εταιρίας είναι πολύ σημαντικά, καθώς αντιπροσωπεύουν την καλή της φήμη, την ποιότητα των προϊόντων, καθώς και την πίστη των καταναλωτών σε αυτά
29. Αυτό βρίσκει σύμφωνη και τη Friesland73, η οποία υποστηρίζει ότι «[η] σημασία ενός εμπορικού σήματος είναι ότι αντιπροσωπεύει εμπιστοσύνη στην ποιότητα, γεύση και διατροφική αξία των προϊόντων», υποδεικνύοντας πρόσθετα ότι «[η] ισχύς [ενν. του εκάστοτε σήματος] μπορεί να συσχετισθεί με τα σχετικά μερίδια αγορά[ς]». 33) Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται και από τους ανταγωνιστές της Friesland. Ειδικότερα, σύμφωνα με την ΟΠΤΙΜΑ74, η οποία δραστηριοποιείται στην αγορά του συμπυκνωμένου γάλακτος, η σημασία των εμπορικών σημάτων είναι αρκετά μεγάλη. Επιπλέον, η ΓΚΑΤΕΝΙΟ75 υπογραμμίζει τη σημασία του σήματος αναφέροντας ότι είναι «σημαντική, ιδίως όταν τα εμπορικά σήματα είναι διαφημιζόμενα. Χωρίς να έχουμε κάνει σχετική μελέτη, θεωρούμε ότι η ιστορικότητα των σημάτων και η διαφήμιση παίζουν το σημαντικότερο ρόλο». Χωρίς να διαφοροποιείται από τις ανωτέρω εταιρίες, η ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ υποστηρίζει ότι «[τ]α εμπορικά σήματα των εταιριών (brands) είναι ο κύριος λόγος προτίμησης προϊόντων από τους καταναλωτές. Κάθε καταναλωτής εμπιστεύεται διαφορετικό brand για δικούς του λόγους. Πχ κάποιος προτιμάει κάποιο brand που παραπέμπει σε μικρή τοπική εταιρία, κάποιος άλλος νιώθει πιο ασφαλής αγοράζοντας προϊόντα μεγάλης βιομηχανίας»
30. 34) Σχετικά με την ύπαρξη «απαραίτητων» σημάτων, αρκετές ερωτηθείσες εταιρίες γαλακτοκομικών προϊόντων υποστήριξαν ότι εν γένει δεν υφίστανται τέτοια γάλακτος υψηλής παστερίωσης διαμορφώθηκε σε […]. Δηλαδή, η Friesland πραγματοποίησε το […]της συνολικής δαπάνης. 69 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/5.5.2015 επιστολή της εταιρίας, όπου αναφέρει ότι «τα σήματα ΝΟΥΝΟΥ και ΒΛΑΧΑΣ έχουν την υψηλότερη δυναμική και είναι απαραίτητα, λόγω υπερβολικής διαφήμισης, για τα super markets». 70 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/05.05.2015 απαντητική επιστολή της ΓΚΑΤΕΝΙΟ. Εν προκειμένω η εταιρία αναφέρει ότι «[η] ισχύς των σημάτων μας ήταν και είναι μικρή, σε σχέση με αυτές των παλιών ανταγωνιστών μας, λόγω του ότι δεν ήταν ποτέ διαφημιζόμενα, αλλά οι πωλήσεις μας ήταν βασισμένες πάντα στη χαμηλή τιμή πώλησης». 71 Βλ. την 515/VI/2011 απόφαση ΕΑ, σκ.
31. 72 Βλ. την 598/2014 απόφαση ΕΑ, σκ. 105 καθώς και 650/2017 απόφαση ΕΑ σκ.
32. 73 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της ελεγχόμενης. 74 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2588/27.4.2015 απαντητική επιστολή της ΟΠΤΙΜΑ. 75 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/5.5.2015 απαντητική επιστολή της ΓΚΑΤΕΝΙΟ. 76 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2202/10.4.2017 απαντητική επιστολή της ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ. 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ σήματα77, αναφερόμενες όμως στο σύνολο των γαλακτοκομικών προϊόντων και όχι σε συγκεκριμένα επιμέρους προϊόντα. Πάντως, μία εταιρία που δραστηριοποιείται στο συμπυκνωμένο γάλα εκτιμά ότι τα σήματα της ελεγχόμενης είναι απαραίτητα
33. Επιπλέον, το σύνολο σχεδόν των σχετικά ερωτηθέντων συνεργατών δικτύου και χονδρεμπορικών επιχειρήσεων που συνεργάζονται με τη Friesland, επισήμανε ότι το ισχυρό σήμα της σε συνδυασμό με την απήχησή του στο καταναλωτικό κοινό αποτέλεσαν καθοριστικούς παράγοντες προκειμένου να επιλέξουν να συνεργαστούν μαζί της
34. 35) Συναφώς, το κατεξοχήν σήμα ΝΟΥΝΟΥ της Friesland αποτελεί δυνατό σήμα στην αγορά, περιλαμβανομένης της αγοράς του συμπυκνωμένου γάλακτος
35. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ελεγχόμενη στην ιστοσελίδα81 της, για το συμπυκνωμένο γάλα ΝΟΥΝΟΥ: «Έχει μεγαλώσει γενιές και γενιές και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής διατροφής της ελληνικής οικογένειας. [...] πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1929, μέσω αντιπροσώπου και γρήγορα έγινε συνώνυμο του γάλακτος για παιδιά. Στη δεκαετία του 80, η γκάμα προϊόντων ΝΟΥΝΟΥ επεκτάθηκε με το συμπυκνωμένο γάλα ΝΟΥΝΟΥ Light και τις μερίδες γάλακτος ΝΟΥΝΟΥ. Στη δεκαετία του 90 εισήλθε στην αγορά με τα εμπλουτισμένα συμπυκνωμένα γάλατα για βρέφη και παιδιά προσχολικής ηλικίας, Νoulac και NOYNOY kid. Η αγάπη και η εμπιστοσύνη, με την οποία οι Έλληνες αγκαλιάζουν τα προϊόντα γάλακτος ΝΟΥΝΟΥ, επιβεβαιώνουν τη συνέπεια με την οποία η μάρκα ανταποκρίνεται σταθερά στα ποιοτικά κριτήρια διατροφής ολόκληρης της οικογένειας εδώ και 80 χρόνια»
36. Σε αυτό το πλαίσιο, 77 Βλ. αναλυτικότερα τις απαντήσεις των επιχειρήσεων ΔΕΛΤΑ με αριθ. πρωτ. 3990/13.7.2017, ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΑ Α.Ε. με αριθ. πρωτ. 1938/30.3.2017, ΦΑΓΕ με αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017, ΝΕΟΓΑΛ με αριθ. πρωτ. 2195/10.4.2017, ΓΙΩΤΗΣ με αριθ. πρωτ. 2005/3.4.2017, ΟΠΤΙΜΑ με αριθ. πρωτ. 2128/6.4.2017, ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ με αριθ. πρωτ. 2202/10.4.2017, ΣΕΡΓΑΛ με αριθ. πρωτ. 2277/12.4.2017, […] με αριθ. πρωτ. […], ΗΠΕΙΡΟΣ με αριθ. πρωτ. 2350/21.4.2017, ΤΡΙΚΚΗ με αριθ. πρωτ. 2358/21.4.2017, DANONE με αριθ. πρωτ. 2371/21.4.2017 και ΣΤΑΜΟΥ με αριθ. πρωτ. 3042/26.4.
37. 78 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/5.5.2015 απαντητική επιστολή της ΓΚΑΤΕΝΙΟ. Επικουρικά αναφέρεται ότι η ΦΑΓΕ από την πλευρά της δεν κατονομάζει τα σήματα της Friesland, ωστόσο σημειώνει τη σημασία του σήματος εν γένει και συνδέει τον αντίκτυπό του με το συγκεντρωθέν μερίδιο αγοράς (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017 επιστολή της εταιρίας). 79 Βλ. για παράδειγμα την από […]ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […], σύμφωνα με τον οποίο, η επιλογή της συνεργασίας με τη Friesland οφείλεται στις «ανάγκες της αγοράς. Η αναγνωρισιμότητα του brand name για αυτό το έχω στην γκάμα μου. Λαμβάνω υπόψη μου τον ανταγωνισμό» (η κατάθεση λήφθηκε στο πλαίσιο του επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία της εταιρίας) καθώς και την από […]ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […], ο οποίος αναφέρει ότι «[τ]ο όνομα και η φερεγγυότητα της Friesland, η ζήτηση των προϊόντων, η ποιότητα των προϊόντων με οδήγησαν στο να την επιλέξω και συνεργάζομαι μέχρι σήμερα» (αντίστοιχα η κατάθεση λήφθηκε κατά τη διάρκεια επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία της εταιρίας). Αναλυτικότερα βλ. Ενότ. IV.1.1 . 80 Βλ. την 598/2014 απόφαση ΕΑ, παρ. 106, σύμφωνα με την οποία «Η συντριπτική πλειοψηφία των σούπερ μάρκετ εκτιμά πως υπάρχουν απαραίτητα σήματα. Από τις απαντήσεις που έδωσαν προκύπτει ότι τέτοιου τύπου σήματα είναι:… το συμπυκνωμένο γάλα ΝΟΥΝΟΥ,…». Ομοίως, βλ. την 515/VI/2011 απόφαση ΕΑ, παρ.
38. 81 Βλ. ιδίως https://www.nounou.gr/products/Proionta/Gala.html#.WwaWG0iFOM
39. 82 Βλ. και ιστοσελίδα ομίλου, όπου αναφέρεται: With a wide range of dairy products under the NoyNoy brand name, FrieslandCampina is firmly established on the Greek dairy market. These products vary from ready to drink milk and branded cheese to yoghurt, infant nutrition and culinary cream. NoyNoy is the largest dairy brand in Greece. NoyNoy has been available in Greece since 1929, when the first sweetened, thickened milk was exported from the Netherlands. NoyNoy brand awareness is at a staggering 100 per cent. The range of NoyNoy products has grown considerably over the years. Now there is a selection of light products, long life milk for the whole family, different types of cheese and special milk for children. AndCalci Plus of course: a milk product that counteracts osteoporosis. In 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ ορισμένες αλυσίδες λιανεμπορίου θεωρούν το συμπυκνωμένο γάλα ΝΟΥΝΟΥ τόσο δυνατό σε αναγνωρισιμότητα και προτίμηση των καταναλωτών σήμα, ώστε να πρέπει υποχρεωτικά να το προμηθεύεται ο κάθε λιανοπωλητής
40. ΙΙI.3.3.1 Αναγνώριση ισχύος του σήματος ΝΟΥΝΟΥ από τη Friesland 36) Την ισχυρή σημασία του σήματος ΝΟΥΝΟΥ αναγνωρίζει και η ίδια η Friesland κατά το σχεδιασμό της στρατηγικής της. Ειδικότερα, σε εσωτερικό της έγγραφο το οποίο φέρει όνομα […] και αφορά στο στρατηγικό σχεδιασμό της για το έτος 2007, η εταιρία αναφέρει ότι […]
41. 37) Την ισχύ του σήματος ΝΟΥΝΟΥ επικαλείται και στην από Νοεμβρίου 2003 συνέντευξή του […] της ελεγχόμενης κατά το διάστημα αυτό. Ειδικότερα, σύμφωνα με το […] το σήμα ΝΟΥΝΟΥ τυγχάνει τεράστιας δύναμης, ενώ […]
42. Αντίστοιχα, σε αρχείο86, που εντοπίστηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της ελεγχόμενης, αναφέρεται ότι […]
43. Σε έτερο εσωτερικό έγγραφο88 της εταιρίας το οποίο αφορά σε […], ο συντάκτης του εγγράφου υποστηρίζει ότι […]. Ακολούθως παρατίθεται το σχετικό απόσπασμα: […] 38) Ενδεικτική της ισχύος του σήματος ΝΟΥΝΟΥ αποτελεί και η παρουσίαση που συντάχθηκε για εσωτερικούς πιθανά σκοπούς, η οποία ανευρέθη στα ηλεκτρονικά αρχεία της Friesland. Εν προκειμένω, ο συντάκτης της παρουσίασης αυτής αναφέρεται […]
44. III.3.4 Λοιπά πραγματικά και νομικά εμπόδια εισόδου 39) Στην αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων, έχει κριθεί ότι δεν υπάρχουν ιδιαίτερα νομικά εμπόδια εισόδου90, ενώ όπως η ίδια η Friesland δηλώνει αναφορικά με τις addition, NoyNoy has developed its own nutritional system, aligned to the needs of children». (https://www.frieslandcampina.com/en/organisation/organogram/frieslandcampina-hellas/ ) 83 Βλ. την 515/VI/2011 απόφαση ΕΑ, παρ.
45. Βλ. επίσης και τις απόψεις των ΑΒ Βασιλόπουλος ΑΕ και ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ (βλ. σκ. 204 της υπ’ αριθ. 650/2017 Απόφασης ΕΑ καθως και την υπ’ αριθ. πρωτ. 2347/21.4.2017 επιστολή της ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ). 84 Βλ. το αρχείο με όνομα […]που εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία της Friesland κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 16.9.2008 στην Friesland. Το ακριβές λεκτικό του σχετικού σημείου έχει ως εξής: […] Σημειώνεται ότι η συνέντευξη του […] εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία της εταιρίας κατά τον έλεγχο στα γραφεία της στις 16.9.
46. Το σχετικό ηλεκτρονικό αρχείο τιτλοφορείται: […] και φέρει το όνομα […]. Η τοποθέτηση του […] σχετικά με την ισχύ του σήματος ΝΟΥΝΟΥ έχει ως εξής: 85 […] Πρόκειται για το ηλεκτρονικό αρχείο με όνομα […]που φαίνεται να έχει συνταχθεί 22.1.2008 και εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία της Friesland κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της στις 16.9.
47. Σημειώνεται ότι το εν λόγω αρχείο δεν φέρει τίτλο ούτε και προσδιορίζεται ο συντάκτης του. Ωστόσο, από τη γραμματική διατύπωση του περιεχομένου του καθίσταται σαφές ότι έχει συνταχθεί από στέλεχος της ελεγχόμενης εταιρίας. 87 Ειδικότερα, σύμφωνα με το εν λόγω αρχείο: […] 88 Πρόκειται για το αρχείο με όνομα […]που συντάχθηκε από τον […] στις 27.4.
48. Το εν λόγω έγγραφο εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία της εταιρίας κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 16.9.2008 στην Friesland. 89 Ειδικότερα, το σχετικό απόσπασμα έχει ως εξής: […]. Το εν λόγω αρχείο φέρει όνομα […] και τίτλο […] και φαίνεται να έχει συνταχθεί την 4.8.
49. Εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία της Friesland κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της. 90 Βλ. αναλυτικότερα τις υπ’ αριθ. 515/VI/2011 και 598/2014 Αποφάσεις της ΕΑ, καθώς και ενδεικτικά απαντήσεις των επιχειρήσεων ΔΕΛΤΑ με αριθ. πρωτ. 6993/23.11.2015, NESTLE με αριθ. 86 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ σχετικές αγορές που δραστηριοποιείται «δεν θεωρούμε ότι υπάρχουν εμπόδια στην είσοδο»
50. 40) Ωστόσο, οι ανταγωνίστριες ερωτηθείσες εταιρίες κάνουν λόγο για ύπαρξη πραγματικών εμποδίων εισόδου, τα οποία αφορούν στην ευρύτερη αγορά γαλακτοκομικών προϊόντων, και κατ’ επέκταση ισχύουν και στις επιμέρους αγορές γάλακτος. Ειδικότερα, η ΔΩΔΩΝΗ92 επισημαίνει ότι: «Η είσοδος στην αγορά γαλακτοκομικών απαιτεί τα ακόλουθα:
51. Νέο προϊόν ελκυστικό για τους πελάτες με υψηλή αναμενόμενη ανάπτυξη και δυνητικά μεγάλες πωλήσεις.
52. Δυνατότητα παραγωγής προϊόντος τουλάχιστον με το ίδιο περιθώριο κέρδους όπως η λοιπή γκάμα υφιστάμενων προϊόντων ή συνέργειες κόστους με τα υπάρχοντα προϊόντα.
53. Δυνατότητα προμήθειας γάλακτος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους (με συγκεκριμένες παραμέτρους ή γάλα ΠΟΠ) ώστε να διατηρούνται σταθερές οι προμήθειες και η παραγωγή.
54. Αποτελεσματική δρομολόγηση στην αγορά – δυνατότητα παράδοσης στα καταστήματα σε ένα λογικό κόστος καθώς και δυνατότητα τοποθέτησης του προϊόντος σε αλυσίδες λιανεμπορίου». Στα ανωτέρω «εμπόδια» εισόδου, όπως τα καταγράφει η ΔΩΔΩΝΗ, πρέπει αναμφίβολα να προστεθεί και η ανάγκη για σημαντικές δαπάνες σε διαφήμιση, προκειμένου να προωθηθεί και να καθιερωθεί το«νεοεισερχόμενο» σήμα. Αυτό ισχύει ιδίως στην αγορά του συμπυκνωμένου γάλακτος όπου τα υφιστάμενα σήματα έχουν ήδη καθιερωμένη φήμη και αξιοπιστία
55. 41) Με παρεμφερές σκεπτικό, η εταιρία ΦΑΓΕ94 αναφέρει μεν ότι δεν υπάρχουν νομικά εμπόδια εισόδου, ωστόσο επισημαίνει ότι οι εταιρίες που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στις εν λόγω αγορές πρέπει να κερδίσουν την προτίμηση και την εμπιστοσύνη του καταναλωτή στα σήματα (brands) των προϊόντων που προσφέρουν. Για να το πετύχουν αυτό χρειάζονται σχετικά μεγάλες και συνεχείς επενδύσεις σε εξειδικευμένο προσωπικό, σε άρτιο και προηγμένο μηχανολογικό εξοπλισμό, σε έρευνα και ανάπτυξη για την επίτευξη καινοτομιών, σε συστήματα διανομής καθώς και σε προώθηση και διαφήμιση για τη γνωστοποίηση των σημάτων τους. Υπό το πρίσμα αυτό, η είσοδος νέων επιχειρήσεων στο χώρο δεν είναι δύσκολη μεν, απαιτεί όμως άρτια επιχειρησιακή οργάνωση. Επίσης, η εταιρία διευκρινίζει ότι οι ως άνω συνθήκες δεν διαφοροποιήθηκαν «κατά την διάρκεια των ετών 1996 έως και σήμερα»
56. 42) Πάντως, έτερες επιχειρήσεις δραστηριοποιούμενες στην ευρύτερη αγορά γαλακτοκομικών προϊόντων κάνουν αναφορά και στις πρόσθετες δυσκολίες που πρωτ. 1915/29.3.2017, ΦΑΓΕ με αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017, ΝΕΟΓΑΛ με αριθ. πρωτ. 2195/10.4.2017, ΔΩΔΩΝΗ με αριθ. πρωτ. 2272/12.4.2017, ΚΡΙ ΚΡΙ με αριθ. πρωτ. 2292/18.4.2017 και ΕΛΓΕΚΑ με αριθ. πρωτ. 2363/21.4.
57. Αναλυτικότερα, σύμφωνα με την Απόφαση 598/2014 της ΕΑ «Από την έρευνα της Γ.Δ.Α. προκύπτει ότι δεν υπάρχουν νομικά εμπόδια εισόδου στην αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων, εκτός από την εναρμόνιση της κείμενης ελληνικής νομοθεσίας με την αντίστοιχη ευρωπαϊκή (π.χ. η πρόσφατη μεταρρύθμιση στις ημέρες διατηρησιμότητας του γάλακτος, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή αγορά που, σχεδόν παντού, προσδιορίζεται μόνο με ευθύνη του παραγωγού), η οποία πραγματοποιείται με αργούς ρυθμούς, την έκδοση άδειας παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και, εν γένει, τη γραφειοκρατία της δημόσιας διοίκησης.» 91 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της Friesland. Στη συνέχεια αναφέρει ότι «[ε]ντούτοις, εξαιτίας της μικρής διάρκειας ζωής του παστεριωμένου γάλακτος η πρώτη ύλη (νωπό γάλα) ενδείκνυται να αποκτηθεί από την εγχώρια αγορά. Αυτές οι πηγές προμήθειας πρέπει να παραμείνουν ανοικτές σε όλους τους υφιστάμενους και δυνητικούς ανταγωνιστές στην αγορά». 92 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2272/12.4.2017 απαντητική επιστολή της ΔΩΔΩΝΗ. 93 Σχετικά με τα εμπόδια εισόδου στην ευρύτερη αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων βλ. και τις υπ’ αριθ. 515/VI/2011 και 598/2014 Αποφάσεις της ΕΑ. 94 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2858/8.5.2015 επιστολή της ΦΑΓΕ. Την ίδια άποψη εξέφρασε και σε επόμενη επιστολή της (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017 επιστολή της εταιρίας). 95 Ο. π. βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2858/8.5.2015 της ΦΑΓΕ. 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ υφίστανται λόγω της οικονομικής κατάστασης της χώρας καθώς και της έλλειψης ρευστότητας, οι οποίες καθιστούν περαιτέρω αποτρεπτική την αναγκαία υψηλή αρχική επένδυση για την είσοδό τους στην αγορά
58. Χαρακτηριστική είναι η θέση της ΣΕΡΓΑΛ, η οποία αμφισβητεί τη δυνατότητα πραγματοποίησης εισόδου καθώς αναφέρει ότι «[π]έρα από τις γραφειοκρατικές διαδικασίες οι οποίες είναι χρονοβόρες στην χώρα μας ο πιο σημαντικός παράγοντας που επιδρά στην είσοδο νέων επιχειρήσεων στα διάφορα προϊόντα είναι η έλλειψη ρευστότητας. Επιπλέον η εύρεση προμηθευτών είτε γάλακτος είτε άλλων πρώτων υλών και η επέκταση του δικτύου διανομής είναι κάποια από τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει μια εταιρία κατά την είσοδο της σε οποιαδήποτε από τις σχετικές αγορές»97,
59. Υπό το ίδιο σκεπτικό, η ΕΒΟΛ υποστηρίζει ότι στην παρούσα συγκυρία η είσοδος νέων παικτών είναι ουσιαστικά απίθανη. Ειδικότερα, όπως αναφέρει η εταιρία99, «[τ]ην δεδομένη στιγμή είναι πολύ δύσκολο να πραγματοποιηθεί μια είσοδος στην αγορά της γαλακτοβιομηχανίας μιας και το εθνικό οικονομικό περιβάλλον είναι το πλέον ασταθές, υπάρχει έλλειψη χρηματοδότησης, το φορολογικό περιβάλλον είναι ένας από τους αποτρεπτικούς παράγοντες και η γραφειοκρατία που επικρατεί στην χώρα μας επίσης αποτρέπει νέες επιχειρήσεις να δραστηριοποιηθούν στον Ελλαδικό χώρο». Συμπερασματικά, εκτιμάται ότι επί του παρόντος η αποτελεσματική είσοδος νέων επιχειρήσεων στις υπό κρίση σχετικές αγορές είναι δυσχερής, αλλά όχι πάντως αδύνατη. III.3.5 Διαπραγματευτική δύναμη πελατών 43) Οι βασικοί πελάτες των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον εν λόγω κλάδο είναι οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ100, οι οποίες έχουν και τη μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη
60. Η «δύναμη» των αλυσίδων σούπερ μάρκετ δεν πηγάζει μόνο από τις μεγάλες ποσότητες που προμηθεύονται, και ως εκ τούτου αποτελούν σημαντικό τμήμα του τζίρου102 των εταιριών παραγωγής και εμπορίας γαλακτοκομικών προϊόντων, αλλά και από τη δυνατότητα που έχουν να συμβάλουν στην ενίσχυση της αναγνωρισιμότητας/σήματος ενός προϊόντος, μέσω της καλύτερης ή χειρότερης τοποθέτησής του στο ράφι/ψυγείο ή ακόμα και μέσω της πλήρους 96 Βλ. για παράδειγμα τις απαντητικές επιστολές με αριθ. πρωτ. 2414/24.4.2017 της ΕΒΟΛ, 2358/21.4.2017 της ΤΡΙΚΚΗ, και 2350/21.4.2017 της ΗΠΕΙΡΟΣ. 97 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2277/12.4.2017 απαντητική επιστολή της ΣΕΡΓΑΛ. 98 Επικουρικά αναφέρεται ότι κατά την ΑΛΦΑ-ΒΗΤΑ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε.: «Η προβλεπόμενη από την Ελληνική νομοθεσία διάρκεια ζωής του φρέσκου γάλακτος (το οποίο αποτελεί μια από τις σημαντικότερες επιμέρους υποαγορές της ευρύτερης αγοράς των γαλακτοκομικών προϊόντων) είναι σημαντικά χαμηλότερη από την αντίστοιχη διάρκεια σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εκτιμούμε ότι συνιστά το σημαντικότερο νομικό εμπόδιο εισόδου στην εγχώρια αγορά γαλακτοκομικών προϊόντων. Περαιτέρω και συνδυαστικά με το ανωτέρω επιχείρημα, λόγω των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων της Ελληνικής επικράτειας (ορεινοί όγκοι, εκτενές επαρχιακό δίκτυο, πολλά νησιά κλπ.) η είσοδος στην εγχώρια αγορά γαλακτοκομικών προϊόντων απαιτεί την ανάπτυξη μεγάλου δικτύου διανομής, γεγονός που συνιστά πραγματικό εμπόδιο εισόδου στην εν λόγω αγορά» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2160/7.4.2017 απαντητική επιστολή της εταιρίας). Σύμφωνα πάντως με άλλα σούπερ μάρκετ που ερωτήθηκαν σχετικά, φαίνεται να μην αποκλείουν την είσοδο νέων επιχειρήσεων στον κλάδο γαλακτοκομικών προϊόντων εν γένει, ήτοι χωρίς να προσδιορίζουν σε ποιες σχετικές αγορές αυτού αφορά η απάντησή τους (βλ. την υπ’ αριθ. 650/2017 Απόφαση ΕΑ, καθώς και τις απαντητικές επιστολές με αριθ. πρωτ. 2360/21.4.2017 της ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ και 2347/21.4.2017 της ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ). 99 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2414/25.4.2017 επιστολή της ΕΒΟΛ. 100 Σημειώνεται ότι οι μεγαλύτερες από αυτές προμηθεύονται απευθείας τα προϊόντα από τις γαλακτοβιομηχανίες. 101 Βλ. Κλαδική Μελέτη ICAP «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Νοέμβριος 2014, σελ.
61. 102 Σύμφωνα με την ΕΒΟΛ «η διαπραγματευτική δύναμη των πελατών μας εξαρτάται κυρίως από το μέγεθος (συνολικού τζίρου) του πελάτη» (υπ’αριθ. πρωτ. 2414/25.4.2017 επιστολή της ΕΒΟΛ). 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ εξαφάνισής τους
62. Επιπλέον, στις σχετικές αγορές όπου η διάθεση προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας λαμβάνει χώρα σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό, είναι εύλογο ότι η εν λόγω διαπραγματευτική δύναμή των αλυσίδων σούπερ μάρκετ ενισχύεται έτι περαιτέρω. 44) Παρά ταύτα, η άσκηση της διαπραγματευτικής τους δύναμης δεν φαίνεται να επιδρά σε ισχυρές εταιρίες του κλάδου, όπως η Friesland. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ΦΑΓΕ, «η έλλειψη ενός ή περισσοτέρων από τα κορυφαία σήματα της αγοράς από τα ψυγεία οποιουδήποτε λιανέμπορου μπορεί να έχει συνέπειες στις πωλήσεις του»104 άποψη που συμμερίζονται και άλλες εταιρίες
63. Συναφώς, κατά την ΓΚΑΤΕΝΙΟ106, το σήμα ΝΟΥΝΟΥ είναι απαραίτητο για τα σούπερ μάρκετ. 45) Τη δύναμη των γνωστών εμπορικών σημάτων ακόμα και απέναντι στις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ αναγνωρίζει ουσιαστικά και η ίδια η Friesland, καθώς παρότι αναφέρει107 ότι «[ε]ξαιτίας της ισχυρής αγοραστικής δύναμης, τα σούπερ μάρκετ μπορούν να καθορίζουν μόνα τους το χώρο που αφιερώνουν για κάθε προϊόν στο ράφι», παραδέχεται πως «ο εκτοπισμός ενός αρκετά γνωστού εμπορικού σήματος [ΣτΣ: όπως είναι τα σήματά της και δη το ΝΟΥΝΟΥ] δεν είναι πολύ εύκολο να συμβεί αν και παρατηρείται σε κάποιες περιστάσεις». 46) Σε ό,τι δε αφορά τους λοιπούς «πελάτες» της Friesland, ήτοι τους συνεργάτες δικτύου και τις λοιπές συνεργαζόμενες χονδρεμπορικές επιχειρήσεις καθώς και τα μικρά σημεία λιανικής, είναι τουλάχιστον προφανές ότι η διαπραγματευτική ισχύς της έναντι των ως άνω επιχειρήσεων είναι εξαιρετικά μεγάλη, σε σύγκριση με τη διαπραγματευτική δύναμη των σούπερ μάρκετ (που κυριαρχούν στο επίπεδο λιανικής). Όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω108, το μέγεθος της ελεγχόμενης σε συνδυασμό με την γκάμα των προϊόντων της και την ισχύ των σημάτων της, καθιστούν τα προϊόντα που παράγει και εμπορεύεται η Friesland απαραίτητα («must have») σε επίπεδο λιανικής αγοράς και κατά συνέπεια και στις σχετικά 103 Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ΕΒΟΛ, «[ε]ίναι στην ευχέρεια των μεγάλων αλυσίδων S/M όχι μόνο να μικρύνουν το χώρο στο ράφι ενός προϊόντος, αλλά και να το εξαφανίσουν εάν θέλουν χωρίς να υποστούν καμία συνέπεια» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2414/25.4.2017 απαντητική επιστολή της εταιρίας). Συναφώς η ΚΡΙ ΚΡΙ αναφέρει ότι «[η] αλυσίδα super market μπορεί να εκτοπίσει [...] ένα προϊόν από το ράφι κάτι που επιφέρει απώλειες πωλήσεων, μεριδίων και κερδοφορίας στο συγκεκριμένο προϊόν/σήμα/μάρκα. Το μέγεθος της απώλειας εξαρτάται από το ποσοστό συμμετοχής του προϊόντος/σήματος/μάρκας στο συνολικό τζίρο της εταιρίας» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2292/18.4.2017 επιστολή της εταιρίας). Επίσης, η NESTLE επισημαίνει ότι «είναι αναμφισβήτητος ο κίνδυνος που διατρέχει ένα σημαντικό προϊόν (“leading brand”) εφόσον παραμείνει εκτός αγοράς μεγάλου λιανοπωλητή να απολέσει τη φήμη και αναγνωρισιμότητά του στους καταναλωτές» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 1915/29.3.2017 επιστολή της εταιρίας). Σημειώνεται ωστόσο ότι αντικείμενο της παρούσης υπόθεσης δεν αποτελούν τυχόν συμπράξεις μεταξύ αλυσίδων σούπερ μάρκετ και της ελεγχόμενης επιχείρησης ή τυχόν ανταγωνιστών αυτής. 104 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017 επιστολή της ΦΑΓΕ. 105 Για παράδειγμα, η ΝΕΟΓΑΛ επισημαίνει ότι «[τ]α σούπερ μάρκετ μπορούν να μειώσουν το χώρο στο ράφι αλλά δεν μπορούν να εκτοπίσουν ένα αρκετά γνωστό εμπορικό σήμα» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2195/10.4.2017 επιστολή της εταιρίας), η ΣΤΑΜΟΥ σημειώνει ότι «[σ]υνήθως αποφεύγουν τα super market να μειώσουν το χώρο ή να εκτοπίσουν ένα αρκετά γνωστό εμπορικό σήμα» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 3042/26.5.2017 επιστολή της εταιρίας) ενώ κατά τη ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ «[ε]φόσον τα super market μειώσουν το ράφι κάποιου γνωστού εμπορικού σήματος, ενδεχομένως να αντιμετωπίσουν θέμα ελλείψεων (stock out) και κατά συνέπεια χαμένων τζίρων. Εφόσον εκτοπίσουν κάποιο γνωστό εμπορικό σήμα ενδεχομένως να χάσουν πελάτες που αποτελούν πιστούς καταναλωτές του σήματος αυτού» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2202/10.4.2017 επιστολή της εταιρίας). 106 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/5.5.2015 επιστολή της εταιρίας. 107 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 απαντητική επιστολή της Friesland. Συναφής είναι η απάντησή της και στην υπ’ αριθ. πρωτ. 4579/20.6.2014 επιστολή της. 108 Βλ. Ενότ. ΙΙΙ.3.
64. 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ δραστηριοποιούμενες σε χονδρικό επίπεδο επιχειρήσεις. Ωστόσο, το ισχυρό σήμα της Friesland, ακόμη και αν αυτό υποτεθεί ότι την καθιστά για κάποιες έστω περιπτώσεις «αναπόφευκτο εμπορικό εταίρο», από μόνο του ωστόσο δεν επαρκεί για να προσδώσει στη Friesland το χαρακτηρισμό της δεσπόζουσας επιχείρησης, καθόσον δεν πληρούνται για κάτι τέτοιο τα κριτήρια που έχει θέσει η σχετική νομολογία και θεωρία επί σειρά πολλών ετών για τον εν λόγω χαρακτηρισμό: Μία επιχείρηση θεωρείται ότι έχει δεσπόζουσα θέση τόσο κατά την έννοια του άρθρου 2 του ν. 3959/2011, όσο και κατά του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, όταν κατέχει θέση οικονομικής ισχύος που της επιτρέπει να εμποδίσει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην οικεία αγορά και της επιτρέπει να συμπεριφέρεται σε σημαντικό βαθμό ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές, τους πελάτες της και τελικά τους καταναλωτές.109 Σημασία δεν έχει η υποκειμενική πρόθεση, ούτε η πραγματική παρακώλυση του ανταγωνισμού, αλλά η αντικειμενική δυνατότητα μίας τέτοιας παρακωλύσεως. Συνεπώς, θα πρέπει να αναζητηθεί αν η ελεγχόμενη Friesland κατέχει στην οικεία αγορά θέση οικονομικής ισχύος που αντικειμενικά της παρέχει τη δυνατότητα να παρακωλύει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, συμπεριφερόμενη σε σημαντικό βαθμό ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές, τους πελάτες της και τελικά τους καταναλωτές. Ακόμη και αν γίνει δεκτή μία απολύτως στενή οριοθέτηση της οικείας αγοράς, έτσι ώστε αυτή να καταλαμβάνει μόνο το συμπυκνωμένο γάλα, και πάλι θα ήταν εσφαλμένο να προσδωθεί στη Friesland δεσπόζουσα θέση, διότι αυτή δεν δύναται ακόμη και σε μία τέτοια περίπτωση στενής οριοθέτησης να συμπεριφερθεί σε σημαντικό βαθμό ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές, τους πελάτες της και τελικά τους καταναλωτές. Σημειώνεται δε ότι, από πλευράς ζήτησης, πελάτες της Friesland - είτε σε επίπεδο λιανικής είτε σε επίπεδο χονδρικής - που να αγοράζουν από τη Friesland μόνο συμπυκνωμένο γάλα και όχι γκάμα προϊόντων δεν εντοπίζονται. IV. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ 47) H σχετική αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων ή υπηρεσιών που θεωρούνται από τον καταναλωτή εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους, λόγω των χαρακτηριστικών τους, της τιμής τους ή της σκοπούμενης χρήσης τους. Στη σχετική αγορά προϊόντων περιλαμβάνονται το προϊόν (ή προϊόντα) που αφορούν στην υπό εξέταση υπόθεση καθώς και όλα τα προϊόντα που είναι υποκατάστατά τους είτε από πλευράς ζήτησης είτε από πλευράς προσφοράς και των οποίων η διαθεσιμότητα (ή δυνητική διαθεσιμότητα) εμποδίζει τις ελεγχόμενες επιχειρήσεις να αυξήσουν επικερδώς την τιμή τους κατά ένα μικρό αλλά σημαντικό ποσοστό για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Αντίστοιχα, η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή στην οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις πωλούν τα σχετικά προϊόντα υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού
65. 109 Βλ. Ζιάμου, σε Β. Σκουρή, Ερμηνεία Συνθηκών για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, 2003, σελ.
66. Βλ. επίσης αποφάσεις ΔΕΕ, υπόθ. 78/70 Deutsche Grammophon κατά Επιτροπής Συλλ. 1971 σ. 487, υπόθ. 6/72 Europemballage Corporation and Continental Can Company Inc κατά Επιτροπής Συλλ. 1973 σ. 313, υπόθ. 27/76 United Brands Company and United Brands Continental BV κατά Επιτροπής Ειδ. Ελλην. Συλλ. σ. 75, παρ. 65, υπόθ. 85/76 Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής Συλλ. 1979 σ. 461, παρ. 38-
67. 110 Βλ. Ανακοίνωση της Ευρ.Επ. «όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού», Επίσημη εφημερίδα («ΕΕ») αριθ. C 372 της 9.12.
68. 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ IV.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ 48) Σύμφωνα με την αρχική της τοποθέτηση, η Friesland111 υποστηρίζει ότι δεν θα πρέπει όλες οι κατηγορίες του λευκού γάλακτος να αποτελούν μία ενιαία αγορά προϊόντος. Από την άποψη της υποκατάστασης τόσο από την πλευρά της προσφοράς όσο και από την πλευρά της ζήτησης, η Friesland εξέφρασε την άποψη ότι στον τομέα των προϊόντων λευκού γάλακτος οι αγορές προϊόντος μπορούν να διακριθούν στις ακόλουθες υπο-αγορές: (i) Ready-to-Drink, RTD (κατηγορία στην οποία περιλαμβάνονται το γάλα ημέρας, το παστεριωμένο γάλα και το γάλα υψηλής θερμικής επεξεργασίας) (ii) Γάλα μακράς διαρκείας (UHT) και (iii) Συμπυκνωμένο γάλα. 49) Ωστόσο, σε ό,τι αφορά ιδίως το παιδικό γάλα καθώς και την πιθανή διάκριση του λευκού γάλακτος σε υπο-κατηγορίες, η Friesland φαίνεται να διαφοροποιεί τις απόψεις της. Ειδικότερα, η ελεγχόμενη αρχικά αποδέχεται την κατηγορία του παιδικού γάλακτος ως διακριτής σχετικής προϊόντικής αγοράς καθώς υποστηρίζει ότι «[θ]εωρούμε ότι στην κατηγορία του παιδικού γάλακτος εντάσσονται τα τροποποιημένα (εμπλουτισμένα) αγελαδινά γάλατα (είτε φρέσκα, είτε υψηλής παστερίωσης, είτε σε μορφή συμπυκνωμένου γάλακτος) που προορίζονται για κατανάλωση από παιδιά νηπιακής ηλικίας, ήτοι παιδιά ενός

(1)έτους και άνω»112. Μάλιστα επισημαίνει ότι «[σ]υνεπώς, θεωρούμε ότι το παιδικό συμπυκνωμένο γάλα συμπεριλαμβάνεται στην αγορά του παιδικού γάλακτος»113 και όχι στην υπο-αγορά του συμπυκνωμένου γάλακτος. Εντούτοις, σε επόμενη επιστολή της114 στο πλαίσιο παροχής στοιχείων κατά την εξέταση από την Υπηρεσία της εντός του 2017 γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης των εταιριών ΔΕΛΤΑ και ΜΕΒΓΑΛ, αναφέρει ότι «[δ]εν θεωρούμε ότι η αγορά του παιδικού γάλακτος αποτελεί σχετική διακριτή αγορά» παραπέμποντας σε προηγούμενο σημείο της απάντησής της σύμφωνα με το οποίο, η Friesland «διακρίνει και παρακολουθεί τη δραστηριότητά της στις παρακάτω κατηγορίες: [...]1. Λευκό γάλα. Περιλαμβάνει όλα τα λευκά γάλατα. Ειδικά στην κατηγορία αυτή, θα μπορούσε κανείς να διακρίνει τρεις υποκατηγορίες

1. i)έτοιμα προς πόση γάλατα (παστεριωμένο ή υψηλής παστερίωσης)
2. ii)συμπυκνωμένο γάλα και iii) γάλα μακράς διαρκείας με βάση προϊοντικά χαρακτηριστικά. Εντούτοις, εμείς τη θεωρούμε ενιαία αγορά, καθώς όλα τα ως άνω προϊόντα είναι κυρίως γάλατα προς πόση και πλήρως υποκατάστατα μεταξύ τους από πλευράς ζήτησης». 50) Επί των ανωτέρω πρέπει να σημειωθεί ότι ο τρόπος που για σκοπούς καλύτερης παρακολούθησης της εξέλιξης των πωλήσεών της αποφασίζει μια εταιρία να «οριοθετήσει» τις κατηγορίες των προσφερόμενων από αυτήν προϊόντων, δεν συνάδει κατ’ ανάγκη με τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τις Αρχές Ανταγωνισμού για την οριοθέτηση των σχετικών αγορών. Επιπλέον, ως προς το εάν η συγκεκριμένη πρακτική της εταιρίας ακολουθείται και στο πλαίσιο της παρακολούθησης της εμπορικής της λειτουργίας, αξίζει να σημειωθεί ότι σε εσωτερικά έγγραφα της εταιρίας η Friesland εμφανίζεται να παρακολουθεί διακριτά επιμέρους κατηγορίες λευκού γάλακτος. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στο 111 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 4579/20.6.2014 επιστολή της Friesland. Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5334/4.9.2015 επιστολή της Friesland. 113 Ο. π. βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5334/4.9.2015 επιστολή της Friesland. 114 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της Friesland. 112 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ μηχανογραφημένο έγγραφο με τίτλο «ΜΕΡΙΔΙΑ ΑΓΟΡΑΣ»115 η Friesland καταγράφει (και παρακολουθεί για εσωτερικούς σκοπούς) τα μερίδιά της στις διακριτές κατηγορίες λευκού γάλακτος, ήτοι το συμπυκνωμένο (εβαπορέ) γάλα, το γάλα υψηλής παστερίωσης κλπ. 51) Λαμβάνοντας υπόψη τις παλαιότερες αποφάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού116, οι σχετικές αγορές και υποαγορές στις οποίες φαίνεται να διακρίνονται τα προϊόντα γάλακτος είναι, κατά βάση, οι εξής: 1. Λευκό γάλα 1.1. Παστεριωμένο γάλα117 (φρέσκο γάλα) Πρόκειται για έγγραφο με όνομα […]το οποίο λήφθηκε από τα ηλεκτρονικά αρχεία της εταιρίας κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 16.9.2008 στη Friesland. Στο εν λόγω έγγραφο καταγράφονται τα μερίδια αγοράς […] για τα έτη 2007 και 2008. 116 Βλ. ενδεικτικά Αποφάσεις ΕΑ 310/V/2006 ΔΕΛΤΑ-ΒΛΑΧΑΣ, 314/V/2006 Συγκέντρωση ΔΕΛΤΑ - CHIPITA, 369/V/2007 & 373/V/2007 Αυτεπάγγελτη έρευνα σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών προϊόντων, 394/V/2008 Συγκέντρωση EVEREST, OLYMPIC CATERING – VIVARTIA, 515/VI/2011 Συγκέντρωση VIVARTIA – ΜΕΒΓΑΛ, 598/2014 Συγκέντρωση VIVARTIA – ΜΕΒΓΑΛ καθώς και 650/2017 Συγκέντρωση VIVARTIA – ΜΕΒΓΑΛ. Ειδικότερα, ιδίως για τις αποφάσεις εκείνες της ΕΑ που έχουν εκδοθεί κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα για το ζήτημα της δεσπόζουσας θέσης (από πριν και μέχρι το 2009), σημειώνονται τα εξής: Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην υπ’ αριθ. ΕΑ 310/V/2006 ΔΕΛΤΑ-ΒΛΑΧΑΣ (σελ. 8), «Οι γνωστοποιούσες εταιρείες εκτιμούν ότι η επηρεαζόμενη σχετική αγορά στην υπό κρίση υπόθεση είναι η συνολική αγορά του λευκού γάλακτος, το οποίο - αναλόγως του τρόπου παραγωγής του κατηγοριοποιείται από τη βιομηχανία σε γάλα παστεριωμένο (φρέσκο), υψηλής παστερίωσης, UHT και σε συμπυκνωμένο. Ως σχετική γεωγραφική αγορά θεωρούν το σύνολο της Ελληνικής επικράτειας. Μελέτες εταιρειών έρευνας και του Πανεπιστημίου Πειραιά (που εκπονήθηκε για τις ανάγκες της Επιτροπής Ανταγωνισμού την 19.12.2005) διακρίνουν την αγορά του λευκού γάλακτος σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: (α) το φρέσκο παστεριωμένο, (β) το υψηλής παστερίωσης, (γ) το μακράς διάρκειας και (δ) το εβαπορέ. Οι απόψεις των πελατών και των ανταγωνιστριών εταιρειών των μερών, σε ότι αφορά τον βαθμό υποκαταστασιμότητας μεταξύ των διάφορων κατηγοριών γάλακτος διίστανται.». Επίσης, ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η διατύπωση της ΕΑ στην υπ’ αριθ. 314/V/2006 Συγκέντρωση ΔΕΛΤΑ - CHIPITA απόφασή της, όπου επί λέξει αναφέρονται τα εξής: «Η αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων, στην οποία δραστηριοποιείται από τα μέρη μόνον ο Όμιλος ΔΕΛΤΑ με την εταιρεία ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ, διακρίνεται, κατ’ αρχήν, στις επιμέρους αγορές των: (
3. i)Λευκού γάλακτος, (
4. ii)Σοκολατούχου γάλακτος, (iii) Κρέμας γάλακτος, (
5. iv)Επιδορπίων με βάση το γάλα και (
6. v)Γιαουρτιού.[έμφαση δίδεται από το ίδιο το κείμενο της απόφασης], ενώ στην ίδια σελίδα

(4)της απόφασης αναφέρεται ότι α) O ευρύτερος κλάδος γάλακτος περιλαμβάνει τους υπο-κλάδους: (

1. i)του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος, (
2. ii)του γάλακτος υψηλής παστερίωσης, (iii) του γάλακτος μακράς διαρκείας και (
3. iv)του συμπυκνωμένου γάλακτος.». Τέλος, με βάση τα αναφερόμενα στην υπ’ αριθ. 394/V/2008 Συγκέντρωση EVEREST, OLYMPIC CATERING – VIVARTIA απόφαση ΕΑ, η Επιτροπή προβαίνει στην εξής βασική διάκριση ως προς τις επηρεαζόμενες αγορές που αφορά η συγκέντρωση και που σχετίζονται με την εξεταζόμενη υπόθεση: «[…] 2. Αγορά λευκού γάλακτος Πρόκειται για επηρεαζόμενη αγορά λόγω καθέτων σχέσεων, δεδομένου ότι οι EVEREST και OLYMPIC CATERING έχουν ως πραγματικό ή δυνητικό προμηθευτή τη VIVARTIA σε αγορά όπου η τελευταία έχει μερίδιο αγοράς άνω του 25%. 3. Αγορά σοκολατούχου γάλακτος Πρόκειται για επηρεαζόμενη αγορά λόγω καθέτων σχέσεων, δεδομένου ότι η EVEREST έχει ως πραγματικό ή δυνητικό προμηθευτή τη VIVARTIA σε αγορά όπου η τελευταία έχει μερίδιο αγοράς άνω του 25%» (σελ. 8). Είναι δε χαρακτηριστικό ότι ειδικά στη συγκεκριμένη απόφαση δεν εντοπίζεται κάποια αναφορά είτε σε συμπυκνωμένο είτε σε εβαπορέ γάλα. 117 Για τον ορισμό του παστεριωμένου γάλακτος, βλ. συγκεκριμένα άρθρο 2, υποπαρ. Α.3, παρ. 1 του ν. 4336/2015 «Συνταξιοδοτικές διατάξεις - Κύρωση του Σχεδίου Σύμβασης Οικονομικής Ενίσχυσης από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας και ρυθμίσεις για την υλοποίηση της Συμφωνίας Χρηματοδότησης» (ΦΕΚ Α΄ 94/14.8.2015), σύμφωνα με το οποίο «… Ως «παστεριωμένο γάλα» νοείται το γάλα το οποίο έχει υποβληθεί σε επεξεργασία που περιλαμβάνει την έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία για μικρό χρονικό διάστημα (+71,7 βαθμούς C τουλάχιστον για 15 δευτερόλεπτα) ή σε χαμηλή θερμοκρασία για μεγάλο χρονικό διάστημα (+63 βαθμούς C τουλάχιστον για 30 λεπτά) ή σε διαδικασία παστερίωσης 115 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ 1.2. Γάλα υψηλής θερμικής επεξεργασίας118 (γάλα υψηλής παστερίωσης) 1.3. Παιδικό γάλα119 που χρησιμοποιεί διαφορετικούς συνδυασμούς χρόνου και θερμοκρασίας μεταξύ των δύο παραπάνω συνθηκών για την επίτευξη ισοδύναμου αποτελέσματος, παρουσιάζει αρνητική αντίδραση στη δοκιμασία φωσφατάσης και θετική στη δοκιμασία υπεροξειδάσης, αμέσως δε μετά την παστερίωση ψύχεται το συντομότερο δυνατόν σε θερμοκρασία που δεν υπερβαίνει τους +6 βαθμούς C, στην οποία θερμοκρασία και συντηρείται, η δε διάρκεια συντήρησής του καθορίζεται με ευθύνη του παρασκευαστή και υπόκειται σε ελέγχους των αρμόδιων αρχών του Υπουργείου Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Στη συσκευασία του παστεριωμένου γάλακτος πρέπει να αναγράφονται σε εμφανές σημείο και με ευδιάκριτους χαρακτήρες οι ενδείξεις «παστεριωμένο» και «γάλα», η ημερομηνία παστερίωσης, η ημερομηνία λήξης, το σήμα καταλληλότητας του προϊόντος και η θερμοκρασία συντήρησής του. Στη συσκευασία πρέπει να αναγράφεται σε σαφή μορφή και εμφανές σημείο στο ίδιο οπτικό πεδίο με το σήμα του προϊόντος η διάρκεια ζωής του γάλακτος σε ημέρες. Το παστεριωμένο γάλα που συσκευάζεται σε τελική συσκευασία εντός 24 ωρών από την άμελξη χωρίς να έχει υποστεί διαδικασία θέρμισης ή άλλη ισοδύναμη επεξεργασία προ της παστερίωσης και η διάρκεια συντήρησής του δεν υπερβαίνει τις δύο ημέρες από την ημερομηνία παστερίωσης, μπορεί, πέραν των αναφερόμενων στο προηγούμενο εδάφιο, να φέρει και την ένδειξη “γάλα ημέρας”». 118 Βλ. συγκεκριμένα υποπερ. 2α της υποπαρ. ΣΤ8 της παρ. ΣΤ του πρώτου άρθρου του ν. 4254/2014 «Μέτρα στήριξης και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στο πλαίσιο εφαρμογής του ν. 4046/2012 και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 85/7.4.2014), σύμφωνα με την οποία «Ως «γάλα υψηλής θερμικής επεξεργασίας» νοείται το γάλα το οποίο έχει υποβληθεί σε επεξεργασία που περιλαμβάνει την έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία στους +85 βαθμούς έως +127 βαθμούς C σε τέτοιες συνθήκες θερμοκρασίας και χρόνου ώστε η δοκιμασία υπεροξειδάσης να είναι αρνητική, αμέσως δε μετά τη θερμική του επεξεργασία ψύχεται, το συντομότερο δυνατόν σε θερμοκρασία που δεν υπερβαίνει τους +6 βαθμούς C. Η συντήρηση του γάλακτος υψηλής θερμικής επεξεργασίας γίνεται σε θερμοκρασία που δεν υπερβαίνει τους +6 βαθμούς C η δε διάρκεια συντήρησής του καθορίζεται με ευθύνη του παρασκευαστή και υπόκειται σε ελέγχους των αρμόδιων αρχών κατά τις προβλέψεις του ενωσιακού δικαίου. Στη συσκευασία του γάλακτος υψηλής θερμικής επεξεργασίας πρέπει να αναγράφονται σε εμφανές σημείο και με ευδιάκριτους χαρακτήρες οι ενδείξεις «γάλα» και «υψηλής θερμικής επεξεργασίας», η ημερομηνία επεξεργασίας, η ημερομηνία λήξης, το σήμα καταλληλότητας του προϊόντος και η θερμοκρασία συντήρησής του. Στη συσκευασία πρέπει να αναγράφεται σε σαφή μορφή και εμφανές σημείο στο ίδιο οπτικό πεδίο με το σήμα του προϊόντος η διάρκεια ζωής του γάλακτος σε ημέρες. Απαγορεύεται η με οποιονδήποτε τρόπο και σε οποιοδήποτε σημείο της συσκευασίας του προϊόντος αναγραφή της ένδειξης «παστεριωμένο». Το γάλα υψηλής θερμικής επεξεργασίας τοποθετείται σε ευδιάκριτα ξεχωριστό σημείο από το παστεριωμένο γάλα σε όλα τα σημεία διάθεσης». 119 Υπέρ της μη διάκρισης της αγοράς παιδικού γάλακτος σε υψηλής παστερίωσης, εβαπορέ κλπ είναι και οι δύο μεγάλες σχετικά δραστηριοποιούμενες εταιρίες. Ειδικότερα υπενθυμίζεται ότι η ελεγχόμενη στην υπ’ αριθ. πρωτ. 5334/4.9.2015 επιστολή της αναφέρει «[θ]εωρούμε ότι στην κατηγορία του παιδικού γάλακτος εντάσσονται τα τροποποιήμενα (εμπλουτισμένα) αγελαδινά γάλατα (είτε φρέσκα, είτε υψηλής παστερίωσης, είτε σε μορφή συμπυκνωμένου γάλακτος) που προορίζονται για κατανάλωση από παιδιά νηπιακής ηλικίας, ήτοι από παιδιά ενός

(1)έτους και άνω. Συνεπώς, θεωρούμε ότι το παιδικό συμπυκνωμένο γάλα συμπεριλαμβάνεται στην αγορά του παιδικού γάλακτος». Επιπλέον, η ΔΕΛΤΑ στην υπ’ αριθ. πρωτ. 3990/13.7.2017 επιστολή της αναφέρει ότι «[κ]ατά την άποψή μας, η αγορά παιδικού γάλακτος δεν δύναται να διακριθεί σε επιμέρους χωριστές αγορές ανάλογα με το εάν πρόκειται για παστεριωμένο γάλα ή συμπυκνωμένο, γάλα υψηλής θερμικής επεξεργασίας ή γάλα μακράς διαρκείας. Η διαφοροποίηση στην τιμή δεν είναι σημαντική μεταξύ αυτών των κατηγοριών, ενώ μια αύξηση της τιμής στη μία κατηγορία θα οδηγούσε σε στροφή σημαντικού μέρους της κατανάλωσης στην άλλη. Η στροφή στην παρασκευή των επιμέρους κατηγοριών παιδικού γάλακτος δεν απαιτεί υψηλές επενδύσεις, ώστε η προσαρμογή στην αντίστοιχη κατηγορία του παιδκού γάλακτος με αυτή τη μέθοδο παρασκευής να είναι οικονομικά δυσχερής. Από την πλευρά της ζήτησης, το βασικό ζητούμενο της θερμιδικής αξίας του παιδικού γάλακτος βρίσκεται σε όλες τις επιμέρους αυτές κατηγορίες». Αντιθέτως, οι εταιρίες NESTLE και ΦΑΓΕ εκτιμούν ότι υφίστανται διακριτές αγορές στο παιδικό γάλα. Σύμφωνα με τη NESTLE, «[θ]εωρούμε ότι οι παραπάνω υπό-αγορές [ενν. παστεριωμένου, υψηλής θερμικής επεξεργασίας, συμπυκνωμένου και παιδικού γάλακτος] είναι διακριτές για τους καταναλωτές δεδομένου ότι υπάρχει σαφής και ευδιάκριτος διαχωρισμός τόσο σε επιπέδο σήμανσης στη συσκευασία, στην τιμή, στη θέση στο ράφι, στις συνθήκες συντήρησης και ενδεχομένως και σε άλλα χαρακτηριστικά» (υπ’ αριθ. πρωτ. 1915/29.3.2017 επιστολή της εταιρίας). Αντίστοιχα η ΦΑΓΕ σημειώνει ότι «οι διαφορετικές τεχνολογίες παραγωγής [...] [ενν. του παιδικού γάλακτος] και η προσαρμογή του μίγματος προϊόντος 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ 1.4. Λειτουργικό/Εμπλουτισμένο γάλα 1.5. Προβιοτικό γάλα (ξυνόγαλο, κεφίρ, αριάνι) 1.6. Γάλα μακράς διαρκείας (Μ.Δ. ή U.H.T.) 1.7. Συμπυκνωμένο γάλα (εβαπορέ και ζαχαρούχο) 2. Σοκολατούχο γάλα120 3. Γάλα με προσθήκη καφέ 4. Γιαούρτι 4.1. Χύμα γιαούρτι 4.2. Τυποποιημένο γιαούρτι 4.2.1. Τυποποιημένο λευκό γιαούρτι (χωρίς πρόσθετα συστατικά) 4.2.2. Τυποποιημένο γιαούρτι με πρόσθετα συστατικά121. (product mix) σε διαφορετικές κάθε φορά ανάγκες των καταναλωτών καθιστούν δυνατή την διάκρισή του στις υποκατηγορίες παστεριωμένου, υψηλής θερμικής επεξεργασίας και συμπυκνωμένου παιδικού γάλακτος. Προφανώς οι παραπάνω διαφοροποιήσεις έχουν συνέπειες στο κόστος, την τιμή, και την παραγωγή». Ωστόσο αναγνωρίζει ότι «[δ]εν διαθέτουμε στοιχεία τεκμηρίωσης για τα παραπάνω και ως εκ τούτου δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε αυτές τις παραμέτρους αναλυτικά» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017 επιστολή της εταιρίας). 120 Η διάκριση της εν λόγω αγοράς από την ευρύτερη αγορά γάλακτος δεν βρίσκει σύμφωνες όλες τις γαλακτοκομικές εταιρίες. Συγκεκριμένα, η ΔΕΛΤΑ σύμφωνα με τις υπ’ αριθ. 650/2017 και 598/2014 Αποφάσεις της ΕΑ, θεωρεί ότι το σοκολατούχο γάλα δεν συνιστά διακριτή αγορά, καθώς η κατανάλωσή του διέπεται από υψηλό βαθμό εναλλαξιμότητας όχι μόνο με το λευκό γάλα αλλά και με τα διάφορα προϊόντα γάλακτος, γιαουρτιού, επιδορπίων ή φρουτοποτών τύπου freddoccino (μείγμα καφέ, γάλακτος και ζάχαρης), smoothies κλπ. Εναλλαξιμότητα με το λευκό μόνο γάλα (ήτοι όχι και με τα λοιπά προϊόντα γάλακτος) εντοπίζει και η ΣΕΡΓΑΛ (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2277/12.4.2017 επιστολή της ΣΕΡΓΑΛ) θέση που βρίσκει σύμφωνο και το Συνεταιρισμό ΘΕΣγάλα, καθώς στην υπ’ αριθ. πρωτ. 1863/28.3.2017 απαντητική επιστολή του Συνεταιρισμού, αναφέρει ότι «[η] ζήτηση για συγκεκριμένης εταιρίας σοκολατούχο γάλα θεωρούμε ότι σχετίζεται αρκετά με την προτίμηση του ίδιου καταναλωτή σε λευκό αγελαδινό». Αντιθέτως, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει η ΦΑΓΕ, «[τ]ο σοκολατούχο γάλα είναι μια διακριτή κατηγορία έτοιμου για κατανάλωση γάλακτος με κακάο, συνήθως με γλυκιά γεύση, και η ανάγκη που ικανοποιεί δεν καλύπτεται από άλλα προϊόντα “αυθόρμητης κατανάλωσης”, ως εκ τούτου δεν θεωρούμε ότι υφίσταται σημαντική εναλλαξιμότητα μεταξύ αυτού και οποιασδήποτε άλλης κατηγορίας προϊόντος, στα πλαίσια μιας επαρκούς και ελεύθερης αγοράς» (βλ. υπ’αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017 επιστολή της ΦΑΓΕ). Υπέρ της διάκρισης της εν λόγω αγοράς τάσσονται και οι εταιρίες ΣΤΑΜΟΥ (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 3042/26.5.2017 επιστολή της ΣΤΑΜΟΥ), ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2202/10.4.2017 επιστολή της ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ), ΔΩΔΩΝΗ (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2272/12.4.2017 επιστολή της ΔΩΔΩΝΗ), ΤΡΙΚΚΗ (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2358/21.4.2017 επιστολή της ΤΡΙΚΚΗ), ΝΕΟΓΑΛ (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2195/10.4.2017 επιστολή της ΝΕΟΓΑΛ) και ΚΡΙ ΚΡΙ (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2292/18.4.2017 επιστολή της ΚΡΙ ΚΡΙ), ενώ όπως επισημαίνει η ελεγχόμενη στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2522/2.5.2017 επιστολή της «[τ]ο σοκολατούχο γάλα κατά την άποψή μας ειναι μια ξεχωριστή κατηγορία με διαφορετικό καταναλωτικό κοινό σε σχέση με τα προϊόντα γιαουρτιού, επιδορπίων, ή φρουτοποτών. Τα κύρια χαρακτηριστικά του σοκολατούχου γάλακτος που επηρεάζουν την ζήτηση είναι η γεύση και η επικοινωνία του προϊόντος που συνήθως αναφέρεται σε νεότερους καταναλωτές». 121 Επίσης, τα τυποποιημένα γιαούρτια με πρόσθετα συστατικά διαχωρίζονται περαιτέρω με βάση τη σκοπούμενη χρήση τους σε τρεις διακριτές αγορές:

1. i)γιαούρτια με γεύσεις,
2. ii)παιδικά γιαούρτια και iii) λειτουργικά γιαούρτια. Περαιτέρω, αναλόγως δε του τρόπου παρασκευής τους, τα γιαούρτια μπορούν να διακριθούν σε: (α) Στραγγισμένα, τα οποία προκύπτουν από την αφαίρεση του ορού γάλακτος, (β) Set, των οποίων η πήξη πραγματοποιείται μέσα στο κύπελλο και (γ) Stirred, τα οποία αναδεύονται μετά την πήξη τους και στα οποία είναι δυνατόν να προστεθούν χυμοί ή κομμάτια φρούτων. Τέλος, η αγορά μπορεί να διακριθεί περαιτέρω αναλόγως της χρησιμοποιούμενης πρώτης ύλης (γάλα αγελάδος ή πρόβειο) και της περιεκτικότητας του προϊόντος σε λιπαρά (πλήρες, άπαχο κ.ά.). 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ 5. Κρέμα γάλακτος 6. Επιδόρπια με βάση το γάλα 52) Με την ως άνω οριοθέτηση των σχετικών προϊοντικών αγορών συντάσσονται και οι απόψεις της συντριπτικής πλειοψηφίας των ερωτηθεισών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον κλάδο των γαλακτοκομικών προϊόντων122, με την εταιρία ΔΕΛΤΑ μόνο να εκφράζει την άποψη ότι η αγορά λευκού γάλακτος είναι ενιαία. Σύμφωνα και με προηγούμενες αποφάσεις της ΕΑ123, η επιλογή του τύπου γάλακτος από τους καταναλωτές βασίζεται κυρίως στη διάρκεια ζωής των διαφόρων τύπων γάλακτος, στην προτίμηση γεύσης και στην τιμή. Οι διαφοροποιήσεις των τύπων γάλακτος προσδιορίζονται από τη μέθοδο θερμικής επεξεργασίας, που ακολουθείται ανάλογα με την επιδιωκόμενη διάρκεια ζωής. Όσο μεγαλύτερη είναι η θερμική επεξεργασία, τόσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια ζωής, αλλά και η διαφοροποίηση στη γεύση. Κατά συνέπεια, η αγορά λευκού γάλακτος περιλαμβάνει τις εξής υπό-αγορές: α) φρέσκο παστεριωμένο γάλα, β) γάλα υψηλής παστερίωσης ή υψηλής θερμικής επεξεργασίας (Υ.Π. ή HP), γ) γάλα μακράς διαρκείας (Μ.Δ. ή U.H.T.), δ) συμπυκνωμένο γάλα (εβαπορέ), ε) παιδικό γάλα, στ) λειτουργικό/εμπλουτισμένο γάλα. 53) Σύμφωνη άποψη με την ως άνω οριοθέτηση των σχετικών αγορών έχει και η εταιρία ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΑ ΑΕ (ΤΥΡΑΣ ΑΕ) με τη μόνη επισήμανση να συνίσταται στη δυνητική συμπερίληψη της υπογοράς του προϊόντος «βούτυρο» στην ευρύτερη αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων124. Τέλος, η εταιρία ΓΚΑΤΕΝΙΟ Δ.Σ. & ΥΙΟΣ ΑΕ επίσης συμφωνεί με την ανωτέρω διάκριση των επιμέρους σχετικών αγορών και μάλιστα κρίνει ως αντιπροσωπευτικότερο το διαχωρισμό της αγοράς συμπυκνωμένου γάλακτος σε περαιτέρω υποκατηγορίες125. 54) Ομοίως, η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων σούπερ μάρκετ126 συμφωνεί με τον εν λόγω προσδιορισμό των σχετικών αγορών, κατά την άποψη των οποίων υφίσταται διαφοροποίηση βάσει χαρακτηριστικών (π.χ. διάρκεια ζωής), τιμής, 122 Βλ. επιστολές με αριθ. πρωτ. 1915/29.3.2017 της NESTLE ΕΛΛΑΣ ΑΕ, 2272/12.4.2017 της ΔΩΔΩΝΗ ΑΕ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΗΠΕΙΡΟΥ, 2195/10.4.2017 της ΝΕΟΓΑΛ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΔΡΑΜΑΣ ΑΕ, 2326/20.4.2017 της ΦΑΓΕ ΑΕ, 2202/10.4.2017 της ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ ΑΕ, 2371/21.4.2017 της DANONE ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΒΕΕ, 2350/21.4.2017 της ΗΠΕΙΡΟΣ ΑΕΒΕ, 2292/18.4.2017 της ΚΡΙ-ΚΡΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΒΕΕ, 2277/12.4.2017 της ΣΕΡΡΑΪΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΕ, 2358/21.4.2017 της ΤΡΙΚΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΓΑΛΑΚΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΡΙΚΑΛΩΝ, 2005/3.4.2017 της ΓΙΩΤΗΣ ΑΕ, 2128/6.4.2017 της OΠTIMA ΑΕ. 123 Βλ. τις υπ’ αριθ. 369/V/2007, 373/V/2007, 509/VI/2010, 515/VI/2011, 598/2014 και 650/2017 αποφάσεις της ΕΑ. 124 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 1938/30.3.2017 επιστολή. 125 Συγκεκριμένα η εταιρία ΓΚΑΤΕΝΙΟ Δ.Σ. & ΥΙΟΣ ΑΕ θεωρεί ότι ως προς το συμπυκνωμένο γάλα, αντιπροσωπευτικότερος διαχωρισμός των αγορών είναι ο εξής: α. Χάρτινη συσκευασία, β. Μεταλλική συσκευασία, και εν συνεχεία στις υποκατηγορίες: α.1. γάλα με 7,5% λιπαρά, α.2. γάλα με 4% λιπαρά, β.1. γάλα με 7,5% λιπαρά, β.2. γάλα με 4% λιπαρά, β.3. γάλα μερίδες αλουμινίου σε διχτάκια, ενώ ως προς τις υπόλοιπες αγορές γάλακτος δεν διατύπωσε την άποψή της (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2757/5.5.2015 επιστολή). 126 Βλ. επιστολές με αριθ. πρωτ. 2160/7.4.2017 της ΑΛΦΑ-ΒΗΤΑ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ, […], 2347/21.4.2017 της ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ, 2360/21.4.2017 της Ι. & Σ. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ ΑΕΕ. Σημειώνεται ότι η ΠΕΝΤΕ ΑΕ με την υπ’ αριθ. πρωτ. 2269/12.4.2017 επιστολή της, παρόλο που συμφωνεί κατά μεγάλο ποσοστό με τον προσδιορισμό των επιμέρους αγορών προϊόντων, δεν συμφωνεί απόλυτα με το βαθμό της περαιτέρω διάκρισης (π.χ. παιδικό γάλα κλπ). 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ σκοπούμενης χρήσης κ.ά, μεταξύ των φρέσκων γαλακτοκομικών προϊόντων και των γαλακτοκομικών προϊόντων μακράς διάρκειας127. 55) Περαιτέρω, όπως προαναφέρθηκε, και η ίδια η ελεγχόμενη σε εσωτερικά έγγραφά της αποτυπώνει και αξιολογεί στοιχεία σχετικά με τα μερίδια αγοράς και την πορεία των πωλήσεών της λαμβάνοντας υπόψη τα επιμέρους μεγέθη του εβαπορέ, παστεριωμένου, υψηλής παστερίωσης, ακόμη και του λειτουργικού γάλακτος ως διαφορετικές κατηγορίες128. Η συγκεκριμένη διαχείριση ωστόσο, από επιχειρηματικής άποψης, εκτιμάται ότι είναι απολύτως λογική και, ως εκ τούτου, δικαιολογημένη. Τυχόν διάκριση μεταξύ επώνυμων και ιδιωτικής ετικέτας γαλακτοκομικών προϊόντων 56) Σε ό,τι αφορά τυχόν διάκριση μεταξύ επώνυμων γαλακτοκομικών προϊόντων και προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, η ΕΑ με τις προηγούμενες αποφάσεις της διαπιστώνει στοιχεία που ενισχύουν την εκτίμηση ότι τα εν λόγω προϊόντα ανήκουν στην ίδια αγορά. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφαση της ΕΑ, το σύνολο των γαλακτοβιομηχανιών και των σούπερ μάρκετ επιβεβαίωσαν ότι τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ανταγωνίζονται τα επώνυμα προϊόντα στο επίπεδο της λιανικής πώλησης, αν και η όποια ισχυροποίησή τους αφορά ιδίως στην τελευταία πενταετία, καθώς η έως τότε διείσδυσή τους στην αγορά ήταν χαμηλή129. 57) Σύμφωνα με τις υπ’ αριθ. 650/2017 και 598/2014 αποφάσεις της ΕΑ, βάσει των προσκομισθέντων στοιχείων των σούπερ μάρκετ, προέκυψε ότι τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας αποσπούν σχετικά σημαντικό ποσοστό των συνολικών πωλήσεων ιδίως αναφορικά με το γάλα υψηλής παστερίωσης και μακράς διάρκειας και λιγότερο το συμπυκνωμένο και το φρέσκο130. Συναφώς, σύμφωνα με τις εν λόγω αποφάσεις ΕΑ131, η συντριπτική πλειοψηφία των σούπερ μάρκετ εκτιμά ότι σημαντικός αριθμός καταναλωτών θα στραφεί προς τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας σε περίπτωση μόνιμης αύξησης της τιμής των αντίστοιχων επώνυμων, καθώς και ότι οι εν λόγω δύο κατηγορίες προϊόντων ανταγωνίζονται στο ράφι, κυρίως λόγω της σημαντικά χαμηλότερης τιμής των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Την εν γένει ισχυρότερη διείσδυση κατά τα 127 Διαφορετική ως προς αυτό υπήρξε μόνο η άποψη της Ι. & Σ. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ ΑΕΕ σύμφωνα μετην οποία οι ανωτέρω κατηγορίες γαλακτοκομικών προϊόντων δεν διαφοροποιούνται. 128 Βλ. ενδεικτικά παρουσίαση με όνομα […] και […] που βρέθηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία του […] καθώς και παρουσίαση με όνομα […]και τίτλο […]που εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία του […] τα οποία συλλέχθηκαν κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 16.9.2008 στη Friesland. Στο ηλεκτρονικό αρχείο μάλιστα με τίτλο […] το οποίο επίσης συλλέχθηκε στο πλαίσιο του ίδιου ελέγχου παρατίθενται μερίδια αγοράς ξεχωριστά για την κατηγορία του λειτουργικού γάλακτος. 129 Βλ. σκ. 69-75 απόφασης ΕΑ 515/VI/2011. Βλ. ιδίως σκ. 74 όπου αναφέρεται ότι «…Με βάση τα στοιχεία από την κατανομή πωλήσεων των οκτώ

(8)μεγαλύτερων σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα για το έτος 2009, η μεγαλύτερη συμμετοχή ιδιωτικής ετικέτας προϊόντος στο σύνολο των πωλήσεων όλων των σούπερ μάρκετ σημειώνεται στην κατηγορία γιαουρτιού με ποσοστό […]%, ακολουθούμενη από το συμπυκνωμένο γάλα με ποσοστό […]%». Αντίστοιχα σε μηχανογραφημένο έγγραφο της ελεγχόμενης αναφέρεται ότι […]. Το εν λόγω έγγραφο εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία της εταιρίας κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 16.9.2008 στην Friesland, με όνομα […] και τιτλο […]. Τέλος, όπως αναφέρεται στην Απόφαση ΕΑ 650/2017 σκ. 178: «Σύμφωνα με σχετικές απαντήσεις που έδωσαν ανταγωνίστριες εταιρίες, οι βασικές αλλαγές, που σημειώθηκαν την τελευταία τριετία στον κλάδο των γαλακτοκομικών προϊόντων είναι [...] η ανάπτυξη των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας». 130 Βλ. ιδίως σκ. 283 της υπ’ αριθ. 650/2017 Απόφασης ΕΑ και σκ. 166 της υπ’ αριθ. 598/2014 Απόφασης ΕΑ. 131 Βλ. ιδίως σκ. 285 της υπ’ αριθ. 650/2017 Απόφασης ΕΑ και σκ. 168 της υπ’ αριθ. 598/2014 Απόφασης ΕΑ. 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ τελευταία έτη των γαλακτοκομικών προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας στις επιμέρους αγορές αναγνωρίζει και η Friesland, η οποία επισημαίνει ότι «[π]αρατηρήθηκε ανάπτυξη νεοεισερχόμενων επιχειρήσεων (Όλυμπος, Κουκάκης, μικρότεροι παίκτες) καθώς και προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας (Private labels) και αντίστοιχες πιέσεις σε παλαιότερους παίκτες»132, ενώ και σε επόμενη απάντησή της επισημαίνει ότι «[σ]το επίπεδο της λιανικής πώλησης, τα επώνυμα προϊόντα και τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας των ως άνω αγορών (συμπυκνωμένου γάλακτος και κρέμας γάλακτος) είναι υποκατάστατα και πλήρως εναλλάξιμα. Δεδομένου του αυστηρού νομοθετικού πλαισίου στον τομέα των τροφίμων, τόσο για τα επώνυμα όσο και για τα αντίστοιχα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ισχύουν ίδιες προδιαγραφές αναφορικά με την ποιότητα, την ασφάλεια και την υγιεινή. Διαφοροποιήσεις μπορούν να παρατηρηθούν σε προδιαγραφές, επι παραδείγματι συσκευασίας, όπως άλλωστε συμβαίνει και μεταξύ των επώνυμων προϊόντων»

1. 58) Ως εκ τούτου, και λαμβάνοντας υπόψη την ισχυρή ανταγωνιστική πίεση που δέχονται τα επώνυμα προϊόντα των γαλακτοκομικών εταιριών από τα ιδιωτικής ετικέτας προϊόντα, εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται ότι μπορεί να δικαιολογηθεί η μεταξύ τους διάκριση. Τυχόν διάκριση μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς 59) Επιπλέον, αναφορικά με την αναγκαιότητα διάκρισης μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς, σημειώνεται ότι παρόλο που οι προηγούμενες αποφάσεις της ΕΑ134 αναγνωρίζουν τα διαφορετικά χαρακτηριστικά μεταξύ των προϊόντων που διατίθενται στις δύο αγορές, η Επιτροπή στις πρόσφατες αποφάσεις συγκεντρώσεων135 αφήνει το ζήτημα του εν λόγω διαχωρισμού ανοιχτό
2. Επίσης, αναγνωρίζει ότι το μέγεθος της επαγγελματικής αγοράς εκτιμάται ότι είναι κατά πολύ μικρότερο από αυτό της λιανικής και ότι υπάρχει έλλειψη στοιχείων για την πληρέστερη ανάλυση της επαγγελματικής αγοράς, γεγονός το οποίο επιβεβαιώνεται και από την έρευνα της Υπηρεσίας στην παρούσα υπόθεση. Αναλυτικότερα, όπως προέκυψε από την έρευνα της Επιτροπής δεν συντρέχουν λόγοι περαιτέρω διαχωρισμού της αγοράς κατά τα ανωτέρω, άποψη στην οποία φαίνεται να συντείνει και σχετική δήλωση του […] στο πλαίσιο της ανωμοτί κατάθεσής του, παρά τη σχετική προγενέστερη δήλωση της Friesland ότι […]
3. Ειδικότερα, όπως χαρακτηριστικά δηλώνει ο […], στο πλαίσιο της από 15.3.2018 ανωμοτί κατάθεσής του138, «[υ]πάρχει αλληλοεπικάλυψη [ενν. μεταξύ καταστημάτων λιανικής και επαγγελματικής αγοράς]. Εστιατόρια, καφετέριες, ζαχαροπλαστεία ανήκουν και στην επαγγελματική αγορά. Δεν μπορείς να τα διαχωρίσεις από τη λιανική». Επιπλέον, σε επόμενο σημείο της κατάθεσής του αναγνωρίζει την πλήρη εναλλαξιμότητα μεταξύ των προϊόντων που απευθύνονται στην επαγγελματική και λιανική αγορά. Συγκεκριμένα, ο […] αναφέρει ότι «τα ίδια προϊόντα μπορούν αν [να] εξυπηρετήσουν και την επαγγελματική και τη λιανική αγορά. Εάν ο χονδρέμπορος θέλει να πωλήσει ή 132 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 4579/20.6.2014 απαντητική επιστολή της Friesland. Τη θέση αυτή επαναλαμβάνει και σε επόμενο σημείο της απάντησής της. 133 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2295/8.4.2015 επιστολή της εταιρίας. 134 Βλ. και αποφάσεις ΕΑ 314/2006, 369/V/2007 και 373/V/
4. 135 Βλ. και αποφάσεις ΕΑ 515/VI/2011, 598/2014 και 650/
5. 136 Σημειώνεται, όπως θα αναφερθεί αναλυτικότερα και στη συνέχεια και η Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.5046 – Friesland Foods/Campina αφήνει ανοικτή τη διάκριση μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς. 137 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 6572/6.11.2015 επιστολή της Friesland. 138 Η εν λόγω κατάθεση λήφθηκε από στελέχη της ΓΔΑ κατά τη διάρκεια του επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία της ελεγχόμενης στις 15.3.
6. 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ το κατάστημα θέλει να προμηθευτεί, μπορεί[139]. Τα προϊόντα της ίδιας κατηγορίας χονδρικά δεν έχουν διαφορές. Παράλληλα υπάρχουν προϊόντα επαγγελματικής χρήσης πχ τις κρέμες γάλακτος debic τις οποίες μπορεί να προμηθευτεί κάποιος από cash and carry»
7. Επισημαίνεται δε ότι η εν λόγω θέση του […] επιβεβαιώνεται και από την έρευνα της Υπηρεσίας. 60) Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τις σχετικές δηλώσεις των ερωτηθεισών συνεργαζόμενων με την Friesland χονδρεμπορικών επιχειρήσεων (συνεργατών δικτύου και λοιπών χονδρεμπορικών επιχειρήσεων […]), οι ίδιες εξυπηρετούν κατά κανόνα τόσο καταστήματα λιανικής όσο και καταστήματα επαγγελματικής αγοράς141 επιβεβαιώνοντας ότι το ίδιο δίκτυο διανομής δύναται να εξυπηρετήσει αποτελεσματικά και επαρκώς τελικά σημεία πώλησης και των δύο κατηγοριών. Το ίδιο μάλιστα δηλώνει και συνεργαζόμενη χονδρεμπορική επιχείρηση η οποία κατά την Friesland δραστηριοποιείται κυρίως στην επαγγελματική αγορά
8. 61) Περαιτέρω, η ανωτέρω θέση του […]περί του ότι τα ίδια προϊόντα δύνανται να εξυπηρετήσουν εξίσου σημεία πώλησης της λιανικής και επαγγελματικής αγοράς, επίσης επιρρωνύεται, τόσο από στοιχεία που προσκόμισε η ίδια η εταιρία όσο και από σχετικά ευρήματα ελέγχου. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι, όπως συνάγεται από το περιεχόμενο κεντρικών συμφωνιών που συνάπτει η Friesland με ομίλους αγορών, η Διευκρινίζεται ότι σε προηγούμενο σημείο της κατάθεσής του ο […]σημειώνει ότι «[η] Friesland […]». Ως προς τη διάκριση μεταξύ συνεργατών δικτύου και λοιπών χονδρεμπορικών επιχειρήσεων βλ. επόμενη Ενότητα της παρούσης (Ενότ. VΙΙI). 140 Βλ. ο.π. την από 15.3.2018 ανωμοτί κατάθεση του […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας. 141 Για παράδειγμα, ο εκπρόσωπος της […] στο πλαίσιο της από […]ανωμοτί κατάθεσής του αναφέρει ότι προμηθεύει τόσο την επαγγελματική όσο και τη λιανική αγορά, καθώς σύμφωνα με αυτόν, «[μ]εταπωλώ τα προϊόντα που μου προμηθεύει η Friesland σε χώρους μαζικής εστίασης (καφετέριες, εστιατόρια, ξενοδοχεία) στο HORECA, σε παντοπωλεία και σούπερ μάρκετ της τοπικής αγοράς όχι σε εθνικές αλυσίδες (δηλαδή […]), ψιλικά, περίπτερα και σε άλλους χονδρέμπορους». Ο εκπρόσωπος της […] αναφέρει ότι «[τ]α κανάλια διάθεσης είναι οι καφετέριες, ξενοδοχεία, cash and carry καταστήματα και μικρά σημεία λιανικής όπως mini market», υποδεικνύοντας ότι δραστηριοποιείται τόσο στη λιανική όσο και στην επαγγελματική αγορά (βλ. την από […] ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της), ενώ σύμφωνα με τη δήλωση του εκπροσώπου της […] προκύπτει ότι η εταιρία διακινεί τα προϊόντα που προμηθεύεται από τη Friesland τόσο στην επαγγελματική όσο και στη λιανική αγορά καθώς, όπως αναφέρει, «[α]πό το […] μέχρι το […] εκτός από τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ τις οποίες εξυπηρετούσε η ίδια η Friesland, η εταιρία μας διένεμε τα προϊόντα της Friesland […]» (βλ. την από […] ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […] που λήφθηκε κατά τη διάρκεια επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία της). Αντίστοιχα, οι εκπρόσωποι των […] και […]αναφέρουν ότι διαθέτουν τα προϊόντα της Friesland τόσο στη λιανική όσο και στην επαγγελματική αγορά (βλ. τις από […] ανωμοτί καταθέσεις αυτών που λήφθηκαν κατά τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία των εταιριών). Μοναδική εξαίρεση φαίνεται να είναι […] καθώς βάσει της σχετικής δήλωσης του εκπροσώπου της, η εταιρία φαίνεται να προμηθεύει με προϊόντα της Friesland μόνο σημεία της επαγγελματικής αγοράς (ειδικότερα, ο εκπρόσωπος της εταιρίας στην από […] ανωμοτί κατάθεσή του αναφέρει ότι «[δ]ιένεμα τα γαλακτοκομικά προϊόντα που προμηθευόμουν από την Friesland σε καφετέριες ξενοδοχεία και χονδρεμπόριο (όχι cash & carry)». Η εν λόγω κατάθεση λήφθηκε από κλιμάκιο της ΓΔΑ στο πλαίσιο επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία της εταιρίας. Οι κατά τα ανωτέρω θέσεις των ερωτηθέντων συνεργατών δικτύου επιβεβαιώνονται και από τις συμφωνίες εμπορικής συνεργασίας που είχε συνάψει η Friesland με τους συνεργάτες δικτύου κατά τα έτη 1996-2016 οι οποίες αναφέρονται όχι μόνο στα προϊόντα συμπυκνωμένου γάλακτος που απευθύνονται στη λιανική αγορά αλλά και στα αντίστοιχα προϊόντα (FRISIAN COW και χύμα μερίδες ΝΟΥΝΟΥ 7,5 γρ.) που αφορούν κυρίως επαγγελματική χρήση. 142 Βλ. περίπτωση […]. 139 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ εταιρία εμφανίζεται να προμηθεύει καταστήματα ομίλων λιανικής με το σήμα συμπυκνωμένου γάλακτος επαγγελματικής χρήσης FRISIAN COW143, ενώ αντιστοίχως το εβαπορέ γάλα ΝΟΥΝΟΥ εμφανίζεται να πωλείται και στο δίκτυο της επονομαζόμενης επαγγελματικής αγοράς. 62) Αναλυτικότερα, όπως προκύπτει από ηλεκτρονική επικοινωνία αναφορικά με την εμπορική συμφωνία της Friesland […]για το 2013, […] εμφανίζεται να προμηθεύεται ως εβαπορέ γάλα το σήμα ΝΟΥΝΟΥ
9. Επιπλέον, από προσκομισθέντα και συλλεχθέντα τιμολόγια πωλήσεων […] της Friesland, επιβεβαιώνεται η πώληση σημάτων «λιανικής» στην επαγγελματική αγορά αντί αυτών που θεωρητικά προορίζονται για την επαγγελματική αγορά
10. […]
11. 63) Περαιτέρω, πρέπει να τονισθεί ότι όπως αναφέρει και ο […] στην ανωτέρω ανωμοτί κατάθεσή του πρόκειται για όμοια προϊόντα. Όπως άλλωστε έχει προεκτεθεί, η ίδια η Με την υπ’ αριθ. πρωτ. 5334/4.9.2015 επιστολή της η εταιρία προσκόμισε […]. Επιπλέον, κατά τον επιτόπιο έλεγχο στην εταιρία […] εντοπίστηκε επιστολή της Friesland προς τους «Ε/Σ» [ήτοι, τους συνεργάτες δικτύου της] θέμα της οποίας είναι η «Τοποθέτηση Frisian Cow 410gr […] Από την εν λόγω επιστολή συνάγεται ότι το γάλα FRISIAN COW, το οποίο προορίζεται αποκλειστικά για την επαγγελματική αγορά, τοποθετείται και προσφέρεται και σε σημεία λιανικής πώλησης, όπως […], ο οποίος αποτελεί […]. Το σχετικά αναφερόμενο έγγραφο είναι το στοιχείο ελέγχου με κωδικοποίηση […] στη λίστα των ληφθέντων εγγράφων. 144 Κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της […] λήφθηκε το στοιχείο ελέγχου με κωδικοποίηση […] στη λίστα των ληφθέντων εγγράφων, το οποίο αφορά σε ενημέρωση της τελευταίας από την ελεγχόμενη επί των όρων της «[…]» μέσω του από 19.8.2013 μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Με βάση την εν λόγω συμφωνία, η εταιρία […], που αποτελεί […] (ήτοι εντάσσεται στην επαγγελματική αγορά), θα προμηθεύεται από τη Friesland «
12. […]. 145 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 4209/4.7.2018 απαντητική επιστολή της […]. Η εταιρία προσκόμισε αντίγραφα τιμολογίων πώλησης γαλακτοκομικών προϊόντων (συγκεκριμένα γάλακτος υψηλής παστερίωσης, συμπυκνωμένου και κρέμας γάλακτος) για τα έτη 2013 και 2014 σε τρεις δικαιοδόχους της αλυσίδας […]καθώς και τιμολόγια πώλησης γάλακτος υψηλής παστερίωσης και συμπυκνωμένου σε δύο δικαιοδόχους της αλυσίδας […]. Από την ανάλυση των εν λόγω τιμολογίων διαπιστώνεται ότι συχνά η […] εφοδιάζει τους εν λόγω δικαιοδόχους με τα αντίστοιχα σήματα «λιανικής», ήτοι NOYNOY Family και ΝΟΥΝΟΥ εβαπορέ, αντί των Barista’s Gold και FRISIAN COW, αντίστοιχα. Συναφώς, από τα προσκομισθέντα τιμολόγια της […] προς πελάτες της (βλ. σχετ. την […] υποβολή στοιχείων), προκύπτει ότι η εταιρία προμηθεύει με γάλα εβαπορέ ΝΟΥΝΟΥ, ήτοι κωδικό λιανικής, σημεία επαγγελματικής, όπως καφετέριες και αναψυκτήρια (βλ. για παράδειγμα το από 30.11.2012 τιμολόγιο πώλησης προς την […], το από 24.12.2012 τιμολόγιο πώλησης προς την […] καθώς και το από 25.11.2012 τιμολόγιο πώλησης προς το […]). Αντίστοιχα, από τα ενδεικτικά τιμολόγια που συλλέχθησαν κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της […], εντοπίστηκαν τιμολόγια προς την […] με τα οποία προκύπτει ότι η […]προμηθεύει την εταιρία με γάλα εβαπορέ ΝΟΥΝΟΥ σε δίχτυ, ήτοι σήμα που απευθύνεται στη λιανική αγορά (βλ. τα από 14.1.2011 και 19.9.2011 τιμολόγια πώλησης προς την εν λόγω […]). Επικουρικά σημειώνεται ότι η πώληση προϊόντων και κωδικών λιανικής σε σημεία που υπάγονται στην επαγγελματική αγορά δεν αφορούν μόνο στο συμπυκνωμένο γάλα αλλά και στο γάλα υψηλής παστερίωσης. Για παράδειγμα στα τιμολόγια πώλησης της […]που συλλέχθησαν κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας, εντοπίστηκαν μεταξύ άλλων και τιμολόγια πώλησης γάλακτος ΝΟΥΝΟΥ Family (ήτοι κωδικού προοριζόμενου για τη λιανική αγορά) σε εταιρίες εστίασης, πχ καφετέριες, ήτοι εταιρίες ανήκουσες στην επαγγελματική αγορά (βλ. για παράδειγμα το από 3.2.2012 τιμολόγιο πώλησης προς την […] (στοιχείο ελέγχου υπό την κωδικοποίηση «[…]» στη λίστα εγγράφων), καθώς και τα από 30.10.2013 τιμολόγια πώλησης προς την […], το […] και το […] (όλα ως στοιχείο ελέγχου υπό την κωδικοποίηση «[…]» στη λίστα εγγράφων). 146 Οι τιμοκατάλογοι της Friesland προσκομίσθηκαν από την ίδια την εταιρία στο πλαίσιο της υπ’ αριθ. πρωτ. 5334/4.9.2015 επιστολής της προς τη ΓΔΑ. 143 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ Friesland επικαλείται το αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο στον τομέα των τροφίμων το οποίο υπαγορεύει την εφαρμογή ίδιων προδιαγραφών ποιότητας, ασφάλειας και υγιεινής μεταξύ των προϊόντων, με τις όποιες διαφοροποιήσεις να εντοπίζονται σε λοιπές παραμέτρους του προϊόντος, όπως επί παραδείγματι τη συσκευασία
13. Επιπροσθέτως, ως προς τη συσκευασία των προϊόντων συμπυκνωμένου γάλακτος παρατηρούνται ομοιότητες
14. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι τόσο το εβαπορέ γάλα υπό το σήμα ΝΟΥΝΟΥ όσο και το αντίστοιχο υπό το σήμα FRISIAN COW διατίθενται κατά βάση στη συσκευασία των 410 γρ. Το τελευταίο διατίθεται μεν και σε μεγαλύτερη συσκευασία (1 kgr)149, ωστόσο όπως προέκυψε από τη δειγματοληπτική συλλογή στοιχείων για συγκεκριμένο αριθμό συνεργαζόμενων χονδρεμπορικών επιχειρήσεων […] οι τελευταίες, κατά τα έτη 2009-2015 για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία150, εμφανίζονται να έχουν επιλέξει σε πολλές περιπτώσεις αποκλειστικά τη συσκευασία FRISIAN COW των 410 γρ. Στις δε λοιπές περιπτώσεις όπου εμφανίζονται να διακινούν και τις δύο συσκευασίες, η ποσοστιαία αναλογία διακίνησης της κοινής συσκευασίας των 410 γρ. εμφανίζεται υψηλότερη του […]. Στη δε περίπτωση της επιχείρησης […] η οποία κατά την Friesland δραστηριοποιείται κυρίως στην επαγγελματική αγορά, στα πέντε εκ των επτά ετών της περιόδου 20092015 η εταιρία εμφανίζεται να διακινεί αποκλειστικά τη συσκευασία των 410 γρ., ενώ για τα υπόλοιπα δύο έτη (2010 και 2011) η αναλογία της ως άνω συσκευασίας σε σχέση με τη μεγαλύτερη του 1 kgr είναι εξίσου υψηλή ([…] κατά το 2010 και […] κατά το 2011). Σημειώνεται επίσης ότι, αντιστοίχως η ίδια συσκευασία εβαπορέ υπό το σήμα ΝΟΥΝΟΥ (ήτοι των 410 γρ.) εμφανίζεται με βάση τα ίδια στοιχεία να διακινείται από το δείγμα των συνεργαζόμενων επιχειρήσεων σε ποσοστό ανώτερο του […] σε σχέση με την έτερη συσκευασία των 170 γρ. Ως εκ τούτου, με βάση τους εν λόγω δειγματοληπτικούς υπολογισμούς προκύπτει ότι τα δύο σήματα διακινούνται κατά κύριο λόγο διαμέσου της ίδιας συσκευασίας. 64) Ενισχυτικά στα ανωτέρω επισημαίνεται ότι από τα συλλεχθέντα στοιχεία δεν εντοπίστηκε κανένα έγγραφο βάσει του οποίου να προκύπτει ότι η εταιρία προβαίνει σε διάκριση μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς στο πλαίσιο αξιολόγησης της πορείας της τουλάχιστον όσον αφορά στα προϊόντα / κατηγορίες λευκού γάλακτος (π.χ. μέσω υπολογισμού μεριδίων αγοράς χωριστά σε επαγγελματική και λιανική αγορά151). 65) Αξίζει να σημειωθεί ότι οι περισσότερες εκ των ανωτέρω διαπιστώσεις υπήρξαν και τα βασικά επιχειρήματα εκ μέρους των γνωστοποιούντων μερών στο πλαίσιο εξέτασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της συγκέντρωσης του ομίλου της ελεγχόμενης Friesland (Friesland Foods U.A.) με την Zuivelcoöperatie Campina U.A. προς ενίσχυση του ισχυρισμού τους περί μη αναγκαίας διάκρισης της αγοράς σε λιανική και επαγγελματική στην αγορά του γάλακτος μακράς διάρκειας τα προϊόντα 147 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2295/8.4.2015 επιστολή της Friesland προς τη ΓΔΑ. Όπως προκύπτει από τα παρατιθέμενα προϊόντα στους τιμοκαταλόγους της Friesland οι οποίοι προσκομίσθηκαν από την ίδια την εταιρία στο πλαίσιο της υπ’ αριθ. πρωτ. 5334/4.9.2015 επιστολής της προς τη ΓΔΑ. 149 Παλαιότερα διατίθετο και σε συσκευασία των 2 kgr. 150 Βλ. σχετ. στοιχεία που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της υπ’ αριθ. πρωτ. 6572/6.11.2015 επιστολής της Friesland προς τη ΓΔΑ. 151 Βλ. για παράδειγμα το αρχείο με τίτλο […] και όνομα […] που εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία που λήφθηκαν κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 16.3.2008 στα γραφεία της, επί του οποίου καταγράφονται τα μερίδια αγοράς […] [αριθ. πρωτ. 834/14.12.2018]. 148 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ της οποίας προσομοιάζουν περισσότερο στο συμπυκνωμένο γάλα σε σχέση με τις λοιπές σχετικές προϊοντικές αγορές που εξετάστηκαν
15. 66) Επιπλέον αναφέρεται ότι και η […] ανταγωνίστρια της Friesland στην αγορά του συμπυκνωμένου γάλακτος ΔΕΛΤΑ υποστηρίζει ότι η λιανική και επαγγελματική αγορά αποτελούν ενιαία αγορά. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται στις υπ’ αριθ. 650/2017 και 598/2014 Αποφάσεις ΕΑ, σε ό,τι αφορά το διαχωρισμό μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς η εν λόγω εταιρία αναφέρει ότι: «η αγορά είναι ενιαία στο μέτρο που: (α) οι συνθήκες ανταγωνισμού των γαλακτοβιομηχανιών δεν τροποποιούνται με βάση την ανωτέρω διάκριση, (β) οι περισσότερες εταιρίες του κλάδου δραστηριοποιούνται και στις δύο υποκατηγορίες πελατών και (γ) το μέγεθος της επαγγελματικής αγοράς είναι υποπολλαπλάσιο της λιανικής [...], με συνέπεια να καθίσταται άσκοπη η χωριστή μελέτη των επιπτώσεων της παρούσας συγκέντρωσης στις δύο υποκατηγορίες προϊόντος». 67) Με βάση τα ανωτέρω και λαμβάνοντας υπόψη ότι, τόσο η […]153 όσο και η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθεισών εταιριών παραγωγής και εμπορίας γαλακτοκομικών προϊόντων αναφέρουν ότι τουλάχιστον στις κατηγορίες λευκού γάλακτος η επαγγελματική αγορά αποτελεί εξαιρετικά μικρό τμήμα των πωλήσεών τους154,155, συνάγεται ότι δεν απαιτείται η διάκριση της ευρύτερης αγοράς σε λιανική 152 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην απόφαση COMP/M.5046 – Friesland Foods/Campina αφήνει ανοικτή τη διάκριση μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς (βλ. σκ. 414). Όπως αναφέρεται στην εν λόγω απόφαση, τα γνωστοποιούντα μέρη Friesland Foods και Campina αν και αναγνωρίζουν τη δυνατότητα διάκρισης μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς, εκτιμούν ότι λαμβάνοντας υπόψη: α) τα πωληθέντα προϊόντα σε λιανική και επαγγελματική είναι όμοια, β) ως ένα βαθμό η λιανική και επαγγελματική αγορά αφορούν στους ίδιους πελάτες, γ) υπάρχει υψηλός βαθμός αλληλοεπικάλυψης μεταξύ των δύο καναλιών, δ) οι τιμές των προϊόντων που απευθύνονται σε λιανική και επαγγελματική εξελίσσονται με τον ίδιο τρόπο, ενώ η απουσία προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας στην επαγγελματική αγορά δεν είναι καθοριστική και ε) η παροχή υπηρεσιών εφοδιασμού καθώς και λοιπών πρόσθετων υπηρεσιών είναι κατά ένα μεγάλο βαθμό οι ίδιες, η αγορά μπορεί να θεωρηθεί ως ενιαία (βλ. σκ. 197198). 153 Σύμφωνα με την υπ’ αριθ. πρωτ. 4579/20.6.2014 επιστολή της ελεγχόμενης, από τα γαλακτοκομικά προϊόντα που παράγει και εμπορεύεται, το […] απευθύνεται στη λιανική αγορά και το […] στην επαγγελματική, ενώ σε επόμενη επιστολή της διευκρινίζει ότι […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 5334/4.9.2015 επιστολή της Friesland). Αντίστοιχα, στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2113/2.4.2018 απαντητική επιστολή της, η εταιρία παραθέτει το ποσοστό των συνολικών πωλήσεών της που απευθύνεται σε χονδρεμπόρους, […], για τα έτη 2009-
16. Σύμφωνα με τα εν λόγω στοιχεία, το ποσοστό των πωλήσεων σε χονδρεμπορικές επιχειρήσεις κατά τα έτη αυτά κυμαίνεται μεταξύ […]. Από αυτό το ποσοστό, όμως, λαμβάνοντας υπόψη τις δηλώσεις των ίδιων των χονδρεμπόρων, εκτιμάται ότι στην επαγγελματική αγορά καταλήγει ένα μέρος αυτού, καθώς οι χονδρέμποροι διανέμουν τα προϊόντα της Friesland και σε σημεία λιανικής. 154 Για παράδειγμα, η NESTLE στην υπ’ αριθ. πρωτ. 1915/29.3.2017 επιστολή της επισημαίνει ότι «[η] εταιρία μας πωλεί περιορισμένες ποσότητες γάλακτος σε σκόνη για χρήση σε επαγγελματικές, αυτόματες μηχανές ροφημάτων καφέ από επιχειρήσεις μαζικής εστίασης», ο Συνεταιρισμός ΘΕΣγάλα αναφέρει ότι «[…]» (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 1863/28.3.2017 απαντητική επιστολή) ενώ η ΣΕΡΓΑΛ υποστηρίζει ότι το ποσοστό των προϊόντων της που απευθύνεται στην επαγγελματική αγορά υπολείπεται του […]% (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2277/12.4.2017 επιστολή της εταιρίας). Συναφώς, το ποσοστό επί των συνολικών πωλήσεων της ΦΑΓΕ που απευθύνεται στην επαγγελματική αγορά δεν υπερβαίνει το […]% (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2326/20.4.2017 επιστολή της εταιρίας), […] με τη Friesland, η ΚΡΙ ΚΡΙ αναφέρει ότι […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2292/18.4.2017 επιστολή της εταιρίας) ενώ η ΟΠΤΙΜΑ χωρίς να είναι σε θέση να διακρίνει επακριβώς μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς, εκτιμά ότι το […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 2128/6.4.2017 επιστολή της εταιρίας). Σύμφωνα με την υπ’ αριθ. πρωτ. 2202/10.4.2017 επιστολή της ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ, το […]% των πωλήσεων φρέσκου γάλακτος απευθύνεται σε εταιρίες catering […]. Τέλος, οι εταιρίες ΓΙΩΤΗΣ, ΣΤΑΜΟΥ, ΝΕΟΓΑΛ, ΤΡΙΚΚΗ, DANONE, ΔΩΔΩΝΗ και ΕΒΟΛ αναφέρουν ότι […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ και επαγγελματική. Εξάλλου, ακόμα και εάν ήθελε θεωρηθεί ότι υφίσταται η διάκριση αυτή, δεδομένου ότι για όλες τις γαλακτοβιομηχανίες η επαγγελματική αγορά αποτελεί εξίσου ένα μικρό μόνο τμήμα των συνολικών πωλήσεών τους, τα συμπεράσματα της ανάλυσης δεν θα διαφοροποιούνταν, καθώς τα μερίδια αγοράς των δραστηριοποιούμενων εταιριών θα ήταν παρεμφερή στη λιανική και επαγγελματική αγορά. IV.1.1 Τελική οριοθέτηση προϊοντικών αγορών 68) Ενόψει των ανωτέρω, βάσει της δραστηριότητας της Friesland, η ΕΑ θεωρεί ότι διακρίνονται οι ακόλουθες σχετικές επιμέρους προϊοντικές αγορές: (α) αγορά γάλακτος υψηλής θερμικής επεξεργασίας (β) αγορά παιδικού γάλακτος (γ) αγορά λειτουργικού/εμπλουτισμένου γάλακτος (δ) αγορά συμπυκνωμένου γάλακτος (ε) αγορά σοκολατούχου γάλακτος (στ) αγορά γιαούρτης και υπο-αγορές αυτής (ζ) αγορά κρέμας γάλακτος. 69) Οι υπό (α) – (ζ) ανωτέρω σχετικές αγορές καταλαμβάνουν όλα τα κανάλια διανομής, δηλαδή τόσο τις απευθείας πωλήσεις από τις γαλακτοπαραγωγούς εταιρίες όσο και τις πωλήσεις που πραγματοποιούνται μέσω των συνεργαζόμενων χονδρεμπορικών επιχειρήσεων. Περαιτέρω, τα κανάλια διανομής μπορούν να θεωρηθούν αλληλένδετα καθότι τα αποτελέσματα οποιασδήποτε πρακτικής στο χονδρεμπορικό κανάλι αντανακλώνται στο λιανεμπορικό. Επιπρόσθετα αναφέρεται ότι η από μέρους της Friesland χρήση χονδρεμπορικών καναλιών διάθεσης των προϊόντων της είναι αναγκαία, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους διανομής των προϊόντων της στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας. Όπως παραδέχεται και ο […]
17. Περαιτέρω, η σημασία που καταλαμβάνει το χονδρεμπορικό κανάλι διανομής αποτυπώνεται και σε εσωτερικά έγγραφα της Friesland
18. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι […]
19. 70) Εξ άλλου, δεν μπορεί να παραβλεφθεί ότι η ζήτηση των καταναλωτών, όπως εκφράζεται μέσω των τελικών σημείων πώλησης, αναμφίβολα αντανακλάται και στα προηγούμενα στάδια πώλησης, ήτοι στο χονδρεμπόριο. Ως εκ τούτου, ανεξάρτητα της πιθανής εμπορικής πολιτικής της εκάστοτε παραγωγού/προμηθεύτριας εταιρίας, αναφορικά με τη διάθεση και διανομή των προϊόντων της (π.χ. μέσω απευθείας πωλήσεων ή μέσω χονδρεμπόρων ή αντιπροσώπων/συνεργατών), η απήχηση και 2005/3.4.2017, 3042/26.5.2017, 2195/10.4.2017, 2358/21.4.2017, 2371/21.4.2017, 2272/12.4.2017 και 2414/25.4.2017 επιστολές των ως άνω εταιριών αντίστοιχα). 155 Επικουρικά αναφέρεται ότι βάσει των στοιχείων πωλήσεων συμπυκνωμένου, παιδικού γάλακτος και κρέμας γάλακτος που προσκόμισε η ΔΕΛΤΑ με την υπ’ αριθ. πρωτ. 2958/13.5.2015 επιστολή της, οι πωλήσεις συμπυκνωμένου γάλακτος που αφορούν στην επαγγελματική αγορά αποσπούν λιγότερο από το […] των συνολικών πωλήσεων συμπυκνωμένου γάλακτος που πραγματοποίησε η εταιρία κατά τα έτη 2007-
20. 156 Βλ. την από 15.3.2018 ανωμοτί κατάθεση του […]που λήφθηκε στο πλαίσιο επιτόπιου ελέγχου στα γραφεία της Friesland. 157 Βλ. και Ενότ. VIII. 158 Ειδικότερα, βλ. το μηχανογραφημένο έγγραφο με τίτλο […] και ημερομηνία σύνταξης εντός του Απριλίου 2008 που εντοπίστηκε στα ηλεκτρονικά αρχεία κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 16.9.2008 στην Friesland. […]. Ειδικότερα, στο εν λόγω έγγραφο αναφέρεται ότι […]. 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ ζήτηση των σημάτων της στους τελικούς καταναλωτές διαμορφώνει εν τέλει και την αναγκαιότητα των χονδρεμπόρων να συνεργάζονται μαζί της. Με άλλα λόγια, ένα «must have» σήμα για το τελικό σημείο πώλησης αποτελεί ταυτόχρονα και «must have» σήμα για τον «ενδιάμεσο» χονδρέμπορο, ειδάλλως θα στερείται σημαντικού τμήματος των ζητούμενων από τους πελάτες του (λιανοπωλητές) σημάτων. Ωστόσο, στην εξεταζόμενη περίπτωση αυτό που ιδίως εντοπίζεται είναι ότι η Friesland δεν αποτελεί αναπόφευκτο εμπορικό εταίρο των αλυσίδων σούπερ μάρκετ, οι οποίες συνιστούν τον βασικό δίαυλο διανομής για όλα τα γαλακτοκομικά προϊόντα της. Αντίθετα, αυτό που προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ότι καθεμία από τις μεγάλες αυτές αλυσίδες (ΑΒ, Σκλαβενίτης κλπ) αντιπροσωπεύει περίπου 20% του τζίρου της Friesland ενώ αντίστοιχα η εν λόγω εταιρία αντιπροσωπεύει μόλις ένα ποσοστό της τάξεως του 0,5% περίπου του συνολικού τζίρου της αλυσίδας. Υπό αυτή την έννοια καθίσταται σαφές ότι ειδικά οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ είναι εκείνες που τελικά αποτελούν αναπόφευκτο εμπορικό εταίρο της Friesland και όχι το αντίστροφο, γεγονός που αντικατοπτρίζεται πέραν πάσης αμφιβολίας στη μεγάλη διαπραγματευτική δύναμη που διαθέτουν απέναντι στην Friesland159 τα εν λόγω σούπερ μάρκετ (αλυσίδες). 71) Κάποιοι από τους συνεργάτες δικτύου και τις χονδρεμπορικές επιχειρήσεις που συνεργάζονται με τη Friesland, οι οποίοι επέλεξαν εξ αρχής να συνεργαστούν με την ελεγχόμενη λόγω του σήματός της και της υψηλής ζήτησης των προϊόντων της ανέφεραν σχετικά τα εξής: Ειδικότερα, ο εκπρόσωπος της […]αναφέρει ότι «[η] επιλογή της Friesland έγινε λόγω ηχηρού brand name»160, παράγοντας που ήταν καθοριστικός και για την […], καθώς, σύμφωνα με τον εκπρόσωπό της, η επιλογή της προμηθεύτριας γαλακτοπαραγωγού εταιρίας γίνεται «[β]άσει του ονόματος του προμηθευτή, του μεγέθους του, της γκάμας των προϊόντων και του πελατολογίου του»
21. Κατά τον εκπρόσωπο της […]162 η επιλογή της προμηθεύτριας Friesland οφείλεται στις «ανάγκες της αγοράς. Η αναγνωρισιμότητα του brand name για αυτό το έχω στην γκάμα μου. Λαμβάνω υπόψη μου τον ανταγωνισμό», άποψη που συνάδει και με τη θέση της […], σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της οποίας: «Το όνομα και η φερεγγυότητα της Friesland, η ζήτηση των προϊόντων, η ποιότητα των προϊόντων με οδήγησαν στο να την επιλέξω και συνεργάζομαι μέχρι σήμερα»
22. Στο ίδιο σκεπτικό με τους ανωτέρω, ο εκπρόσωπος της […]αναφέρει ότι «[ο] λόγος που επιλέξαμε τη Friesland ήταν η αναγνωρισιμότητα και η καλή ποιότητα των προϊόντων»164 ενώ τέλος ο εκπρόσωπος της […], αναφερόμενος στην επιλογή της Friesland ως προμηθεύτριας εταιρίας, σημειώνει ότι «[τ]ην επιλογή μας την βασίζαμε στο εμπορικό σήμα της προμηθεύτριας εταιρείας»
23. 159 Βλ. και παρ. 42 συμπληρωματικού υπομνήματος Friesland [αριθ. πρωτ. 834/14.12.2018]. Βλ. την από […]ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας. 161 Βλ. την από […]ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας. 162 Βλ. την από […]ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας. 163 Βλ. την από […]ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας. 164 Βλ. την από […] ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας. 165 Βλ. την από […]ανωμοτί κατάθεση του εκπροσώπου της […]που λήφθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία της εταιρίας. 160 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΕΡΝΗΣΕΩΣ 72) Ορθώς παρατηρήθηκε, ωστόσο, κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας ότι εάν το ΝΟΥΝΟΥ ήταν «must have» σήμα με την έννοια που του αποδίδεται στην Εισήγηση, «δεν θα μπορούσε κανένα σημείο να μην έχει ΝΟΥΝΟΥ, κάτι το οποίο δεν ισχύει. Απόδειξη αποτελεί η αλυσίδα LIDL, η οποία καθ' όλη την 20ετή δραστηριοποίησή της στην Ελλάδα δεν συνεργάσθηκε με την Εταιρεία (Friesland) και δεν διέθετε προϊόντα ΝΟΥΝΟΥ στα καταστήματά της - τουλάχιστον μέχρι τον περασμένο Σεπτέμβριο. Εντούτοις, αυτό δεν την εμπόδισε να είναι από τις πλέον ανερχόμενες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, με συνεχή ανάπτυξη και κέρδη μεριδίων στην ελληνική αγορά»
24. Ως εκ τούτου, η αναφορά και μόνο σε «ηχηρό» σήμα από ορισμένους συνεργάτες και χονδρεμπόρους δεν αρκεί από μόνη της, ώστε να προσδώσει στο σήμα ΝΟΥΝΟΥ το χαρακτήρα