1111-decision-620-2015

(3)επιπλέον εκδόσεις με τα διακριτικά:

(1)Έκδοση για την εταιρία FOCUSBARI Υπηρεσίες Έρευνας Αγοράς Α.Ε.,

(2)Έκδοση για την εταιρία MRB HELLAS Γραφείο Έρευνας Αγοράς Α.Ε.,

(3)Προς Δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Από τις παραπάνω εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ Α΄ 93/20.4.2011), όπως ισχύει και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ Β΄54/16.1.2013). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Στη συνέχεια ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στην Εισηγήτρια της υπόθεσης, Λευκοθέα Ντέκα η οποία ανέπτυξε συνοπτικά την υπ’ αριθμ. πρωτ. οικ.1878/17.03.2015 γραπτή εισήγηση επί των προτεινόμενων δεσμεύσεων από την ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία «FOCUS BARI, ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ Α.Ε.» και την υπ’ αριθμ. πρωτ. οικ.1879/17.03.2015 γραπτή εισήγηση επί των προτεινόμενων δεσμεύσεων από την ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία «MRB HELLAS Γραφείο Έρευνας Αγοράς Α.Ε.» και λαμβάνοντας υπόψη όσα αναφέρονται αναλυτικά στις εισηγήσεις, πρότεινε την απόρριψη των προτάσεων ανάληψης δεσμεύσεων από τις εταιρίες FOCUS BARI ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ Α.Ε. και MRB HELLAS Γραφείο Έρευνας Αγοράς Α.Ε. Και τούτο διότι, ιδίως, οι προταθείσες δεσμεύσεις είτε αποτελούν κατ’ ουσίαν δήλωση συμμόρφωσης με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού είτε κινούνται μεν προς την ορθή κατεύθυνση, ωστόσο δεν είναι επαρκείς για την παύση των πιθανολογούμενων παραβάσεων, καθώς δεν διασφαλίζουν την εξαφάνιση των πιθανολογούμενων ως παραβατικώνόρων του υπό κρίση συμφωνητικού με επαρκή βαθμό βεβαιότητας και εντός συγκεκριμένου χρόνου. Ακολούθως, το λόγο έλαβαν οι νόμιμοι εκπρόσωποι και οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των ενδιαφερομένων μερών, οι οποίοι τοποθετήθηκαν επί των προαναφερόμενωνΕισηγήσεων για τις προτεινόμενες δεσμεύσεις, ανέπτυξαν τις απόψεις τους, έδωσαν διευκρινίσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής, καθώς και τα μέλη της Γενικής Διεύθυνσης (δια του Προέδρου), και ζήτησαν την αποδοχή των προτεινόμενων δεσμεύσεών τους, ενώ εξέφρασαν και τη βούληση να τις τροποποιήσουν αναλόγως, ώστε να γίνουν αποδεκτές από τα μέλη της Επιτροπής. Στη συνέχεια αποχώρησαν από την αίθουσα, καθώς και οι υπάλληλοι της ΓΔΑ προκειμένου η Επιτροπή να διασκεφθεί επί των προτεινομένων δεσμεύσεων. Η Επιτροπή, αφού έλαβε υπόψη τα στοιχεία του φακέλου, τις εισηγήσεις επί των προτεινόμενων δεσμεύσεων, τις απόψεις που διατύπωσαν εγγράφως με τα υπομνήματά τους και προφορικά ενώπιόν της οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των μερών, μετά από διαλογική συζήτηση με τη συμμετοχή της Εισηγήτριας, Λευκοθέας Ντέκα, η οποία δεν έλαβε μέρος στη ψηφοφορία αποφάσισε ομόφωνα και ο Πρόεδρος ανακοίνωσε την απόρριψη των ως άνω προτεινόμενων δεσμεύσεων, διότι οι αποδιδόμενες παραβάσεις συνιστούν εξ αντικειμένου περιορισμούς του ανταγωνισμού και οι προτεινόμενες δεσμεύσεις δεν καλύπτουν την έκταση των αποδιδόμενων παραβάσεων και συνακόλουθα την απαξία της όλης πράξης. Επομένως, κατά την ομόφωνη κρίση της Επιτροπής, οι υπό κρίση παραβάσεις πρέπει να τύχουν περαιτέρω εξέτασης κατά τη συνήθη διαδικασία. Το Τμήμα της Επιτροπής Ανταγωνισμού προχώρησε στην κατ’ ουσία εξέταση της υπό κρίση υπόθεσης κατά τη συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου 2015, ημέρα Τρίτη και ώρα 12:00, κατά την οποία ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στην Εισηγήτρια της υπόθεσης, Λευκοθέα Ντέκα η οποία ανέπτυξε συνοπτικά την υπ’ αριθμ. πρωτ. οικ.695/27.01.2015 γραπτή εισήγηση επί της αυτεπάγγελτης έρευνας στην αγορά μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών ανά την ελληνική επικράτεια, για ενδεχόμενη παράβαση του άρθρου 1 του ν. 3959/2011 (ή/και του άρθρου 1 του ν. 703/1977), όπως ισχύει, και του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Σ.Λ.Ε.Ε.) και λαμβάνοντας υπόψη όσα αναφέρονται αναλυτικά στην εισήγηση, πρότεινε, τα εξής : α) Να διαπιστωθούν οι προαναφερόμενες παραβάσεις του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 703/1977 και του ν. 3959/2011. β) Να επιβληθεί πρόστιμο στις εταιρίες FOCUS και MRB για τις προαναφερόμενες παραβάσεις του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 703/1977 και του ν. 3959/2011. γ) Να υποχρεωθούν οι ως άνω εταιρίες να παύσουν τις προαναφερόμενες παραβάσεις του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 703/1977 και του ν. 3959/2011 και να τις παραλείπουν στο μέλλον. δ) Να απειληθούν οι ως άνω εταιρίες με πρόστιμο, αν με απόφαση της Ε.Α. βεβαιωθεί η συνέχιση ή η επανάληψη των διαπιστωθεισών παραβάσεων. ε) Να υποχρεωθούν οι ως άνω εταιρίες να καταργήσουν τους όρους 2 και 3 του από 02.02.2011 ιδιωτικού συμφωνητικού ρύθμισης σχέσεων μελών ένωσης εταιριών. στ) Να υποχρεωθούν οι ως άνω εταιρίες να κοινοποιήσουν στην Ε.Α. εντός προθεσμίας ενός μηνός από την κοινοποίηση σε αυτές της απόφασης της Ε.Α. τα μέτρα που έλαβαν σε υλοποίηση των ανωτέρω υποχρεώσεων. ζ) Να απειληθούν οι ως άνω εταιρίες με πρόστιμο, αν με απόφαση της Ε.Α. βεβαιωθεί η μη συμμόρφωσή τους με τις υπό ε και στ υποχρεώσεις τους. Κατόπιν, το λόγο έλαβαν οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των ενδιαφερομένων μερών, οι οποίοι τοποθετήθηκαν επί της προαναφερόμενης εισήγησης, ανέπτυξαν τις απόψεις τους, έδωσαν διευκρινήσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής. Για τη θεμελίωση των ισχυρισμών τους οι πληρεξούσιοι δικηγόροι της εταιρίας FOCUSBARI ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ Α.Ε. ζήτησαν την εξέταση μάρτυρα. Η Επιτροπή, αποδεχόμενη το σχετικό αίτημα, εξέτασε […] μάρτυρα […]. Με την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας και την εξέταση […] μάρτυρος, οι πληρεξούσιοι δικηγόροι ζήτησαν και ο Πρόεδρος της Επιτροπής χορήγησε προθεσμία τριών

(3)εργάσιμων ημερών μετά την παραλαβή των πρακτικών από τα ενδιαφερόμενα μέρη, προκειμένου να υποβάλουν συμπληρωματικά υπομνήματα. Το Τμήμα της Επιτροπής συνήλθε σε διάσκεψη με την ίδια σύνθεση την 9ηΝοεμβρίου2015 (ημέρα Δευτέρα και ώρα 11:00) και την 2α Δεκεμβρίου 2015 (ημέρα Τετάρτη και ώρα 12:00) στην ως άνω αίθουσα συνεδριάσεων του 1ου ορόφου των Γραφείων της,με τη συμμετοχή της Εισηγήτριας, Λευκοθέας Ντέκα, η οποία δεν έλαβε μέρος στη ψηφοφορία και αφού έλαβε υπόψη όλα τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, την Εισήγηση, το ισχύον νομικό πλαίσιο,τις απόψεις που διατύπωσαν εγγράφως και προφορικώς τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και με τα υπομνήματα που υπέβαλαν, καθώς και τα όσα κατέθεσαν οι μάρτυρες κατά την ακροαματική διαδικασία, 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ:

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
2. Στις 11.06.2012 κατατέθηκε στην Υπηρεσία η υπ’ αριθμ. πρωτ. 5027 καταγγελία της εταιρίας «Ραδιοφωνικές Επιχειρήσεις ΒΗΜΑ FM Α.Ε.» κατά των εταιριών «FOCUS BARI ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ Α.Ε.» (εφεξής και FOCUS) και «ΑΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΑΚΡΟΑΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΑΤΤΙΚΗΣ» (εφεξής και ΑΕΜΑΡ), σχετικά με ενδεχόμενες παραβάσεις μεταξύ άλλων των άρθρων 1 και 2 του ν. 3959/2011 περί προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού (ή/και των άρθρων 1 και 2 του ν. 703/77, όπως ίσχυε), καθώς και των άρθρων 101 και 102 της Σ.Λ.Ε.Ε. Στο πλαίσιο αυτεπάγγελτης έρευνας που διεξήγαγε η Υπηρεσία στην αγορά μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών και στην ευρύτερη ραδιοφωνική αγορά του Νομού Αττικής με αφορμή την ανωτέρω καταγγελία, την 11η Ιουλίου 2012 διενεργήθηκε επιτόπιος έλεγχος, κατ’ άρθρο 39 του ν. 3959/2011, στα γραφεία της πρώτης καταγγελλομένης (FOCUS). Στα ευρήματα του ελέγχου δεν περιλαμβάνονταν στοιχεία που θα μπορούσαν να θεμελιώσουν τις περιγραφόμενες στην καταγγελία παραβάσεις, και ως εκ τούτου, η καταγγελία απορρίφθηκε ως προφανώς αβάσιμη με τη διαδικασία του άρθρου 37 του ν. 3959/2011 με την πράξη υπ’ αριθμ. 35/2013 του Προέδρου της Ε.Α.
3. Εντούτοις, προέκυψαν ενδείξεις για ενδεχόμενη σύμπραξη των εταιριών «FOCUSBARI ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ Α.Ε.» και «MRBHELLAS Γραφείο Έρευνας Αγοράς Α.Ε.» (εφεξής και MRB) για παράβαση του άρθρου 1 του ν. 703/77 (νυν άρθρου 1 του ν. 3959/2011), όπως ίσχυε, στη σχετική αγορά μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμώνκαι συγκεκριμένα, εντοπίστηκε έγγραφο με τίτλο «ΜΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΜΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΜΕΛΩΝ ΕΝΩΣΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ», το οποίο υπεγράφη στις 02.02.2011 από τον εκπρόσωπο της εταιρίας FOCUSκαι της εταιρίας MRB και το οποίο αφορά στη συμμετοχή των δύο αυτών εταιριών ως ένωσης εταιριών στον ανοικτό διαγωνισμό που προκήρυξε η ΑΕΜΑΡ στις 08.12.2010 για την ανάθεση του έργου «Μέτρηση της Ραδιοφωνικής Ακροαματικότητας στην Αττική»
5. Πέραν των λοιπών σχετικών ρυθμίσεων, το ανωτέρω συμφωνητικό περιλαμβάνεικαι τους ακόλουθους όρους:(α) στην παρ. 3 (σελ. 4/5) του συμφωνητικού αναφέρεται ότι «[ρ]ητά τα εδώ συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν ότι η FOCUSBARIA.E., δεδομένου [ότι] ήδη από έτους 1989 αναλαμβάνει και εκτελεί - διενεργεί από μόνη της το έργο της μέτρησης ραδιοφωνικής ακροαματικότητας για την περιοχή της Θεσσαλονίκης, θα συνεχίσει να αναλαμβάνει, εκτελεί διενεργεί μόνη της αντίστοιχο έργο στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, ενώ η MRB ΕΛΛΑΣ ΑΕ ρητά υπόσχεται και δεσμεύεται ότι δεν θα διεκδικήσει ούτε και θα αναλάβει είτε μόνη της είτε σε συνεργασία με οποιοδήποτε άλλο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, μελλοντικά (χωρίς χρονικό περιορισμό) το σύνολο ή/και μέρος οποιουδήποτε ΕΡΓΟΥ σχετικού με την ΜΕΤΡΗΣΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»και 1 Σημειώνεται ότι, τελικά, ο συγκεκριμένος διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΑΕΜΑΡ, σύμφωνα με απόφαση του Διοικητικού της Συμβουλίου στις 7 Φεβρουαρίου
6. 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (β) στην παρ. 2 προβλέπεται η επ’ αόριστον από κοινού συμμετοχή των δύο εταιριών σε οποιονδήποτε μελλοντικό διαγωνισμό οποιουδήποτε φορέα με αντικείμενο τη μέτρηση της ακροαματικότητας στην Αττική.
7. Προς διερεύνηση των ανωτέρω: (α) διενεργήθηκαν στις 10.04.2013αιφνιδιαστικοί επιτόπιοι έλεγχοι στα γραφεία των εταιριών έρευνας αγοράς FOCUS και MRB, (β) παρασχέθηκαν επεξηγήσεις, σύμφωνα με το άρθρο 39 παρ. 1ζ του ν. 3959/2011, από τους νόμιμους εκπροσώπους των εταιριών FOCUS και MRB στο πλαίσιο των ανωτέρω αναφερόμενων επιτόπιων ελέγχων και (γ) στάλθηκε σειρά ερωτηματολογίων σε 29 εταιρίες του κλάδου της έρευνας αγοράς,μεταξύ των οποίων στην FOCUS και MRB, στην ΑΕΜΑΡ και στην Πανελλήνια Ένωση Ιδιοκτητών Ραδιοφωνικών Σταθμών (εφεξής και ΠΕΙΡΑΣ), καθώς και σε 30 ραδιοφωνικούς σταθμούς εμβέλειας νομού Θεσσαλονίκης
9. ΤΑ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ 2.
10. FOCUSBARI Υπηρεσίες Έρευνας Αγοράς Α.Ε. (FOCUS)
11. Η εταιρία με την επωνυμία «FOCUSBARI Υπηρεσίες Έρευνας Αγοράς A.E.» και το διακριτικό τίτλο «FOCUSBARIA.E.» με έδρα στην Αθήνα (Βασ. Σοφίας 59) συστήθηκε το 1988 ως εταιρία περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία «Αθηναϊκό Κέντρο Ερευνών FOCUS Ε.Π.Ε.» και στις 13.04.1993 μετασχηματίστηκε σε ανώνυμη εταιρία με την αρχική επωνυμία «Αθηναϊκό Κέντρο Ερευνών FOCUS Ανώνυμη Εμπορική Εταιρία». Το 2002 ίδρυσε τη θυγατρική εταιρία «BARIMRS Υπηρεσίες Ερευνών Media Α.Ε.» με αντικείμενο τη συνδρομητική έρευνα μέσων ενημέρωσης. Το Δεκέμβριο του 2006 η εταιρία «BARIMRS Υπηρεσίες Ερευνών Media Α.Ε.» συγχωνεύτηκε δι’ απορροφήσεως με την εταιρία «Αθηναϊκό Κέντρο Ερευνών FOCUS Ανώνυμη Εμπορική Εταιρία», η οποία μετονομάστηκε σε «FOCUSBARI Υπηρεσίες Έρευνας Αγοράς A.E.».
12. Η FOCUS δραστηριοποιείται στον τομέα της έρευνας αγοράς και συγκεκριμένα στον τομέα των συνδρομητικών ερευνών μετρήσεων ΜΜΕ (έρευνες σε συνεχή βάση)3, καθώς και στον 2 Η επιλογή των ιδιωτικών ραδιοφωνικών σταθμών του νομού Θεσσαλονίκηςέγινε με βάση: (α) το κατά πόσον ο ραδιοφωνικός σταθμός συμμετείχε στην έρευνα της εταιρίας FOCUS από το 2010 και εφεξής και (β) κατά πόσον υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία επικοινωνίας του βάσει της σχετικής λίστας η οποία υπάρχει στην ιστοσελίδα της Ένωσης Προσωπικού Ημερήσιων Εφημερίδων Θεσσαλονίκης (Ε.Π.Η.Ε.Θ.). Συγκεκριμένα εστάλησαν επιστολές στους ραδιοφωνικούς σταθμούς: «ΛΑΪΚΟΣ 87,6», «Rainbow 89», «Imagine 89,7», «ZooRadio 90,8», «Όλα FM 91,4», «RSO 91,7», «ARISFM 92,8», «HeartFM 93,1», «Ράδιο Θεσσαλονίκη 94,5», «ΕΡΩΤΙΚΟΣ 94,8», «ΚΟΣΜΟΡΑΔΙΟ 95,1», «Αθλητικό Μετρόπολις 95,5», «Alpha 96,5 (πρώην ΠΑΛΜΟΣ)», «Velvet 96,8», «ΑΝΤΕΝΝΑ 97,5», «REALFM 97,8», «Oasis 98», «Πανόραμα 98,4», «Αθλητικά Νέα 98,7», «Ράδιο 1 99», «Flash 99,4», «Δημοτικό Ραδιόφωνο FM 100», «Republic 100,3», «PlusRadio 102,6», «Sport 103», «ΡΥΘΜΟΣ 104», «Ράδιο ΔΕΘ», «1055 Rock 105,5», «Libero» και «Πειρατικός 107,7». Εκ των 30 επιστολών, οι 8 επέστρεψαν στην Υπηρεσία ως «αζήτητες», ενώ ένας ρ/φ σταθμός («Alpha 96,5», πρώην «ΠΑΛΜΟΣ») δεν απέστειλε σχετική απάντηση. 3 Περιλαμβάνει έρευνες που αφορούν στη ραδιοφωνική ακροαματικότητα, αναγνωσιμότητα πανελλήνιου τύπου αλλά και τοπικών τίτλων εφημερίδων, τηλεθέαση τοπικών τηλεοπτικών καναλιών, καθώς και στη μέτρηση της διείσδυσης και συνηθειών χρήσης του διαδικτύου (internet). 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τομέα των ad-hoc4 ερευνών αγοράς. Το 2010 η εταιρία επεκτάθηκε και στον τομέα των ερευνών μέσω διαδικτύου (online)
14. Η FOCUS δεν ανήκει σε όμιλο επιχειρήσεων6 και η μετοχική της σύνθεση το2013 παρουσιάζεται στον πίνακα που ακολουθεί: ΜΕΤΟΧΟΣ % επί του μετοχικού κεφαλαίου (μ.κ.) […] […] […] […] 100% […] […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ
15. Το Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.) της εταιρίας το 2013 απαρτίζεται από τους: Σύνθεση Δ.Σ. […] […] […] […] […] Θέση Πρόεδρος &Διευθ. Σύμβουλος Αντιπρόεδρος Μέλος Μέλος Μέλος
16. Ο κύκλος εργασιών που πραγματοποίησε η εταιρία κατά την πενταετία 2008-2012 έχει ως ακολούθως: 2008 4.073.433,21 2009 3.896.519,98 2010 3.408.822,79 2011 2.796.584,77 2012 2.125.710,65 Οι έρευνες ΜΜΕ αναλογούν στο […]% περίπου του συνολικού κύκλου εργασιών που πραγματοποίησε η εταιρία κατά την πενταετία 2008-
18. Τα ποσοστά των μετρήσεων ακροαματικότητας της FOCUS σε σχέση με το συνολικό κύκλο εργασιών της εταιρίας που αφορά στις μετρήσεις μέσων ενημέρωσης εν γένει κατά την ανωτέρω αναφερόμενη πενταετία διαμορφώνονται ως εξής: 2008 […] 2009 […] 2010 […] 2011 […] 2012 […] Επιπλέον, η εταιρία αναφέρει ότι ο ετήσιος κύκλος εργασιών της αφορά σε έρευνες που έχουν διεξαχθεί αποκλειστικά στην ελληνική επικράτεια. 2.
19. MRBHELLAS Γραφείο Έρευνας Αγοράς Α.Ε. (MRB)
20. Η εταιρία «MRB ΕΛΛΑΣ Γραφείο Έρευνας Αγοράς», με έδρα στο Μαρούσι Αττικής (Λ. Κηφισίας 10-12), είναι ανώνυμη εταιρία, η οποία ιδρύθηκε το
21. Αντικείμενο της εταιρίας είναι η διεξαγωγή πάσης φύσεως ερευνών
22. 4 Περιλαμβάνει έρευνες μεταξύ καταναλωτών σε τοπικό ή πανελλαδικό επίπεδο, μεταξύ ομάδων διαφορετικών δημογραφικών και άλλων χαρακτηριστικών, έρευνες μεταξύ επαγγελματιών κτλ. Οι οικονομικοί κλάδοι στους οποίους η εταιρία έχει δραστηριοποιηθεί μέσω σχετικών ερευνών περιλαμβάνουν τις τηλεπικοινωνίες, τεχνολογία, φαρμακευτικά προϊόντα, οικονομικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες, αυτοκίνητα, λιανεμπόριο και αγορές, τρόφιμα κτλ. 5 Βλ. σχετικά και την υπ’ αριθμ. πρωτ. 9004/15.11.2013 επιστολή της FOCUS. 6 Βλ. την υπ’ αριθμ. πρωτ. 9004/15.11.2013 επιστολή της FOCUS. 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
23. Η μετοχική σύνθεση της εταιρίας το 2013 παρουσιάζεται στον κάτωθι πίνακα8: ΜΕΤΟΧΟΣ % επί του μ.κ. […] […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ 100%
24. Όσον αφορά στη μετοχική σύνθεση […]το 2013, αυτή είχεως εξής: […] 11 ΜΕΤΟΧΟΣ % επί του μ.κ. […] […] […] […] 9 […] 10 […] […] […] […] […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ 100% ,[…]
26. Όσον αφορά στο Διοικητικό Συμβούλιο της MRB, αυτό απαρτιζόταν το 2013 από τους κάτωθι13: Σύνθεση Δ.Σ. Θέση Πρόεδρος Αντιπρόεδρος Διευθ. Σύμβουλος Μέλος Μέλος Μέλος Μέλος […] […] […] […] […] […] […]
27. Ο κύκλος εργασιών που πραγματοποίησε η εταιρία κατά την πενταετία 2008-2012 προέρχεται εξ ολοκλήρου από έρευνες αγοράςπου ανήκουν στην κατηγορία MRS, και όχι στην κατηγορία μετρήσεων μέσων ενημέρωσης (MMS),14 στην ελληνική επικράτεια και έχει ως ακολούθως: 2008 8.574.508,22 2009 7.701.169,75 2010 6.007.889,94 7 2011 4.330.187,52 Βλ. και ιστοσελίδα της MRBHellas http://www.mrb.gr/Mrb/el/main.action?id=
28. Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9511/03.12.2013 επιστολή της MRB. 9 […]. 10 […]. 11 Βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 1094/31.01.2014 της MRB. 12 […]. 13 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9511/03.12.2013 επιστολή της MRB. 14 Βλ. κατωτέρω ενότητα 3.1, που αφορά στον ορισμό της σχετικής αγοράς υπηρεσιών. 8 7 2012 4.106.997,75 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
29. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ 3.
30. Ορισμός Σχετικής Αγοράς Προϊόντων/ Υπηρεσιών15
31. Κατά πάγια πρακτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής16,η αγορά υπηρεσιών δεδομένων marketing (marketingdataservices) περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες υπηρεσιών που σχετίζονται με την έρευνα αγοράς, τις μετρήσεις μέσων ενημέρωσης και εν γένει με τις υπηρεσίες του χώρου του marketing. Διακρίνεται, συνακόλουθα,στις ακόλουθες τρεις

(3)αγορέςυπηρεσιών: (α) Υπηρεσίες πληροφοριών marketing (MarketingInformationServices, εφεξής και MIS), στις οποίες περιλαμβάνονται υποκατηγορίεςυπηρεσιών17που αφορούν στην παροχή στοιχείων για καταναλωτές (π.χ. ηλικία, πληροφορίες επικοινωνίας, χαρακτηριστικά καταναλωτικής συμπεριφοράς κτλ) στα πλαίσια ενεργειών «άμεσου» marketing18 (directmarketing). (β) Υπηρεσίες έρευνας αγοράς (MarketResearchServices, εφεξής και MRS), στις οποίες περιλαμβάνονται οι έρευνες που στοχεύουν στην μέτρηση ή και στην κατανόηση της αγοραστικής συμπεριφοράς του καταναλωτικού κοινού (πραγματική ή δυνητική) 19, καθώς και έρευνες δημοσκόπησης, κοινής γνώμης, κοινωνικές κ.α., οι οποίες συνιστούν διακριτή κατηγορία ερευνών «ειδικού τύπου-σκοπού». (γ) Υπηρεσίες μέτρησης μέσων ενημέρωσης (MediaMeasurementServices, εφεξής και MMS), στις οποίες περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες μέτρησης τηλεθέασης, ακροαματικότητας, αναγνωσιμότητας, χρήσης διαδικτύου κτλ.

1. Εντός των αγορώναυτών διακρίνονται επιμέρους υπηρεσίες τις οποίες προσφέρουν οι δραστηριοποιούμενες επιχειρήσεις και οι οποίες ενδεικτικά παρουσιάζονται στο κάτωθι Διάγραμμα 1: 15 Η σχετική αγορά προϊόντων/υπηρεσιών περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων ή/και υπηρεσιών που θεωρούνται από τον καταναλωτή εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους, λόγω των χαρακτηριστικών τους, των τιμών τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή στην οποία προσφέρουν ή ζητούν τα σχετικά προϊόντα ή παρέχουν τις σχετικές υπηρεσίες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού και η οποία μπορεί να διακριθεί από άλλες γειτονικές γεωγραφικές περιοχές, ιδίως λόγω των αισθητά διαφορετικών συνθηκών ανταγωνισμού που επικρατούν σ’ αυτές. 16 Βλ. ενδεικτικά αποφάσεις COMP/M.2291 – VNU/ACNIELSEN, παρ.10-11, COMP/M.3512 – VNU/WPP/JV, παρ. 9,και COMP/M.5232 – WPP/TNS, παρ.10 και
2. 17 Βλ. Παράρτημα 1 απόφασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.2291 – VNU/AC NIELSEN,όπου αναφέρονται ενδεικτικά οι ακόλουθες υποκατηγορίες υπηρεσιών οι οποίες περιλαμβάνονται στην κατηγορία MIS: listrental, trademarketing, DBmanagementservices, micro-marketingservices. 18 Το directmarketing αφορά σε ενέργειες οι οποίες απευθύνονται σε συγκεκριμένο κοινό-στόχο.Τέτοιες είναι οι ενέργειες μέσω ταχυδρομείου, οι ειδικές προωθητικές ενέργειες προϊόντων ή υπηρεσιών που αφορούν συγκεκριμένο τμήμα του πληθυσμού π.χ. νέους συγκεκριμένης ηλικίας ή φύλου και πραγματοποιούνται σε συγκεκριμένους χώρους που συχνάζουν τα άτομα αυτά, όπως καφετέριες, μπαρ κτλ. 19 Βλ. Παράρτημα 1 απόφασης Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.2291 – VNU/AC NIELSEN, όπου αναφέρονται ενδεικτικά οι εξής υποκατηγορίες MRS: retailmeasurementservices, consumerpanelservices καθώς και customized market research services (οι οποίες περιλαμβάνουν τόσο ποιοτικές όσο και ποσοτικές έρευνες). 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ Υπηρεσίες Δεδομένων Marketing (Marketing Data Services) ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Υπηρεσίες Πληροφοριών Marketing (MIS) Υπηρεσίες Έρευνας Αγοράς (MRS) Καταναλωτικές Δημοσκόπησης-Κοινωνικές κτλ Υπηρεσίες Μέτρησης Μέσων Ενημέρωσης (MMS) Υπηρεσίες Διαχείρισης Βάσεων Δεδομένων (DB Management Services) Έρευνες καταναλωτικών αγαθών κατά τη στιγμή της αγοράς τους (Retail Measurement Services) Έρευνες Δημοσκοπήσεων Μέτρηση τηλεθέασης (Television Audience Measurement - TAM) Υπηρεσίες micromarketing/ trade marketing Έρευνες καταναλωτικής συμπεριφοράς (Consumer Panel Services) Έρευνες κοινωνικές Μέτρηση ρ/φ ακροαματικότητας (Radio Audience Measurement RAM) [...] Έρευνες Αγοράς Ποιοτικές και Ποσοτικές (Customised Market Research Services) [...] Μέτρηση αναγνωσιμότητας (Print Measurement Services PRINT) Μέτρηση διαφημιστικής δαπάνης (Advertising Expenditure Measurement) [...] [...] Διάγραμμα
3. Παρουσίαση αγοράς υπηρεσιών δεδομένων marketing.
4. Σύμφωνα με την πάγια πρακτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,τα ανωτέρω διαφορετικά είδη υπηρεσιών δεδομένων marketing (MIS, MRS και MMS) δεν είναι υποκατάστατα από την πλευρά της ζήτησης20, καθώς κάθε τύπος-κατηγορία υπηρεσιών αφορά στην κάλυψη διαφορετικών, ειδικών και συγκεκριμένων αναγκών των καταναλωτών
5. Για παράδειγμα, μία εταιρία η οποία ενδιαφέρεται για μετρήσεις που αφορούν στην καταναλωτική συμπεριφορά για συγκεκριμένο προϊόν δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη ζητούμενη πληροφορία με την παρεχόμενη από τις έρευνες μέσων ενημέρωσης πληροφορία. Αντίστοιχα ισχύουν και για τις υποκατηγορίες εντός των ανωτέρω ευρύτερων αγορών υπηρεσιών(MIS, MRS και MMS)
7. Ωστόσο, εν προκειμένω κατά την πλειοψηφούσα κρίση της Επιτροπής, οι συνθήκες παροχής των ανωτέρω υπηρεσιών στην ελληνική επικράτεια καταδεικνύουν ότι οι περιορισμοί λόγω ανταγωνισμούστους οποίους υπόκεινται οι δραστηριοποιούμενες στις ανωτέρω υπηρεσίες επιχειρήσεις, εξαιτίας της υφιστάμενης δυνατότητας υποκατάστασης στο επίπεδο της προσφοράς, είναι ανάλογοι εξ επόψεως αποτελεσματικότητας και αμεσότητας με αυτούς που υφίστανται λόγω υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης 23 και ως εκ τούτου λαμβάνονται εξίσου υπόψη εν προκειμένω κατά τον ορισμό των σχετικών αγορών στην παρούσα. Συγκεκριμένα, από τα στοιχεία του φακέλου, προκύπτει ότι στην ελληνική επικράτεια μέρος (αν όχι το σύνολο) των εταιριών έρευνας αγοράς (MRS) μπορεί να 20 Βλ. Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (εφεξής «Ανακοίνωση για τον ορισμό της σχετικής αγοράς»), ΕΕ 1997 C 372/03, παρ.13-
8. 21 Βλ. ενδεικτικά απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.2291 – VNU/ACNIELSEN,παρ.
9. 22 Βλ. ενδεικτικά απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.2291 – VNU/ACNIELSEN,παρ.
10. 23 Βλ. Ανακοίνωση για τον ορισμό της σχετικής αγοράς, παρ. 20-
11. 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προσφέρει ορισμένες υπηρεσίες μέτρησης μέσων ενημέρωσης (MMS)24, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η υλικοτεχνική υποδομή που απαιτείται για τη διεξαγωγή των συγκεκριμένων ερευνών μετρήσεων είναι παρόμοια με τη συνήθη υποδομή που χρησιμοποιούν οι εν λόγω εταιρίες για τη διεξαγωγή των ερευνών αγοράς
12. Συνακόλουθα, ο καταναλωτής, εν προκειμένω η εταιρία/ φορέας που ενδιαφέρεται για συγκεκριμένη έρευνα, έχει τη δυνατότητα σε αρκετές περιπτώσεις να απευθυνθεί σε εταιρίες που δραστηριοποιούνται σε περισσότερες από τις ανωτέρω Υπηρεσίες Δεδομένων Marketing (MDS), προκειμένου να ικανοποιήσει τις εξειδικευμένες κατά κανόνα ανάγκες του.
13. Ειδικότερα, σχετικά με τις έρευνες μέτρησης ακροαματικότητας, στις οποίες δραστηριοποιείται ιδίως η FOCUS, από τα στοιχεία του φακέλου26προκύπτει ότι δεν απαιτείται ειδική υποδομή για τη διενέργεια ερευνών ακροαματικότητας, ενώ ορισμένες από τις δραστηριοποιούμενες εταιρίες27 διαθέτουν τον υλικοτεχνικό εξοπλισμό που απαιτείται για τις έρευνες ακροαματικότητας. Αξιολογείται ωστόσο ότι υφίσταται ανάγκη ανάπτυξης τεχνογνωσίας για τη δραστηριοποίηση στην παροχή των εν λόγω υπηρεσιών28, ιδίως στο πλαίσιοτων διαγωνισμών της ΑΕΜΑΡ που θέτουν συγκεκριμένες προδιαγραφές.
14. Τα ανωτέρω γίνονται δεκτά και από τηνFOCUS
15. Σύμφωνα με την εταιρία, πέραν των ειδικών λογισμικών,τα οποία έχει η ίδια αναπτύξει προκειμένου να επεξεργάζεταιτα στοιχεία που συλλέγειστις έρευνες ακροαματικότητας, δεν υπάρχει ανάγκη για άλλη ειδική υποδομή για την πραγματοποίηση των σχετικών μετρήσεων. Και τούτο διότιη λοιπή υποδομή (θέσεις εργασίας-τηλεφωνικό κέντρο, Η/Υ, ερευνητές κτλ) αποτελούν υλικό (έμψυχο και τεχνικό) το οποίο διαθέτει σχεδόν το σύνολο των εταιριών έρευνας αγοράς που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.Επιπρόσθετα, σύμφωνα με την εταιρία, οποιαδήποτε εταιρία ερευνών είναι ικανή να προβεί σε παρόμοιου τύπου έρευνα μέτρησης ραδιοφωνικής ακροαματικότητας, με αυτή που η ίδια επί σειρά ετών (από το 1988) διενεργεί. Προς επίρρωση του ισχυρισμού της αναφέρει τα παραδείγματα των εταιριών ACNielsen, ALCO, της κοινοπραξίας MRB – VPRC - MetronAnalysis και πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, που διεξήγαγαν αντίστοιχες έρευνες κατά το παρελθόν, καθώς και των εταιριών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΙΚΗ και της 24 Στις υπηρεσίες αυτές δεν περιλαμβάνονται οι μετρήσεις τηλεθέασης, καθώς απαιτείται ειδικός τεχνικός εξοπλισμός και σημαντική αρχική επένδυση. 25 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.5232 – WPP/TNS (23.09.2008) παρ. 11 (άποψη γνωστοποιούσας). 26 Βλ. απαντήσεις 13 εταιριών έρευνας αγοράς, εκ των οποίων 5 (οι εταιρίες ACNIELSEN, MILLWARDBROWN, PUBLICISSUE, VPRC και GFK, με τις υπ’ αριθμ. πρωτ. 8222/22.10.2013, 9027/15.11.2013, 8063/16.10.2013 και 8089/17.10.2013 (όμοιες), 8156/18.10.2013 και 8256/23.10.2013 επιστολές αντίστοιχα, αναφέρθηκαν στην ειδική υλικοτεχνική υποδομή που απαιτείται για την υλοποίηση της έρευνας ακροαματικότητας. 27 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. […] επιστολή της […]υπ’ αριθμ. πρωτ. […] επιστολή της […]. 28 Βλ.και υπ’ αριθμ. πρωτ. 8881/12.11.2013 επιστολή της ALTERNATIVE, υπ’ αριθμ. πρωτ. 8119/18.10.2013 επιστολή της MARC και υπ’ αριθμ. πρωτ. 9395/28.11.2013 επιστολή της ΚΑΠΑ Research, οι οποίες αναφέρθηκαν έκαστη σε διαφορετικά κόστη που κατά την αξιολόγησή τους απαιτείται να καταβάλει μία εταιρία ερευνών προκειμένου να είναι σε θέση να αναλάβει έργο της ΑΕΜΑΡ, με μία εκ των εταιριών να αναφέρεται στην τεχνογνωσία. 29 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9004/15.11.2013 επιστολή της FOCUS και το υπ’αριθ. πρωτ. 74/3.3.2015 Υπόμνημα της FOCUS υπό Α.
16. 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΚΑΠΑ RESEARCH, οι οποίες διεξήγαγαν αντίστοιχες έρευνες με τη μορφή ad-hoc μετρήσεων.
17. Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται, κατά την πλειοψηφούσα κρίση της Επιτροπής, και από την υποβολή προσφορών στους διαγωνισμούς μέτρησης ακροαματικότητας που κατά καιρούς είχε διενεργήσει η ΑΕΜΑΡ από εταιρίες που δραστηριοποιούνται κατά βάση στον τομέα της έρευνας αγοράς (MRS)30, καθώς και από τις μετρήσεις ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών της περιφέρειας, τις οποίες κατά καιρούς έχουν διενεργήσει εταιρίες έρευνας αγοράς, όπως η ΚΑΠΑ Research και η κοινοπραξία MRB-VPRC-MetronAnalysis.
18. Κατά την ανωτέρω αξιολόγηση, λαμβάνεται επίσης υπόψη ότι οι εταιρίες οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα της έρευνας αγοράς ανταποκρίνονται σε παραγγελίες/ αναθέσεις συγκεκριμένου έργου, κατά κανόνα με διαφορετικές ανά πελάτη προδιαγραφές, και ως εκ τούτου δεν ανταγωνίζονται μέσω της παραγωγής και διάθεσης μιας σταθερής γραμμής προϊόντων με προκαθορισμένα χαρακτηριστικά. Διαθέτουν δε τα χαρακτηριστικά εκείνα που τους επιτρέπουν, σε σύντομο χρονικό διάστημα, να ανταποκρίνονται προσαρμόζοντας τις υπηρεσίες τους στις εκάστοτε «απαιτήσεις» των πελατών τους, γεγονός γνωστό στους τελευταίους, οι οποίοι από το λόγοαυτό εκλαμβάνουν τις εν λόγω υπηρεσίες ως ευρέως υποκατάστατες, έστω και αν για ορισμένες από αυτές δεν υπάρχει πραγματική δυνατότητα υποκατάστασης, λόγω του εξειδικευμένου των αναγκών τους.
19. Αντίθετα, από τα στοιχεία του φακέλου31 προκύπτει ότι για τη διενέργεια ερευνών τηλεθέασης απαιτείται ειδικός τεχνικός εξοπλισμόςκαι σημαντική αρχική επένδυση σε αυτόν. Ομοίως, μεγάλη υλικοτεχνική υποδομή απαιτείται προκειμένου να διενεργηθούν οι μετρήσεις διαφημιστικής δαπάνης, το κόστος διεξαγωγής των οποίων είναι ιδιαίτερα υψηλό
20. Βάσει των ανωτέρω, οι έρευνες τηλεθέασης και μέτρησης διαφημιστικής δαπάνης είναι ιδιαιτέρως εξειδικευμένες, τουλάχιστον από άποψη εξοπλισμού και υλικοτεχνικής υποδομής, και συνακόλουθα τυχόν δραστηριοποίηση εταιρίας στη διενέργειά τους δεν μπορεί να λάβει χώρα χωρίς σημαντικό επιπρόσθετο κόστος από μέρους της ούτε σε εύλογα σύντομο χρόνο.
21. Βάσει των ανωτέρω, κατά την πλειοψηφούσα κρίση της Επιτροπής, υφίσταται εν προκειμένωμερική υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς, καθώς εταιρίες οι οποίες δραστηριοποιούνται στη συναφή αγορά των υπηρεσιών έρευνας αγοράς (MRS) μπορούν χωρίς σημαντική και μη ανακτήσιμη επένδυση, με υλικοτεχνική υποδομή που ήδη διαθέτουν, να παρέχουν άμεσα και αποτελεσματικά υπηρεσίες ορισμένων κατηγοριών μέτρησης μέσων ενημέρωσης (MMS), μεταξύ των οποίων και οι έρευνες ακροαματικότητας. Δεν συγκαταλέγονται στις ανωτέρω υπηρεσίες ορισμένες κατηγορίες υπηρεσιών μέτρησης μέσων 30 Συγκεκριμένα, στο διαγωνισμό του 2005 προσφορές υπέβαλαν οι εταιρίες FOCUS, MRB, […] και η […], στο διαγωνισμό του 2010 υπέβαλαν προσφορές η κοινοπραξία FOCUS-MRB, η εταιρεία […] και ο […], ενώ στον διαγωνισμό του 2013 οι εταιρίες FOCUS και MRB. Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 επιστολή της ΑΕΜΑΡ. 31 Βλ. απαντήσεις εταιριών έρευνας αγοράς και υπ’ αριθμ. πρωτ. 7974/14.10.2013 απάντηση εταιρίας NIELSEN. 32 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 8061/16.10.2013 επιστολή της MediaServices. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ενημέρωσης (MMS), όπως οι έρευνες τηλεθέασης και μέτρησης διαφημιστικής δαπάνης, λόγω σημαντικών πραγματικών εμποδίων εισόδου, και συγκεκριμένα του υψηλού κόστους αρχικής επένδυσης
23. Συνακόλουθα, για τις ανάγκες της υπό κρίση υπόθεσης, ως σχετική αγορά υπηρεσιών ορίζονται κατά πλειοψηφία οι υπηρεσίες μέτρησης μέσων ενημέρωσης και έρευνας αγοράς, που περιλαμβάνουντις υπηρεσίες έρευνας αγοράς (MRS) καιτις υπηρεσίες μέτρησης μέσων ενημέρωσης (MMS), εξαιρουμένων των ερευνών τηλεθέασης και διαφημιστικής δαπάνης κατά τα ανωτέρω.
24. Οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις αμφισβητούν34 την ορθότητα του ανωτέρω ορισμού της αγοράς και προβάλλουν ότι τα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών μέτρησης μέσων ενημέρωσης (MMS), όπως η διενέργειά τους σε συνεχή βάση, με καθημερινή δειγματοληψία και ειδικού τύπου μεθοδολογία, και το ίδιο το αντικείμενό τους ως μετρήσεις,διαφέρουν ουσιωδώς από τα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών έρευνας αγοράς(MRS). Κατά τους ισχυρισμούς τους οι υπηρεσίες μέτρησης ακροαματικότητας προσομοιάζουν περισσότερο σε αυτές της μέτρησης τηλεθέασης και, συνεπώς, ο αποκλεισμός των τελευταίων από την σχετική αγορά, ενώ ταυτοχρόνωςεντάσσονται σε αυτή οι όλως διάφορες υπηρεσίες ερευνών αγοράς είναι εσφαλμένος. Επιπροσθέτως, επικαλούμενες ιδίως τις απαντήσεις των εταιριών έρευνας αγοράς, ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει γενικά πραγματική δυνατότητα ανάπτυξης ανταγωνισμού από μέρους τους στην αγορά μετρήσεων ακροαματικότητας, λόγω των ειδικών απαιτήσεων για τη διενέργεια των μετρήσεων αυτών και της απαιτούμενης προς τούτο επένδυσης.Ως εκ τούτου, κατά τους ισχυρισμούς τους δεν υπάρχει δυνατότητα εναλλαγής ή υποκατάστασης, τόσο από πλευράς ζήτησης, όσο και από πλευράς προσφοράς, των υπηρεσιών μέτρησης ακροαματικότητας με τις υπηρεσίες της γενικότερης έρευνας αγοράς, και, επομένως, ούτε και δυνητικός ανταγωνισμός μεταξύ αυτών των δύο διαφορετικών υπηρεσιών. Περαιτέρω,τέτοια δυνατότητα δεν υφίσταται ούτε και μεταξύ των μετρήσεων ακροαματικότητας και των μετρήσεων τηλεθέασης, ενόψει και της λειτουργίας κάθε μίας από αυτέςως «νομίσματος/ currency» για την αγορά. Μάλιστα, βάσει του άρθρου 4 του ν. 3592/2007, οι δύο αυτές υπηρεσίες εκλαμβάνονται ως αυτόνομες και διακριτές από τις υπόλοιπες αγορές υπηρεσιών γενικότερης έρευνας. Οι εμπλεκόμενες εταιρίες επικαλούνται, ως απόδειξη του πλημμελούς,κατά τα ανωτέρω, ορισμού της αγοράς το γεγονός ότι σε αυτή η MRB κατέχει υψηλότερο μερίδιο αγοράς από τη FOCUS, η μέτρηση ακροαματικότητας της οποίας είναι το νόμισμα της αγοράς αυτής.
25. Πέραν όσων ήδη αναφέρονται ανωτέρω και προκύπτουν από τα στοιχεία του φακέλου, σημειώνεται επιπροσθέτως ότιοι εμπλεκόμενες,κατά την επίκληση των απαντήσεων των εταιριών διεξαγωγής ερευνών αγοράς, συγχέουν ιδίως την υλικοτεχνική υποδομή με την τεχνογνωσία, καθώς και τους λόγους που οδήγησαν ορισμένες από αυτές να μην 33 Ενδεικτικά βλ. περίπτωση της εταιρίας NIELSEN, η οποία διεξάγει στην Ελλάδα την έρευνα τηλεθέασης. Βλ. μεταξύ άλλων υπ’ αριθ. πρωτ. 73/3.3.2015 Υπόμνημα της MRBυπό Β.2, υπ’ αριθ. πρωτ. 102/13.3.2015 Προσθήκη της MRBυπό 2, υπ’ αριθ. πρωτ. 186/29.4.2015 Συμπληρωματικό Υπόμνημα της MRBυπό Β.1, υπ’ αριθ. πρωτ. 74/3.3.2015 Υπόμνημα της FOCUS υπό Δ, υπ’ αριθ. πρωτ. 187.29.4.2015 Συμπληρωματικό Υπόμνημα της FOCUSυπό 3i, Πρακτικά της 25ηςσυνεδρίασης της ΕΑ, σελ. 9, 13, 16, 19, 20, 87 και
26. 34 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συμμετάσχουν στον υπό εξέταση διαγωνισμό της ΑΕΜΑΡ του 2010, διεργασία που από μόνη της καταδεικνύει τη δυνατότητα συμμετοχής και άρα δραστηριοποίησης και, συνεπώς, την ύπαρξη ανταγωνισμού εν προκειμένω. Έτσι, από τις απαντήσεις των εταιρών […],[…],[…] και […] προκύπτει ότι δεν απαιτείται εξειδικευμένη υποδομή, ήτοι υποδομή που να συνδέεται με τηνειδική φύση του έργου, για τη διενέργεια μετρήσεων ακροαματικότητας, ενώ ως προς τις εταιρίες […],[…] και […] προκύπτει ότι κατέχουν την απαιτούμενη διαφοροποιημένη υποδομή. Οι περισσότερες δε εταιρίες δήλωσαν ότι δεν συμμετείχαν στο διαγωνισμό της ΑΕΜΑΡ, όχι λόγω μη κατοχής της απαιτούμενης εξειδικευμένης υποδομής, αλλά για λόγους που δεν συνδέονται με τη δυνατότητά τους να δραστηριοποιηθούν αποτελεσματικά και άμεσα στη διενέργεια των μετρήσεων ακροαματικότητας (όπως το χαμηλό αντίτιμο, η μη υιοθέτηση προτάσεων διασφάλισης αξιοπιστίας μετρήσεων, ήδη ανειλημμέναέργα). Ως εκ τούτου, κατά την πλειοψηφούσα κρίση της Επιτροπής οι ανωτέρω ισχυρισμοί των εμπλεκομένων εταιριών είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.
27. Κατά την άποψη, ωστόσο, ενός μέλους της Επιτροπής Ανταγωνισμού, του Τακτικού Μέλους, Δημητρίου Δανηλάτου, τα ανωτέρω διαφορετικά είδη υπηρεσιών δεδομένων marketing (MIS, MRS και MMS) δεν είναι υποκατάστατα από την πλευρά της ζήτησης, καθώς κάθε τύπος-κατηγορία υπηρεσιών αφορά στην κάλυψη διαφορετικών, ειδικών και συγκεκριμένων αναγκών των πελατών τους, οι οποίες δεν είναι υποκατάστατες μεταξύ τους. Αντίστοιχα ισχύουν και για τις υποκατηγορίες εντός των ανωτέρω αγορών υπηρεσιών (MIS, MRS και MMS) και συνεπώς, κατά την άποψη του ανωτέρου μέλους, η σχετική αγορά στην παρούσα υπόθεση πρέπει να οριοθετηθεί ως η αγορά παροχής υπηρεσιών μέτρησης ακροαματικότητας, πρακτική που ακολουθεί και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
28. Μία εταιρία η οποία ενδιαφέρεται για μετρήσεις που αφορούν στην καταναλωτική συμπεριφορά για συγκεκριμένο προϊόν δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη ζητούμενη πληροφορία με εκείνη που παρέχεται από τις έρευνες μέσων ενημέρωσης. Αντίστοιχη επιχειρηματολογία μπορεί να αναπτυχθεί και για τις υποκατηγορίες εντός των ευρύτερων κατηγοριών
29. Η παραδοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μη υποκατάσταση από την πλευρά της ζήτησης ισχύει και για τη χώρα μας, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι, διαχρονικά, οι ενδιαφερόμενοι πελάτες-λήπτες των υπηρεσιών μέτρησης της ακροαματικότητας των ραδιοφωνικών σταθμών (Ρ/Σ), μέσω του συλλογικού τους οργάνου «Αστική Εταιρία Μέτρησης Ακροαματικότητας Ραδιοφωνικών Σταθμών Αττικής» (ΑΕΜΑΡ), ουσιαστικά 35 Ενδεικτικά βλ. αποφάσεις COMP/M.2291,VNU/ACNIELSEN, παρ.10-11, COMP/M.3512,VNU/WPP/JV, παρ. 9 καθώς και COMP/M.5232, WPP/TNS, παρ.10 και
30. 36 Για παράδειγμα, όσον αφορά στις διαφορετικές κατηγορίες μετρήσεων εντός της ευρύτερης αγοράς MMS, στην απόφαση COMP/M.3512,VNU/WPP/JV αναφέρεται (παρ. 9) ότι δεν υπάρχει υποκατάσταση μεταξύ των διαφορετικών μέσων ενημέρωσης και κατ’ επέκταση των αντίστοιχων μετρήσεων αυτών. Τόσο τα ίδια τα μέσα (π.χ. τηλεοπτικοί, ραδιοφωνικοί σταθμοί κτλ) όσο και οι «πελάτες» αυτών [π.χ. οι μεσίτες διαφημιστικών μέσων (mediashops) και οι διαφημιστικές εταιρίες] έχουν την ανάγκη να προμηθευτούν τις υπηρεσίες που αφορούν στο/α μέσο/α δραστηριοποίησης ή και ενδιαφέροντός τους και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη συγκεκριμένη πληροφορία με αντίστοιχη διαφορετικού μέσου. Για παράδειγμα, τα τηλεοπτικά κανάλια ενδιαφέρονται αποκλειστικά για τις μετρήσεις τηλεθέασης και δεν μπορούν εναλλακτικά να λάβουν τη σχετική πληροφόρηση από άλλο είδος έρευνας μέτρησης μέσων ενημέρωσης π.χ. από την έρευνα ακροαματικότητας. 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ελάμβαναν τις υπηρεσίες αυτές μετά από διαδικασία απευθείας ανάθεσης του σχετικού έργου σε μία από τις εταιρίες, η οποία μάλιστα είχε εξαρχής εξειδικευθεί στην παροχή αυτών των υπηρεσιών τόσο με τις αναγκαίες προς τούτο επενδύσεις σε υλικοτεχνική υποδομή όσο και αναπτύσσοντας ειδικότερη τεχνογνωσία (knowhow) και εξειδίκευση του προσωπικού της. Η μακροχρόνια σχέση των δύο πλευρών οδήγησε ουσιαστικά στην καθιέρωση των μετρήσεων του παρόχου των υπηρεσιών αυτών (δηλαδή της εταιρίας FOCUS) ως νομίσματος (currency) στη συγκεκριμένη αγορά. Η απόλυτη κυριαρχία και καθιέρωση της συγκεκριμένης εταιρίας, της επέτρεπε παράλληλα να είναι και η μόνη, που με βάση αυτή την ειδικότερη εξειδίκευση και τεχνογνωσία, ήταν σε θέση να προσφέρει αυτές τις υπηρεσίες και σε άλλες περιοχές της χώρας, ακόμη και όταν οι ενδιαφερόμενοι Ρ/Σ δεν αναζητούσαν από μόνοι τους τις υπηρεσίες αυτές (όπως συνέβαινε στην περιοχή της Θεσσαλονίκης). Το ανωτέρω συμπέρασμα δεν αναιρείται από τα στοιχεία του φακέλου, από τα οποία προκύπτει αντιθέτως ότι εξ επόψεως προσφοράς δεν υφίσταται η δυνατότητα αποτελεσματικής και άμεσης δραστηριοποίησης ανταγωνιστή στις μετρήσεις ακροαματικότητας, υπηρεσία ουσιωδώς διάφορη από τις έρευνες αγοράς, η οποία απαιτεί εξειδικευμένη τεχνογνωσία και συγκεκριμένη υλικοτεχνική υποδομή. Ιδίως η απαιτούμενη για την επιτυχή είσοδο στην αγορά τεχνογνωσία απαιτεί ικανό χρόνο ανάπτυξης και ένα μη αμελητέο ύψος επένδυσης, με συνέπεια να μην δύναται να αξιολογηθεί ότι υφίσταται δυνατότητα άμεσης δραστηριοποίησης στις εν λόγω υπηρεσίες από οποιαδήποτε τρίτη εταιρία διενέργειας ερευνών αγοράς. Τα ανωτέρω ισχύουν μετ’ επιτάσεως ως προς τις μέτρησεις ακροαματικότητας που διενεργούνται σε συνεχή βάση. Από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι καμία άλλη εταιρία δεν έχει δραστηριοποιηθεί αποτελεσματικά στις εν λόγω υπηρεσίες (παρατηρούνται μόνο περιπτώσεις διενέργειας adhoc μετρήσεων), ενώ οι υπό κρίση όροι του συμφωνητικού συνιστούν το αποτελεσματικότερο μέσο εισόδου ανταγωνιστή στις εν λόγω εξειδικευμένες υπηρεσίες. Ειδικότερα, από την πλευρά της προσφοράς, στην αγορά αυτή, όπως και σε κάθε ειδικότερη αγορά, η είσοδος νέων ανταγωνιστών εξαρτάται από σειρά εκτιμητικών προβλέψεων καθώς και αξιολόγηση πολλών και ποικίλων παραγόντων και επιχειρηματικών εκτιμήσεων37 των δυνητικών ανταγωνιστών, που δεν είναι άλλοι από όσους θεωρούν ότι θα είχε οικονομικό και επιχειρηματικό ενδιαφέρον να επιδιώξουν να μπούν σε μία νέα για αυτούς αγορά.
31. Για την αξιολόγηση των παραγόντων και εκτιμήσεων αυτών βλ. Ανακοίνωση Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (ΕΕ C 372/5, 09.12.1997), παρ. 20-
32. Έτσι, αναφορικά με την υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς, υπενθυμίζεται ότι από οικονομική άποψη αξιολογείται ότι ορισμένα προϊόντα ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά εφόσον: (α) οι εισροές οι οποίες χρειάζονται για την παραγωγή, διανομή και εμπορία των σχετικών προϊόντων, είναι άμεσα διαθέσιμες, (β) σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων είναι σε θέση να μετατοπίσουν την παραγωγή τους στα σχετικά προϊόντα χωρίς σημαντικό πρόσθετο κόστος (π.χ. να προμηθευτούν ή να εκμισθώσουν σχετικό για την παραγωγή εξοπλισμό χωρίς να δημιουργούν σημαντικά εφάπαξ/ αναπόκτητα κόστη) και σε σύντομο χρονικό διάστημα, (γ) οι προμηθευτές που παράγουν υποκατάστατα προϊόντα έχουν οικονομικό κίνητρο να δεσμεύσουν μέρος της παραγωγής τους για την παραγωγή των συγκεκριμένων αγαθών και (δ) κατά γενική αντίληψη οι καταναλωτές θεωρούν ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα είναι υποκατάστατα προϊόντων που ήδη υπάρχουν, ακόμη και αν για συγκεκριμένο τελικό καταναλωτή ή ομάδα καταναλωτών δεν υπάρχει δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ των διαφόρων αγαθών. 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Εκτιμήσεις και προβλέψεις της μορφής αυτής διαπιστώνεται ότι, κατά καιρούς, έκαναν και άλλες εταιρίες παροχής υπηρεσιών μετρήσεων, που, ως δυνητικοί ανταγωνιστές, έκριναν ότι θα ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το οιονεί μονοπώλιο της εταιρίας FOCUSκαι να δημιουργήσουν συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού στη συγκεκριμένη αγορά. Μάλιστα, κάποιες από τις εταιρίες αυτές, αναγνωρίζοντας ότι η είσοδός τους στη συγκεκριμένη ειδικότερη αγορά μέτρησης της ακροαματικότητας των Ρ/Σ απαιτούσε την απόκτηση ειδικότερων εργαλείων καθώς και εξειδικευμένης τεχνογνωσίας (knowhow) και εκπαίδευσης του προσωπικού τους, προχώρησαν σε συμφωνίες συνεργασίας με μεγάλες εταιρίες του εξωτερικού προκειμένου να είναι σε θέση να ανταγωνιστούν με επιτυχία τη μία και μοναδική εταιρία που μονοπωλούσε ουσιαστικά τη συγκεκριμένη αγορά. Οι προσπάθειες αυτές στην πράξη απέτυχαν, όχι γιατί οι δυνητικοί ανταγωνιστές είχαν πέσει έξω στις εκτιμήσεις τους αλλά γιατί ο ένας και μοναδικός πελάτης, δηλαδή η ΑΕΜΑΡ, ως αναθέτουσα αρχή και ουσιαστικά απόλυτο μονοψώνιο, ακόμη και όταν αναγκάστηκε να προκηρύξει διαγωνισμό έθετε προδιαγραφές που ήταν απαγορευτικές για τους δυνητικούς ανταγωνιστές38, ταυτόχρονα δε ευνοϊκές αν όχι «φωτογραφικές» για τον παραδοσιακό συνεργάτη και ουσιαστικό μονοπωλητή,δηλαδή την εταιρία FOCUS.Θα πρέπει,επίσης, να σημειωθεί ότι η εταιρία MRB, θεωρώντας εαυτήν δυνητικό ανταγωνιστή, συμμετείχε μεν στο διαγωνισμό του 2005 αλλά χωρίς επιτυχία, αποδίδοντας την αποτυχία της αυτή στην αλλαγή των προδιαγραφών του διαγωνισμού από την αναθέτουσα αρχή κατά τρόπο που ευνοούσε τον μέχρι τότε μοναδικό πάροχο-μονοπωλητή. Στον επόμενο υπό εξέταση διαγωνισμό του 2010, μετά από αλλεπάλληλες παρατάσεις της σύμβασης του 2005, η εταιρία MRB έκρινε ότι επιχειρηματικά θα ήταν συμφερότερο να μην επενδύσει σε απόκτηση τεχνογνωσίας αλλά να εκμεταλλευθεί αφενός μεν το γεγονός της δημιουργίας αρνητικού κλίματος στην αγορά για τις σχέσεις μεταξύ αναθέτουσας αρχής και αναδόχου εταιρίαςως μοναδικού παρόχου υπηρεσιών, αφετέρου δε την ανάγκη και των δύο μέχρι τότε συνεργατών να «αποδείξουν» στην αγορά των πιθανών δυνητικών ανταγωνιστών ότι ο προκηρυχθείς διαγωνισμός ήταν αδιάβλητος και ανοικτός σε όλους και θα διεξάγονταν με καθόλα αντικειμενικά κριτήρια.Προσέγγισε έτσι την εταιρία FOCUSπροσφέροντας της συνεργασία σε μία σχέση ενός οιονεί υπεργολάβου της για την διεκπεραίωση του προκηρυχθέντος έργου.Η συνεργασία αυτή, που έλαβε τη μορφή ιδιωτικού συμφωνητικού με αναβλητική αίρεση, προσέφερε οφέλη τόσο στα δύο συμβαλλόμενα μέρη όσο και στην αναθέτουσα αρχή.Στη μεν αναθέτουσα αρχή ΑΕΜΑΡ και την μέχρι τότε προνομιακή και μοναδική ανάδοχο εταιρίαFOCUSέδινε συγχωροχάρτι και άλλοθι αντικειμενικότητας για τις επί σειρά ετών μεταξύ τους σχέσεις κατά το παρελθόν (με τις αναθέσεις και επεκτάσεις των συμβάσεων μέτρησης ακροαματικότητας των Ρ/Σ του νομού Αττικής), στη δε εταιρία MRB έδινε τη δυνατότητα αφενός να αποφύγει τις αναγκαίες για έργο αυτής της μορφής επενδύσεις σε υλικοτεχνική υποδομή και τεχνογνωσία (knowhow), αφετέρου να […] (κατά δήλωση της) στο έργο και το αντικείμενο αποκτώντας τουλάχιστον αφενός μεν αντίληψη της 38 Βλ.υποσημείωση 41 στην παράγραφο 26 της Εισήγησης 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αναγκαίας υλικοτεχνικής υποδομής, αφετέρου δε την τεχνογνωσία εκτέλεσης του έργου, με έμμεσο τρόπο, κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της στην υλοποίηση του έργου με μορφή τουλάχιστον της κατάρτισης προσωπικού παράλληλα με την εκτέλεση του έργου (on-thejobtraining)από κοινού με την απόλυτα καταρτισμένη στο αντικείμενο και μοναδική μέχρι τότε ανάδοχο εταιρία FOCUS.Επιπλέον, η αυτοτελής συμμετοχή της εταιρίας MRB στον διαγωνισμό του 2013 βασίστηκε σε αυτήν ακριβώς την άντληση τεχνογνωσίας από τη συνεργασία της με την εταιρία FOCUSκατά το διαγωνισμό του
33. Είναι χαρακτηριστικό το εξώδικο που απέστειλε, για τον διαγωνισμό του 2013, η εταιρία FOCUS στην εταιρία MRB, στο οποίο καταγγέλλεται η […], που ουσιαστικά είχε συντάξει η εταιρία FOCUS για λογαριασμό και των δύο εταιριών για την κοινή τους προσφορά σε εκείνον τον διαγωνισμό.Η αντιγραφή αυτή, εμμέσως πλην σαφώς, υποδηλώνει την αδυναμία της εταιρίας MRB να λειτουργήσει ως δυνητικός ανταγωνιστής προς την εταιρία FOCUSκαι ενισχύει την άποψη ότι η συμμετοχή της στο διαγωνισμό του 2010 από κοινού με την εταιρία FOCUS αποσκοπούσε στην έμμεση και σταδιακή απόκτηση μέρους της τεχνογνωσίας της δεύτερης στο αντικείμενο. Αλλά και η εταιρία FOCUS, διαβλέποντας αυτόν ακριβώς τον κίνδυνο της διάχυσης της τεχνογνωσίας της σε άλλη εταιρία (και συγκεκριμένα την εταιρία MRB), που ενδεχομένως μελλοντικά θα ήταν σε θέση να εξελιχθεί σε δυνητικό ανταγωνιστή της, απαίτησε και επέτυχε, από τη θέση ισχύος που κατείχε, ως επί σειρά ετών μοναδικός πάροχοςμονοπωλητής της υπηρεσίας μέτρησης ακροαματικότητας των Ρ/Σ της περιοχής Αττικής, την δέσμευση της εταιρίας MRB ότι και στο μέλλον θα υπέβαλαν κοινή προσφορά στους διαγωνισμούς της ΑΕΜΑΡ, επιβάλλοντας ουσιαστικά ρήτρα αποφυγής μελλοντικού ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια η σχετική αγορά στη χώρα μας δεν διακρίνεται από στοιχεία ιδιαιτερότητας ικανά να τη διαμορφώσουν κατά τρόπο διαφορετικό από όσα έχει διαπιστώσει σε σειρά αποφάσεών της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με τις οποίες η αγορά μέτρησης της ακροαματικότητας Ρ/Σ αποτελεί από μόνη της μία απόλυτα διακριτή αγορά. 3.
34. Ορισμός Σχετικής Γεωγραφικής Αγοράς
35. Ως σχετική γεωγραφική αγορά στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης ορίζεται το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, εντός της οποίας οι ανταγωνιζόμενες εταιρίες παρέχουν τις σχετικές υπηρεσίες τους υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού.
36. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ 4.
37. Ανταγωνιζόμενες Επιχειρήσεις
38. Στις υπηρεσίες μέτρησης μέσων ενημέρωσης και έρευνας αγοράς, εξαιρουμένων των ερευνών τηλεθέασης και διαφημιστικής δαπάνης, δραστηριοποιείται πλήθος ελληνικών και ξένων εταιριών.
39. Σύμφωνα με το σχετικό Μητρώο Φορέων και Επιχειρήσεων Δημοσκοπήσεων, το οποίο τηρείται από το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (εφεξής και ΕΣΡ), στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται συνολικά 50 εταιρίες δημοσκοπήσεων. Η εγγραφή στο μητρώο αποτελεί 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προϋπόθεση για τη διεξαγωγή δημοσκοπήσεων προς δημοσίευση στον τύπο39 σχετικά με τη διενέργεια εκλογών40 ή δημοψηφισμάτων για λογαριασμό φορέων του Δημοσίου ή του ευρύτερου δημοσίου τομέα, πολιτικών κομμάτων ή συνδυασμών, καθώς και μέσων μαζικής ενημέρωσης. Η καταχώριση στο προαναφερόμενο μητρώο απαιτείται επίσης για τη διενέργεια κάθε άλλης έρευνας41 της κοινής γνώμης για λογαριασμό των ως άνω φορέων. Στο Μητρώο παραμένουν εγγεγραμμένες εταιρίες οι οποίες είναι πλέον ανενεργές ή δεν εξασκούν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα, καθώςείναι υποχρέωση των ίδιων των εταιριών δημοσκοπήσεων να κοινοποιούν τα στοιχεία τους ή οποιαδήποτε μεταβολή στο ΕΣΡ.
40. Παράλληλα, η πλειονότητα των εταιριών έρευνας αγοράς και δημοσκοπήσεων είναι εγγεγραμμένα μέλη του Συλλόγου Εταιριών Δημοσκοπήσεων και Έρευνας Αγοράς (εφεξής και ΣΕΔΕΑ). Στις 20.06.2013 ο ΣΕΔΕΑ αριθμούσε συνολικά 26 μέλη, μεταξύ των οποίων οι περισσότερες από τις μεγαλύτερεςεταιρίες έρευνας αγοράς, βάσει του κύκλου εργασιών που πραγματοποιούν στην Ελλάδα, όπως οι εταιρίες FOCUS και MRB.
41. Αναλυτικότερα, οι επιχειρήσεις οι οποίες είχαν δραστηριοποιηθεί κατά την περίοδο 20082012 στην ευρύτερη αγορά υπηρεσιών δεδομένων marketing, εξαιρουμένων των ερευνών τηλεθέασης και διαφημιστικής δαπάνης, είναι οι εξής: ΕΤΑΙΡΙΑ Κατηγορίες ερευνών στις οποίες δραστηριοποιήθηκαν οι εταιρίες για την περίοδο 2008-2012 MRS MIS MMS (Καταναλωτικές κτλ) (Δημοσκοπήσεις, κτλ) ALTERNATIVE […] […] […] […] ABACUS Research […] […] […] […] ALCO […] […] […] […] AC Nielsen […] […] […] […] EXPLORER […] […] […] […] GFK […] […] […] […] GLOBAL LINK […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] IRI […] […] […] […] ΚΑΠΑ Reaserch […] […] […] […] MARC […] […] […] […] MEDI MARK […] […] […] […] GPO HELLENIC HOUSE IPSOS RESEARCH 39 Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 5 του ν. 3603/
42. Για την ανάδειξη αντιπροσώπων στην Ελληνική Βουλή, στα όργανα των Ο.Τ.Α. και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 41 Εξαιρούνται οι αναφερόμενες στο άρθρο 11 του ν. 2328/1995, ήτοι οι έρευνες σχετικά με τις τάσεις της ραδιοτηλεοπτικής αγοράς (π.χ. τηλεθέασης, ακροαματικότητας, διαφημιστικής δαπάνης), η διεξαγωγή των οποίων για λογαριασμό φορέων του Δημοσίου και ευρύτερου δημοσίου τομέα, του Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών Μέσων και του ΕΣΡ προϋποθέτει την εγγραφή στο σχετικό μητρώο του Υπουργείου Τύπου και Μ.Μ.Ε. 40 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ METRON ANALYSIS […] […] […] […] MILLWARD BROWN RI […] […] […] […] OPINION […] […] […] […] PRISMA OPTIONS […] […] […] […] PUBLIC ISSUE […] […] […] […] PULSE […] […] […] […] QED […] […] […] […] RASS […] […] […] […] TNS ICAP […] […] […] […] VPRC […] […] […] […] FOCUS-BARI […] […] […] […] MRB […] […] […] […] 4.
43. Μέγεθος Αγοράς
44. Το μέγεθος της ευρύτερης αγοράς παροχής υπηρεσιών μέτρησης μέσων ενημέρωσης και έρευνας αγοράς,εξαιρουμένων των ερευνών τηλεθέασης και διαφημιστικής δαπάνης, στην Ελλάδα αποτιμάται περί τα […] εκ. ευρώ για το 2012, με εμφανή τη σημαντική πτωτική τάση σε σχέση με το 2008, κατά το οποίο ανερχόταν στα […] εκ. ευρώ περίπου. Το σημαντικότερο τμήμα του συνολικού κύκλου εργασιών της αγοράς προέρχεται από τις έρευνες αγοράς. Η κατηγορία των ερευνών αυτών ανέρχεται στο 95% περίπου του συνόλου της αγοράς. Εξ αυτών το 90% περίπου αφορά σε καταναλωτικές έρευνες αγοράς (trackingstudies, retailaudit, ad-hoc ποσοτικές και ποιοτικές έρευνες κ.α.) και το υπόλοιπο 5% περίπου σε έρευνες δημοσκοπήσεων, κοινωνικές έρευνες, έρευνες ειδικού περιεχομένου κτλ.
45. Το μέγεθος της υπο-αγοράς παροχής υπηρεσιώνερευνών μετρήσεων μέσων ενημέρωσης, εξαιρουμένων των ερευνών τηλεθέασης και διαφημιστικής δαπάνης, στην Ελλάδα αποτιμάται περί τα […]εκ. ευρώ για το 2012 έναντι […]εκ. ευρώ περίπου για το
46. Η συνεισφορά της εν λόγω υπο-αγοράς στην ευρύτερη αγορά παροχής υπηρεσιών μέτρησης μέσων ενημέρωσης και έρευνας αγοράς, ανέρχεται στο 3% καθ’ όλη τη διάρκεια της πενταετίας 2008-2012, ενώ ο κύκλος εργασιών της συγκεκριμένης κατηγορίας ερευνών εμφανίζει πτωτική τάση αντίστοιχη με αυτήν που εμφανίζει το σύνολο της αγοράς. ΣΥΝΟΛΟ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ (Α) ΕΡΕΥΝΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΜΜΕ (Β) (εκτός τηλεθέασης (Nielsen) και διαφημιστικής δαπάνης (MediaServices)) % ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΜΜΕ ΕΝΑΝΤΙ ΣΥΝΟΛΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ - - %(Β)/(Α) ΕΡΕΥΝΕΣ ΑΓΟΡΑΣ (Γ) (Καταναλωτικές κτλ) % ΕΡΕΥΝΕΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΝΑΝΤΙ ΣΥΝΟΛΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ - - %(Γ)/(Α) 2008 […] 2009 […] 2010 […] 2011 […] 2012 […] […] […] […] […] […] 3% 3% 3% 3% 2% […] […] […] […] […] 91% 90% 91% 94% 93% 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΑΓΟΡΑΣ (Δ) (Δημοσκοπήσεων κτλ) % ΕΡΕΥΝΕΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΝΑΝΤΙ ΣΥΝΟΛΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ - - %(Δ)/(Α) […] […] […] […] […] 5% 7% 6% 3% 4% Πηγή: Επιστολές στις εταιρίες-μέλη του ΣΕΔΕΑ42, καθώς και στις εταιρίες «InformationResourcesHellas Ανώνυμος Εμπορική Εταιρία Έρευνας Αγοράς» (εφεξής «ACNielsenS.A.» IRI), και 43 «EXPLORERWorldwideResearch Μονοπρόσωπη Ε.Π.Ε.» (εφεξής EXPLORER) . Οι εν λόγω εταιρίες δεν αποτελούν το σύνολο της αγοράς. 4.
47. Μερίδια Αγοράς
48. Τα μερίδια αγοράς των εταιριών που δραστηριοποιούνται στην σχετική αγορά διαμορφώνονται ως ακολούθως για την πενταετία 2008-
49. ΕΤΑΙΡΙΑ ALTERNATIVE ABACUS Research* ALCO AC Nielsen45 EXPLORER GFK GLOBAL LINK GPO HELLENIC RESEARCH HOUSE IPSOS IRI ΚΑΠΑ Research MARC MEDI MARK METRON ANALYSIS MILLWARD BROWN RI** OPINION PRISMA OPTIONS PUBLIC ISSUE*** PULSE QED* RASS TNS ICAP** VPRC*** FOCUS-BARI MRB** 2008 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 2009 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 42 2010 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 2011 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 2012 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Πρόκειταιγιατιςεταιρίεςέρευναςαγοράς ALTERNATIVE, ABACUS Research, ALCO, CENTRUM Research, NIELSEN, GFK, GLOBAL LINK, GPO, HELLENIC RESEARCH HOUSE, IPSOS, ΚΑΠΑ Research, MARC, MEDIA SERVICES, MEDI MARK, METRON ANALYSIS, MILLWARD BROWN RI, OPINION, PRISMA OPTIONS, PUBLIC ISSUE, PULSE, QED, RASS, TNS ICAP, VPRC, FOCUS και MRB Hellas. 43 Από τις εταιρίες μέλη του ΣΕΔΕΑ οι οποίες αναφέρθηκαν στην σχετική υποσημείωση 52 δεν απάντησε η εταιρία έρευνας CENTRUM, η οποία είναι ήδη από το 2014 ανενεργή. 44 […] 45 Η εταιρία ACNielsen ανήκει στον ίδιο όμιλο εταιριών με τη NIELSEN (NielsenAudienceMeasurement Α.Ε.). Η NIELSEN δραστηριοποιείται στην μέτρηση τηλεθέασης και συμμετέχει κατά […]% στο μ.κ. […]. 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΣΥΝΟΛΟ * […]. **[…]. *** […] 100% 100% 100% 100% 100%
50. Βάσει των ανωτέρω, η σχετική αγορά είναι ιδιαιτέρως κατακερματισμένη. Ειδικότερα, 20εταιρίες παρουσιάζουν μερίδια τα οποία κυμαίνονται μεταξύ 0-5% για την ανωτέρω αναφερόμενη περίοδο,ενώ μόλις 2 από τις 26 εταιρίες που περιλαμβάνονται στον ανωτέρωπίνακα παρουσιάζουν μερίδια αγοράς τα οποία κυμαίνονται μεταξύ 15-20% κατά την πενταετία 2008-2012 και συγκεκριμένα οι εταιρίες ACNielsen και IRI, οι οποίες κατά κύριο λόγο προσφέρουν υπηρεσίες μέτρησης πωλήσεων (retailaudit). Τα μερίδια αγοράς των εταιριώνFOCUS και MRBδιαμορφώθηκαν περί το […]% για την πρώτη και 5-10% περίπου για τη δεύτερη.
51. Οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ισχυρίζονται ότι46 λόγω του εσφαλμένου ορισμού της σχετικής αγοράς, έχουν υπολογισθεί εσφαλμένα και τα μερίδια αγοράς, με αποτέλεσμα η MRB να εμφανίζεται να κατέχει στη σχετική αγορά, όπως ορίσθηκε στην παρούσα, υψηλότερο μερίδιο αγοράς από τη FOCUS. Ειδικότερα, κατά τις εμπλεκόμενες, για τον υπολογισμό των ανωτέρω μεριδίων δεν έχει ληφθεί υπόψητο σύνολο των εταιριών που περιλαμβάνονται στο Μητρώο Φορέων και Επιχειρήσεων Δημοσκοπήσεων, ενώδεν έχουν ληφθεί υπόψη οι κύκλοι εργασιών από τις υπηρεσίες μέτρησης τηλεθέασης και διαφημιστικής δαπάνης, παρότι είναι οι πλέον συγγενείς με αυτές της μέτρησης ακροαματικότητας.
52. Κατά την πλειοψηφούσα κρίση της Επιτροπής οι ανωτέρω ισχυρισμοί προβάλλονται αλυσιτελώς, διότι ναι μεν, αν υπολογισθεί ο κύκλος εργασιών όλων των εταιριών που είναι εγγεγραμμένες στο Μητρώο Φορέων και Επιχειρήσεων Δημοσκοπήσεων και παραμένουν ενεργές στη σχετική αγορά [βλ. ανωτέρω υπό παρ. 32, όπου επισημαίνεται ότι το ανωτέρω Μητρώο δεν εκκαθαρίζεται αυτεπαγγέλτως από το ΕΣΡ και συνεπώς παραμένουν εγγεγραμμένες σε αυτό και εταιρίες που είναι ανενεργές] τα μερίδια των εμπλεκομένων εταιριών θα είναι κατάτι μικρότερα από τα προαναφερόμενα, ωστόσο, οι υπό εξέταση όροι συνιστούν εξ αντικειμένου παραβάσεις του δικαίου του ανταγωνισμού και, ως εκ τούτου, είναι αδιάφορο για τη διαπίστωση των υπό κρίση παραβάσεων ποιο είναι το ακριβές μερίδιο αγοράς των εμπλεκομένων εταιριών. Το αυτό ισχύει και αν συνυπολογισθούν οι κύκλοι εργασιών από τις υπηρεσίες μέτρησης τηλεθέασης και διαφημιστικής δαπάνης.
53. Κατά την άποψη, ωστόσο, ενός μέλους της Επιτροπής Ανταγωνισμού, του Τακτικού Μέλους, Δημητρίου Δανηλάτου, η σχετική αγορά είναι μόνον εκείνη της παροχής υπηρεσιών μέτρησης ακροαματικότητας, στην οποία η FOCUSκατέχει το 100% σχεδόν της αγοράς, ενώ η MRBέχει μηδενικό μερίδιο σε αυτή. 4.
54. Υπηρεσία Μέτρησης Ραδιοφωνικής Ακροαματικότητας
55. Η υπηρεσία μέτρησης ραδιοφωνικής ακροαματικότητας,μία από τις υπηρεσίες που προσφέρουν οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αγοράπαροχής 46 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 74/3.3.2015 υπόμνημα της FOCUS, υπό Δ, υπ’ αριθ. πρωτ. 102/13.3.2015 προσθήκη της MRB, υπό 2, και υπ’ αριθ. πρωτ. 186/13.3.2015 συμπληρωματικό υπόμνημα της MRB, υπό Β.
56. 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ υπηρεσιώνερευνών μετρήσεων μέσων ενημέρωσης,συνίσταταιστη συλλογή στοιχείων σε συνεχή βάση και στην εξαγωγή των μεριδίων ακροαματικότητας που συγκεντρώνουν οι ραδιοφωνικοί σταθμοί που εκπέμπουν σε συγκεκριμένη εμβέλεια-περιοχές
58. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων αξιοποιούνται κατά κύριο λόγο από τις διαφημιστικές εταιρίες και τους ραδιοφωνικούς σταθμούς. Ειδικότερα, οι διαφημιστικές εταιρίες,λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελεσμάτα των μετρήσεων ακροαματικότητας, επιλέγουν το καταλληλότερο μέσο και είδος των διαφημίσεων που θα προωθήσουν με βάση το κοινό στο οποίο απευθύνεται έκαστος ραδιοφωνικός σταθμός και συμβουλεύουν σχετικά τους πελάτες τους (δηλαδή τους διαφημιζόμενους). Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελεσμάτα των μετρήσεων ακροαματικότητας,διαμορφώνουν, τροποποιούνκαι βελτιώνουν το περιεχόμενο του προγράμματός τους, προκειμένου να πετύχουν μεγαλύτερη απήχηση στο κοινό και παράλληλα να προσελκύσουν μεγαλύτερο διαφημιστικό έσοδο
60. Κατά κανόνα, οι έρευνες μέτρησης ακροαματικότητας, αλλά και γενικότερα μέτρησης μέσων ενημέρωσης συνήθως διενεργούνται από μία και μόνη εταιρία σε συνεχή βάση, καθώς δεν είναι εμπορικά συμφέρον για μια εταιρία ερευνών να διενεργήσει αντίστοιχου τύπου έρευνα, χωρίς να είναι εξασφαλισμένη η αγορά της από τους αντίστοιχους πελάτες 49,
61. Στην ελληνική επικράτεια, τα αποτελέσματα της έρευνας μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών της FOCUS αποτελούν το «νόμισμα» (“currency”)51 της αγοράς ραδιοφωνικής διαφήμισης, δηλαδή αποτελούν τον κοινά αποδεκτό τρόπο αποτίμησης της εκάστοτε αγοράς ραδιοφωνικών μέσων ενημέρωσης και των εταιριών που δραστηριοποιούνται σε αυτή. Αναλυτικότερα,τα στοιχεία των μετρήσεων της FOCUS χρησιμοποιούνται για την αγοραπωλησία διαφημιστικού χρόνου και οι ενδιαφερόμενοι φορείς (σταθμοί, διαφημιζόμενοι, διαφημιστικές εταιρίες) αναφέρονται σε αυτά, προκειμένου να υπάρχει μία «τιμή» για την ακροαματικότητα κάθε προγράμματος ή/και διαφημιστικού διαλείμματος. Εξάλλου, στην παρ. 6 του άρθρου 4 του ν. 3592/2007 «Συγκέντρωση και αδειοδότηση Επιχειρήσεων Μέσων Ενημέρωσης και άλλες διατάξεις» αναφέρεται ότι «[ο] έλεγχος των μετρήσεων, που διενεργείται από τις ίδιες τις εταιρίες [ενν. την Ελεγκτική Εταιρία Ερευνών Μετρήσεων Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και την ΑΕΜΑΡ], πρέπει να διασφαλίζει την αξιοπιστία τους και το αποτέλεσμα του να τυγχάνει της αποδοχής της πλειοψηφίας των μελών»,όπου ως μέλη των εταιριών αυτών συμμετέχουν εκπρόσωποι της Ένωσης Εταιριών Διαφήμισης-Επικοινωνίας Ελλάδος (ΕΔΕΕ), του Συνδέσμου Διαφημιζομένων Ελλάδος (ΣΔΕ), του Συλλόγου Εταιριών Δημοσκοπήσεων και 47 Δυνάμει της στην παρ. 2 εδ. α του άρθρου 8 του ν. 3592/2007, οι ραδιοφωνικοί σταθμοί οι οποίοι εκπέμπουν στην ελληνική επικράτεια λαμβάνουν άδειες τοπικής εμβέλειας, βάσει της διαδικασίας αδειοδότησης που προβλέπεται στην παρ. 5 του προαναφερόμενου άρθρου, και συνακόλουθα οι έρευνες ραδιοφωνικής ακροαματικότητας αφορούν συγκεκριμένους νομούς της χώρας και όχι το σύνολο αυτής. 48 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 επιστολή της ΑΕΜΑΡ. 49 Στην Ελλάδα αντίστοιχες έρευνες μέσων ενημέρωσης διεξάγουν κατά κύριο λόγο οι εταιρίες NielsenAudienceMeasurementA.E. η οποία διεξάγει την έρευνα μέτρησης τηλεθέασης, FOCUS-BARI η οποία διεξάγει και έρευνες ακροαματικότητας αναγνωσιμότητας και τηλεθέασης καναλιών περιφερειακής-τοπικής εμβέλειας, και MEDIASERVICES Α.Β.Ε.Ε. η οποία διεξάγει έρευνες διαφημιστικής δαπάνης. 50 Βλ. σχετικά την υπ’ αριθμ. πρωτ. 8061/16.10.2013 επιστολή της MEDIASERVICES. 51 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.5232 – WPP/TNS, παρ. 24 και υποσημείωση
62. 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Έρευνας Αγοράς (ΣΕΔΕΑ), των συλλογικών φορέων του ηλεκτρονικού μέσου ενημέρωσης52, καθώς και κάθε άλλης αντιπροσωπευτικής οργάνωσης διαφημιστών και διαφημιζομένων
64. Πέραν των ερευνών της ανωτέρω συχνότητας και χαρακτηριστικών, οι εταιρίες έρευνας αγοράς διενεργούν και έρευνες μέτρησης μέσων ενημέρωσης σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή και για περιορισμένο αριθμό επαναλήψεων
65. Σε αυτήν την περίπτωση οι εν λόγω έρευνες διενεργούνται αποκλειστικά για τον εκάστοτε πελάτη55 και δεν αποτελούν κοινά αποδεκτές μετρήσεις υπό την έννοια του «νομίσματος της αγοράς» που προαναφέρθηκε.
66. Η εταιρία FOCUS αποτελεί τη μοναδική εταιρία στην Ελλάδα η οποία διεξάγει έρευνες μέτρησης ραδιοφωνικής ακροαματικότητας σε συνεχή βάση πανελλαδικά56, αν και η ίδια η εταιρία αναφέρει ότι η έρευνα TGI της MRB δύναται να θεωρηθεί ανταγωνιστική της δικής της έρευνας (BARI) στη μέτρηση ακροαματικότητας
68. Συγκεκριμένα, η εταιρία FOCUS παρέχει τις ακόλουθες τρεις συνεχείς έρευνες μέτρησης ραδιοφωνικής ακροαματικότητας: (α) την έρευνα μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών Αττικής, η οποία διεξάγεται μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων καθ’ όλες τις ημέρες της εβδομάδας για 45 εβδομάδες / έτος, σε συνέχεια σχετικής ανάθεσης από την ΑΕΜΑΡ, (β) την έρευνα μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών Θεσσαλονίκης, η οποία διεξάγεται μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων καθ’ όλες τις ημέρες της εβδομάδας για 36 εβδομάδες / έτος, καθώς και (γ) την έρευνα μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών της περιφέρειας, η οποία διεξάγεται μέσω προσωπικών συνεντεύξεων που πραγματοποιούνται με συγκεκριμένες προδιαγραφές μέσω περιοδικών εβδομαδιαίων επισκέψεων στους ερωτώμενους συγκεκριμένων νομών της χώρας καθ’ όλο το έτος.
69. Η MRB ξεκίνησε από το 2000 και εφεξής την προώθηση στην Ελλάδα της διεθνούς έρευνας TGI, ως έρευνας ακροαματικότητας/ αναγνωσιμότητας, χωρίς ωστόσο μεγάλη διείσδυση, 52 Ως ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης στο ν. 3952/2007 νοούνται η τηλεόραση και το ραδιόφωνο. Βλ. άρθρο 5 παρ. 1 του ν. 3952/
70. 53 Βλ. άρθρο 4 παρ. 3 (α) του ν. 3592/
71. 54 «Κυμάτων», όπως συνήθως ονομάζονται οι έρευνες που χαρακτηρίζονται από περιοδικότητα στη διεξαγωγή τους. 55 Είτε στα πλαίσια ανάθεσης έργου (π.χ. όπως αυτά που είχε προκηρύξει η Γενική Γραμματεία ΕπικοινωνίαςΕνημέρωσης και αφορούν το 2007 και το 2009, ο δε διαγωνισμός για το δεύτερο έργο δεν προχώρησε), είτε σε επίπεδο ad-hoc μετρήσεων (όπως για παράδειγμα η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ, η οποία διεξήγαγε μετρήσεις για το διάστημα 17.04.2012-20.04.2012 και 23.04.2012-27.04.2012). 56 Από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι για την περίοδο 2008-2012, εκτός της ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΙΚΗ, η οποία το 2012 διεξήγαγε μεμονωμένες μετρήσεις ακροαματικότητας για την περίοδο 17.04.2012-20.04.2012 και 23.04.2012-27.04.2012, δεν διεξήχθηκαν άλλες μετρήσεις ραδιοφωνικής ακροαματικότητας. 57 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9004/15.11.2013 επιστολή της FOCUS. 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ λόγω της επικράτησης της μέτρησης BARIως το «νόμισμα» της αγοράς58, όρος ο οποίος κατά την MRB59, αποδίδει τη μοναδικότητα της έρευνας, βάσει της οποίας επιμερίζεταιη διαφημιστική δαπάνη από τα mediashops στους ραδιοφωνικούς σταθμούς με βάση τα ποσοστά ακροαματικότητας τα οποία συγκεντρώνουν αυτοί στην εν λόγω έρευνα60.Επιπρόσθετα,η MRB δεναξιολογεί ως ανταγωνιστικές τις έρευνεςBARI και TGI, καθώς θεωρεί ότι αφενός ο σκοπός που επιτελούν οι δύο έρευνες και αφετέρου τα μεθοδολογικά θέματα τα οποία άπτονται αυτών διαφέρουν σημαντικά και, ως εκ τούτου, δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι εν λόγω έρευνες ανταγωνιστικές
72. 4.4.
73. Μέτρηση Ραδιοφωνικής Ακροαματικότητας στην Αττική
74. Το επιχειρηματικό μοντέλο το οποίο χρησιμοποιείται για την μέτρηση ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών Αττικής είναι το “jointindustrycommittees” (JIC)
75. Σύμφωνα με το εν λόγω μοντέλο την ανάθεση των σχετικών υπηρεσιών επιβλέπει μια ένωση, στην οποία συμμετέχουν, τόσο οι ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης όσο και οι εταιρίες οι οποίες δραστηριοποιούνται στην ευρύτερη αγορά της διαφήμισης,όπως οι διαφημιστικές εταιρίες, οι μεσίτες διαφημιστικών μέσων (mediashops), κ.τ.λ. Εν προκειμένω, η ΑΕΜΑΡ επιλέγει μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας την εταιρία η οποία θα διεξάγει την έρευνα μέτρησης 58 Βλ. απάντηση της ερώτησης 1 στην παροχή επεξηγήσεων κατά το άρθρο 39 παρ. 1 ζ του ν. 3959/2011, τις οποίες παρείχε η εταιρία MRBHellas κατά τη διάρκεια επιτόπιου ελέγχου που διενεργήθηκε στα γραφεία της εταιρίας από κλιμάκιο της ΓΔΑ στις 10.04.
76. 59 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9511/03.12.2013 επιστολή της MRB. 60 Εξάλλου και σε σχετική ερώτηση αναφορικά με το κατά πόσον η έρευνα TGI λειτουργεί ως «νόμισμα της αγοράς» στις χώρες στις οποίες χρησιμοποιείται, η MRB αναφέρει ότι δεν χρησιμοποιείται ως τέτοιο, καθώς δεν αποτελεί έρευνα μέτρησης μέσων ενημέρωσης. 61 Όπως αναφέρει σχετικά η MRB στην υπ’ αριθμ. πρωτ. 1094/31.01.2014 επιστολή της, το TGI αποτελεί ερευνητικό εργαλείο για “mediaconsumption”, δηλαδή αφορά στην αξιολόγηση των μέσων ενημέρωσης ως προϊόντων, στη βάση στοιχείων δημογραφικών, τρόπου ζωής (lifestyle) και ψυχογραφικών χαρακτηριστικών (socialvalues), κατά τον τρόπο που ισχύει για τα καταναλωτικά προϊόντα. Η εν λόγω διερεύνηση αποτελεί εργαλείο σχεδιασμού στρατηγικής marketing. Αντίθετα, η έρευνα ακροαματικότητας BARI της FOCUS αποτελεί έρευνα μέτρησης μέσων ενημέρωσης, προκειμένου να γίνει ο επιμερισμός της διαφημιστικής δαπάνης στο ραδιόφωνο. Επιπροσθέτως, η μεθοδολογία και ο σχεδιασμός των δύο ερευνών διαφέρει σημαντικά, καθώς κάθε μία από τις εν λόγω έρευνες επιτελεί διαφορετικό σκοπό. Συγκεκριμένα το TGI βασίζεται σε μηνιαία δειγματοληψία (μόνο μία εβδομάδα το μήνα), πραγματοποιούνται προσωπικές συνεντεύξεις (face-to-face) και χρησιμοποιείται ερωτηματολόγιο γενικού τύπου. Αντίθετα, για την έρευνα BARI η συλλογή των στοιχείων γίνεται με καθημερινή δειγματοληψία μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων με ειδικού τύπου ερωτήσεις που αφορούν στην λεπτομερή ανασύνθεση ανά 15λεπτο της ακροαματικότητας των σταθμών για την προηγούμενη μέρα. Επιπροσθέτως, όπως αναφέρει σχετικά η MRB, «ένας από τους βασικούς λόγους, που η εταιρεία μας είχε αποφασίσει να συμμετάσχει σε Ένωση με την εταιρεία FOCUSAE στον προηγούμενο και εν τέλει ακυρωθέντα διαγωνισμό της ΑΕΜΑΡ ήταν και η επιδίωξή της να αποκτήσει σχετική τεχνογνωσία στη συγκεκριμένη έρευνα/μέτρηση της ραδιοφωνικής ακροαματικότητας, αποκλειστική μέθοδο μέτρησης που ετίθετο από την ΑΕΜΑΡ». 62 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.5232 – WPP/TNS, παρ. 30, όπου γίνεται αναφορά στα εναλλακτικά επιχειρηματικά μοντέλα τα οποία χρησιμοποιούνται σε σχέση με τις μετρήσεις τηλεθέασης (TAM). Συγκεκριμένα, στην εν λόγω απόφαση γίνεται διάκριση μεταξύ των μοντέλων: (i) JIC (κατά τον τρόπο που αναλύεται σχετικά στην παρούσα), (ii) “MediaOwner” (MO), όπου ο πάροχος ενός μέσου ή ένωση παρόχων επιλέγει τον προμηθευτή των σχετικών μετρήσεων μέσων ενημέρωσης μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας και (iii) “ProprietaryService” (PS), όπου ο προμηθευτής των μετρήσεων μέσων ενημέρωσης διενεργεί την εν λόγω έρευνα για δικό του σκοπό. Η ανωτέρω διάκριση των επιχειρηματικών μοντέλων δύναται να εφαρμοστεί και στις λοιπές αγορές μέτρησης μέσων ενημέρωσης πέραν της τηλεθέασης, καθώς οι δομές των αγορών που αφορούν στην ακροαματικότητα και στην αναγνωσιμότητα είναι αντίστοιχες. 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών Αττικής, σύμφωνα με τους όρους και τις προδιαγραφές που προβλέπονται στη σχετική διαγωνιστική διαδικασία την οποία προκηρύσσει. Ειδικότερα:
77. Η ΑΕΜΑΡ63,μια μη κερδοσκοπική αστική εταιρία,ιδρύθηκε το 2005 από την Ένωση Ιδιοκτητών Ιδιωτικών Ραδιοφωνικών Σταθμών Αθηνών (εφεξής ΕΙΙΡΑ) και την Ένωση Εταιριών Διαφήμισης-Επικοινωνίας Ελλάδος (ΕΔΕΕ)64, με σκοπό την ανάθεση σε τρίτο φυσικό ή νομικό πρόσωπο νέου και ενιαίου συστήματος μέτρησης ακροαματικότητας των ραδιοφωνικών σταθμών που εκπέμπουν νόμιμα στην περιφέρεια του νομού Αττικής, τον καθορισμό των προδιαγραφών της έρευνας και τον έλεγχο των αποτελεσμάτων της
78. Η ΑΕΜΑΡ, προς εκπλήρωση του σκοπού της, προκηρύσσει σχετικούς διαγωνισμούς. Συνοπτικά, η διαγωνιστική διαδικασία αποτελείται από τα ακόλουθα στάδια66:

(1)Δημοσίευση της σχετικής προκήρυξης για τη μέτρηση της ακροαματικότητας από την ΑΕΜΑΡ, στην οποία περιλαμβάνονται όλες οι πληροφορίες που αφορούν στο έργο και τη διαδικασία.

(2)Υποβολή των προσφορών από τις εταιρίες ή/και ενώσεις-κοινοπραξίες αυτών.

(3)Αποσφράγιση των υποβληθεισών προσφορών και συγκεκριμένα του φακέλου, της τεχνικής και της οικονομικής προσφοράς σε τρία χωριστά στάδια.

(4)Ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της συνολικής αξιολόγησης των προσφορών και κατακύρωση του διαγωνισμού στον συμμετέχοντα με την υψηλότερη βαθμολογία, ο οποίος καλείται να προσκομίσει τα αναφερόμενα στην προκήρυξη στοιχεία και να υπογράψει τη σχετική σύμβαση. 51. Στις 22.09.2005 η ΑΕΜΑΡ προκήρυξε διαγωνισμό67, στον οποίον ανακηρύχθηκε ως ανάδοχος η FOCUS68,69, για την υλοποίηση έρευνας με τίτλο «Έρευνα ΑΕΜΑΡ BARI Ακροαματικότητα Ραδιοφώνου Ν. Αττικής» (εφεξής και BARI Ρ/Φ Αττικής). Οι σχετικές 63 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 επιστολή της ΑΕΜΑΡ. Η ΕΔΕΕ ιδρύθηκε το 1968 με στόχο να αποτελέσει το επαγγελματικό όργανο που θα εκπροσωπεί τη διαφημιστική αγορά στην Ελλάδα. Το 2000 τα μέλη της ΕΔΕΕ αποφάσισαν τη διεύρυνση της ένωσης και τη μετεξέλιξή της σε έναν φορέα που εκπροσωπεί τον ευρύτερο κλάδο της επικοινωνίας στην Ελλάδα. Τα μέλη της ΕΔΕΕ περιλαμβάνουν διαφημιστικές επιχειρήσεις, εταιρίες δημοσίων σχέσεων, δημοσίων υποθέσεων, εταιρίες προβολής, οργάνωσης και εκμετάλλευσης χορηγιών, εταιρίες eventmarketing, εταιρίες προγραμματισμού μέσων και αγοράς χώρου-χρόνου, εταιρίες άμεσου και interactivemarketing, σχεδιασμού και υλοποίησης προωθητικών ενεργειών, εταιρίες αθλητικού marketing καθώς και εταιρίες branding και design (βλ. ιστοσελίδα www.edee.gr). 65 Βλ. σχετικά και άρθρο 4 του ν. 3592/2007 «Συγκέντρωση και αδειοδότηση Επιχειρήσεων Μέσων Ενημέρωσης και άλλες διατάξεις». 66 Βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 της ΑΕΜΑΡ. 67 Στον εν λόγω διαγωνισμό προσφορές υπέβαλαν οι εξής εταιρίες/ενώσεις:

(1)Αθηναϊκό Κέντρο Ερευνών FocusA.E.E. (ήδη FocusBariA.E.),

(2)MRB Hellas Γραφείο Έρευνας Αγοράς Α.Ε.,

(3)[…] και

(4)[…]. 68 Βλ. την από 13.01.2006 επιστολή της ΑΕΜΑΡ προς την εταιρία FOCUS και το από 02.01.2006 πρακτικό του Δ.Σ. της ΑΕΜΑΡ. 69 Για τους λόγους που κατά την άποψη της MRB ανάδοχος του έργου ανακηρύχθηκε η FOCUS, βλ. απάντηση της ερώτησης 1 στην παροχή επεξηγήσεων κατά το άρθρο 39 παρ. 1 ζ του ν. 3959/2011 κατά τη διάρκεια επιτόπιου ελέγχου που διενεργήθηκε στα γραφεία της εταιρίας από κλιμάκιο της ΓΔΑ στις 10.04.

1. Επίσης, βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 9511/03.12.2013 της MRB. 64 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συμβάσεις που υπογράφηκαν την 01.08.2006ήταν τριμερείς, μεταξύ της ΑΕΜΑΡ ως αρχής ανάθεσης του έργου, της FOCUS ως αναδόχου του έργου και έκαστου ραδιοφωνικού σταθμού ως τρίτου συμβαλλόμενου. Όπως προβλεπόταν στις σχετικές συμβάσεις, η διάρκεια των επίσημων μετρήσεων ήταν 24 μήνες70, με ημερομηνία έναρξης αυτών την 21η.03.2006 και λήξης αυτών την 20η.03.2008 με δυνατότητα διετούς παράτασης (μέχρι την 31.03.2010)
3. Εντέλει, οι σχετικές συμβάσεις παρέμειναν σε ισχύ έως το 2014, μέσω διαδοχικών παρατάσεων. Συγκεκριμένα, στις 16.03.2010, ενόψει της λήξης στις 31.03.2010 των προαναφερόμενων συμβάσεων, παρατάθηκε με επιστολή της ΑΕΜΑΡ η ανάθεση του σχετικού έργου με τους όρους τωνεν λόγω συμβάσεων72, πρακτικήπου ακολουθήθηκε έως και το 201473, λόγω και της κήρυξης άγονου του διαγωνισμού που προκυρήχθηκε το
5. Συγκεκριμένα, στις 08.12.2010 η ΑΕΜΑΡ προκήρυξε νέο διαγωνισμό μέτρησης ραδιοφωνικής ακροαματικότητας Αττικής. Στο διαγωνισμό συμμετείχαν, μεταξύ άλλων74, οι εταιρίες FOCUS-MRB ως ένωση εταιριών. Οι προαναφερόμενες εταιρίες υπέγραψαν από κοινού στις 02.02.2011 συμφωνητικό με τίτλο «Ιδιωτικό Συμφωνητικό Σύστασης Ένωσης Εταιριών», στο οποίο ορίζονταν τα ποσοστά συμμετοχής έκαστου μέλους της ένωσης σε αυτήν και συγκεκριμένα προβλεπόταν ότι η FOCUS συμμετέχει κατά […]% και η MRB κατά […]%. O διαγωνισμός, ωστόσο, κηρύχθηκε άγονος από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΑΕΜΑΡ, σύμφωνα με το πρακτικό της συνεδρίασης της 07.02.
6. Όπως αναφέρει σχετικά η ΑΕΜΑΡ, ο διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος κυρίως διότι, αφενός οι επικρατέστεροι ανάδοχοι του διαγωνισμού που προκηρύχθηκε το 2005 (δηλ. οι εταιρίες FOCUS και MRB) κατέθεσαν στο διαγωνισμό του 2010 κοινή προσφορά (ως κοινοπραξία),«γεγονός που δημιούργησε εύλογα την εντύπωση ότι η προσφορά τους θα ήταν ακριβότερη και επομένως δυσβάσταχτη για τους Ραδιοφωνικούς Σταθμούς/μέλη [της ΑΕΜΑΡ]» και αφετέρου «δεν θα υπήρχε ουσιαστικός ανταγωνισμός και στον τομέα των τεχνικών προσφορών» λόγω έλλειψης ουσιαστικού ανταγωνισμού μεταξύ των εταιριών που κατέθεσαν την κοινή προσφορά
7. 70 Η έρευνα BARI Ρ/Φ Αττικής πραγματοποιείται μέσω τηλεφωνικών συνεντεύξεων σε ετήσιο δείγμα 56.700 ατόμων (ημερήσια ανανεούμενο δείγμα 180 ατόμων), ηλικίας 13-70 ετών, που διαμένουν στο Νομό Αττικής (με εξαίρεση τους κατοίκους των Δήμων/Κοινοτήτων Κυθήρων, Μεθάνων, Πόρου, Σπετσών, Τροιζήνας, Ύδρας, Αγκιστρίου και Αντικυθήρων). Για την πραγματοποίησή της γίνεται χρήση δομημένου ερωτηματολογίου. Η έρευνα διεξάγεται καθημερινά, 7 ημέρες την εβδομάδα, για 45 εβδομάδες ετησίως. Παραδίδονται μηνιαίες και τριμηνιαίες εκθέσεις αποτελεσμάτων και αντίστοιχα δελτία τύπου, ενώ παρέχεται εβδομαδιαία επικαιροποίηση των στοιχείων σε ειδικό λογισμικό που χρησιμοποιείται από τους χρήστες της έρευνας και τριμηνιαία έκδοση λογισμικού για την αξιολόγηση διαφημιστικών πλάνων. Η παράδοση των αποτελεσμάτων γίνεται προς τους καθορισμένους από την ΑΕΜΑΡ παραλήπτες, με ευθύνη της εταιρίας που είναι ανάδοχος του έργου, εν προκειμένω της FOCUS (βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9004/15.11.2013 επιστολή της FOCUS). 71 […]. 72 Βλ. σχετικά με την εν λόγω πρακτική την υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 επιστολή της ΑΕΜΑΡ. 73 Βλ. την από 29.11.2013 επιστολή παράτασης, την οποία ακολούθησαν άλλες 7, με τελευταία αυτήν της 01ης.09.
8. Βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 7027/26.09.2014 της ΑΕΜΑΡ. 74 Στο διαγωνισμό προσφορές υπέβαλαν

(1)η κοινοπραξία FOCUSBARIA.E.-MRBHELLASA.E.,

(2)[…] και

(3)[…]. 75 Βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 της ΑΕΜΑΡ. 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

1. Όσον αφορά στις λοιπές εταιρίες έρευνας αγοράς που ρωτήθηκαν σχετικά με τους λόγους για τους οποίους δεν συμμετείχαν στονανωτέρω διαγωνισμό, οι περισσότερες εξ αυτών (19 απότις 25) ανέφεραν: (α) έλλειψη εμπορικού ενδιαφέροντος για το συγκεκριμένο τομέα μετρήσεων τη χρονική στιγμή διενέργειας του διαγωνισμού, (β) μη δραστηριοποίηση στον συγκεκριμένο τομέα έρευνας ή (γ) φόρτο εργασίας κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο διεξαγωγής του διαγωνισμού.
2. Στις 29.07.2013 η ΑΕΜΑΡ προκήρυξε ανοικτό διαγωνισμό για την επιλογή αναδόχου του έργου «Μέτρηση της Ραδιοφωνικής Ακροαματικότητας στην Αττική» για συνολική διάρκεια που δεν θα ξεπερνά τους 38 μήνες. Προτάσεις κατατέθηκαν αυτοτελώς από τις εταιρίες: (α) FOCUSBARIA.E. και (β) MRBHELLASA.E. Ο εν λόγω διαγωνισμός ολοκληρώθηκε στις 26.02.201476, με την ανάδειξη της εταιρίαςFOCUS ως ανάδοχου του έργου.
3. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι διαγωνισμοί που έχει προκηρύξει η ΑΕΜΑΡ από το 2005 και έκτοτε, καθώς και οι παρατάσεις αυτών, οι οποίες αναφέρθηκαν ανωτέρω. Ημερομηνία 22.09.2005 16.03.2010 08.12.2010 13.12.2010 30.05.2011 22.12.2011 07.02.2012 23.03.2012 27.06.2012 20.12.2012 01.04.2013 07.06.2013 29.07.2013 01.10.2013 Διαγωνισμός ΑΕΜΑΡ_2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Διαγωνισμός ΑΕΜΑΡ_2010 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Πρακτικό Δ.Σ. Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Διαγωνισμός ΑΕΜΑΡ_2013 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 29.11.2013 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 26.02.2014 Διαγωνισμός ΑΕΜΑΡ 2013 07.03.2014 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 76 Ημερ. Υπογραφής Σύμβασης/Παράτασης 01.08.2006 (και έκτοτε) Ημερ. Λήξης Σύμβασης/Παράτασης 31.03.2010 16.03.2010 31.12.2010 ΑΓΟΝΟΣ 13.12.2010 31.05.2011 30.05.2011 31.12.2011 22.12.2011 31.03.2012 Κήρυξη διαγωνισμού 2010 ως άγονου 23.03.2012 30.06..2012 27.06.2012 31.12.2012 20.12.2012 31.03.2013 01.04.2013 30.06.2013 07.06.2013 30.09.2013 Προκήρυξη Διαγωνισμού 01.10.2013 30.11.2013 28.02.2014 (ή σε νωρίτερο χρόνο κατά τον οποίο θα 29.11.2013 ανακηρυχθεί ανάδοχος από το διαγωνισμό 2013) Ολοκλήρωση διαγωνισμού - Πρακτικό Δ.Σ.: Κατακύρωση διαγωνισμού στην εταιρία FOCUS 07.03.2014 31.03.2014 Βλ. πρακτικό Δ.Σ. της ΑΕΜΑΡ της 26ης.02.2014 (επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 7027/26.09.2014 της ΑΕΜΑΡ). 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 02.04.2014 07.05.2014 30.05.2014 01.07.2014 29.07.2014 01.09.2014 07.10.201477 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Παράταση Ισχύος Σύμβασης Διαγωνισμού 2005 Διαγωνισμός ΑΕΜΑΡ 2013 02.04.2014 30.04.2014 07.05.2014 31.05.2014 30.05.2014 30.06.2014 01.07.2014 31.07.2014 29.07.2014 31.08.2014 01.09.2014 30.09.2014 Υπογραφή τριμερών ΑΕΜΑΡ-Ρ/Φ Σταθμού συμβάσεων μεταξύ FOCUS-
4. Όπως προαναφέρθηκε, κατά τη διάρκεια της περιόδου 2005-2014, εκτός της FOCUS, έρευνες μέτρησης ακροαματικότητας ραδιοφωνικών σταθμών της Αττικής έχουν κατά καιρούς διενεργήσει διάφορες εταιρίες έρευνας αγοράς, όπως οι εταιρίες KΑΠΑ Research και η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΚΟΠΙΚΗ. Πρόκειται, ωστόσο, όχι για έρευνες σε συνεχή βάση, αλλά για μεμονωμένεςad-hoc μετρήσεις, που διεξήχθηκαν είτε κατόπιν σχετικού αιτήματος ρ/φ σταθμού και καλύπτουν συγκεκριμένη χρονική περίοδο, είτε με πρωτοβουλίατης ίδιαςτης εταιρίας ερευνών για περιορισμένο χρονικό διάστημα και με συγκεκριμένο σκοπό. Εξάλλου, όπως αναφέρει σχετικά η εταιρία MRB78«[η] ΑΕΜΑΡ είναι ο μόνος φορέας αυτή τη στιγμή η οποία προκηρύσσει διαγωνισμούς στο ραδιόφωνο, παρά το γεγονός ότι οι αποφάσεις της ΑΕΜΑΡ δεν δεσμεύουν άλλες εταιρίες ερευνών να υλοποιήσουν σχετικές έρευνες και να προσπαθήσουν να τις πουλήσουν στα αντίστοιχα ΜΜΕ. Στην αγορά επίσης είναι εφικτό μία εταιρία ερευνών να υλοποιήσει σχετική έρευνα κατά παραγγελία συγκεκριμένου ΜΜΕ. Παρ’ όλα αυτά για λόγους δεοντολογικούς δεν είναι εύκολο στην αγορά να υλοποιηθούν και να «πιάσουν τόπο» οι σχετικές έρευνες αν δεν περνούν μέσα από την ΑΕΜΑΡ». Η δε ΑΕΜΑΡ σε σχετική απάντησή της79 επισημαίνει ότι η ελληνική αγορά δεν είναι εύκολο να αντέξει οικονομικά περισσότερες έρευνες και, ως εκ τούτου, είναι συνήθης η ύπαρξη κοινών συστημάτων μέτρησης στις έρευνες που αφορούν μέσα ενημέρωσης
5. 4.4.
6. Μέτρηση Ραδιοφωνικής Ακροαματικότητας Ραδιοφωνικών Σταθμών Θεσσαλονίκης
7. Το επιχειρηματικό μοντέλο μετρήσεων διαφοροποιείται στη Θεσσαλονίκη σε σχέση με αυτό της Αττικής. Συγκεκριμένα, στη Θεσσαλονίκη υπογράφονται διμερείς81 συμβάσεις μεταξύ της εταιρίας έρευνας αγοράς που διεξάγει την έρευνα ακροαματικότητας (εν προκειμένω τη FOCUS) με έκαστο ραδιοφωνικό σταθμό που εκπέμπει στη συγκεκριμένη περιοχή (εν 77 Βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 8323/19.11.2014 της ΑΕΜΑΡ. Βλ. απάντηση της ερώτησης 1 στην παροχή επεξηγήσεων κατά το άρθρο 39 παρ. 1 ζ του ν. 3959/2011, τις οποίες παρείχε κατά τη διάρκεια επιτόπιου ελέγχου που διενεργήθηκε στα γραφεία της εταιρίας από κλιμάκιο της ΓΔΑ στις 10.04.
8. 79 Βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 της ΑΕΜΑΡ. 80 Βλ. αναλυτικότερα την υπ’ αριθμ. πρωτ. 289/10.01.2014 επιστολή της ΑΕΜΑΡ. 81 Για την αναγκαιότητα ύπαρξης κοινού συστήματος μέτρησης ακροαματικότητας και στη Θεσσαλονίκη, βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 1710/21.02.2014 της REALMEDIA ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Α.Ε. η οποία λειτουργεί το ραδιοφωνικό σταθμό REALFMThessaloniki. 78 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προκειμένω στη Θεσσαλονίκη), χωρίς τη διενέργεια διαγωνιστικής διαδικασίας από κάποιον κεντρικό φορέα διαχείρισης.
9. Οι μετρήσεις της Θεσσαλονίκης διενεργούνται από την εταιρία FOCUS82 από το
10. Όπως αναφέρει σχετικά η FOCUS, η έρευνα πραγματοποιείται βάσει προδιαγραφών που συμφωνούνται με τους συμβαλλόμενους ραδιοσταθμούς με τους οποίους υπογράφονται και οι σχετικές συμβάσεις
11. 4.4.
12. Μέτρηση Ραδιοφωνικής Ακροαματικότητας Ραδιοφωνικών Σταθμών Περιφέρειας
13. Τα επιχειρηματικά μοντέλα που χρησιμοποιούνται για τις μετρήσεις ακροαματικότητας στην περιφέρεια είναι το μεν πρώτο ανάλογο του “MO”, το δε δεύτερο του “PS”. Ειδικότερα στη μεν πρώτη περίπτωση η ένωση ραδιοφωνικών σταθμών περιφέρειας (Πανελλήνια Ένωση Ιδιοκτητών Ραδιοφωνικών Σταθμών - εφεξής και ΠΕΙΡΑΣ84) επιλέγει μέσω σχετικής διαδικασίας την εταιρία ερευνών (ή ένωση/κοινοπραξία αυτών), η οποία θα διενεργήσει τις σχετικές μετρήσεις για λογαριασμό της. Στη δε δεύτερη περίπτωση, δηλ. όταν η ένωση των ιδιωτικών ραδιοσταθμών δεν προχωρήσει στη διενέργεια της σχετικής διαδικασίας, έκαστος ραδιοφωνικός σταθμός μπορεί να συμβληθεί απευθείας με την εταιρία ερευνών που διεξάγει τις σχετικές μετρήσεις.
14. Το 2005, μετά από απόφαση και εντολή της Γενικής Συνέλευσης της ένωσης, το Δ.Σ. της ΠΕΙΡΑΣ μεσολάβησε για τη σύνταξη σύμβασης-πλαισίου για απευθείας ανάθεση μέτρησης ακροαματικότητας στην εταιρία ερευνών ΚΑΠΑ Research
15. Με βάση την εν λόγω σύμβαση-πλαίσιο καταρτίστηκαν στη συνέχεια επιμέρους συμβάσεις μεταξύ αφενός έκαστου ραδιοφωνικού σταθμού της περιφέρειας που τυγχάνει και μέλος της ΠΕΙΡΑΣ και αφετέρου της ΚΑΠΑ Research. Αντικείμενο της έρευνας ήταν η μέτρηση της ραδιοφωνικής ακροαματικότητας στην περιφέρεια. Όπως αναφέρει σχετικά η ΠΕΙΡΑΣ, «[τ]ο ερωτηματολόγιο της έρευνας θα είναι προκαθορισμένο και οι όποιες αλλαγές σε αυτό θα γίνονται με τη σύμφωνη γνώμη της ΠΕΙΡΑΣ. […]. Η δημοσίευση των αποτελεσμάτων θα πραγματοποιείται με τη σύμφωνη γνώμη της ΠΕΙΡΑΣ […]. Η ΚΑΠΑ Research θα εκδίδει βεβαίωση ακροαματικότητας μόνο σε ραδιοφωνικούς σταθμούς που είναι συνδρομητές της έρευνας»
16. Η σχετική έρευνα διεξήχθη για ένα χρόνο και αφορούσε τους νομούς Ηρακλείου, Δωδεκανήσου και Κορίνθου.
17. Το 2006 η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας – Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης προκήρυξε διαγωνισμό για την ανάθεση υπηρεσιών στα πλαίσια του έργου «Διεξαγωγή τηλεφωνικών ερευνών για την αναγνωσιμότητα των περιφερειακών εφημερίδων καθώς και την 82 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9004/15.11.2013 επιστολή της FOCUS. Σύμφωνα με αντίγραφα των συμβάσεων που υπέγραψε η εταιρία FOCUS με ρ/φ σταθμούς που εκπέμπουν στη Θεσσαλονίκη και τα οποία προσκόμισαν οι ρ/φ σταθμοί στους οποίους απευθύνθηκε η ΓΔΑ, οι τεχνικές προδιαγραφές της έρευνας «BARI» καθορίζονταν σε συνεργασία με την Ε.Ι.Ι.Ρ.Θ. (ΕΝΩΣΗ ΙΔΙΟΚΤΗΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΡΑΔΙΟΣΤΑΘΜΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ) για το 2011, ενώ δεν υπάρχει αντίστοιχη αναφορά για την Ε.Ι.Ι.Ρ.Θ. στις συμβάσεις που αφορούσαν τα έτη 2012 και
18. 84 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 161/08.01.2014 επιστολή της ΠΕΙΡΑΣ. 85 Βλ. επιστολή υπ’ αριθμ. πρωτ. 161/08.01.2014 της ΠΕΙΡΑΣ. 86 Ωστόσο, από το υπόδειγμα της σύμβασης μεταξύ της ΚΑΠΑ Research και εκάστου ραδιοφωνικού σταθμού που επισυνάπτεται στην επιστολή της ΠΕΙΡΑΣ δεν προκύπτουν οι εν λόγω συμφωνίες. 83 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ θεαματικότητα και ακροαματικότητα των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών σταθμών αντίστοιχα της περιφέρειας». Ο εν λόγω διαγωνισμός κατακυρώθηκε στην ένωση των εταιριών MRB – VPRC–METRONANALYSIS. Η έρευνα είχε περιορισμένη διάρκεια και κάλυπτε το διάστημα 16.01.2007-29.04.2007, για 49 νομούς της χώρας. Αντίστοιχο διαγωνισμό προκήρυξε η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας-Ενημέρωσης και το 2009, ωστόσο ο εν λόγω διαγωνισμός δεν ολοκληρώθηκε.
19. Η εταιρία FOCUS87 πραγματοποιεί από το 1990 έρευνες μετρήσεων ΜΜΕ (ακροαματικότητα, αναγνωσιμότητα, τηλεθέαση) για την περιφέρεια με δική της πρωτοβουλία σε συνεχή βάση. Όπως και στην περίπτωση των συμβάσεων μέτρησης ακροαματικότητας της Θεσσαλονίκης, έτσι και στην περίπτωση της περιφέρειας οι σχετικές συμβάσεις είναι διμερείς και υπογράφονται μεταξύ της FOCUS και έκαστου ραδιοφωνικού σταθμού που επιθυμεί να λαμβάνει τα αποτελέσματα των μετρήσεων της έρευνας.
20. ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 5.
21. Συμφωνητικά μεταξύ FOCUS και MRB
22. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, οι εταιρίες έρευνας αγοράς FOCUS και MRB κατέθεσαν από κοινού προσφορά στο πλαίσιο της διεκδίκησης του έργου μέτρησης ραδιοφωνικής ακροαματικότητας Αττικής μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας, που προκήρυξε η ΑΕΜΑΡ στις 08.12.
23. Ενόψει της διεκδίκησης του εν λόγω έργου, οι ως άνω αναφερόμενες εταιρίες υπέγραψαν στις 02.02.2011 τα κατωτέρω έγγραφα:

(1)«ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ» (εφεξής και συμφωνητικό σύστασης κοινοπραξίας)και

(2)«ΜΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΜΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΜΕΛΩΝ ΕΝΩΣΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ» (εφεξής και συμφωνητικό ρύθμισης σχέσεωνμελών ένωσης).

1. Στο πρώτο έγγραφο («ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ»), το οποίο υποβλήθηκε στην ΑΕΜΑΡ, μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι το ποσοστό συμμετοχής έκαστου των μελών της ένωσης σε αυτήν ορίζεται ως ακολούθως: FOCUSBARI […]% και MRB […]%. Επιπροσθέτως, στον 4ο όρο του σχετικού συμφωνητικού αναφέρεται ότι […].
2. Στο συμφωνητικό ρύθμισης σχέσεων μελών ένωσης («ΜΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΜΟ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΜΕΛΩΝ ΕΝΩΣΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ»), μεταξύ άλλων και συγκεκριμένα στην παράγραφο υπ’ αριθμ. 2 αυτού, αναφέρεται ότι […]88,[…].
3. Περαιτέρω, στην παράγραφο υπ’ αριθμ. 3 του Συμφωνητικού αναφέρεται ότι […].
4. Στην υπ’ αριθμ. 6 παράγραφο του εν λόγω Συμφωνητικού αναφέρεται ότι […]. 87 88 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 9004/15.11.2013 επιστολή της FOCUS. Εννοείται το «ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ». 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 5.
5. Λοιπά Ευρήματα
6. Σποραδικές επαφές μεταξύ των εμπλεκομένων εταιριών προκύπτουν από τα στοιχεία του φακέλου από το
8. Για την υπό κρίση περίοδο, ήτοι κατόπιν προκήρυξης του διαγωνισμού του 2010 από την ΑΕΜΑΡ, προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου σημαντικός αριθμός ηλεκτρονικών μηνυμάτων (e-mails) τα οποία αντηλλάγησαν είτε μεταξύ των στελεχών των εμπλεκόμενων εταιριών σχετικά με τονεν λόγω διαγωνισμό, είτε εσωτερικά εντός έκαστης εταιρίας με θέματα τα οποία αφορούσαν στο εν λόγω έργο. Σημαντικός αριθμός από τα προαναφερθέντα ηλεκτρονικά μηνύματα αφορούσε σε τεχνικά θέματα σχετικά με την πρόταση (proposal) την οποία κατέθεσαν από κοινού οι δύο εταιρίες στο σχετικό διαγωνισμό.
9. Ορισμένα αφορούσαν στους όρους που περιλαμβάνονταν στο μεταξύ τους συμφωνητικό ρύθμισης σχέσεωνμελών ένωσης. Ειδικότερα, […] (στέλεχος της FOCUS) με μήνυμα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail), το οποίο απέστειλε στις 17.01.2011, προς τους […] της MRB με θέμα «Διαγωνισμός ΑΕΜΑΡ – Ιδιωτικό συμφωνητικό»90, προώθησε τα προσχέδια του συμφωνητικού σύστασης της ένωσης των εταιριών και του συμφωνητικού ρύθμισης σχέσεων αυτών. Στο προσχέδιο του συμφωνητικού ρύθμισης σχέσεων των μελών της ένωσης και συγκεκριμένα στην παράγραφο Β.2.α. αναφέρεται ότι […].
10. Στην παράγραφο Β.2.β. αναφέρεται ότι […].
11. Στη δε παράγραφο Β.3 αναφέρεται το ύψος της ποινικής ρήτρας την οποία θα κληθεί να καταβάλει έκαστο εκ των συμβαλλομένων μέρων σε περίπτωση μη τήρησης των υποχρεώσεων και των δεσμεύσεων του, κατά τον τρόπο που περιγράφονται ανωτέρω στο εν λόγω συμφωνητικό. Συγκεκριμένα προβλέπεται ότι […].
12. Οι ανωτέρω όροι δεν συμπεριελήφθηκαν στο τελικό κείμενο του δεύτερου συμφωνητικού που υπέγραψαν οι FOCUS και MRB στις 02.02.
14. Μεταγενέστερα, εντός της ίδιας ημέρας (17.01.2011) […] σε μήνυμα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το οποίο απέστειλε προς […]91 […] με θέμα «ΑΕΜΑΡ Συμφωνητικά»92, αναφέρθηκε στις διαφωνίες που έχει αναφορικά με τους προαναφερόμενους όρους του συμφωνητικού και τις θέσεις που πρέπει να λάβει στις σχετικές διαπραγματεύσεις η MRB, ώστε να επιτευχθεί τόσο η τροποποίησή του υπέρ της MRB όσο και η ολοκλήρωση της συμφωνίας. Συγκεκριμένα στο σημείο 2 του εν λόγω μηνύματος αναφέρεται ότι […]. 89 Βλ. τα τετράδια σημειώσεων […] της MRB) με ημερομηνίες 23.01.2008 και 14.03.2008, όπου αναφέρεται αντίστοιχα […] [έγγραφα έλεγχου με κωδικούς MRB_A και MRB_Β αντίστοιχα], έγγραφο με ημερομηνία 16.12.2008 περί συνάντησης των εταιριών έρευνας αγοράς με εκπροσώπους της επιτροπής των μέσων ενημέρωσης της ΕΔΕΕ, κατόπιν της οποίας έγινε συζήτηση μεταξύ των εταιριών FOCUS και MRB για πιθανή συνεργασία στα πλαίσια σύνδεσης των ερευνών των δύο εταιριών (TGI και BARI) [έγγραφο ελέγχου με κωδικό MRB_Z] και σημείωση στο ημερολόγιο […] με ημερομηνία 23.07.2010 και ώρα 13.00 με το όνομα […] [έγγραφο ελέγχου με κωδικό MRB_ΣΤ]. 90 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
15. 91 Όπως αναφέρθηκε στην ενότητα 2.2, […]. 92 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
16. 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
17. Στις 19.01.2011 […] απέστειλε νέο μήνυμα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προς […] με θέμα «Συμφωνητικό με FOCUS»93, προκειμένου να […] ενημερώσει σχετικά με την έκβαση συνάντησης στα γραφεία της FOCUS. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις 18.01.2011 στις 14:00 στα γραφεία της FOCUS, όπως προκύπτει από τη σχετική σημείωση στο ημερολόγιο 94 […] .[…] αναφέρει μεταξύ άλλων στο κείμενό […] και συγκεκριμένα στο σημείο 3 του εν λόγω ηλεκτρονικού μηνύματος τα εξής: […].
18. Στο ίδιο ηλεκτρονικό έγγραφο στο σημείο 5 γίνεται αναφορά στα θέματα στα οποία συμφώνησαν οι δύο πλευρές στη συνάντηση. Στο 4ουπο-σημείο αναφέρεται η δέσμευση που αναλαμβάνει η MRB όσον αφορά τις μετρήσεις που διενεργεί η FOCUS στη Θεσσαλονίκη. Συγκεκριμένα αναφέρεται: «[…]». Επίσης, σύμφωνα με το 5ουπο-σημείο η MRB δε δεσμεύεται για τον περιφερειακό τύπο. Τέλος, τα δύο μέρη συμφώνησαν στην μεταξύ τους κατανομή των διαφόρων εργασιών και των ποσών ως εξής: «[…]».
19. Στο σημείο 6 του ίδιου εγγράφου […] αναφέρει ότι «[…]».
20. Στις 31.01.2011 σε μήνυμα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το οποίο απέστειλε […] (MRB)95 […], κοινοποιούμενο […], με θέμα «MRBHellas Α.Ε.»96, μεταξύ άλλων […] έκανε αναφορά στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στη συνεργασία τους με τη FOCUS. Ειδικότερα, αναφέρεται ως ακολούθως: «[…]».
21. Την ίδια δε ημερομηνία (31.01.2011) σε μεταγενέστερο μήνυμα, το οποίο απέστειλε […] προς το στέλεχος της εταιρίας […]με θέμα «Re: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΕΜΑΡ-ΠΡΟΤΑΣΗΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΕΣ»97, […]απευθυνόμενος σε στελέχη της εταιρίας […] που θα συμμετέχουν στην ομάδα έργου που αφορά στο διαγωνισμό της ΑΕΜΑΡ από την πλευρά της MRB, καθώς και […] καταλήγει ότι […]».
22. Αργότερα, εντός της ίδιας ημέρας (31.01.2011) […] απέστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα […] με θέμα «ΑΕΜΑR»98και αντικείμενο ζητήματα σχετικά με τη σύνταξη της πρότασης που θα κατέθεταν από κοινού οι δύο εταιρίες. Στο κλείσιμο του μηνύματός του […]αναφέρει προς […] ότι «[η] τελική και αποφασισμένη στρατηγική από την δική μας πλευρά είναι να ακολουθούμε τις δικές σας οδηγίες».
23. Μετά από αλλεπάλληλες προφορικές και τηλεφωνικές συζητήσεις μεταξύ των εκπροσώπων των εταιριών FOCUS και MRB, οι οποίες επιβεβαιώνονται από σχετικά έγγραφα99, οι εταιρίες υπέγραψαν στις 02.02.2011 αφενός το συμφωνητικό σύστασης ένωσης εταιριών και αφετέρου το συμφωνητικό ρύθμισης σχέσεων μελών ένωσης 100, που προαναφέρθηκαν [βλ. ανωτέρω υπό 5.1]. 93 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
24. Βλ. έγγραφο ελέγχου με κωδικό MRB_Γ. 95 […]. 96 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
25. 97 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
26. 98 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
27. 99 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_9 με ημερομηνία 31.01.2011 […]και θέμα «ΑΕΜΑΡ», όπου αναφέρεται ότι […] και κωδ. MRB_Δ. 100 Βλ. έγγραφα έλεγχου με κωδικούς MRB_Η και MRB_Θ αντίστοιχα, καθώς και FOCUS_A. 94 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
28. Στις 06.11.2012 και αφού η ΑΕΜΑΡ είχε κηρύξει άγονο τον διαγωνισμό μέτρησης ακροαματικότητας του 2010 στις 07.02.2012, […] (MRB) με μήνυμα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το οποίο απέστειλε προς […] με θέμα «Μέτρηση Ραδιοφώνου»101, μεταξύ άλλων ανέφερε στο σημείο 5 ότι […] επικοινώνησε μαζί του τηλεφωνικά και τον ενημέρωσε ότι η ΑΕΜΑΡ προτίθεται να διενεργήσει καινούργιο διαγωνισμό […]. Επιπρόσθετα, όπως αναφέρει […] επισήμανε ότι, αν διαβάσει το μεταξύ τους υπογεγραμμένο συμφωνητικόρύθμισης σχέσεων μελών ένωσης, θα καταλάβει ότι δε δεσμεύει τις εταιρίες να συνεργαστούν μεταξύ τους υποχρεωτικά. Επίσης, αναφέρει ότι […] επισήμανε ότι […]». Στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται ότι τα μέρη συμφώνησαν να συναντηθούν στις 19:00 στις 07.11.2012 για να συζητήσουν σχετικά. […].
29. Την ίδια ημερομηνία (06.11.2012) και σε συνέχεια του ανωτέρω αναφερόμενου μηνύματος 102 […],[…] αναφέρει προς […] (MRB) […] ότι […]».[…].
30. ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 6.
31. Εφαρμοστέες διατάξεις του εθνικού δικαίου (άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 703/1977, όπως ίσχυε, και άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 3959/2011)– Διαχρονικό δίκαιο
32. Δυνάμει του άρθρου 51 του ν. 3959/2011 για την προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού, με την έναρξη ισχύος του εν λόγω νόμου την 20.04.2011 καταργήθηκε ο ν. 703/1977 περί ελέγχου μονοπωλίων και ολιγοπωλίων και προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού. Βάσει των αρχών που διέπουν την διαχρονική εφαρμογή του δικαίου και των γενικών αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικούμενου, για την διάγνωση παραβάσεων εφαρμοστέες είναι οι διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, οι οποίες ίσχυαν κατά το χρόνο επέλευσηςτων γεγονότων που συνιστούν την παράβαση
33. Επομένως, κάθε συμπεριφορά επιχείρησης, η οποία εκδηλώθηκε και έπαυσε προ της 20.04.2011 (ημερομηνία κατάργησης του ν. 703/1977 και θέσης σε ισχύ του ν. 3959/2011) αξιολογείται βάσει του προϊσχύσαντος ν. 703/
34. Εξάλλου, τυχόν διαρκείς παραβάσεις, με χρονική αφετηρία εκδήλωσης προγενέστερη της θέσης σε ισχύ του ν. 3959/2011, οι οποίες συνεχίστηκαν να τελούνται και μετά το χρονικό σημείο έναρξης ισχύος του νόμου αυτού, αξιολογούνται υπό τις διατάξεις αυτού.
35. Συμπερασματικά, βάσει των ανωτέρω εκτεθέντων, όσον αφορά το εθνικό δίκαιο, ελλείψει ρητής διαχρονικού δικαίου διάταξης προβλεπόμενης στον ν. 3959/2011, στους υπό κρίση όρους του Συμφωνητικού εφαρμόζονται οι ουσιαστικού δικαίου κανόνες του άρθρου 1 του ν. 3959/2011 (πρώην ν. 703/1977), καθώς το συμφωνητικό ρύθμισης σχέσεων μελών ένωσης συνήφθη πριν από την έναρξη ισχύος του ν. 3959/2011104 (συγκεκριμένα την 02.02.2011) και συνέχισε να ισχύει κατόπιν της ημερομηνίας αυτής.Σε κάθε περίπτωση, ουδεμία ουσιαστική διαφοροποίηση υφίσταται μεταξύ των διατάξεων των άρθρων 1 ν. 703/1977 και 1 ν. 101 Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
36. Βλ. μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με κωδικό MRB_
37. 103 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΔΕΚ C-201/09 P και C-216/09 P, ArcelorMittalLuxembourg SAκαι ArcelorMittalLuxembourg SA, σκ. 67-
38. 104 Η οποία συμπίπτει με τη δημοσίευσή του στο ΦΕΚ (Α΄ 93) την 20.04.
39. 102 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 3959/2011, αλλά αντιθέτως οι διατάξεις του άρθρου 1 ν. 703/77 είναι κατ’ ουσίαν όμοιες με τις αντίστοιχες διατάξεις του άρθρου 1 ν. 3959/
40. 6.
41. Επηρεασμός του διακοινοτικού εμπορίου – Αρμοδιότητα εφαρμογής του άρθρου 101 της Σ.Λ.Ε.Ε.
42. Αντίστοιχη με τη διάταξη του άρθρου 1 του ν. 3959/2011/ 1 ν. 703/1977 είναι και η διάταξη του άρθρου 101 ΣΛΕΕ
43. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1 του Κανονισμού 1/2003106, οι αρχές ανταγωνισμού και τα δικαστήρια των κρατών μελών οφείλουν να εφαρμόζουν το άρθρο 81 ΣυνθΕΚ (πλέον 101 ΣΛΕΕ) ως προς όλες τις διατάξεις του σε συμφωνίες, αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων ή εναρμονισμένες πρακτικές κατά την έννοια της παρ. 1 αυτού, οι οποίες δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών κατά την έννοια της ίδιας διάταξης, οσάκις εφαρμόζουν την εθνική νομοθεσία ανταγωνισμού στις εν λόγω συμφωνίες, αποφάσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές.
44. Το κριτήριο του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου αποτελεί αυτόνομο κριτήριο, το οποίο οριοθετεί το πεδίο εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου του ανταγωνισμού, πρέπει να εκτιμάται χωριστά σε κάθε υπόθεση107και πληρούται όταν η υπό εξέταση κάθε φορά συμπεριφορά δύναται να έχει ένα ελάχιστο επίπεδο διασυνοριακών επιπτώσεων στο εσωτερικό της Ένωσης
45. Κατά πάγια νομολογία, για να μπορεί μία σύμπραξη να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών πρέπει, βάσει ενός συνόλου νομικών και πραγματικών στοιχείων, να μπορεί να πιθανολογηθεί επαρκώς ότι μπορεί να ασκήσει επίδραση άμεση ή έμμεση, πραγματική ή δυνητική στα εμπορικά ρεύματα μεταξύ των κρατών-μελών109, με τρόπο αισθητό
47. Κατά συνέπεια, και στην περίπτωση συμφωνιών ή πρακτικών που καλύπτουν το έδαφος ενός μόνο κράτους μέλους θεμελιώνεται επίδραση στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών αρκεί να υπάρχει δυνατότητα αισθητής μεταβολής των εμπορικών ρευμάτων μεταξύ κρατών μελών. Εξάλλου, κατά πάγια νομολογία, οι περιοριστικές του ανταγωνισμού πρακτικές που καλύπτουν ολόκληρο το έδαφος ενός εκ των κρατών μελών, ζωτικό δηλαδή τμήμα της κοινής αγοράς, έχουν εξ ορισμού ως αποτέλεσμα την παρακώλυση της οικονομικής αλληλοδιεισδύσεως που επιδιώκεται με τη Συνθήκη και, ως εκ τούτου, πληρούται το κριτήριο επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου για τους σκοπούς εφαρμογής των άρθρων 105 Bλ. ενδεικτικά ΣτΕ 1731/2001, Επισκ. Εμπ. Δικ. 2003, σελ.
48. Κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου της 16.12.2002 για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 (νυν 101 και 102) της Συνθήκης (ΕΕ L 1/1, 04.01.2003). 107 Βλ. Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του εμπορίου των άρθρων 81 της Συνθήκης (εφεξής «Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου»), ΕΕ 27.04.2004, C 101/07, παρ.9-12 και τη σχετική νομολογία στην οποία παραπέμπει. 108 Βλ. Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου, παρ.
49. 109 Βλ. ΔΕΚ C-209-215/78 και 218/78, VanLandewyck, σκ. 170, C-219/95Ρ, FerriereNordSpa, σκ. 20, απόφαση Ε.Α. 370/V/2007 και Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου, παρ. 9-
50. 110 Βλ. απόφαση Ε.Α. 277/IV/2005 με παραπομπή στις αποφάσεις ΔΕΚ C-8/72,Vereniging van Cementhandelaren, σκ. 29 και C-42/84 Remia, σκ. 22, και ΠΕΚ Τ-29/92, SPO, σκ.
51. Βλ. και Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου, παρ. 33 και
52. 106 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 101 και 102 ΣΛΕΕ
53. Το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών μπορεί να επηρεαστεί, επίσης, σε περιπτώσεις στις οποίες η οικεία αγορά είναι τμήμα μόνο της εθνικής αγοράς
55. Στην περίπτωση του άρθρου 81 ΣυνθΕΚ, εάν μία συμφωνία μπορεί στο σύνολό της να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, το ενωσιακό δίκαιο εφαρμόζεται στο σύνολο της συμφωνίας, περιλαμβανομένων και των τμημάτων της που μεμονωμένα δεν επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών
56. Είναι, επίσης, αδιάφορο, εάν η συμμετοχή δεδομένης επιχείρησης επηρεάζει ή όχι αισθητά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών
57. Ο αισθητός χαρακτήρας του επηρεασμού μπορεί ιδίως να εκτιμηθεί κατ’ αναφορά προς τη θέση και τη σημασία των μερών στην αγορά των σχετικών προϊόντων115, τη φύση της συμφωνίας ή της πρακτικής και τη φύση των καλυπτόμενων προϊόντων/υπηρεσιών
59. Θεωρείται ότι δεν συνεπάγονται αισθητό επηρεασμό του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών οι συμφωνίες, στις οποίες πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: (α) το συνολικό μερίδιο αγοράς των μερών σε οποιαδήποτε σχετική αγορά της Κοινότητας που επηρεάζεται από τη συμφωνία δεν υπερβαίνει το 5% και (β) ο συνολικός κοινοτικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν οι ενδιαφερόμενες117 επιχειρήσεις στα σχετικά προϊόντα118 που καλύπτει η συμφωνία δεν υπερβαίνει τα 40.000.000€
61. Πρόκειται για την καθιέρωση ενός μαχητού αρνητικού τεκμηρίου απουσίας αισθητού επηρεασμού εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών, εφαρμοστέου σε όλες τις συμφωνίες, 111 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ 8/72 VereenigingvanCementhandelaren, σκ. 29, 126/80 MariaSalonia κατά GiorgioPoidomani και FrancaBaglieri, 42/84 Remia, σκ. 22, C-35/96 Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκ. 48, C-309/99 Wouters, σκ. 95, και απόφαση Ε.Α. 277/IV/2005 (ΣΕΣΜΕ), η οποία επικυρώθηκε από το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών με την 1001/2006 απόφαση. Βλ. επίσης παρ. 86-88 Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου. 112 Βλ. Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του εμπορίου, παρ.
62. 113 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΔΕΚ C-193/83, Windsurfing, σκ. 96, απόφαση ΠΕΚ Τ-77/94 VerenigingvanGroothandelareninBloemkwekerijprodukten, σκ. 126, και παρ. 14 Κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου. 114 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΠΕΚ Τ-2/89, Petrofina, σκ. 226, καθώς και παρ. 15 Κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου. 115 Βλ. απόφαση ΔΕΚ C-306/96, Javico, σκ. 17, και απόφαση ΠΕΚ Τ-65/89, BPB Industries και British Gypsum, σκ. 138 και Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου, παρ.
63. 116 Βλ. απόφαση ΠΕΚ Τ-65/89, BPBIndustries και BritishGypsum, σκ. 138 και Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου, παρ.
64. 117 Για την έννοια του όρου βλ. Ανακοίνωση Ε.Επ. - Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του εμπορίου των άρθρων 81 και 82 (νυν 101 και 102) της Συνθήκης (EE C 101/81, 27.04.2004), υποσ.
65. 118 Ή στις υπηρεσίες κατά περίπτωση. 119 Βλ. Ανακοίνωση Ε.Επ. - Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του εμπορίου των άρθρων 81 και 82 (νυν 101 και 102) της Συνθήκης (EE C 101/81, 27.04.2004), παρ.
66. Επισημαίνεται ότι εξακολουθούν να μη συνεπάγονται σοβαρό επηρεασμό του διακοινοτικού εμπορίου οι σχετικές συμφωνίες, όταν το προαναφερόμενο μερίδιο αγοράς επί δύο συνεχόμενα έτη υπερβαίνει το ως άνω όριο κατά 2 το μέγιστο ποσοστιαίες μονάδες. Σύμφωνα με την παρ. 54 το όριο του κύκλου εργασιών υπολογίζεται με βάση το σύνολο των εκτός φόρου πωλήσεων που πραγματοποίησαν στην Κοινότητα κατά τη διάρκεια της προηγούμενης χρήσης οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις με τα προϊόντα που καλύπτει η συμφωνία. 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ανεξάρτητα από τη φύση των περιορισμών που περιέχονται σε αυτές, περιλαμβανομένων των ιδιαιτέρως σοβαρών περιορισμών του ανταγωνισμού
68. Εν προκειμένω,κατά την κρίση της Επιτροπής, δεν υφίσταται η προαναφερόμενη δυνατότητα αισθητού επηρεασμού του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών, και κατά συνέπεια, δεν συντρέχει περίπτωση εφαρμογής, παράλληλα με το εθνικό, και του ενωσιακού δικαίου, ενόψει της φύσης των υπηρεσιών που καλύπτονται από την εξεταζόμενη συμφωνία,οι οποίες δεν αποτελούν αντικείμενο διασυνοριακών συναλλαγών ούτε είναι ιδιαίτερα σημαντικές, προκειμένου τυχόν τρίτες επιχειρήσεις να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα. Επιπλέον, στη σύμπραξη συμμετέχουν μόνο δύο από τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά και, συνεπώς, δε δεσμεύονται οι λοιπές επιχειρήσεις ή τυχόν τρίτες, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν ελεύθερα τις υπηρεσίες τους. Ως εκ τούτου,η υπό κρίση σύμπραξη δεν δημιουργεί στεγανοποίηση της αγοράς ούτε τεχνητά εμπόδια στη δραστηριοποίηση επιχειρήσεων στην ελληνική επικράτεια. 6.
69. Προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 3959/2011/ ν. 703/1977
70. To άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 3959/2011/ ν. 703/1977 απαγορεύει όλες τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής, στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής και των αγορών, ή στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού.
71. Προϋποθέσεις, επομένως, εφαρμογής της διάταξης του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 3959/2011/ ν. 703/1977είναι:(α) η ύπαρξη συμφωνίας, εναρμονισμένης πρακτικής μεταξύ επιχειρήσεων ή απόφασης ένωσης επιχειρήσεων και(β) αντικείμενο ή αποτέλεσμα της ανωτέρω συμφωνίας, εναρμονισμένης πρακτικής ή απόφασης να είναι ο αισθητός περιορισμός, η παρακώλυση ή η νόθευση του ανταγωνισμού. 6.3.
72. Η έννοια της «επιχείρησης»
73. Ως «επιχείρηση», κατά το δίκαιο προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού, νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο ή οικονομική ενότητα που ασκεί εμπορική ή άλλη οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς του και από τον τρόπο χρηματοδότησής του
74. Ως «οικονομική δραστηριότητα» νοείται κάθε δραστηριότητα προσφοράς αγαθών ή υπηρεσιών σε δεδομένη αγορά
75. Η έννοια της «επιχείρησης» είναι 120 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές σχετικά με την έννοια του επηρεασμού του διακοινοτικού εμπορίου, παρ. 50 και 52, και Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας οι οποίες δεν περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό σύμφωνα με το άρθρο 101 παρ. 1 της Σ.Λ.Ε.Ε. (εφεξής Ανακοίνωση Ευρωπαϊκής Επιτροπής για συμφωνίες de minimis

(2014)), EE 2014 C 291/1, παρ.

1. 121 Βλ. ΔΕΚ, C-41/90, Hofner και Elser, σκ. 21, C-55/96, JobCentreII, σκ. 21, C-180-184/98, Pavlov, σκ. 74, και C-218/00, CisaldiBatistelloVenanzio, σκ. 22, και Ε.Α. 292/IV/2005, Οδοντιατρικοί Σύλλογοι, παρ. 2.1, η οποία επικυρώθηκε από το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών με τις υπ’ αριθ. 1026/2007, 1027/2007 και 1028/2007 αποφάσεις του, και 518/VI/2011, Μεσίτες, παρ. 102, η οποία επικυρώθηκε από το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών με τις υπ’ αριθ. 2821/2013 και 502/2013 αποφάσεις του. 122 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ C-118/85, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκ. 7, C-35/96, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκ. 36, Ε.Α. 430/V/2009, σελ. 6, και 317/V/2006, σελ. 16-
2. 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ περισσότερο οικονομική παρά νομική και το αποφασιστικό κριτήριο για την έννοια αυτή στο δίκαιο προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού είναι η οικονομική και όχι η νομική της αυτοτέλεια
3. Ειδικότερα, η ύπαρξη επιχείρησης προϋποθέτει αυτονομία οικονομικής δράσης και συνακόλουθα πλήρη ανάληψη των οικονομικών κινδύνων που συνεπάγεται η εκάστοτε οικονομική δραστηριότητα
4. 6.3.
5. Η έννοια της «συμφωνίας»
6. Για την εφαρμογή του άρθρου 1 παρ. 1 του του ν. 3959/2011/ ν. 703/1977 απαιτείται η ύπαρξη συμφωνίας μεταξύ ανεξάρτητων επιχειρήσεων125.Εφόσον οι συμβαλλόμενες επιχειρήσεις απολαμβάνουν οικονομικής αυτονομίας, κατά τα προαναφερθέντα, νόθευση ή περιορισμός του ανταγωνισμού δύναται να προκύψει, όταν η συμφωνία έχει συναφθεί μεταξύ ανταγωνιστών, πραγματικών ή δυνητικών
8. Κατά την έννοια του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 3959/2011/ ν. 703/1977 θεωρείται ότι υφίσταται «συμφωνία», όταν οι συμβαλλόμενοι, ρητά ή σιωπηρά, εγκρίνουν από κοινού σχέδιο που καθορίζει τις κατευθυντήριες γραμμές της αμοιβαίας δράσης τους ή αποχής από τη δράση στην αγορά. «Συμφωνία» θεωρείται ότι υφίσταται και όταν τουλάχιστον μία από τις επιχειρήσεις δεσμεύεται να υιοθετήσει έναντι άλλης ορισμένη συμπεριφορά στην αγορά, οπότε ο συντονισμός αφορά τη συμπεριφορά ενός εκ των μερών στην αγορά 127.Για τους σκοπούς εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού, αρκεί οι συμμετέχουσες στη συμφωνία επιχειρήσεις να έχουν εκφράσει την κοινή τους βούληση να συμπεριφερθούν στην αγορά (ή η μία εξ αυτών να συμπεριφερθεί στην αγορά) κατά καθορισμένο τρόπο
9. Συνεπώς, η ύπαρξη «συμφωνίας» στηρίζεται στην σύμπτωση των βουλήσεων δύο τουλάχιστον μερών, της οποίας η μορφή εκδήλωσης δεν είναι σημαντική, εφόσον συνιστά πιστή έκφραση των βουλήσεων αυτών
11. Εξάλλου, δεν είναι αναγκαίο οι συμμετέχοντες να έχουν εκ των προτέρων συμφωνήσει σε ένα ολοκληρωμένο κοινό σχέδιο. Κατά πάγια νομολογία, η έννοια της 123 Βλ. Ε.Α. 518/VI/2011, Μεσίτες, παρ. 102 και επ., και 376/V/2008, ΙΚΑ/Τράπεζες, παρ. 6.1.
12. Βλ. ενδεικτικά ΠΕΚ Τ-23/09, Conseilnationaldel'Ordredespharmaciens (CNOP), ConseilcentraldelasectionGdel'Ordrenationaldespharmaciens (CCG), σκ. 70-71, ΔΕΚ C-55/96, JobCentrecoop.arl, σκ.21, C-180-184/98, PavelPavlov κ.ά. κατά StichtingPensioenfondsMedischeSpecialisten, σκ. 74, C-118/85, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκ. 7, C-41/90, KlausHofnerandFritzElser κατά MacrotronGmbH, σκ. 21, C-35/96, Επιτροπή κατά Ιταλίας (CNSD), σκ. 36, C-244/94, FédérationFrançaisedesSociétésd'Assurance κ.ά. κατά Ministèredel'AgricultureetdelaPêche, σκ. 14, ΕΑ 292/IV/2005 υπό 2.1 και Ε.Α. 563/VΙI/2013, σκ.
13. 125 Βλ. ενδεικτικά ΠΕΚ Τ-41/96, Bayer, επικυρωθείσα από ΔΕΚ C-2/01 και C-3/
14. Βλ. επίσης ΔΕΚ 107/82, AEG, σκ. 38, και ΠΕΚ T-43/92, Dunlop Slazenger, σκ.
15. 126 Βλ. Ανακοίνωση Ευρωπαϊκής Επιτροπής - Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας (εφεξής Ανακοίνωση για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας), ΕΕ 2011 C 11/1, παρ. 1, όπου αναφέρεται ότι οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν και περιπτώσεις οριζοντίων συμπράξεων μεταξύ μη ανταγωνιστών, οι οποίοι π.χ. δραστηριοποιούνται στην ίδια αγορά προϊόντων αλλά σε διαφορετικές γεωγραφικές αγορές, χωρίς να είναι δυνητικοί ανταγωνιστές. 127 Βλ. αποφάσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/ΑΤ.39226, Lundbeck, και COMP/ΑΤ.39685, Fentanyl. 128 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΠΕΚ Τ-7/89, SA Hercules ChemicalsNV, σκ.
16. 129 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ C-209/78 έως 215/78 και 218/78, Heintz van Landewyck SARL, σκ. 85-86 και ΠΕΚ T41/96, Bayer, σκ. 67-69, T-208/01, Volkswagen, σκ. 30-32, T-18/03, CD-ContactData, σκ.
17. Βλ. επίσης ΔΕφΑθ 559/2010, σκ. 17, ΔΕφΑθ 906/2010, σκ. 7 και ΔΕφΑθ 2891/2009 σκ.
18. 124 36 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ «συμφωνίας»καταλαμβάνει, όχι μόνον συμβάσεις με τη στενή έννοια του όρου, αλλά μπορεί να προκύπτει άμεσα ή έμμεσα (και) από τη συμπεριφορά των μερών,καταλαμβάνει δε και ατελείς συνεννοήσεις, καθώς και επιμέρους και υπό όρους συμφωνίες στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, οι οποίες οδηγούν στην οριστική συμφωνία
19. 6.3.
20. Παρεμπόδιση, περιορισμός ή νόθευση του ανταγωνισμού – Αντικείμενο ή αποτέλεσμα περιοριστικό του ανταγωνισμού
21. Προκειμένου να εμπίπτει μια συμφωνία στην απαγόρευση του άρθρου 1 παρ. 1 ν. 3959/2011/ ν. 703/1977 πρέπει να έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της οικείας αγοράς.
22. Κατά πάγια ενωσιακή νομολογία, ο διαζευκτικός χαρακτήρας αυτής της προϋπόθεσης επιβάλλει, καταρχήν, να εξεταστεί το ίδιο το αντικείμενο της συμφωνίας, λαμβανομένων υπόψη των όρων της συμφωνίας, των σκοπών της, καθώς και του οικονομικού και νομικού πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται. Υπό την έννοια αυτή, αν αποδειχθεί το επιζήμιο για τον ανταγωνισμό αντικείμενο μιας συμφωνίας, τότε παρέλκει η εξέταση των αποτελεσμάτων αυτής επί του ανταγωνισμού, καθώς αρκεί για τους σκοπούς του άρθρου 1 παρ. 1 ν. 3959/2011/ ν. 703/1977 να διαπιστωθεί ότι κάποιο μέτρο ή κάποια πρακτική έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, χωρίς να απαιτείται στην περίπτωση αυτή απόδειξη συγκεκριμένου αντι-ανταγωνιστικού αποτελέσματος, έστω δυνητικού. Εντούτοις, αν από την ανάλυση του περιεχομένου της συμφωνίας δεν προκύψει ότι αυτή είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό, πρέπει να εξεταστούν τα αποτελέσματά της και, προκειμένου να απαγορευθεί η εφαρμογή της, πρέπει να ελέγχεται αν συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις για να διαπιστωθεί ότι πράγματι ο ανταγωνισμός είτε παρεμποδίστηκε είτε περιορίστηκε είτε νοθεύτηκε αισθητά
23. Ειδικότερα:
24. Συμφωνίες που έχουν ως αντικείμενό τους τον περιορισμό του ανταγωνισμού θεωρούνται εκείνες οι οποίες είναι από τη φύση τους ικανές να περιορίσουν τον ανταγωνισμό. Πρόκειται για περιορισμούς οι οποίοι, ενόψει των στόχων που επιδιώκουν οι εθνικοί και ενωσιακοί κανόνες ανταγωνισμού, είναι τόσο πιθανό να επηρεάσουν δυσμενώς τον ανταγωνισμό, ώστε δεν είναι ανάγκη στο πλαίσιο της εφαρμογής του προαναφερόμενου άρθρου, να αποδειχθούν οι συγκεκριμένες επιπτώσεις τους στην αγορά132.Ειδικότερα, στις οριζόντιες συμφωνίες που έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού συμπεριλαμβάνονται και οι σχετικές με τον περιορισμό της διάθεση των σχετικών υπηρεσιών ή/και την κατανομή των αγορών
25. 130 Βλ. ενδεικτικά απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/E-1/37.978, Μεθυλογλυκαμίνη, παρ. 172, καθώς και ΕΑ 369/V/2007, σελ.
26. 131 Βλ. ενδεικτικά ΠΕΚ Τ-143/89, Ferriere Nord, Τ-62/98, Volkswagen, σκ. 178, Τ-176/95, Accinauto, σκ. 106, T-208/13, PortugalTelecomSGPS, SA, σκ. 85 επ., ΔΕΕ C-32/11, AllianzHungáriaBiztosító κ.λπ., σκ. 33-34 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία, C-67/13 P, CartesBancaires, σκ. 48-49 και 52, και C-226/2011, Expedia. 132 Βλ. Ανακοίνωση Ευρωπαϊκής Επιτροπής - Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 81 παρ. 3 της Συνθήκης (εφεξής Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 81), ΕΕ 2004 C 101/97, παρ.
27. 133 Βλ. ενδεικτικά Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 81, παρ.
28. 37 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
29. Κατά τη σχετική αξιολόγηση του αντικειμένου της σύμπραξης, δεν εξετάζεται η υποκειμενική πρόθεση των μερών
30. Δεν απαιτείται συνεπώς αντι-ανταγωνιστική πρόθεση, αλλά αρκεί το αντικειμενικά ενδεχόμενο αντι-ανταγωνιστικό αποτέλεσμα. Εφόσον το αντιανταγωνιστικό αποτέλεσμα είναι αντικειμενικά ενδεχόμενο, η σύμπραξη είναι απαγορευμένη, έστω και αν οι συμπράττοντες δεν αποσκοπούν στο αποτέλεσμα αυτό
32. Ειδικότερα, οι συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών, πραγματικών ή δυνητικών, είτε εκφεύγουν του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 1 παρ. 1 είτε πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 1 παρ. 3, εφόσον δεν περιέχουν σοβαρούς περιορισμούς του ανταγωνισμού. Η αξιολόγηση του περιοριστικού χαρακτήρα των εν λόγω συμφωνιών γίνεται ανά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως (α) τη φύση της συμφωνίας, (β) το συνδυασμένο μερίδιο των ανταγωνιστών στην αγορά που επηρεάζεται από τη συμφωνία και (γ) άλλους δομικούς παράγοντες, όπως τα μερίδια αγοράς των λοιπών ανταγωνιστών, οι φραγμοί εισόδου, η ωριμότητα της αγοράς, κ.α. Τα αποτελέσματα των περισσοτέρων συμφωνιών οριζόντιας συνεργασίας, εφόσον οι ανταγωνιστές δεν κατέχουν σημαντική δύναμη στην αγορά, δεν αξιολογούνται καταρχήν ως επιζήμια για τον ανταγωνισμό. Ωστόσο, εφόσον οι συμφωνίες αυτές περιέχουν σοβαρούς περιορισμούς του ανταγωνισμού, καταλαμβάνονται από την απαγόρευση. 6.3.
33. Ειδικότερα, οι συμφωνίες περί από κοινού συμμετοχής σε διαγωνισμούς
34. Σύμφωνα με την Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, μία συμφωνία μεταξύ ανταγωνιστών η οποία περιορίζει τη δυνατότητα τους να ανταγωνισθούν ο ένας τον άλλο ή τρίτους ως ανεξάρτητοι οικονομικοί παράγοντες136, αποκλείοντας παραδείγματος χάριν την αυτοτελή παρουσία τουςστην αγορά, ενδέχεται να οδηγεί στην απώλεια του ανταγωνισμού μεταξύ των μερών της συμφωνίαςκαι στην μείωση των ενδεχόμενων ανταγωνιστικών πιέσεων στην αγορά
35. Ωστόσο, τέτοιες συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών δεν έχουν καταρχήν περιοριστικό του ανταγωνισμού αποτέλεσμα και εκφεύγουν του πεδίου εφαρμογής της απαγόρευσης του άρθρου 1 παρ. 1, αν τα μέρη δεν θα μπορούσαν να διεκπεραιώσουν μεμονωμένα το έργο που αφορά η συνεργασία, εκτός αν η συμφωνία οριζόντιας συνεργασίας θα μπορούσε να περιλαμβάνει λιγότερο περιοριστικούς όρους που δεν θα υπερέβαιναν το αναγκαίο μέτρο, με το αυτό αποτέλεσμα
37. Ειδικά οι συμφωνίες εμπορίας δεν είναι κατ’ αρχήν πιθανό να δημιουργήσουν προσκόμματα στον ανταγωνισμό, αν είναι αντικειμενικά αναγκαίες για την είσοδο ενός μέρους σε μία αγορά, στην οποία αυτό δε θα μπορούσε να εισέλθει μεμονωμένα (π.χ. λόγω κόστους). Παράδειγμα εφαρμογής των προαναφερόμενων αποτελεί η σύσταση κοινοπραξίας 134 Βλ. Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 81, παρ.
38. Βλ. ενδεικτικά ΔΕφΑθ 559/2010, σκ. 17, ΔΕφΑθ 2891/2009, σκ. 18, και ΔΕφΑθ 1682/2009, σκ. 27, όπου και εκτενείς παραπομπές σε σχετική ενωσιακή νομολογία. Βλ. επίσηςΔΕΚ C-29/83 και 30/83, Compagnie Royale Asturienne des Mines SA and Rheinzing GMBH,σελ.
39. 136 Βλ. Ανακοίνωση για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, παρ.
40. 137 Βλ. Ανακοίνωση για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, παρ.
41. 138 Βλ. Ανακοίνωση για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, παρ.
42. Αντίστοιχη είναι και η παρ. 24 της προϊσχύουσας Ανακοίνωσης (ΕΕ 2001 C 3/2). 135 38 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ για την ανάληψη συγκεκριμένου έργου, χωρίς την οποία τα μέρη δε θα μπορούσαν καθένα μόνο του να αναλάβεικαι να διεκπεραιώσειτο σχετικό έργο, π.χ. λόγω έλλειψης επαρκούς εμπειρίας, ειδικών γνώσεων, οικονομικής ισχύος, δυναμικότητας ή άλλων παραγόντων που εξασφαλίζουν την επιτυχή ή την εμπρόθεσμη εκτέλεση του έργου ή λόγω αδυναμίας ανάληψης του οικονομικού κινδύνου που συνεπάγεται η ως άνω εκτέλεση
43. Ενόψει αυτού, ήτοι της αδυναμίας να αναλάβουν αυτόνομα το έργο, τα μέρη δεν αποτελούν δυνητικούς ανταγωνιστές ως προς το έργο αυτό140και συνακόλουθα η ως άνω συμφωνία περί από κοινού συμμετοχής και σύστασης κοινοπραξίας δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό141, αντιθέτως μάλιστα τον προάγει, καθώς παρέχει στα μέρη τη δυνατότητα να διεκδικήσουν την ανάληψη του έργου. Περαιτέρω, προκειμένου η συμφωνία συνεργασίας να συνάδει με τις απαιτήσεις του ανταγωνισμού, πρέπει να είναι περιορισμένη από απόψεως διάρκειας και αντικειμένου, ήτοι να συνάπτεται ενόψει ενός συγκεκριμένου έργου και να μην εμποδίζει τα μέρη να ανταγωνίζονται μεταξύ τους σε άλλα έργα. Επίσης, πρέπει να περιλαμβάνει μόνο τις απολύτως απαραίτητες ρήτρες μη ανταγωνισμού
45. Αντίθετα, μια συμφωνία συνεργασίας περί από κοινού συμμετοχής σε διαγωνισμόπεριορίζει τον ανταγωνισμό, όταν εξ αντικειμένου ή εκ του αποτελέσματος παρεμποδίζει τον όποιο μελλοντικό ή δυνητικό ανταγωνισμό μεταξύ των μελών της συμφωνίας/ ένωσης επιχειρήσεων/ κοινοπραξίας
46. Έτσι, όταν τα μέρη μπορούν αυτοτελώς να συμμετάσχουν σε ορισμένο διαγωνισμό με πιθανότητες επιτυχίας ή/και να διεκπεραιώσουν το σχετικό έργο, οι συμφωνίες συνεργασίας περί από κοινού συμμετοχής σε διαγωνισμό περιορίζουν τον ανταγωνισμό144, ιδίως διότι οδηγούν σε μείωση του αριθμού των 139 Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 1968, ΕΕ 1968 C 75/3, τμήμα II υπό
47. Βλ. επίσηςUNCTAD, SofiaCompetitionForum, Guidelinesforfightingbid-rigginginpublicprocurement, παρ. 20-21, σεhttp://unctad.org/meetings/en/Contribution/ccpb_SCF_Bid-rigging%20Guidelines_en.pdf. Βλ. καιαπόφασηΕυρωπαϊκήςΕπιτροπήςIV/32688, AEG/Alcatel/NOKIA, υπόIIπαρ.
48. Βλ. καιγνωμοδοτήσειςΙταλικήςΑρχήςΑνταγωνισμούυπ’ αριθμ. AS187/17.12.1999, BANDI DI GARA IN MATERIA DI APPALTI PUBBLICI, ΕξαμηνιαίαεφημερίδαΙταλικήςΑρχήςΑνταγωνισμού, έτοςΙΧ – Νο. 48, σελ. 104, και AS251/07.02.2003, BANDI PRE DISPOSTIDAL LA CONCESSIONARIA SERVIZI INFORMATICI PUBBLICI, ΕξαμηνιαίαεφημερίδαΙταλικήςΑρχήςΑνταγωνισμού, έτοςΧΙΙΙ – Νο. 5, σελ. 54, αποφάσεις Γαλλικής Αρχής Ανταγωνισμού υπ’ αριθμ. 07-D-01/17.01.2007, παρ. 99 επ, 08-D-28/ 03.12.2008, παρ. 124 επ., 07-D-34/24.10.2007, παρ. 23 επ., και 09-D-18/02.06.2009, παρ. 90 επ. 140 Για την πιθανότητα ατομικής άσκησης της δραστηριότητας που αφορά η συμφωνία ως εννοιολογική προϋπόθεση της ύπαρξης δυνητικού ανταγωνισμού βλ. Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της παρ. 3 του άρθρου 81, παρ. 18 υπό
49. 141 Βλ. Ανακοίνωση για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, παρ.
50. Αντίστοιχη είναι και η παρ. 143 της προϊσχύουσας Ανακοίνωσης. 142 Βλ. L. Ritter-W. D. Braun, European Competition Law-A practiotioner’s guide, Kluwer Law International, 2005 (3rd edition), σελ. 252 επ.