1115-decision-663-2018

(2)επιπλέον εκδόσεις με τα διακριτικά:

(1)Προς Δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως,

(2)«Έκδοση για την εταιρία ΕΛΑΪΣ – UNILEVER HELLAS Α.Ε». Από τις παραπάνω εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 54 Β΄/16.1.2013). Σελίδα 1 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Στην αρχή της συζήτησης, ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στον Εισηγητή της υπόθεσης, Παναγιώτη Φώτη, ο οποίος ανέπτυξε συνοπτικά την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.1503/6.3.2018 γραπτή εισήγηση και λαμβάνοντας υπόψη όσα αναφέρονται αναλυτικά στην εισήγηση, πρότεινε, τα εξής : i. Να διαπιστωθεί η παράβαση του άρθρου 1 του ν. 703/1977 ή/και 1 του ν. 3959/2011 και του άρθρου 81 ΣυνθΕΚ ή/και 101 ΣΛΕΕ από την εταιρία ΕΛΑΪΣ - UNILEVER HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΩΝ –ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ – ΤΡΟΦΙΜΩΝ, για τους λόγους που εκτενώς αναφέρονται στην εισήγηση, και να της επιβληθεί πρόστιμο για κάθε έτος της παράβασης αθροιστικά, για τη χρονική περίοδο από 26.9.1996 έως και τουλάχιστον τη σύνταξη της εισήγησης. ii. Να διαπιστωθεί η παράβαση των άρθρων 2 ν. 703/1977 και 82 ΣυνθΕΚ της ως άνω εταιρίας, για τους λόγους που εκτενώς αναφέρονται στην εισήγηση και να της επιβληθεί πρόστιμο για κάθε έτος της παράβασης αθροιστικά και για τη χρονική περίοδο από 19.6.2002 έως 21.10.2008. iii. Να υποχρεωθεί η εταιρία ΕΛΑΪΣ-UNILEVER HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΩΝ –ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ – ΤΡΟΦΙΜΩΝ να παύσει τις ως άνω διαπιστωθείσες παραβάσεις, στο βαθμό που αυτές συνεχίζονται και να παραλείπει αυτές στο μέλλον. iv. Να απειληθεί η εταιρία ΕΛΑΪΣ-UNILEVER HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΩΝ –ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ – ΤΡΟΦΙΜΩΝ με πρόστιμο όταν με απόφαση της Επιτροπής βεβαιώνεται η συνέχιση ή επανάληψη των διαπιστωθεισών παραβάσεων. Κατόπιν, τον λόγο έλαβαν οι πληρεξούσιοι δικηγόροι του ενδιαφερόμενου μέρους, οι οποίοι τοποθετήθηκαν επί της προαναφερόμενης εισήγησης, ανέπτυξαν τις απόψεις τους, έδωσαν διευκρινίσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής. Για τη θεμελίωση των ισχυρισμών τους οι πληρεξούσιοι δικηγόροι του μέρους ζήτησαν την εξέταση μαρτύρων. Η Επιτροπή, αποδεχόμενη το σχετικό αίτημα, εξέτασε τους μάρτυρες: 1) […] και 2) […]. Με την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας και την εξέταση των μαρτύρων οι πληρεξούσιοι δικηγόροι ζήτησαν και ο Πρόεδρος της Επιτροπής χορήγησε προθεσμία πέντε

(5)ημερών μετά την παραλαβή των πρακτικών από το ενδιαφερόμενο μέρος, προκειμένου να υποβάλει συμπληρωματικό υπόμνημα. Η Επιτροπή συνήλθε σε διάσκεψη επί της ως άνω υπόθεσης την 19η Ιουλίου 2018 (ημέρα Πέμπτη και ώρα 13:00), η οποία συνεχίσθηκε και ολοκληρώθηκε την 23η Ιουλίου 2018 (ημέρα Δευτέρα και ώρα 12:30), στην ως άνω αίθουσα συνεδριάσεων του 1ου ορόφου των Γραφείων της, με τη συμμετοχή του Εισηγητή Παναγιώτη Φώτη, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία. Η Επιτροπή αφού έλαβε υπόψη της τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, την εισήγηση, τις απόψεις που διατύπωσε προφορικώς το ενδιαφερόμενο μέρος κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και με τα υπομνήματα τα οποία υπέβαλε, καθώς και τα όσα κατέθεσαν οι μάρτυρες κατά την ακροαματική διαδικασία αποφάσισε σε φανερή ψηφοφορία τα ακόλουθα: Σελίδα 2 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ :

1. ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ
2. Η Υπηρεσία, με την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 5685/27.8.20081 επιστολή της προς την κυριότερη εταιρία παραγωγής και εμπορίας μαργαρίνης στην ελληνική επικράτεια την ΕΛΑΪΣ-UNILEVER HELLAS A.Ε, εκκίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα στον κλάδο παραγωγής και εμπορίας μαργαρινών και βουτύρου, προκειμένου να εντοπιστούν τυχόν παραβάσεις των άρθρων 1 και 2 ν. 703/77, ως ίσχυε (πλέον άρθρων 1 και 2 του ν. 3959/2011) καθώς και άρθρων 81 και 82 ΣυνθΕΚ (πλέον άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ). Ακολούθως, η Υπηρεσία απέστειλε την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 8003/17.11.2008 επιστολή, η οποία απαντήθηκε από την ΕΛΑΪΣ-UNILEVER A.Ε. με την υπ’ αριθ. πρωτ. 8720/16.12.2008 επιστολή της. Παράλληλα, επιστολές παροχής στοιχείων απεστάλησαν στις κυριότερες εταιρίες λιανικής και χονδρικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ (εφεξής εταιρίες σούπερ μάρκετ ή σούπερ μάρκετ)2, καθώς και στις λοιπές εταιρίες παραγωγής και εμπορίας προϊόντων βουτύρου και μαργαρίνης3 που συνεργάζονταν με τις ανωτέρω εταιρίες σούπερ μάρκετ.
3. Για την περαιτέρω διερεύνηση και αξιολόγηση των συλλεχθέντων στοιχείων, την 14.10.2010 διενεργήθηκε επιτόπιος έλεγχος στις εταιρίες του ομίλου UNILEVER, ΕΛΑΪΣUNILEVER HELLAS A.E. και ΕΛΑΝΘΗ Α.Ε.Β.Ε
4. Τον Απρίλιο και τον Μάρτιο του 2012 διενεργήθηκαν επίσης, επιτόπιοι έλεγχοι σε συνολικά 16 εταιρίες σούπερ μάρκετ και χονδρικού εμπορίου5, στις οποίες η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER HELLAS A.E. προμήθευε ή συνεχίζει να 1 Βλ. σχετικά το υπ’ αριθ. πρωτ. 490/28.1.2008 εγγράφου του Προέδρου της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Τα σούπερ μάρκετ στα οποία στάλθηκαν επιστολές είναι τα ακόλουθα: ΑΤΛΑΝΤΙΚ SUPER MARKET A.E.E. (αριθ. πρωτ. 732/6.2.2008), ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ (αριθ. πρωτ. 733/6.2.2008), ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Ι. & Σ. Α.Ε.Ε. (αριθ. πρωτ. 734/6.2.2008), ΛΙΝΤΛ ΕΛΛΑΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. (αριθ. πρωτ. 735/6.2.2008), ΑΛΦΑ-ΒΗΤΑ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε. (αριθ. πρωτ. 736/6.2.2008), ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΙ ΑΦΟΙ Α.Ε.Β.Ε. (αριθ. πρωτ. 737/6.2.2008), CARREFOUR-MARINOPOULOS SA (αριθ. πρωτ. 738/6.2.2008), ΜΑΚΡΟ ΚΑΣ & ΚΑΡΥ ΧΟΝΔΡΕΜΠΟΡΙΚΗ Α.Ε.Ε. (αριθ. πρωτ. 739/6.2.2008), ΠΕΝΤΕ Α.Ε. (αριθ. πρωτ. 740/6.2.2008), ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε. ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ (αριθ. πρωτ. 741/6.2.2008). 3 Ειδικότερα απεστάλησαν επιστολές στις εξής εταιρίες: ΜΙΝΕΡΒΑ ΑΕ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (αριθ. πρωτ. οικ. 5682/27.8.2008), KRAFT FOODS HELLAS SA (αριθ. πρωτ. οικ. 5683/27.8.2008), ARLA FOODS ΕΛΛΑΣ ΑΕΒΕΕ (αριθ. πρωτ. 5684/27.8.2008), ΠΑΣΣΑΛΗΣ Γ & Ι ΑΕΒΕ (αριθ. πρωτ. 5704/27.8.2008), ΒΟΥΛΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ (αριθ. πρωτ. οικ. 5705/27.8.2008). 4 Δυνάμει των υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 6302/13.10.2010 και οικ. 6303/13.10.2010 εντολών ελέγχου του Προέδρου της Επιτροπή Ανταγωνισμού (εφεξής και «ΕΑ») 5 Οι εταιρίες στις οποίες διενεργήθηκαν επιτόπιοι έλεγχοι και οι αριθ. πρωτ. των αντίστοιχων εντολών ελέγχου είναι οι εξής: ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ (αριθ. πρωτ. οικ. 2921/28.3.2012), Ι & Σ. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Α.Ε.Ε. (αριθ. πρωτ. οικ. 2922/28.3.2012), ΠΕΝΤΕ Α.Ε. «ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ, ΕΙΔΩΝ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ» (αριθ. πρωτ. οικ. 3124/4.4.2012), ΚΑΡΦΟΥΡ ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ (αριθ. πρωτ. οικ. 3123/4.4.2012), ΑΦΟΙ ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΙ ΑΕΒΕ (αριθ. πρωτ. οικ. 3122/4.4.2012), ΕΛ.ΟΜ.Α.Σ. Ε.Π.Ε.- ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΌΜΙΛΟΣ ΑΓΟΡΩΝ ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ (αριθ. πρωτ. οικ. 3121/4.4.2012), ΛΑΡΙΣΑ ΑΒΕΕ (αριθ. πρωτ. οικ. 2771/23.3.2012), ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ (αριθ. πρωτ. οικ. 3125/4.4.2012), «ΚΡΟΝΟΣ» Ν. ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΣ Α.Ε.Β.Ε. (αριθ. πρωτ. οικ. 2767/23.3.2012), ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε. (αριθ. πρωτ. οικ. 2763/23.3.2012), […]- (αριθ. πρωτ. οικ. 2770/23.3.2012, ημερομηνία διενέργειας ελέγχου 23.4.2012), […]- (αριθ. πρωτ. οικ. 2768/23.3.2012, ημερομηνία διενέργειας ελέγχου 23.4.2012), […]- (αριθ. πρωτ. οικ. 2764/23.3.2012, ημερομηνία διενέργειας ελέγχου 29.3.2012), […](αριθ. πρωτ. οικ. 2766/23.3.2012, ημερομηνία διενέργειας ελέγχου 29.3.2012), […]- (αριθ. πρωτ. οικ. 2772/23.3.2012, ημερομηνία διενέργειας ελέγχου 29.3.2012), […]- (αριθ. πρωτ. οικ. 2769/23.3.2012, ημερομηνία διενέργειας ελέγχου 29.3.2012). Εφεξής και για λόγους συντομίας, όπου στην Απόφαση γίνεται 2 Σελίδα 3 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προμηθεύει τα υπό εξέταση προϊόντα της παρούσας. Κατά τη διενέργεια των επιτόπιων ελέγχων ελήφθησαν ανωμοτί καταθέσεις, υπό τη μορφή ερωτηματολογίων Από τις εταιρίες στις οποίες διενεργήθηκαν επιτόπιοι έλεγχοι, παρασχέθηκαν στην Υπηρεσία συμπληρωματικά στοιχεία, ενώ εστάλησαν από την Υπηρεσία επιστολές για παροχή διευκρινίσεων, τόσο στην ΕΛΑΪΣUNILEVER HELLAS A.E
5. και ανταγωνιστές αυτής7 όσο και σε λοιπές εταιρίες σούπερ μάρκετ
7. ΕΛΑΪΣ-UNILEVER HELLAS A.E.
8. Η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ – ΤΡΟΦΙΜΩΝ (με δ.τ. ΕΛΑΪΣ UNILEVER HELLAS A.E. και προηγούμενη επωνυμία LIPOMA PROMOTIONS A.E.), ανήκει από το 1976 στον διεθνή όμιλο επιχειρήσεων UNILEVER NV και UNILEVER PLC, με έδρα την Ολλανδία και την Αγγλία αντιστοίχως. Κύριοι μέτοχοι της ΕΛΑΪΣ UNILEVER HELLAS A.E. είναι οι […] με απώτερους ελέγχοντες μετόχους της ανωτέρω UNILEVER NV (με έδρα την Ολλανδία) και UNILEVER PLC (με έδρα την Αγγλία)
9. αναφορά στους ως άνω επιτόπιους ελέγχους, θα γίνεται χρήση των επωνυμιών των ελεγχομένων εταιριών, χωρίς να επαναλαμβάνονται οι αριθμοί πρωτοκόλλου των αντίστοιχων εντολών ελέγχου. 6 Ειδικότερα εστάλησαν η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 5068/11.8.2015 επιστολή η οποία απαντήθηκε με τις 5732/30.9.2015 και 6359/30.10.2015 επιστολές της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER και η οικ. 5167/19.7.2016 επιστολή, η οποία απαντήθηκε με τις 6368 & 6369/13.9.2016 επιστολές της ελεγχόμενης, η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 34/3.1.2015 επιστολή, η οποία απαντήθηκε με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 729/31.1.2018 και 901/8.2.2018 επιστολές της ελεγχόμενης, η υπ’ αριθ. πρωτ. .οικ. 960/9.2.2018, η οποία απαντήθηκε με τη με αριθ. πρωτ. 1151/20.2.2018 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER και η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1275/23.2.2018 επιστολή, η οποία απαντήθηκε με την υπ’ αριθ. πρωτ. 1467/5.3.2018 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. Επίσης, παρασχέθηκαν πληροφορίες/ διευκρινίσεις με τη με αριθ. πρωτ. 881/6.2.2018 επιστολή της ελεγχόμενης. 7 Ειδικότερα εστάλησαν η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 926/9.2.2016 επιστολή προς την ΑΤΛΑΝΤΑ Α.Ε., η οποία απαντήθηκε με την υπ’ αριθ. πρωτ. 1310/19.2.2016 επιστολή της τελευταίας, οι υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 927/9.2.2016 και οικ. 3203/6.5.2016 επιστολές προς την ΕΥΡΙΠΟΣ Σ. ΛΑΔΕΡΟΣ Α.Ε., οι οποίες απαντήθηκαν με την υπ’ αριθ. πρωτ. 3434/18.5.2016 επιστολή της τελευταίας, η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 928/9.2.2016 επιστολή προς την εταιρία NESTLE ΕΛΛΑΣ Α.Ε., η οποία απαντήθηκε με την υπ’ αριθ. πρωτ. 1830/10.3.2016 επιστολή της τελευταίας, οι υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 929/9.2.2016 και οικ. 3290/11.5.2016 επιστολές προς την Κ.Ε. ΚΑΛΑΜΑΡΑΚΗΣ- ΚΑΛΑΣ Α.Ε., οι οποίες απαντήθηκαν αντίστοιχα με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 1611/2.3.2016 και 3370/16.5.2016 επιστολές της τελευταίας, η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 930/9.2.2016 επιστολή προς την ΜΙΝΕΡΒΑ Α.Ε, η οποία απαντήθηκε με την υπ’ αριθ. πρωτ. 1700/7.3.2016 επιστολή της τελευταίας. Βλ. επίσης υποσημείωση 57 για παροχή στοιχείων έτους
10. 8 Ειδικότερα εστάλησαν οι εξής επιστολές στις εταιρίες σούπερ μάρκετ: ΑΦΟΙ ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΙ Α.Ε.Β.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2745/9.4.2014, ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2888/15.4.2014 επιστολή, Ι & Σ ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Α.Ε.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2973/23.4.2014, ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2974/23.4.2014, ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2975/23.4.2014, Δ. ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 2976/23.4.2014, ΕΛ.ΟΜ.Α.Σ. Ε.Π.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.2977/23.4.2014, ΠΕΝΤΕ Α.Ε. «Ανώνυμος Τεχνική και Εμπορική Εταιρεία Τροφίμων, Ειδών Οικιακής Χρήσης και Γενικά Καταναλωτικών Αγαθών» υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.3043/28.4.2014, οι οποίες απαντήθηκαν με τις εξής επιστολές: ΑΦΟΙ ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΙ Α.Ε.Β.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. 3711/22.5.2014, ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ.4046/2.6.2014 και 4219/6.6.2014 επιστολές, Ι & Σ ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Α.Ε.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. 3793/26.5.2014, ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ υπ’ αριθ. πρωτ. 3940/30.5.2014, ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. 3785/23.5.2014, Δ. ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ.3694/22.5.2014 και 3783/23.5.2014 επιστολές, ΕΛ.ΟΜ.Α.Σ. Ε.Π.Ε. υπ’ αριθ. πρωτ. 4935/3.7.2014, ΠΕΝΤΕ Α.Ε. «Ανώνυμος Τεχνική και Εμπορική Εταιρεία Τροφίμων, Ειδών Οικιακής Χρήσης και Γενικά Καταναλωτικών Αγαθών» υπ’ αριθ. πρωτ. 4655/24.6.
11. Βλ. επίσης υποσημείωση 58 για παροχή στοιχείων έτους
12. 9 Σχετ. οι υπ’ αριθ. πρωτ. 6660/30.9.2008 και 7222/12.11.2010 επιστολές της εταιρίας ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. Σελίδα 4 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
13. Ο παγκόσμιος όμιλος επιχειρήσεων UNILEVER έχει απώτατες μητρικές εταιρίες τις UNILEVER NV (με έδρα τις Κάτω Χώρες) και UNILEVER PLC (με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο). Σε σχέση με τη μετοχική σύνθεση των εταιριών εμπορίας και διάθεσης μαργαρινών στην ελληνική αγορά αναφέρονται τα εξής: Η εταιρία ΕΛΑΪΣ–UNILEVER A.E. (πρώην ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΛΑΪΣ), η οποία διακινούσε τα προϊόντα μαργαρίνης στην Ελλάδα τουλάχιστον από το 1998 έως το 2007, ήταν εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών ως τις αρχές του 2008 με πολυμετοχική σύνθεση. Κατά τα έτη 1998 – 1999, στην τότε εταιρία εμπορίας μαργαρινών ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΛΑΪΣ, μετείχαν οι εταιρίες […]. Το 2000 το ποσοστό συμμετοχής της […]. Από το 2001 έως το 2005 η […] συμμετείχε στο μετοχικό κεφάλαιο της ελεγχόμενης κατά […]. Ακολούθως, το έτος 2006 το ποσοστό συμμετοχής της […], πλέον στην εταιρία εμπορίας μαργαρινών ΕΛΑΪΣ–UNILEVER ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» με διακριτικό τίτλο «ΕΛΑΪΣ–UNILEVER A.E» ανήλθε σε […], ενώ το 2007 […]. Από το 2008 έως και σήμερα […] συμμετέχει κατά […] στο μετοχικό κεφάλαιο των ομώνυμων εταιριών ΕΛΑΪΣ–UNILEVER HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ10, μέσω των εταιριών […]. Σημειώνεται ότι οι εταιρίες […]
14. Κατωτέρω, παρατίθεται η μετοχική σύνθεση της έκαστης ανά έτος ελεγχόμενης εταιρίας: Πίνακας 1: Μετοχική σύνθεση της ελεγχόμενης εταιρίας ανά έτος Έτη Μετοχική σύνθεση 1998-1999 […] ΕΛΑΪΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (ΑΦΜ 09404072) 2000 […] ΕΛΑΪΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (ΑΦΜ 09404072) 2001 - 2005 […] ΕΛΑΪΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ μετονομασθείσα την 30.6.2005 σε ΕΛΑΪΣ – UNILEVER ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΉ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (δ.τ. ΕΛΑΪΣ – UNILEVER A.E.) (ΑΦΜ 09404072) 2006 […] ΕΛΑΪΣ – UNILEVER ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΉ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (δ.τ. ΕΛΑΪΣ – UNILEVER A.E.) (ΑΦΜ 09404072) 2007 […] ΕΛΑΪΣ – UNILEVER ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΉ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (δ.τ. ΕΛΑΪΣ – UNILEVER A.E.) (ΑΦΜ 09404072) 2008 […] ΕΛΑΪΣ – UNILEVER HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΩΝ 10 11 Το 2008 με ΑΦΜ 094150917 και το 2009 και εξής με ΑΦΜ
15. Σχετ. οι με αριθ. πρωτ. 6368/13.9.2016 και 1151/20.2.2018 επιστολές της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. Σελίδα 5 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Έτη Μετοχική σύνθεση ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (δ.τ. ΕΛΑΪΣ – UNILEVER HELLAS A.E.) (ΑΦΜ 094150917) 2009 σήμερα

(2018)– […] ΕΛΑΪΣ – UNILEVER HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (δ.τ. ΕΛΑΪΣ – UNILEVER HELLAS A.E.) (ΑΦΜ 998279212)

1. Επί των ενστάσεων της ΕΛΑΙΣ-UNILEVER 3.
2. Ενσταση της παραγραφής
3. Κατά την εμπλεκόμενη εταιρία και σύμφωνα με το άρθρο 25 του Κανονισμού 1/2003 για την προθεσμία παραγραφής των εξουσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επιβολή προστίμων, θεσπίζεται 5ετία. Σύμφωνα με την αρχή της εύλογης προθεσμίας εντός της οποίας οφείλει να ενεργεί η διοίκηση, ως εύλογη διάρκεια της διαδικασίας θεωρείται η 5ετία
4. Με το άρθρο 42 του Ν. 3959/2011, εισήχθη κατ’ αρχήν 5ετής προθεσμία παραγραφής και απώτατη δεκαετή προθεσμία παραγραφής για την επιβολή προστίμου, ανεξαρτήτως τυχόν διακοπτικών της παραγραφής ενεργειών. Η παραγραφή καλύπτει όχι μόνο την επιβολή κυρώσεων, αλλά και την ίδια τη διαπίστωση της παράβασης
6. Κατά την Επιτροπή, ο ν. 703/1977, όπως ίσχυε, δεν προέβλεπε ουδεμία προθεσμία παραγραφής (και δεν υπάρχει, ως προς το σημείο αυτό, κανένα κενό δικαίου). Ακόμη και μετά τη θέση σε ισχύ του ν. 3959/2011, ο οποίος θέσπισε για πρώτη φορά τη δυνατότητα παραγραφής ως προς την επιβολή κυρώσεων (άρθρο 42), ο νομοθέτης πρόβλεψε, με ρητή μεταβατική διάταξη (άρθρο 50, παράγραφος 6), ότι η σχετική παραγραφή δεν καταλαμβάνει τις παραβάσεις που έχουν τελεστεί πριν την έναρξη ισχύος του ν. 3959/2011 και έχουν αποτελέσει αντικείμενο αυτεπάγγελτης έρευνας, όπως η προκειμένη περίπτωση. Η γραμματική, τελολογική και συστηματική ερμηνεία των εν λόγω διατάξεων δεν καταλείπει αμφιβολία ως προς το προϊσχύον νομικό καθεστώς (ανυπαρξία παραγραφής), ούτε και ως προς τη βούληση του νομοθέτη για τη ρύθμιση των εκκρεμών, ενώπιον της Επιτροπής, υποθέσεων. Συνεπώς, η εξουσία της Επιτροπής για την επιβολή προστίμου στην υπό κρίση υπόθεση δεν έχει υποπέσει σε ουδεμία παραγραφή.
7. Σημειωτέον, ότι ούτε και η ενδεχόμενη επίκληση και αναλογική εφαρμογή του άρθρου 25 του Κανονισμού 1/2003 (αναφορικά με την προθεσμία παραγραφής των εξουσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επιβολή προστίμων) αναιρεί τις ως άνω διαπιστώσεις. Και τούτο, διότι οι επικαλούμενες αυτές διατάξεις ρητώς αναφέρονται, αποκλειστικά και μόνον, στις σχετικές εξουσίες που έχουν ανατεθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και όχι σε εκείνες των εθνικών αρχών ανταγωνισμού των κρατών μελών (ακόμη και στην περίπτωση που οι τελευταίες εφαρμόζουν παράλληλα εθνικό και ενωσιακό δίκαιο του ανταγωνισμού). Η όποια τυχόν ρύθμιση 12 13 ΔΕΑ 2017/
8. ΣτΕ 1976/
9. Βλ. επίσης προβληματισμό σε ΔΕΑ 148/2018 (αιτ.αναστ.). Σελίδα 6 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ θεμάτων παραγραφής ή/και κατά χρόνο αναρμοδιότητας διέπεται από την αρχή της διαδικαστικής και δικονομικής αυτονομίας των κρατών μελών
11. Επισημαίνεται, ότι ακόμα και στην υποθετική περίπτωση εφαρμογής των διατάξεων περί παραγραφής του άρθρου 42 του ν. 3959/2011 δεν τίθεται ζήτημα παραγραφής της εξουσίας της Επιτροπής Ανταγωνισμού (εφεξής και ΕΑ) να επιβάλει πρόστιμο, εν προκειμένω, αφενός λόγω του ενιαίου και διαρκούς της παράβασης, και αφετέρου λόγω των πολλαπλών, διακοπτικών της παραγραφής, γεγονότων που έχουν μεσολαβήσει
12. Συγκεκριμένα, οι διαπιστωθείσες επιμέρους καταχρηστικές πρακτικές συνιστούν τμήμα μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης των άρθρων 2 ν. 703/1977 και 82 ΣυνθΕΚ, που εκτείνεται κατά το χρονικό διάστημα από 19.6.2002 έως και 21.10.
13. Αντίστοιχα, οι διαπιστωθέντες επιμέρους περιορισμοί του ανταγωνισμού συνιστούν τμήμα μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης των άρθρων 1 ν. 703/1977 ή/και 1 ν. 3959/2011 (καθώς και των άρθρων 81 ΣυνθΕΚ ή/και 101 ΣΛΕΕ), που εκτείνεται κατά το χρονικό διάστημα από 26.9.1996 έως και 31.12.
14. Ειδικά, αναφορικά με την περίπτωση των καταχρηστικών πρακτικών της δεσπόζουσας θέσης της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER σημειώνεται, εν προκειμένω, ότι δεν έχει παρέλθει πενταετία από την τεκμαιρόμενη λήξη της (ήτοι 21.10.2008) έως και το πρώτο μέτρο έρευνας προς την ελεγχόμενη (ήτοι επιστολή παροχής στοιχείων με αριθ. πρωτ. οικ. 5685/27.8.2008) ή άλλη διαδικαστική πράξη προς διερεύνησής της, ούτε και μεταξύ των διαδοχικών μέτρων έρευνας ή άλλων διαδικαστικών πράξεων που ακολούθησαν. Εξάλλου, η διενέργεια πολλαπλών και διαδοχικών ερευνητικών πράξεων, όπως ενδεικτικά οι διαδοχικές επιστολές για παροχή στοιχείων, η διενέργεια επιτόπιων ελέγχων, η κλήρωση της υπόθεσης σε Εισηγητή, που πραγματοποιήθηκαν κατά τα έτη 2008, 2010, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017 και 2018 συνεπάγονται έκαστη εξ αυτών τη διακοπή της πενταετούς παραγραφής και την εκκίνησή της εκ νέου, σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις του ν. 3959/
15. Επιπλέον, αναφορικά με τις περιοριστικές του ανταγωνισμού πρακτικές κατά το άρθρο 1 του ν. 703/77 ή/και 1 ν. 3959/2011 (καθώς και των άρθρων 81 ΣυνθΕΚ ή/και 101 ΣΛΕΕ), αυτές εκτείνονται έως και 31.12.2017 και ως εκ τούτου δεν τίθεται σε καμία περίπτωση ζήτημα παραγραφής.
16. Σε ότι αφορά την κρίση του ΣτΕ στην υπ’ αριθμ. 1976/2015 Απόφασή του επισημαίνεται ότι από την ανάγνωση και μόνο της παρ. 9 της εν λόγω απόφασης και ιδίως των τελευταίων αυτής εδαφίων, προκύπτει ότι στην εξεταζόμενη περίπτωση δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που όρισε στην ως άνω απόφασή του το ΣτΕ για παραγραφή, αφού κατ’ αρχήν στην εξεταζόμενη περίπτωση δεν υπάρχει χρονική διαφορά μεταξύ του χρόνου παύσης της χρονικώς τελευταίας παράβασης και του χρονικού σημείου έναρξης διερεύνησης της υπόθεσης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού δεδομένου ότι η παρούσα υπόθεση αφορά αυτεπάγγελτο έλεγχο της Επιτροπής του έτους 2008 (27.08.2008), ενώ η παύση της χρονικώς τελευταίας παράβασης για το άρθρο 2 του ν. 703/77, όπως ίσχυε και το άρθρο 82 ΣυνθΕΚ (με την παροχή καταχρηστικών εκπτώσεων στόχου και με τη ρήτρα μη προβολής ανταγωνιστικών προϊόντων) είναι στις 21.10.2018 και για το άρθρο 1 ν. 703/1977 ή/και άρθρο 1 του ν. 3959/2011, καθώς και το άρθρο 81 ΣυνθΕΚ ή/και 101 ΣΛΕΕ με τη 14 Βλ. Απόφαση ΕΑ 645/2017, σκ. 65-
17. Βλ. Αποφάσεις ΔΕΑ 2572/2018 ΠΕΝΤΕ ΑΕ, ΔΕΑ 2578/2018 ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ και ΔΕΑ 2574/2018 ΜΑΡΤ ΚΑΙ ΚΑΡΡΥ (σχετ. 610/2015 Απόφαση της Ολομέλειας της ΕΑ). 15 Σελίδα 7 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συμμετοχή της σε απαγορευμένη κάθετη σύμπραξη, στις 31.12.
18. Επομένως, εν προκειμένω όχι μόνο δεν έχει παρέλθει δεκαετία, αλλά η πάυση αμφότερων των παραβάσεων λαμβάνει χώρα μεταγενέστερα του χρονικού σημείου έναρξης διερεύνησης της υπόθεσης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Επιπλέον, η παρούσα Απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού εκδόθηκε στις 23.7.2018, ημερομηνία προγενέστερη της συμπλήρωσης δεκαετίας από την παύση της παράβασης του άρθρου 2 του ν. 703/77, όπως ίσχυε και του άρθρου 82 ΣυνθΕΚ (21.10.2008) και όχι «πολύ πέραν της δεκαετίας (από την παύση της παράβασης)» όπως επί λέξει αναφέρεται στην υπ’ αριθμ. 1976/2015 Απόφαση του ΣτΕ16, Η Απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού (υπόθεση ΛΑΒΑ 517/VI/2011) που ακυρώθηκε με την εν λόγω Απόφαση του ΣτΕ εκδόθηκε στις 03.03.2011, δηλαδή 16 χρόνια από την παύση της παράβασης

(1995)μέχρι την έκδοση της απόφασης της ΕΑ. Επισημένεται ότι μέχρι σήμερα δεν έχει έκδοθεί η υπ’ αριθμ. 1976/2015 Απόφαση του ΣτΕ και ως εκ τούτου δεν έχει επιλυθεί «οριστικώς και καταφατικώς» το ζήτημα της παραγραφής (βλ. αρχικό υπόμνημα της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER, σελ. 46)

2. H υπ’ αριθ. 3040/2014 Απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών (18ου ΤμήματοςΤριμελές), που αφορούσε σε πρόστιμο κατά της εταιρίας «ΑΔΕΛΦΟΙ ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΙ Α.Ε.», αποδέχεται την αναγνώριση ύπαρξης παραγραφής των αξιώσεων της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Ωστόσο, κατόπιν άσκησης αιτήσεως αναιρέσεως κατά της ως άνω Απόφασης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού, με αναιρετικούς λόγους που αφορούσαν αποκλειστικά στο ζήτημα της παραγραφής, η υπόθεση προσδιορίστηκε να εκδικαστεί στην Επταμελή Σύνθεση του Β’ Τμήματος του ΣτΕ, λόγω σπουδαιότητας της υπόθεσης, γεγονός το οποίο καταδεικνύει αναντίρρητα ότι το ζήτημα της παραγραφής εξακολουθεί να παραμένει εριστό και σε καμία περίπτωση δεν συνιστά παγιωμένη θέση της νομολογίας.
3. ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ
4. Η σχετική αγορά προϊόντων περιλαμβάνει το προϊόν ή τα προϊόντα που αφορούν στην υπό εξέταση περίπτωση, καθώς και όλα τα προϊόντα που θεωρούνται εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους είτε από πλευράς ζήτησης ή από πλευρά προσφοράς (demand or supply substitution) λόγω των ιδιοτήτων, της τιμής τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται, των οποίων η διαθεσιμότητα (ή δυνητική διαθεσιμότητα) εμποδίζει τις υπό εξέταση επιχειρήσεις να αυξήσουν την τιμή τους κατά ένα μικρό αλλά σημαντικό ποσοστό για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Η σχετική γεωγραφική αγορά ταυτίζεται με την περιοχή μέσα στα όρια της οποίας δραστηριοποιούνται και ανταγωνίζονται οι επιχειρήσεις ως πωλητές ή αγοραστές των σχετικών προϊόντων ή υπηρεσιών υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού
5. 16 Βλ. σελ. 10-11 της υπ. αρ. 1976/2015 απόφασης ΣτΕ. Βλ. σχετικά και συμπληρωματικό υπόμνημα ΕΛΑΪΣ-UNILEVER, σελ.
6. 18 Βλ. Ανακοίνωση, σχετικά με τον καθορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού [ΕΕ, C372/5, 09.12.1997, παρ. 28 έως 31]. Η Ανακοίνωση της Ε.Επ. όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού επισημαίνει ότι η υποκατάσταση από την πλευρά της ζήτησης αποτελεί το πλέον άμεσο και αποτελεσματικό μέσο ελέγχου των προμηθευτών ενός δεδομένου προϊόντος, ιδίως όσον αφορά τις αποφάσεις τους για τον καθορισμό των τιμών. Βλ. σχετικά ΕΕ, C372/5, 09.12.1997, σελ.
7. 17 Σελίδα 8 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
8. Η παρούσα υπόθεση αφορά σε διερεύνηση αντι-ανταγωνιστικών πρακτικών της εταιρίας ΕΛΑΪΣ-UNILEVER στην αγορά της μαργαρίνης. Στα εξεταζόμενα ιδιωτικά συμφωνητικά της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER με συνεργαζόμενες εταιρίες σούπερ μάρκετ περιλαμβάνονται πλην των προϊόντων μαργαρίνης και λοιπά προϊόντα, κυρίως τροφίμων, όπως τα μαγειρικά λίπη, το κονσερβοποιημένο κρέας, το τσάι και λοιπά αφεψήματα, τα τοματικά προϊόντα, το ελαιόλαδο, το σπορέλαιο, το λειτουργικό και εμπλουτισμένο γάλα και γιαούρτι κ.α.
9. Σε σχετικές αποφάσεις19 της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θεωρήσει ως διακριτές σχετικές αγορές την παραγωγή και πώληση των προϊόντων τροφίμων που προορίζονται για τον τομέα λιανικής και την παραγωγή και πώληση των προϊόντων τροφίμων που προορίζονται για τον τομέα υπηρεσιών τροφοδοσίας. Αναφορικά με τον τομέα υπηρεσιών τροφοδοσίας γίνεται περαιτέρω διάκριση στον εμπορικό τομέα (ξενοδοχεία, εστιατόρια, catering ήτοι horeca) και στον «κοινωνικό» τομέα (τροφοδοσία σε καντίνες, σχολεία, νοσοκομεία). 4.
10. Η ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 4.1.
11. Η θέση της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER αναφορικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς
12. H ΕΛΑΪΣ-UNILEVER συμφωνεί ότι η μαργαρίνη, το βούτυρο και το ελαιόλαδο ανήκουν καταρχήν σε διακριτές σχετικές κατηγορίες προϊόντος
13. Ωστόσο, σε απάντησή της σε σχετικό ερώτημα της Υπηρεσίας αναφορικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς προϊόντος, αναφέρει ότι21: «τα προϊόντα μαργαρίνης που παράγουμε και εμπορευόμαστε ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία “Βούτυρα, Λίπη, Έλαια”. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει α) προϊόντα επάλειψης, β) προϊόντα μαγειρικής/ ζαχαροπλαστικής. Στην αγορά αυτή περιλαμβάνεται το σύνολο των παρακάτω προϊόντων, τα οποία και θεωρούνται ανταγωνιστικά των μαργαρινών. (Α) Το βούτυρο, (Β) Το ελαιόλαδο, (Γ) Το ηλιέλαιο, (Δ) Το αραβοσιτέλαιο, (Ε) Το σογιέλαιο, (ΣΤ) Το φοινικέλαιο, (Ζ) Τα φυτικά λίπη (τύπου φυτίνης)».
14. Περαιτέρω, σε σχετική ερώτηση22 της Υπηρεσίας εάν υπάρχουν υποκατάστατα προϊόντα για τις μαργαρίνες και τα βούτυρα, η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER απάντησε23 ότι ως υποκατάστατα των προϊόντων μαργαρινών θεωρεί κάθε προϊόν που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για επάλειψη στο ψωμί και μαγειρική/ ζαχαροπλαστική χρήση έναντι αυτών (δηλ. προϊόντα όπως (Α) το βούτυρο, (Β) το ελαιόλαδο, (Γ) το ηλιέλαιο, (Δ) το αραβοσιτέλαιο, (Ε) το σογιέλαιο, (ΣΤ) το φοινικέλαιο, (Ζ) τα μαγειρικά λίπη). Επισημαίνει δε ότι τα σημαντικότερα εξ’ αυτών, όσον αφορά τη ζήτηση των μαργαρινών και κατά πόσο την επηρεάζουν, είναι το βούτυρο, το ελαιόλαδο, το ηλιέλαιο και το αραβοσιτέλαιο. Θεωρεί, επίσης, ότι καθώς τα φυτικά λίπη σταδιακά πέφτουν σε πωλήσεις τα τελευταία χρόνια, δεν είναι πλέον σημαντικοί ανταγωνιστές της μαργαρίνης. 19 Βλ. σχετικά αποφάσεις ΕΕπ. M.6753 Orkla/Rieber & Son, παρ. 11-13, M.1990 Unilever/Bestfoods, παρ. 8-11, Μ.3658 Orkla/Chips παρ.
15. 20 Το ερωτηματολόγιο ετέθη κατά τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου της 14.10.2010, δυνάμει των με αριθ. πρωτ. οικ. 6302/13.10.2010 και 6303/13.10.2010 εντολών ελέγχου. 21 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 6660/30.9.2008 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER (απάντ. 17). 22 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.5685/27.8.2008 επιστολή της Υπηρεσίας. 23 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 6660/30.9.2008 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER (απάντ. 23). Σελίδα 9 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
16. Η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER αναφέρει περαιτέρω ότι24: «Τα προϊόντα μαργαρίνης που εμπορευόμαστε ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των λιπαρών (Βούτυρα, Λίπη, Έλαια) στων οποίων τη μαγειρική χρήση ο καταναλωτής εύκολα μπορεί να υποκαταστήσει το ένα με το άλλο για να επιτύχει το μαγειρικό/ ζαχαροπλαστικό αποτέλεσμα που επιθυμεί». Εν συνεχεία, σημειώνει ότι στην εν λόγω αγορά ανήκουν τα προϊόντα των κατηγοριών (Α) έως (Ζ), όπως προαναφέρθηκαν ανωτέρω, τα οποία θεωρούνται ανταγωνιστικά των μαργαρινών. Περαιτέρω, και αναφορικά με το εάν η μαργαρίνη και το βούτυρο θεωρούνται υποκατάστατα στη συνείδηση του καταναλωτή, η εταιρία απάντησε25 «..ο καταναλωτής μπορεί πολύ εύκολα να υποκαταστήσει τη μαργαρίνη με το βούτυρο για επάλειψη, μαγειρική ή ζαχαροπλαστική με στόχο να επιτύχει το γευστικό αποτέλεσμα που επιθυμεί».
17. Η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER26 θεωρεί ότι τα περισσότερα προϊόντα που παράγει ή εμπορεύεται εντάσσονται στις λεγόμενες κατηγορίες «commodity», των οποίων χαρακτηριστικό είναι η σχετικά μικρή διαφοροποίηση, η ευκολία παραγωγής και εισόδου στον κλάδο και ο έντονος ανταγωνισμός προώθησης. Για τους λόγους αυτούς η μετακίνηση ενός καταναλωτή από ένα προϊόν σε άλλο, εφόσον κάποιο ανταγωνιστικό προϊόν διατίθεται σε τιμή χαμηλότερη από αυτή του προϊόντος που παράγει ή εμπορεύεται η εταιρία, θεωρείται εύκολη και είναι συνήθης. Ωστόσο, όπως προκύπτει με σαφήνεια από την Ενότητα 5.2.3.2 κατωτέρω, η εταιρία δαπανά μεγάλα χρηματικά ποσά για τη διαφήμιση των προϊόντων της, γεγονός που δεν συνάδει σε καμία περίπτωση με την έννοια των «commodity» προϊόντων. Είναι γνωστό ότι η διαφήμιση λειτουργεί ως εργαλείο τεχνητής διαφοροποίησης του διαφημιζόμενου προϊόντος και ως εκ τούτου ως εμπόδιο εισόδου νέων προϊόντων στην οικεία αγορά
18. Η χρήση της διαφήμισης ως εργαλείο διαφοροποίησης του προϊόντος επιβεβαιώνεται και από τη δεύτερη εταιρία από άποψη μεριδίων αγοράς μαργαρίνης ΜΙΝΕΡΒΑ (βλ. Ενότητες 4.1.2.1 και 5.2.3.2 κατωτέρω).
19. Επιπρόσθετα, η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER σημειώνει28, σε ερώτηση29 της Υπηρεσίας […].
20. Τέλος, σχετικά με τον παραγωγικό εξοπλισμό η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER αναφέρει30 […]. […]. Σημειώνεται, όπως προαναφέρθηκε, ότι η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER, διαχρονικά δεν παράγει ούτε διακινεί προϊόντα βουτύρου, παρά μόνο προϊόντα μαργαρίνης ή μείγματα αυτής (στα οποία περιέχεται βούτυρο).
21. Θα πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η μαργαρίνη είναι τρόφιμο βιομηχανικής προελεύσεως που αποτελείται κυρίως από φυτικά λίπη και πολύ λιγότερο έως καθόλου από ζωικά λίπη, υπό μορφή γαλακτώματος. Η μαργαρίνη έχει ημιστέρεα μορφή που συνήθως επιτυγχάνεται 24 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 7222/12.11.2010 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 7222/12.11.2010 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. 26 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 7222/12.11.2010 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. 27 Βλ. σχετικά Φώτης Π.

(2013)Βιομηχανική Οργάνωση και Πολιτική Ανταγωνισμού, σελ.

1. 28 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 7222/12.11.2010 επιστολή της. 29 Το ερωτηματολόγιο ετέθη κατά τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου της 14.10.2010 στην εταιρία, δυνάμει των με αριθ. πρωτ. οικ. 6302/13.10.2010 και 6303/13.10.2010 εντολών ελέγχου και μέρος αυτού απαντήθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο και το υπόλοιπο με την υπ’ αριθ. πρωτ. 7222/12.11.2010 επιστολή της ΕΛΑΪΣ–UNILEVER. 30 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 7222/12.11.2010 επιστολή της. 25 Σελίδα 10 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ με γαλακτοματοποίηση και λιγότερο συχνά με υδρογόνωση και μοιάζει στο βούτυρο στην εμφάνιση και στην υφή της, περιέχει νερό και σε ορισμένες παραλλαγές της και αλάτι, ενώ συνήθως είναι εμπλουτισμένη με βιταμίνες.
2. Η μαργαρίνη παρασκευάζεται με φυτικά έλαια, όπως αραβοσιτέλαιο, ηλιέλαιο, σογιέλαιο, κραμβέλαιο και άλλα σε συνδυασμούς τους ή μόνα τους. Με την ανάδειξη των ευεργετικών ιδιοτήτων του ελαιόλαδου στη διατροφή τα τελευταία χρόνια παράγεται μαργαρίνη με προσθήκη ελαιόλαδου που δεν ξεπερνά το 30% επί του συνόλου των φυτικών λιπών. Η βασική διαδικασία παραγωγής επιτυγχάνεται συνήθως με τη γαλακτοματοποίηση των φυτικών ελαίων με σκοπό να αποκτήσουν μικρότερη ρευστότητα. Η υδρογόνωση ως διαδικασία παραγωγής μαργαρινών είναι πλέον λιγότερο συχνή, λόγω των trans κορεσμένων λιπαρών που δημιουργεί, τα οποία θεωρούνται επικίνδυνα για την υγεία λιπαρά.
3. Οι μαργαρίνες ταξινομούνται ως εξής: – ως προς την υφή τους σε σκληρές, μαλακές (soft) και ρευστές – ως προς το αλάτι που περιέχουν σε ανάλατες, ελαφρώς αλατισμένες και αλατισμένες – ως προς τα έλαια που περιέχουν σε μαργαρίνες με ή χωρίς ελαιόλαδο – ως προς τις βιταμίνες με τις οποίες είναι εμπλουτισμένες – ως προς τις ουσίες που τις καθιστούν λειτουργικά τρόφιμα, όπως π.χ. μαργαρίνη εμπλουτισμένη με φυτικές στερόλες (ουσίες που μειώνουν τη χοληστερίνη μέχρι και 10%) ή με κάλιο που ρυθμίζει την πίεση – ως προς την ανάμιξη τους με άλλα τρόφιμα, όπως η μαργαρίνη με γιαούρτι και η μαργαρίνη με βούτυρο.
4. Το βούτυρο είναι λιπαρή ουσία που παρασκευάζεται από γάλα ή γάλα κορυφής (δηλαδή το περισσότερο λιπαρό μέρος του γάλακτος μετά τη διαδικασία διαχωρισμού που λέγεται αποκορύφωση) ή μείγμα αυτών με βουτυροποίηση (απόδαρση). Με τη βουτυροποίηση επιτυγχάνεται η συνένωση των λιποσφαιρίων σε ένα στερεό γαλάκτωμα (στο γάλα τα λιποσφαίρια είναι σε μεγαλύτερες αποστάσεις και μη συνδεδεμένα). Το γαλάκτωμα αυτό εμπεριέχει εκτός από λιποσφαίρια και νερό, τυρόπηγμα, γαλακτοζάχαρο και ανόργανα άλατα. Το χρώμα του βουτύρου (κίτρινο έως λευκό) οφείλεται στο καροτένιο και άλλες λιποδιαλυτές χρωστικές που περιλαμβάνονται στο λίπος. Το γάλα που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη, μπορεί να είναι αγελαδινό, πρόβειο, κατσικίσιο ή σπανιότερα βουβαλίσιο ή και από γάλα καμήλας. Το βούτυρο παράγεται από μη ομογενοποιημένο και πλήρες λιπαρών γάλα.
5. Στην αγορά κυκλοφορούν πολλά είδη βουτύρου, των οποίων η ταξινόμηση μπορεί να γίνει ως εξής: – ανάλογα με το χρώμα του, σε λευκό ή κίτρινο, – ανάλογα με τον τρόπο συντήρησής του, σε φρέσκο ή βούτυρο του παραγωγού, το οποίο παράγεται συνήθως από μικρές κτηνοτροφικές μονάδες και πρέπει να καταναλωθεί άμεσα, σε βούτυρο γάλακτος που παρασκευάζεται από βιομηχανίες και σε παστεριωμένο βούτυρο το οποίο μπορεί να διατηρηθεί για πολλούς μήνες, – ανάλογα με την προέλευση του γάλακτος, σε αγελαδινό, πρόβειο, κατσικίσιο ή βουβαλίσιο, Σελίδα 11 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ – ανάλογα με τις προσθήκες επιπλέον υλικών, σε ανάλατο, αλατισμένο και ημιανάλατο, αρωματισμένο με βότανα ή μπαχαρικά, – ανάλογα με τη σκληρότητά του, σε σκληρό, μαλακό, λιωμένο, – ανάλογα με τη διατροφική του αξία, σε light ή με προσμίξεις φυτικών λιπών. 4.1.
6. Η θέση των ανταγωνιστών της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER αναφορικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς 4.1.2.
7. ΜΙΝΕΡΒΑ Α.Ε.
8. Η εταιρία ΜΙΝΕΡΒΑ Α.Ε. (εφεξής και ΜΙΝΕΡΒΑ)31, σχετικά με την οριοθέτηση της σχετικής αγοράς των προϊόντων μαργαρίνης και βουτύρου, προσκομίζει στοιχεία της εταιρίας ερευνών AC Nielsen, στα οποία απεικονίζονται μερίδια αγοράς στην αγορά της μαργαρίνης, του βουτύρου (ως διακριτές σχετικές αγορές) και της μαργαρίνης και του βουτύρου (ως ενιαία αγορά), χωρίς, ωστόσο, να παρέχει περαιτέρω επεξηγήσεις.
9. Εν συνεχεία, κατά τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου της Υπηρεσίας, την 14.10.2010 στην εταιρία ΜΙΝΕΡΒΑ, […] της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ) σε απάντηση ερωτήματος32 σχετικά με το εάν η μαργαρίνη, το βούτυρο και το ελαιόλαδο ανήκουν σε διακριτές σχετικές αγορές αναφέρει ότι: «το ελαιόλαδο διακρίνεται από τις μαργαρίνες και τα βούτυρα ως προς τις χρήσεις, τα χαρακτηριστικά και ως προς την τιμή. Υπάρχει κάποια υποκατάσταση στον τομέα της μαγειρικής και της ζαχαροπλαστικής ως προς τη χρήση. Ως προς τα χαρακτηριστικά και την τιμή, ισχύει δεν υπάρχει υποκατάσταση». Επίσης, ως προς την ύπαρξη υποκατάστατων προϊόντων προς τα προϊόντα μαργαρίνης και βουτύρου που εμπορεύεται η ΜΙΝΕΡΒΑ, η τελευταία σημείωσε ότι33: «Υποκατάστατα προϊόντα είναι όλα τα λίπη (ελαιόλαδο, σπορέλαιο, μαγειρικά λίπη). Ιδιαίτερα στο κομμάτι της μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής μπορούν να υποκαταστήσουν την αγορά βουτύρων και μαργαρινών σε μεγάλο βαθμό».
10. Αναφορικά με το εάν η μαργαρίνη και το βούτυρο στη συνείδηση του καταναλωτή θεωρούνται υποκατάστατα, […] απάντησε ότι «Ως προς τις χρήσεις τα δύο προϊόντα είναι υποκατάστατα. Ως προς τα χαρακτηριστικά μοιάζουν, αλλά έχουν και σημαντικές διαφορές: η μαργαρίνη είναι από φυτικά λιπαρά, ενώ το βούτυρο από λιπαρά γάλακτος που το καθιστούν πιο έντονο αρωματικά και γευστικά. Υπάρχουν και τύποι βουτύρου (π.χ. Κερκύρας) που δεν υπάρχουν υποκατάστατα στη μαργαρίνη (έχουν δηλαδή ιδιαίτερη γεύση). Η σχέση των αγορών είναι 80% μαργαρίνη και 20% βούτυρα. Από το 20% , το 30% δεν έχει 31 Στην υπ’ αριθ. πρωτ. 6657/30.9.2008 επιστολή της ΜΙΝΕΡΒΑ κατόπιν της υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 5682/27.8.2008 επιστολής της Υπηρεσίας. 32 Το ερωτηματολόγιο ετέθη κατά τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου στην εταιρία ΜΙΝΕΡΒΑ, δυνάμει της υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.6304/13.10.2010 εντολής ελέγχου και μέρος αυτού απαντήθηκε από […] της εταιρίας κατά τον επιτόπιο έλεγχο. Οι λοιπές ερωτήσεις απαντήθηκαν με την υπ’ αριθ. πρωτ. 7216/12.11.2010 επιστολή της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ. 33 Στην υπ’ αριθ. πρωτ. 6657/30.9.2008 επιστολή της ΜΙΝΕΡΒΑ. Σελίδα 12 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σχέση με τη μαργαρίνη. Ως προς την τιμή, το βούτυρο είναι πολύ ακριβότερο από τη μαργαρίνη, από δύο έως τρεις φορές».
11. Περαιτέρω και αναφορικά με παραδείγματα πιθανών μετακινήσεων από προϊόν σε προϊόν διαχρονικά, […] ανέφερε ότι: «Στο ελαιόλαδο δεν υπάρχει παράδειγμα μετακίνησης προς βούτυρα – μαργαρίνες για τα έτη 2002 –
12. Από το 2005 και μετά υπήρξε κάποια μετακίνηση απ’ την αγορά της μαργαρίνης προς την αγορά του βουτύρου (της τάξεως περίπου του 20% αυξήσεως του βουτύρου η και περίπου 4% πτώση πωλήσεων στη μαργαρίνη. Απ’ τα στοιχεία της NIELSEN φαίνεται η μεταβολή της αγοράς. Η μετακίνηση οφείλεται σε νέα προϊόντα και επενδύσεις διαφημιστικές απ’ τις εταιρίες που έχουν βούτυρο (π.χ. ΜΙΝΕΡΒΑ, ARLA)». Η άποψη αυτή της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ έρχεται σε αντίθεση με την άποψη της εταιρίας ΕΛΑΙΣ – UNILEVER περί ένταξης της πλειοψηφίας των προϊόντων της στις κατηγορίες των προϊόντων «commodity»
14. Στην ερώτηση εάν σε περίπτωση αύξησης της τιμής της μαργαρίνης, του βουτύρου ή του ελαιολάδου σε ποσοστό 5-10% οι καταναλωτές θα στραφούν στα άλλα προϊόντα […] ανέφερε ότι: «Το ελαιόλαδο δεν έχει σχέση με τις άλλες κατηγορίες. Δεν έχουμε έρευνα που να δείχνει τι θα γίνει αν αυξηθούν οι τιμές κατά 5-10% στη μαργαρίνη ή στο βούτυρο. Η εκτίμησή μου είναι ότι επειδή το βούτυρο είναι σημαντικά ακριβότερο, δεν θα παίξει ιδιαίτερο ρόλο η αύξηση της τιμής της μαργαρίνης. Το αντίστροφο (εάν δηλαδή αυξηθεί το βούτυρο) ίσως να υπάρξει κάποιος επηρεασμόςστροφή προς μαργαρίνη». Επιπρόσθετα, […] σημειώνει ότι ένας παράγοντας που οδηγεί σε αύξηση των πωλήσεων προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας μαργαρίνης, βουτύρου και ελαιολάδου είναι η αύξηση της τιμής των επώνυμων προϊόντων.
15. Αναφορικά με τον παραγωγικό εξοπλισμό […] υποστηρίζει ότι για την παραγωγή καθενός από τα προϊόντα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι εγκαταστάσεις του άλλου καθώς «είναι ξεχωριστές εγκαταστάσεις για καθένα απ’ τα προϊόντα και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί η μια για παραγωγή άλλων προϊόντων. Είναι θέμα παραγωγικής διαδικασίας και πιθανόν νομοθεσίας».
16. Τέλος, η εταιρία ΜΙΝΕΡΒΑ αναφορικά με την οριοθέτηση των σχετικών αγορών προϊόντων φυτικών μαγειρικών λιπών (cooking fats), πυρηνελαίων και φυτικών ελαίων (σπορελαίων) αναφέρει ότι35: «η πολυετής εμπειρία μας στην αγορά αυτή (111 έτη) μας οδηγεί να θεωρούμε ότι, τα μαγειρικά λίπη, το πυρηνέλαιο και τα σπορέλαια ανήκουν στη “σχετική αγορά” των εδώδιμων λιπών και ελαίων, στην οποία ανήκει και το ελαιόλαδο. Τα παραπάνω προϊόντα, περιλαμβανομένων και των μαγειρικών λιπών, ανήκουν στην αγορά αυτή, εξαιτίας της δυνατότητας που παρέχουν στους καταναλωτές για περισσότερες χρήσεις (ανάλογα με τις προτιμήσεις των καταναλωτών), όπως 34 35 Βλ. σχετικά παρ. 17 ανωτέρω. Σχετ. η με αριθ. πρωτ. 1700/7.3.2016 επιστολή της ΜΙΝΕΡΒΑ. Σελίδα 13 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ενδεικτικά: α) Χρήση ως λιπαρού συστατικού κατά το μαγείρεμα, β) χρήση για τηγάνισμα, γ) χρήση ως λιπαρής ουσίας κατά την παρασκευή γλυκισμάτων και διαφόρων ειδών φύλλου που χρησιμοποιείται σε πίτες κ.λπ». 4.1.2.
18. Arla Foods Hellas SA Η Arla Foods Hellas SA (εφεξής και Arla Foods) αναφέρει ότι36: «το βούτυρο και οι μαργαρίνες ανήκουν στη σχετική αγορά των κίτρινων λιπών. Τα κίτρινα λίπη συμπεριλαμβάνουν το βούτυρο, τα μίγματα και τη μαργαρίνη. Υποστηρίζεται ότι όλα τα προϊόντα με κίτρινα λίπη αποτελούν μια αλυσίδα υποκατάστατων προϊόντων. Ως εναλλακτικά προϊόντα του βουτύρου και της μαργαρίνης και εμπίπτοντας στον ορισμό και των δύο, τα «μίγματα» αποτελούνται από συνδυασμό βουτύρου και/ή φυτικών/ ζωικών λιπών, και ένας αριθμός μιγμάτων και επωνυμιών μαργαρίνης προωθείται στην αγορά έχοντας ως χαρακτηριστικό τη γεύση βουτύρου. Το περιεχόμενο των μιγμάτων σε λίπος ποικίλλει. Το βούτυρο, η μαργαρίνη και τα μίγματα χρησιμοποιούνται απευθείας στο ψωμί ή σε συναφή προϊόντα ή στο μαγείρεμα και τη ζαχαροπλαστική (στην τελευταία περίπτωση ως εναλλακτικό των ελαίων μαγειρικής). Υπάρχει επίσης σημαντική αγορά χύμα μαργαρίνης και βουτύρου».
19. Η Arla Foods υποστηρίζει ότι με βάση έρευνες αγορών, οι καταναλωτές θεωρούν τα κίτρινα λίπη ως μία ενιαία αγορά: «Μπορούν να μεταπηδήσουν από το ένα είδος προϊόντος στο άλλο, καθώς δεν αποδίδουν βαρύτητα σε παράγοντες όπως περιεκτικότητα σε λιπαρά, φυτικά έλαια έναντι γαλακτοκομικού λίπους ή άλλα συστατικά των προϊόντων. Οι καταναλωτές δίνουν βάση στην τιμή, τη γεύση, καθώς και στις επιπτώσεις που έχουν τα προϊόντα στην υγεία τους. Γενικά, οι καταναλωτές επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την προώθηση των προϊόντων και τη σχετική εικόνα των συγκεκριμένων προϊόντων. Ως εκ τούτου, οι καταναλωτές γενικά δεν έχουν πλήρη επίγνωση ή, τουλάχιστον δεν ενδιαφέρονται για τη διαφορά μεταξύ των διαφόρων υποκατηγοριών στην αγορά συσκευασμένων κίτρινων λιπών και ως εκ τούτου υπάρχει ουσιαστική ελαστικότητα από την πλευρά της ζήτησης, δηλαδή οι καταναλωτές αγοράζουν με ευκολία, π.χ. βούτυρο, μίγματα ή μαργαρίνη, αν το συγκεκριμένο προϊόν θεωρείται ότι ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις τους». Ενόψει των ανωτέρω η Arla Foods Ελλάς ΑΕΒΕΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η σχετική αγορά προϊόντων μπορεί να θεωρηθεί μία ενιαία αγορά, η οποία συμπεριλαμβάνει τα βούτυρα και τις μαργαρίνες. «Η αγορά αυτή μπορεί να διαιρεθεί περαιτέρω στις εξής επιμέρους αγορές, ανάλογα με τη φύση των πελατών, η οποία σχετίζεται επίσης με τη συσκευασία στην οποία προσφέρεται το προϊόν (δηλαδή σε μικρά πακέτα, μονάδες ή βάζα): α) Λιανική αγορά βουτύρων, λιπών για επάλειψη και μαργαρινών που πωλούνται σε μονάδες λιανικής πώλησης (σουπερμάρκετ, παντοπωλεία κτλ). Η αγορά αυτή μπορεί να διαιρεθεί περαιτέρω ανάλογα με το είδος του προϊόντος στην επιμέρους αγορά σκληρού βουτύρου και στην επιμέρους αγορά λιπών για επάλειψη/μαργαρίνης. 36 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 6663/30.9.2008 απαντητική επιστολή της εταιρίας Arla Foods. Σελίδα 14 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ β) Αγορά τροφοδοσίας (Catering) βουτύρων και μαργαρίνης που πωλούνται στον τομέα ξενοδοχειακών υπηρεσιών, εστίασης και τροφοδοσίας για σκοπούς τροφοδοσίας. Η αγορά αυτή μπορεί να διαιρεθεί περαιτέρω ανάλογα με το είδος του προϊόντος στην επιμέρους αγορά χύμα βουτύρου και μαργαρίνης και στην επιμέρους αγορά πακέτων βουτύρου και μαργαρίνης (κυρίως σε συσκευασίες των 10 γραμμαρίων) και γ) βιομηχανικά προϊόντα βουτύρου/ μαργαρίνης, που χρησιμοποιούνται στο βιομηχανικό τομέα (π.χ. σε εργοστάσια ζαχαροπλαστικής κτλ.)».
20. Ως προς τον βαθμό υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων μαργαρίνης και βουτύρου, η εταιρία αναφέρει ότι37: «…οι καταναλωτές δεν κάνουν σαφή διάκριση μεταξύ βουτύρου (που παράγεται από γάλα) και μαργαρίνης (που παράγεται από φυτικά έλαια) και ως εκ τούτου τα προϊόντα αυτά μπορούν να θεωρηθούν εναλλάξιμα και υποκατάστατα. Το βούτυρο και η μαργαρίνη χρησιμοποιούνται κυρίως για τρεις σκοπούς: α. Επάλειψη σε ψωμί: στην περίπτωση αυτή, η υποκατάσταση βουτύρου και μαργαρίνης είναι εμφανής και συχνή. β. Στην αρτοποιία/ζαχαροπλαστική: Καθώς οι ανώτερες γεύσεις βουτύρου είναι λιγότερο εμφανείς, η μαργαρίνη είναι το «σύνηθες» συστατικό. Το βούτυρο χρησιμοποιείται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, για την επίτευξη καλύτερης γεύσης. γ. Στο μαγείρεμα: Το σύνηθες συστατικό μαγειρέματος είναι το λάδι. Το βούτυρο χρησιμοποιείται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, για την επίτευξη καλύτερης γεύσης».
21. Ως εκ τούτου η Arla Foods θεωρεί38 ότι «στην αγορά βουτύρου/ μαργαρίνης θα ήταν εύκολο για έναν καταναλωτή να μετακινηθεί από ένα προϊόν που παράγει η Arla σε ένα άλλο υποκατάστατο προϊόν που παράγει, πωλεί η διανέμει μια ανταγωνίστρια εταιρεία σε περίπτωση αύξησης της τιμής του προϊόντος της Arla κατά 10-15%». 4.1.
22. Σχετικές υποθέσεις άλλων Εθνικών Αρχών Ανταγωνισμού
23. Η αρχή ανταγωνισμού της Ισπανίας στην απόφασή της με αριθ. 28/97 κατά την εξέταση της συγκέντρωσης των εταιριών INDUSTRIAS GRASAS DE NAVARRA S.A./ AGRA S.A. έκρινε ότι οι σχετικές αγορές που αφορούν την εν λόγω υπόθεση είναι οι αγορές της μαργαρίνης για οικιακή χρήση και της μαργαρίνης για βιομηχανική χρήση, οι οποίες διακρίνονται από αυτή του βουτύρου
25. Η Ιταλική Επιτροπή Ανταγωνισμού σε σχετική απόφασή40 της, κατά τον έλεγχο συγκέντρωσης μεταξύ των εταιριών Parmalat S.p.A. και Eurolat S.p.A. θεώρησε ότι το βούτυρο 37 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 6663/30.9.2008 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 6663/30.9.2008 επιστολή της. 39 Βλ. σχετικά υπόθεση 28/97, σελ.12-14, 16-17 και
26. 40 Βλ. σχετικά υπόθεση της Ιταλικής Αρχής Ανταγωνισμού, C3460E/ Parmalat – Eurolat, Provvedimento n.14452, σκ. 133, δημοσιευμένη στο Bolletino N. 25/2005 και διαθέσιμη ηλεκτρονικά στο http://www.agcm.it/component/joomdoc/bollettini/25-05.pdf/download.html. 38 Σελίδα 15 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ και οι μαργαρίνες ανήκουν σε διαφορετικές σχετικές αγορές, εξαιτίας της διαφορετικής γεύσης τους, των διαφορετικών διατροφικών χαρακτηριστικών και της διαφορετικής τιμής τους.
27. H αρχή ανταγωνισμού της Νέας Ζηλανδίας σε σχετική υπόθεση της41 κατέληξε ότι η αγορά του βουτύρου αποτελεί διακριτή αγορά προϊόντος από αυτή των κίτρινων λιπών.
28. Η αρχή ανταγωνισμού της Ρουμανίας σε σχετική απόφασή της42, λαμβάνοντας υπόψη (α) σχετική έρευνα αγοράς, η οποία έδειξε ότι υπάρχουν διακριτοί παράγοντες τόσο από πλευράς ζήτησης, όσο και από πλευράς προσφοράς, αναφορικά με το τυποποιημένο βούτυρο, τα μείγματα και τις μαργαρίνες, οι οποίοι διακρίνουν περαιτέρω την αγορά των τυποποιημένων κίτρινων λιπών και (β) το γεγονός ότι τα συμμετέχοντα μέρη στην υπόθεση παράγουν μόνο μαργαρίνη και σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή νομολογία, όπου γίνεται αναφορά στην Απόφαση της ΕΕπ. COMP/M.3130 – ARLA FOODS/ EXPRESS DAIRIES (βλ. κατωτέρω), έκρινε ότι στη συγκεκριμένη υπόθεση η ανάλυση έπρεπε να γίνει στη στενότερη αγορά της τυποποιημένης μαργαρίνης. Ωστόσο, το θέμα της ακριβούς οριοθέτησης της αγοράς έμεινε ανοιχτό καθώς, εν προκειμένω, δεν οδηγούσε σε διαφορετική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων στον ανταγωνισμό.
29. Η αρχή ανταγωνισμού της Εσθονίας στην υπόθεση συγκέντρωσης μεταξύ των εταιριών AS Kalev Paide Tootmine και Põlva Piim Tootmine OÜ43 όρισε ως σχετική αγορά αυτή της παραγωγής και χονδρικής πώλησης του βουτύρου και των spreads βουτύρου που περιέχουν λιπαρά γάλακτος σε ποσοστό τουλάχιστον 10%. 4.1.
30. Σχετικές υποθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανταγωνισμού
31. Στην υπόθεση ADM/PURA44 υποστηρίχθηκε ότι υπάρχουν δύο τύποι λιπών τα κίτρινα και τα άσπρα λίπη, τα οποία έχουν διαφορετικές χρήσεις. Τα άσπρα λίπη χρησιμοποιούνται κυρίως στο μαγείρεμα, ζαχαροπλαστική, ενώ τα κίτρινα λίπη κυρίως για επάλειψη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕπ.) αναγνώρισε ότι παρόλο που υπάρχουν διαφορές μεταξύ των κίτρινων και άσπρων λιπών αναφορικά με τη σκοπούμενη χρήση τους, φαίνεται να υπάρχει υποκαταστασιμότητα από την πλευρά της προσφοράς. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άφησε ανοιχτό το θέμα του εάν η κάθε αγορά (λευκών και κίτρινων λιπών) συνιστά διακριτή σχετική αγορά. 41 Βλ. υπόθεση 562/9.11.2005 – Fonterra/ New Zealand Dairy Foods, σκ. 3, 96 και
32. Βλ. σχετικά http://www.consiliulconcurentei.ro/documente/decizii_2006_78_13551en.pdf, Orkla Foods Romania SA – Royal Brinkers Romania SRL, σκ. 11, 15 και
33. Σημειώνεται ιδίως ότι σύμφωνα με την άποψη παραγωγών βουτύρου και μαργαρίνης, δεν υφίσταται υποκαταστασιμότητα μεταξύ μαργαρίνης και βουτύρου, καθώς οι πρώτες ύλες, η διαδικασία παρασκευής και οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για τα προϊόντα αυτά είναι εντελώς διαφορετικές. Βλ παρ. 12 της ως άνω απόφασης. 43 Βλ. σχετ. AS Kalev Paide Tootmine/ Põlva Piim Tootmine OÜ, αριθ. απόφ. 5.1-5/08-034ΚΟ της 26.9.2008 διαθέσιμη ηλεκτρονικά στο http://www.konkurentsiamet.ee/public/Koondumised/2008/ko2008_19.pdf. 44 Βλ. σχετ. απόφαση ΕΕπ. COMP/M.3044 - ADM/PURA- 3.4.2003, σκ.
34. 42 Σελίδα 16 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
35. Στην υπόθεση ARLA FOODS/EXPRESS DAIRIES45, σχετική έρευνα αγοράς, σε αντίθεση με τις απόψεις των μερών της υπόθεσης, έδειξε ότι υπάρχει διακριτή θεώρηση (παράγοντες) από την πλευρά της ζήτησης και της προσφοράς αναφορικά με τα προϊόντα τυποποιημένου βουτύρου, μειγμάτων/ spreads και μαργαρίνης, τα οποία θα μπορούσαν να υποδιαιρέσουν τις αγορές. Η τελική χρήση κάθε προϊόντος είναι διαφορετική και τα προϊόντα αγοράζονται για διαφορετικές χρήσεις. Επιπρόσθετα, υπάρχει σημαντική διαφορά στην τιμή μεταξύ του τυποποιημένου βουτύρου και των spreads και της μαργαρίνης και τελικά, τα προϊόντα δεν θεωρούνται ως άμεσα υποκατάστατα μεταξύ τους.
36. Αναφορικά με την υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς, η έρευνα αγοράς έδειξε ότι η παραγωγική διαδικασία για τα εν λόγω προϊόντα είναι εντελώς διαφορετική. Η τιμή της μαργαρίνης και των spreads εξαρτάται από την τιμή των ελαίων που χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη, ενώ η τιμή του βουτύρου εξαρτάται από την τιμή του γάλακτος που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη. Επίσης, η αγορά θα μπορούσε να διακριθεί περαιτέρω στην αγορά του επώνυμου και μη-επώνυμου τυποποιημένου βουτύρου, καθώς από την έρευνα προέκυψε ότι ορισμένοι καταναλωτές δείχνουν πίστη στο σήμα, ενώ άλλοι βασίζουν την απόφαση τους στην τιμή. Σημειώνεται ότι ο ακριβής ορισμός της σχετική αγοράς στη συγκεκριμένη υπόθεση παρέμεινε ανοιχτός.
37. Στην ίδια ως άνω υπόθεση (ARLA FOODS/ EXPRESS DAIRIES) η αγορά της προμήθειας χύμα κίτρινων λιπών46 θεωρήθηκε ως διακριτή σχετική αγορά σε σχέση με την αγορά των τυποποιημένων κίτρινων λιπών.
38. Στην υπόθεση FRIESLAND FOODS/CAMPINA47 γίνεται, μεταξύ άλλων, διαχωρισμός της σχετική αγοράς του βουτύρου σε αγορά χύμα και τυποποιημένου βουτύρου. Αναφορικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς του χύμα βουτύρου τα μέρη της υπόθεσης δέχθηκαν ότι οι υψηλότερες τιμές στο βούτυρο έστρεψαν τις εταιρίες παραγωγής να αναζητήσουν υποκατάστατα του βουτύρου. Τα μέρη της υπόθεσης αναγνωρίζουν ότι παρόλο που τα φυτικά λίπη και το βούτυρο δεν ανήκουν στην ίδια αγορά, τα φυτικά λίπη ασκούν σημαντικούς ανταγωνιστικούς περιορισμούς στην αγορά του βουτύρου (σκ. 821-823). Ωστόσο, σχετική έρευνα έδειξε ότι σε πιθανή αύξηση της τιμής του χύμα βουτύρου κατά 5% έως 10%, οι πελάτες μονίμως απέρριπταν μία εναλλαγή από τα φυτικά λίπη σε χύμα βούτυρο. Ορισμένοι παραγωγοί σημείωσαν ότι απαιτούνταν μία μεγαλύτερη αύξηση στην τιμή του χύμα βουτύρου (περίπου 40%) προκειμένου οι πελάτες τους να πεισθούν να αλλάξουν σε φυτικά λίπη. Μάλιστα, τα μέρη ανέφεραν ότι αν οι εταιρίες, λόγω μιας αύξησης στην τιμή του βουτύρου, στραφούν στα φυτικά λίπη, δεν θα επιστρέψουν απευθείας στο βούτυρο, αν η τιμή του επανέλθει στα ίδια χαμηλότερα επίπεδα, 45 Βλ. σχετ. απόφαση ΕΕπ. COMP/M. 3130- ARLA FOODS/ EXPRESS DAIRIES - 10.6.2003, σκ. 30-
39. Σύμφωνα με την εν λόγω απόφαση στα κίτρινα λίπη περιλαμβάνεται το βούτυρο, τα μείγματα και η μαργαρίνη (σκ. 7). Οι αγοραστές στην αγορά των χύμα κίτρινων λιπών είναι κυρίως οι βιομηχανίες τροφίμων. Βλ. σχετ. απόφαση ΕΕπ. COMP/M. 3130- ARLA FOODS/ EXPRESS DAIRIES - 10.6.2003, σκ.
40. Βλ. επίσης και απόφαση ΕΕπ. COMP/M.4323– ARLA/IGMAN FOODS, σκ. 12, όπου γίνεται διαχωρισμός – όπου απαιτείταιμεταξύ των πωλήσεων στη λιανική και των πωλήσεων στον τομέα τροφίμων (βιομηχανίες τροφίμων). 47 Βλ. σχετ. απόφαση ΕΕπ. COMP/M.5046- FRIESLAND FOODS/CAMPINA- 17.12.
41. Πρβλ. και COMP/M.6722 - FRIESLANDCAMPINA/ ZIJERVELD & VELDHUYZEN AND DEN HOLLANDER, σκ. 109-
42. 46 Σελίδα 17 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ καθώς χρειάζεται κάποιος χρόνος ώστε να καταναλωθούν όλα τα αποθέματα. Επομένως στην εν λόγω υπόθεση κρίθηκε ότι το χύμα βούτυρο και τα χύμα φυτικά λίπη ανήκουν σε διακριτή σχετική αγορά (σκ. 824-825).
43. Στην ίδια υπόθεση αναφορικά με τη σχετική αγορά του τυποποιημένου βουτύρου, γίνεται ομοίως αποδεκτό ότι τα φυτικά λίπη (κυρίως η μαργαρίνη) δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά με αυτή του τυποποιημένου βουτύρου. Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια σχετικής έρευνας, οι πελάτες ρωτήθηκαν εάν θα επέλεγαν τα φυτικά λίπη, σε περίπτωση αύξησης της τιμής του τυποποιημένου βουτύρου. Το αποτέλεσμα της έρευνας έδειξε ότι δεν θα γινόταν αλλαγή (εξαιτίας της γεύσης και άλλων χαρακτηριστικών του βουτύρου) ή θα συνέβαινε μόνο σε περίπτωση αύξησης της τιμής αρκετά πάνω από 10%. Στην ίδια απόφαση παρέμεινε ανοιχτό εάν τα προϊόντα τυποποιημένου βουτύρου επώνυμης και ιδιωτικής ετικέτας ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά
44. Τέλος, στην εν λόγω απόφαση έγινε δεκτό ότι η αγορά τυποποιημένου βουτύρου πρέπει να διακριθεί περαιτέρω στην αγορά τυποποιημένου βουτύρου που πωλείται στις εταιρίες λιανικής και στην αγορά τυποποιημένου βουτύρου που πωλείται στους OOH (Out Of Home) πελάτες
46. Περαιτέρω, σύμφωνα με σχετική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής50, η αγορά ελαιολάδου αποτελεί διακριτή σχετική αγορά σε σχέση με την αγορά των λοιπών ελαίων. Αναφορικά με τους τομείς των βρώσιμων ελαίων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε άλλη σχετική απόφαση της κατέληξε ότι η αγορά των σπορέλαιων (ηλιέλαιο, φυστικέλαιο, κραμβέλαιο, σογιέλαιο κ.α.) και η αγορά του ελαιολάδου συνιστούν δύο διακριτές σχετικές αγορές, καθώς οι γευστικές προτιμήσεις των καταναλωτών, η τιμή και οι χρήσεις του ελαιολάδου διαφέρουν ουσιωδώς από αυτές για τα σπορέλαια, ενώ η υποκατάσταση από πλευράς προσφοράς δεν παίζει ρόλο
47. 4.1.
48. Η Έκθεση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών
49. Σύμφωνα με κατηγοριοποίηση που βασίζεται στον σκοπό της ατομικής κατανάλωσης των ειδών και συγκεκριμένα στον κωδικό της Έρευνας των Οικογενειακών Προϋπολογισμών (ΕΟΠ) 1.1.5, τα φυτικά και ζωικά λίπη και έλαια κατηγοριοποιούνται ως εξής: i) ii) iii) iv) v) το ελαιόλαδο τα σπορέλαια (συμπεριλαμβανομένου του πυρηνελαίου), το φοινικέλαιο, μείγματα αυτών το βούτυρο (νωπό, μαγειρικό) και τα παράγωγά του (λ.χ. βουτυρέλαιο) τα φυτικά υποκατάστατα του νωπού βουτύρου (μαργαρίνες) και τα λοιπά μαγειρικά λίπη (φυτικά, ζωικά και ανάμεικτα).
50. Προκειμένου να υποστηριχτεί ότι κάποια ή όλα εκ των ανωτέρω αγαθών, παρά τις διαφοροποιήσεις, είναι σε σημαντικό βαθμό υποκατάστατα υπό ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού ώστε να θεωρούνται ως ανήκοντα στην ίδια αγορά, εξετάστηκε η δυνατότητα υποκατάστασης, τόσο από την πλευρά της προσφοράς όσο και από την πλευρά της ζήτησης. 48 Βλ. σχετ. υπόθεση Ε.Επ. Comp.M5046/ Friesland-Campina, σκ. 854, 855 και
51. Βλ. σχετ. υπόθεση Ε.Επ. Comp.M5046/ Friesland-Campina, σκ.
52. 50 Σχετ. η απόφαση ΕΕπ. Μ.1227 Cargill/ Vandermoortele/ JV. 51 Βλ. σχετικά απόφαση ΕΕπ M.1802/UNILEVER/ AMORA/ MAILLE, 8.3.2000, παρ.
53. 49 Σελίδα 18 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
54. Ειδικότερα, διενεργήθηκε οικονομετρική ανάλυση των στοιχείων της ΕΟΠ, που αφορά στην περίοδο 2004-2005, σύμφωνα με την οποία διαπιστώθηκε ότι υφίστανται σοβαρές ενδείξεις υποκατάστασης, από μέρους των νοικοκυριών52: (α) μεταξύ των αγοραζομένων ποσοτήτων ελαιόλαδου, σπορέλαιου, πυρηνέλαιου, φοινικέλαιου και μείγματα αυτών, (β) μεταξύ των μαργαρινών και των λοιπών μαγειρικών λίπων, ενώ η ίδια ανάλυση κατέληξε ότι υφίστανται (γ) μάλλον ασθενέστερες ενδείξεις υποκατάστασης των προαναφερομένων αγαθών με το βούτυρο (το οποίο ανήκει στον κλάδο παραγωγής των γαλακτοκομικών προϊόντων)
55. Κατά τη μελέτη αυτή κρίνεται, επομένως, σκόπιμη η κατ’ αρχήν διάκριση των αγορών ως εξής (α) αγορά ελαιολάδου και σπορελαίων, (β) αγορά φυτικών υποκατάστατων του βουτύρου και των μαγειρικών λιπών και (γ) αγορά του βουτύρου
56. 4.1.
57. Οικονομική ανάλυση της Υπηρεσίας επί της σχετικής αγοράς μαργαρίνης 4.1.6.
58. Γενικά
59. Η ΕΑ έχει κάνει χρήση της οικονομικής ανάλυσης, ίδιως των οικονομικών εργαλείων για την οριοθέτηση των σχετικών αγορών προιόντων/υπηρεσιών, σε πολλές αποφάσεις της στο παρελθόν
60. Η εν λόγω χρήση είναι εφικτή όταν υφίσταται, μεταξύ άλλων, διαθεσιμότητα ποσοτικών στοιχείων, όπως πρόσφατων χρονοσειρών τιμών και ποσοτήτων, τα οποία βοηθάνε στην εκτίμηση ελαστικοτήτων, ιδίων και σταυροειδών, οι οποίες είναι αναγκαίες για την οριοθέτηση μιας σχετικής αγοράς προϊόντος/υπηρεσιών. Για τους σκοπούς της παρούσας παρουσιάζονται κατωτέρω διάφοροι έλεγχοι οριοθέτησης σχετικής αγοράς προϊόντος, με σκοπό να εξεταστεί αν το προϊόν της μαργαρίνης ανήκει στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων με το προϊόν του βουτύρου. 52 Βλ. σχετικά Έκθεση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών: Συνθήκες Αγοράς και Ανταγωνισμός στην Ελληνική Οικονομία, Μέρος Α΄-Παραγωγή προϊόντων, Αθήνα
61. 53 Συγκεκριμένα, στην Έκθεση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών «διαπιστώνεται με πιθανότητα σφάλματος κατώτερη του 1%, υποκατάσταση του αγοραζόμενου εκ των νοικοκυριών (α) σπορέλαιου και φυτικού βουτύρου από τις αγοραζόμενες (κατά το διάστημα της έρευνας) ποσότητες ελαιολάδου… και (β) μαγειρικού λίπους από τα αποθέματα των νοικοκυριών σε σπορέλαια και ελαιόλαδο… που είχαν αγοραστεί ή αποκτηθεί από τα νοικοκυριά κατά το δωδεκαμήνο που προηγήθηκε της έρευνας με άλλο τρόπο) ίδια παραγωγή, αμοιβή σε είδος κ.τ.λ). Σημειώνεται ότι, τυπικώς ένα αγαθό «Α» είναι υποκατάστατο του «Β» από πλευράς ζήτησης, εάν μία αύξηση στην τιμή του «Β» ωθεί τους καταναλωτές να αυξήσουν τη ζήτησή τους για το «Α». Εντούτοις, οι εναλλακτικές παλινδρομήσεις που διερευνούν τις επιδράσεις των τιμών των λοιπών αγαθών στις ζητούμενες ποσότητες (και ως εκ τούτου επιτρέπουν το λογισμό των σταυροειδών ελαστικοτήτων) εμφανίζουν (α) μεγάλες απώλειες παρατηρήσεων (της τάξεως του 47-92%) αναδεικνύοντας (β) μία μόνο εκτίμηση σταυροειδούς επιδράσεως εμφανίζουσα πιθανότητα σφάλματος κατώτερη του 1%. Πρόκειται για την εκτίμηση της παραμέτρου που αφορά στις ποσότητες των αγοραζόμενων σπορέλαιων και τις τιμές των αγοραζόμενων μαγειρικών λιπών. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι υπολογισμοί των ελαστικοτήτων στα μέσα επίπεδα τιμών και ποσοτήτων συνηγορούν υπέρ της υποκαταστάσεως (α) του ελαιολάδου λόγω μεταβολών των τιμών σπορέλαιων και βουτύρου (β) των σπορέλαιων λόγω μεταβολών των τιμών ελαιολάδου, φυτικού βουτύρου και μαγειρικών λιπών, (γ) του βουτύρου λόγω μεταβολών των τιμών σπορέλαιων και (δ) των μαγειρικών λιπών λόγω μεταβολής της τιμής του φυτικού βουτύρου». 54 Βλ. σχετικά Έκθεση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών: Συνθήκες Αγοράς και Ανταγωνισμός στην Ελληνική Οικονομία, Μέρος Α΄-Παραγωγή προϊόντων, Κεφ.5.2, Αθήνα
62. 55 Βλ. ενδεικτικά, αποφάσεις ΕΑ 515/VI/2011, 573/VI/2013, 583/VIΙ/2013 και 617/
63. Σελίδα 19 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
64. Τα ποσοτικά στοιχεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την οριοθέτηση της σχετικής αγοράς μαργαρίνης στην Ελλάδα προέρχονται από τις απαντητικές επιστολές της ελεγχόμενης εταιρίας56, των ανταγωνιστών της57 και των σούπερ μάρκετ58, σε επιστολές παροχής στοιχείων της Υπηρεσίας.
65. Στην Ενότητα που ακολουθεί εξετάζεται ο βαθμός συσχέτισης, τόσο σε επίπεδο σημάτων μαργαρίνης και βουτύρου (Vitam Vitam, Fast & LURPAK) όσο και σε επίπεδο προϊόντων βουτύρου και μαργαρίνης. 4.1.6.
66. Ανάλυση βαθμού συσχέτισης μεταξύ των σημάτων μαργαρίνης και βουτύρου
67. Δύο προϊόντα, τα οποία είναι υποκατάστατα, τόσο από πλευράς ζήτησης όσο, αν και δεν είναι αναγκαίο, από πλευράς προσφοράς προσφοράς, θα πρέπει να κινούνται στην ίδια κατεύθυνση για να ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος, προϊόντος σύμφωνα με την εφαρμογή του διαγνωστικού τεστ
68. Ο τύπος υπολογισμού του βαθμού συ συσχέτισης μεταξύ δύο μεταβλητών Χ και Υ είναι: είναι 1 xi   x  yi   y  60 , n οι παρατηρήσεις υπό εξέταση και  x και  y οι  n αριθμητικοί μέσοι των μεταβλητών Χ, Υ
69. όπου Cov X , Y  
70. Ο βαθμός συσχέτισης κυμαίνεται μεταξύ –1 έως
71. Αν είναι μικρότερος της κριτικής τιμής 0,65, τότε η πρώτη ένδειξη είναι ότι τα προϊόντα δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος, εκτός και αν υφίστανται άλλοι λόγοι που να δικαιολογούν κάτι τέτοιο, ενώ για τιμές μεταξύ 0,65 και 0,80 ο βαθμός συσχέτισης δεν δίνει μια σαφή εικόνα αν τα προϊόντα ανήκουν σε διακριτή σχετική αγορά προϊόντος και η οριοθέτηση της τελευταίας βασίζεται περισσότερο στην αξιολόγηση άλλων ποιοτικών ή ποσοτικών πληροφοριών (όπως π.χ. SSNIP τεστ)
72. Για τιμές μεγαλύτερες του 0,80 η πρώτη ένδειξη είναι ότι τα προϊόντα υπό ανάλυση ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος προϊόντος, αλλά αυτό το συμπέρασμα θα πρέπει να επιβεβαιωθεί κυρίως με οικονομετρικές εκτιμήσεις των ελαστικοτήτων των εν λόγω προϊόντων. 56 Σχετ. οι υπ’ αριθ. πρωτ.. 729/31.1.2018 και 901/8.2.2018 επιστολές της ΕΛΑΪΣ – UNILEVER. UNILEVER Σχετ. οι υπ’ αριθ. πρωτ. 761/1.2.2018 και 984/9.2.2018 επιστολές της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ ΑΕ ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, η υπ’ αριθ. πρωτ. 675/29.1.2018 επιστολή πιστολή της εταιρίας ARLA FOODS HELLAS A.E. και η υπ’ αριθ αριθ. πρωτ. 743/31.1.2018 επιστολή της εταιρίας ΔΩΔΩΝΗ Α.Ε. 58 Σχετ. οι υπ’ αριθ. πρωτ.: 226/12.1.2018, 693-694/30.1.2018 693 επιστολές της Δ. ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε., 265/15.1.2018 επιστολή της ΙΙ. & Σ. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Α.Ε.Ε., 274/16.1.2018 επιστολή της BAZAAR A.E., 504 505/22.1.2018 επιστολή της ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε., 541/23.1.2018 επιστολή της ΑΝΕΔΗΚ ΚΡΗΤΙΚΟΣ Α.Ε., 684/30.1.2018 επιστολή της ΜΕΤΡΟ Α.Ε.Β.Ε. και η 691 - 692/30.1.2018 επιστολή της ΛΙΝΤΛ ΕΛΛΑΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. 59 Βλ. σχετικά απόφαση EA 573/VII/2013, 573/ EA 583/VII/2013, και COMP/M.4513, COMP/M.5153 και COMP/M.
73. 60 Βλ. και Φώτης

(2013), ο.π., π υποσημείωση 27, σελ.

1. 57 61 Αντίστοιχα ερμηνεύεται και η Cov Y , Y   62 Βλ. σχετικά COMP/M.
2. 1  yi   y yi   y . n Σελίδα 20 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
3. Ο Πίνακας 2 παρουσιάζει τον βαθμό συσχέτισης μεταξύ των διαφορών των λογαρίθμων των τιμών των υπό εξέταση σημάτων βουτύρου και μαργαρίνης (Vitam - μαργαρίνη, Fast μαργαρίνη, Lurpak - βούτυρο)
4. Ο υπολογισμός του βαθμού συσχέτισης με τη χρήση της πρώτης διαφοράς των λογαρίθμων των τιμών είναι σαφώς προτιμητέα προσέγγιση έναντι του υπολογισμού του βαθμού συσχέτισης σε επίπεδα (levels), κυρίως για την αποφυγή προβλημάτων ετεροσκεδαστικότητας
5. Πίνακας 2 Βαθμός συσχέτισης μεταξύ των πρώτων διαφορών των λογαρίθμων των χρονοσειρών των τιμών των σημάτων μαργαρίνης και βουτύρου: μηνιαία στοιχεία για τη χρονική περίοδο 2006 – 2017 Vitam Fast LURPAK Vitam - 0.07 0.10 Fast 0.07 - -0.19** Lurpak 0.10 -0.19** - ** Επεξηγήσεις: Στατιστικά σημαντικό σε επίπεδο 5%. Πηγή: Ανάλυση στοιχείων ΕΛΑΙΣ – UNILEVER, ΜΙΝΕΡΒΑ και ARLA FOODS
6. Από τα αποτελέσματα του Πίνακα 2 προκύπτουν τα κάτωθι:  υφίσταται στατιστικά σημαντική αρνητική συσχέτιση μεταξύ του προϊόντος βουτύρου της εταιρίας ARLA FOODS (Lurpak) και του προϊόντος μαργαρίνης της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ (Fast).  ο πολύ χαμηλός βαθμός συσχέτισης μεταξύ του προιόντος Vitam (προϊόν μαργαρίνης της ελεγχόμενης εταιρίας) και του LURPAK (προϊόν βουτύρου της ARLA FOODS)  ο πολύ χαμηλός βαθμός συσχέτισης μεταξύ του προιόντος Fast (προϊόν μαργαρίνης της ΜΙΝΕΡΒΑ) και του Vitam (προϊόν μαργαρίνης της ελεγχόμενης εταιρίας).
7. Σε επίπεδο προϊόντων μαργαρίνης και βουτύρου, κατόπιν μηνιαίων στοιχείων που απέστειλαν, μεταξύ άλλων, οι εταιρίες σούπερ μάρκετ Ι. & Σ. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Α.Ε.Ε., ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε. και Δ. ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε. στην Υπηρεσία για την χρονική περίοδο 2003 - 201765, προκύπτει ότι ο βαθμός συσχέτισης μεταξύ των δύο προαναφερθέντων προϊόντων είναι 0.
8. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο εν λόγω βαθμός συσχέτισης είναι στατιστικά σημαντικός σε επίπεδο σημαντικότητας 1% (p-value: 0.0032).
9. Στην Ενότητα που ακολουθεί εφαρμόζεται το SSNIP τεστ για τη σχετική αγορά προϊόντος της παρούσας, τόσο σε επίπεδο σημάτων (Vitam - μαργαρίνη, Fast – μαργαρίνη και Lurpak βούτυρο) όσο και σε επίπεδο προϊόντων βουτύρου και μαργαρίνης (βλ. αποφάσεις ΕΑ 515/VI/2011 και 573/VII/2013). 63 Στα υπό εξέταση προϊόντα δεν περιλαμβάνεται το σήμα βουτύρου ΧΩΡΙΟ της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ, λόγω έλλειψης στοιχείων για ορισμένα έτη. Βλ. σχετικά τις απαντητικές επιστολές της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ (αριθ. πρωτ. 761/1.2.2018 και 984/9.2.2018). 64 Βλ. σχετικά Bishop & Walker

(2002), Κεφάλαια 3, 4, 8 – 11 και 15, Forni

(2004), Motta M.

(2004), Κεφάλαια 2-3, O’Donohue & Padilla

(2007), Κεφάλαια 2 & 7(7.2) και Office of Fair Trading

(1999). 65 Βλ. σχετικά υποσημείωση

1. Σελίδα 21 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 4.1.6.
2. SSNIP τεστ 4.1.6.3.
3. Σε επίπεδο σημάτων Vitam, Fast και Lurpak
4. Για την εκτίμηση τίμηση της ιδίας και σταυροειδούς ελαστικότητας ζήτησης ως προς την τιμή των σημάτων μαργαρίνης και βουτύρου χρησιμοποιήθηκε, καταρχάς, η κάτωθι δυναμική συνάρτηση ζήτησης:
5. Η μεταβλητή , δείχνει την ποσότητα του σήματος Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας την περίοδο t, η μεταβλητή δείχνει την ποσότητα του σήματος Vitam της ελεγχόμενης , εταιρίας την περίοδο t-1, η μεταβλητή , δείχνει την τιμή του σήματος Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας την περίοδο t, μεταβλητή , δείχνει την τιμή του σήματος Lurpak της εταιρίας ARLA FOODS την περίοδο t, η μεταβλητή , δείχνει την τιμή του σήματος Fast της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ την περίοδο t και η μεταβλητή , δείχνει το Ακαθάριστο Διαθέσιμο 66 Εισόδημα .
6. Η εκτίμηση έγινε με την μέθοδο DOLS (Dynamic Ordinary Least Squares) Squares 67 και FMOLS (Fully Modified Ordinary Least Squares)
7. Για την εκτίμηση του ανωτέρω εμπειρικού υποδείγματος χρησιμοποιήθηκαν μηνιαία στοιχεία κατά την περίοδο Ιουνίου του 2006 έως Μαΐου του
9. Η εκτίμηση του ανωτέρω εμπειρικού υποδείγματος με την μέθοδο FMOLS FMOL έχει ως εξής: 66 Τα στοιχεία για το διαθέσιμο εισόδημα προέρχονται από την ΕΛΣΤΑΤ. Βλ. σχετικά Saikkonen

(1992)Estimation and Testing of Cointegrated Systems by an Autoregressive Approximation, Econometric Theory, Theory 8

(1), 1-27 και Stock and Watson

(1993)A Simple Estimator Estimat of Cointegrating Vectors in Higher Order Integrated Systems, Econometrica,, 61

(4), 783-820. 783 Για εμπειρική εφαρμογή της μεθόδου DOLS βλ. Polemis and Fotis

(2014)The taxation effect on gasoline price asymmetry nexus: Evidence from both sides of the Atlantic, Atlant Energy Policy, 73, 225-233, 233, Polemis and Fotis

(2015)Rent seeking oligopolistic behaviour in European gasoline markets, Economics Bulletin,, 35

(1), 827-833,. 827 68 Βλ. σχετικά,, Phillips and Hansen

(1990)Statistical Inference in Instrumental Variables Regression with

(1)Processes Review of Economic Studies, 57, σελ. 99-125. Για εμπειρική εφαρμογή της μεθόδου FMOLS βλ., ενδεικτικά,, Apergis and Payne

(2010)Energy consumption and growth in South America: Evidence from a panel error correction model, Energy gy Economics, Economics 32, 1421-1426, Sentürk and Sataf

(2015)The Determination of Panel Causality Analysis on the Relationship between Economic Growth and Primary Energy Resources Consumption of Turkey and Central Asian Turkish Republics, Republics Procedia, 195, 393-402, Jeble, Youssef and Apergis

(2015)The Dynamic Linkage between CO2 emissions, Economic Growth, Renewable Energy Consumption, Number of Tourist Arrivals and Trade, MPRA, Paper No. 57261. 57261 69 Σχετ. ο Πίνακας 2 ανωτέρω ανωτέρω. Η Υπηρεσία εκτίμησε τις παλινδρομήσεις για την εφαρμογή του SSNIP τεστ και με την μέθοδο των GMM (Generalized Generalized Methods of Moments), η οποία αποτελεί μια γενίκευση της μεθόδου των βοηθητικών μεταβλητών (Instrumental Instrumental Variables), χρησιμοποιώντας Panel data. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν ήταν στατιστικά σημαντικά και ως εκ τούτου παρέλκει η περαιτέρω παρουσίασή τους στην παρούσα. παρούσα Για την εν λόγω μέθοδο εκτίμησης βλ. σχετικά Fotis, Karkalakos and Asteriou teriou

(2017)The relationship between energy demand and real GDP growth rate: The role of price asymmetries and spatial externalities within 34 countries across the globe, Energy Economics,, 66, σελ. 72-

1. 67 Σελίδα 22 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Από τις εκτιμήσεις των συντελεστών του εμπειρικού υποδείγματος με την μέθοδο FMOLS προκύπτουν τα κάτωθι συμπεράσματα συμπεράσματα:  Η εκτίμηση του συντελεστή ln είναι στατιστικά σημαντική σε επίπεδο , 70 σημαντικότητας 1% . Αυτό δείχνει ότι η εισαγωγή της εξαρτημένης μεταβλητής με μια υστέρηση ως ανεξάρτητη μεταβλητή στο εμπειρικό υπόδειγμα είναι σωστή
2.  Το σήμα Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας θεωρείται «κανονικό» κανονικό προϊόν (η στατιστικά σημαντική εισοδηματική ελαστικότητα σε επίπεδο 1% είναι μικρότερη ικρότερη της μονάδος μονάδος).  Η ζήτηση για το σήμα Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας χαρακτηρίζεται ως ανελαστική (η στατιστικά σημαντική ιδία ελαστικότητα ζήτησης του σήματος σε επίπεδο 5% είναι μικρότερη της μονάδος).  Η μαργαρίνη Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας και το βούτυρο Lurpak της εταιρίας ARLA FOODS δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος. Η σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή του βουτύρου Lurpak είναι αρνητική και στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1%. Αυτό το αποτέλεσμα αποτέλεσ δείχνει στατιστικά σημαντική μη υποκαταστασιμότητα μεταξύ των δύο προϊόντων και ως εκ τούτου τα δύο προϊόντα ανήκουν σε διακριτές αγορές.  Η σταυροειδής ελαστικότητα λαστικότητα ως προς την τιμή της μαργαρίνης Fast είναι αρνητική, αλλά μη στατιστικά σημαντική. αντική Ως εκ τούτου, τούτου από την παρούσα ανάλυση δεν μπορούν να προκύψουν σαφή συμπεράσματα ως προς το αν τα δύο σήματα μαργαρίνης (Vitam Vitam και Fast) είναι 72 υποκατάστατα σε όρους ζήτησης .
3. Η εκτίμηση του ανωτέρω εμπειρικού υποδείγματος με τη μέθοδο DOLS έχει ως εξής73: Από τις εκτιμήσεις των συντελεστών του εμπειρικού υποδείγματος με τη μέθοδο DOLS προκύπτουν τα κάτωθι συμπεράσματα συμπεράσματα: 70 Εφεξής στατιστική σημαντικότητα σε επίπεδο 1% συνεπάγεται και στατιστική σημαντικότητα και στα λοιπά επίπεδα (ήτοι 5% και 10%). 71 Βλ. σχετικά Fotis and Pekka

(2017), The effect of renewable energy use and economic growth on pollution in the EUROZONE, Economics and Business Letters, Letters 6

(4),

1. 72 Δεδομένου ότι η σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή της μαργαρίνης Fast είναι αρνητική αρνητική, αλλά μη στατιστικά σημαντική, η Υπηρεσία εκτίμησε με την μέθοδο FMOLS χωρίς τη χρήση της εν λόγω μεταβλητής ως ανεξάρτητη μεταβλητή του ανωτέρου εμπειρικού υποδείγματος. Τα αποτελέσματα της εκτίμησης (στατιστικά σημαντικά σε επίπεδο σημαντικότητας 5%) επιβεβαιώνουν ότι τα σήματα μαργαρίνης και βουτύρου των εταιριών ΕΛΑΙΣ – UNILEVER και ARLA FOODS δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος, ενώ η ζήτηση για το σήμα της ελεγχόμενης εταιρίας συνεχίζει να χαρακτηρίζεται ως ανελαστική. 73 Η εκτίμηση του εμπειρικού υποδείγματος χρησιμοποιεί την μέθοδο White Heteroscedasticity Consistent Standard Errors & Covariance, από την οποία προκύπτουν συνεπή τυπικά σφάλματα σφάλματα. Στα ίδια αποτελέσματα καταλήγει η εκτίμηση του εμπειρικού υποδείγματος αν χρησιμοποιηθεί ο εκτιμητής HAC (Newey-West). (Newey Σελίδα 23 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ  Η εκτίμηση του συντελεστή ln είναι στατιστικά σημαντική σε επίπεδο , σημαντικότητας 1%. Αυτό δείχνει ότι η εισαγωγή της εξαρτημένης μεταβλητής με μια υστέρηση ως ανεξάρτητη μεταβλητή στο εμπειρικό υπόδειγμα είναι σωστή
2.  Το σήμα Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας θεωρείται «κανονικό» κανονικό προϊόν (η στατιστικά σημαντική εισοδηματική ελαστικότητα σε επίπεδο 1% είναι μικρότερη της μονάδας). μονάδα  Η ζήτηση για το σήμα Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας χαρακτηρίζεται ως ανελαστική (η στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 5% ιδία ελαστικότητα ζήτησης του σήματος είναι μικρότερη της μονάδος).  Η μαργαρίνη Vitam της ελεγχόμενης εταιρίας και το βούτυρο Lurpak της εταιρίας ARLA FOODS δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος. Η σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή του βουτύρου Lurpak είναι αρνητική και στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1%. Αυτό το αποτέλεσμα δείχνει στατιστικά σημαντική μη υποκαταστασιμότητα μεταξύ των δύο προϊόντων και ως εκ τούτου τα δύο προϊόντα ανήκουν σε διακριτές αγορές.  Η σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή της μαργαρίνης Fast είναι θετική, σχεδόν μηδέν, αλλά μη στατιστικά σημαντική. σημαντική
3. Δεδομένου ότι η σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή της μαργαρίνης Fast είναι θετική, αλλά μη στατιστικά σημαντική σημαντική, η Υπηρεσία εκτίμησε με την μέθοδο DOLS χωρίς τη χρήση της εν λόγω μεταβλητής ως ανεξάρτητη μεταβλητή του ανωτέ ανωτέρου εμπειρικού υποδείγματος. Τα αποτελέσματα της εκτίμησης, τα οποία είναι στατιστικά σημαντικά σε επίπεδο σημαντικότητας 1%, έχουν ως εξής εξής: Τα αποτελέσματα της εκτίμησης επιβεβαιώνουν τα ανωτέρω συμπεράσματα: τα σήματα βουτύρου και μαργαρίνης των εταιριών ών ΕΛΑΙΣ – UNILEVER και ARLA FOODS δεν είναι υποκατάστατα προϊόντα και ως εκ τούτου δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος. Η ζήτηση για το προϊόν της ελεγχόμενης εταιρίας συνεχίζει να χαρακτηρίζεται ως ανελαστική ανελαστική, η εκτίμηση της οποίας, χωρίς τη χρήση ήση της μεταβλητής ln ως ανεξάρτητη μεταβλητή του εμπειρικού , υποδείγματος, είναι στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1%.
4. Για την εκτίμηση τηςς ιδίας και σταυροειδούς ελαστικότητας ζήτησης ως προς την τιμή των σημάτων μαργαρίνης και βουτύρου, βουτύρου χρησιμοποιήθηκε, επίσης, τo κάτωθι δυναμικό υπόδειγμα:
5. Τα δύο ανωτέρω δυναμικά υποδείγματα (βλ. σχέσεις 1 και 2) διαφέρουν μεταξύ τους ως προς την εξαρτημένη μεταβλητή μεταβλητή. Στο δυναμικό υπόδειγμα της σχέσης

(2)ως εξαρτημένη 74 Ο.π. υποσημείωση 71. Σελίδα 24 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ μεταβλητή χρησιμοποιείται το σήμα μαργαρίνης της ΜΙΝΕΡΒΑ (Fast), ενώ στο αντίστοιχο υπόδειγμα της σχέσης

(1)γίνεται χρήση του σήματος μαργαρίνης της ΕΛΑΙΣ - UNILEVER (Vitam). Οι εκτιμήσεις του υποδείγματος της σχέσης

(2)με τις μεθόδους FMOLS και DOLS έχουν ως εξής: Εκτιμήσεις βάσει της μεθόδου DOLS Εκτιμήσεις βάσει της μεθόδου FMOLS 68. Από τις εκτιμήσεις των συντελεστών του δυναμικού υποδείγματος της σχέσης

(2)με τις μεθόδους DOLS και FMOLS προκύπτουν τα παρακάτω συμπεράσματα:  Η εκτίμηση του συντελεστή ln και με τις δύο μεθόδους είναι στατιστικά , σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1%. Αυτό δείχνει ότι η εισαγωγή της εξαρτημένης μεταβλητής με μια υστέρηση ως ανεξάρτητη μεταβλητή στο εμπειρικό υπόδειγμα είναι σωστή

1.  Στο σήμα Fast της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ σημειώνεται η στατιστικά σημαντική εισοδηματική ελαστικότητα σε επίπεδο σημαντικότητας 1%, η οποία είναι μεγαλύτερη της μονάδας μονάδα και με τις δύο μεθόδους εκτίμησης.  Η ζήτηση για το σήμα Fast της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ χαρακτηρίζεται ως ανελαστική (η στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1% και 10% ιδία ελαστικότητα ζήτησης του σήματος είναι μικρότερη της μονάδος και με τις δύο μεθόδους εκτίμησης).  Η μαργαρίνη Fast της εταιρίας ΜΙΝΕΡΒΑ και το βούτυρο Lurpak της εταιρίας ARLA FOODS δεν ανήκουν στην ίδια δια σχετική αγορά προϊόντος. Η σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή του βουτύρου Lurpak είναι αρνητική και στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1% με τη μέθοδο DOLS. Αυτό το αποτέλεσμα δείχνει στατιστικά σημαντική μη υποκαταστασιμότητα μεταξύύ των δύο προϊόντων και ως εκ τούτου τα δύο προϊόντα ανήκουν σε διακριτές αγορές.  Η σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή της μαργαρίνης Vitam είναι θετική και στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1%. Αυτό δείχνει ότι τα δύο σήματα μαργαρίνης των εταιριών ΜΙΝΕΡΒΑ και ΕΛΑΙΣ–UNILEVER είναι υποκατάστατα σε επίπεδο ζήτησης. 75 Ο.π. υποσημείωση
2. Σελίδα 25 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
3. Για την εκτίμηση της ιδίας και σταυροειδούς ελαστικότητας ζήτησης ως προς την τιμή των σημάτων μαργαρίνης και βουτύρου, χρησιμοποιήθηκε, επίσης, δυναμικό υπόδειγμα με εξαρτημένη μεταβλητή το σήμα βουτύρου Lurpak της εταιρίας ARLA FOODS και ανεξάρτητες μεταβλητές τα σήματα μαργαρίνης των εταιριών ΜΙΝΕΡΒΑ και ΕΛΑΙΣ–UNILEVER και το Ακαθάριστο Διαθέσιμο Εισόδημα. Ωστόσο, από τα αποτελέσματα των εκτιμήσεων του δυναμικού υποδείγματος με τις μεθόδους FMOLS & DOLS προκύπτουν μη στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ του λογαρίθμου της ποσότητας Lurpak και του λογαρίθμου της τιμής Vitam (σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή του σήματος της μαργαρίνης της ελεγχόμενης εταιρίας). Δεδομένου ότι σκοπός της παρούσας οικονομικής ανάλυσης είναι να εξετάσει αν τα προϊόντα βουτύρου και μαργαρίνης ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος, παρέλκει οποιαδήποτε περαιτέρω εξέταση του εν λόγω δυναμικού υποδείγματος και παρουσίαση των αποτελεσμάτων αυτής στη παρούσα. 4.1.6.3.
4. Σε επίπεδο προϊόντων μαργαρίνης και βουτύρου
5. Τα σούπερ μάρκετ, κατόπιν σχετικών επιστολών της Υπηρεσίας, προσκόμισαν μηνιαία στοιχεία ποσοτήτων και τιμών για τα προϊόντα βουτύρου και μαργαρίνης76 για τη χρονική περίοδο από τον Ιανουάριο του 2003 έως τον Δεκέμβριο του
6. Από τα στοιχεία αυτά χρησιμοποιήθηκαν (λόγω συγκρισιμότητας) εκείνα των εταιριών σούπερ μάρκετ Ι & Σ ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ ΑΕΕ, ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ και Δ. ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΕ και εκτιμήθηκε, εκτός των ανωτέρω δυναμικών υποδειγμάτων σε επίπεδο σημάτων, ένα δυναμικό υπόδειγμα ζήτησης σε επίπεδο προϊόντων μαργαρίνης και βουτύρου. Ειδικότερα, εκτιμήθηκε μια δυναμική συνάρτηση ζήτησης βουτύρου με εξαρτημένη μεταβλητή τον λογάριθμο ποσότητας βουτύρου και ανεξάρτητες μεταβλητές τις ίδιες με αυτές που χρησιμοποιήθηκαν στα ανωτέρω δυναμικά υποδείγματα σε επίπεδο σημάτων και επιπλέον την εξαρτημένη μεταβλητή με μία χρονική υστέρηση, δυο χρονικές υστερήσεις στις δύο ανεξάρτητες μεταβλητές τιμών (λογάριθμος τιμών βουτύρου και μαργαρίνης) και μία χρονική υστέρηση στη μεταβλητή του Ακαθάριστου Διαθέσιμου Εισοδήματος
7. Ο λόγος για τον οποίο προτιμήθηκε το βούτυρο ως εξαρτημένη μεταβλητή του δυναμικού υποδείγματος είναι διότι σε επίπεδο σημάτων οι αντίστοιχες εκτιμήσεις των μαργαρινών είναι μη στατιστικά σημαντικές. Ειδικότερα, το δυναμικό υπόδειγμα ζήτησης που εκτιμήθηκε είναι το εξής: 76 77 Ο.π., υποσημείωση
8. Ο.π., υποσημείωση
9. Σελίδα 26 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
10. Τα αποτελέσματα της εκτίμησης του υποδείγματος της σχέσης

(3)με την μέθοδο των ελαχίστων τετραγώνων (OLS) έχουν ως εξής78:  Η εκτίμηση του συντελεστή ln ! " , είναι στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1%. Αυτό δείχνει ότι η εισαγωγή της εξαρτημένης μεταβλητής με μια υστέρηση ως ανεξάρτητη μεταβλητή στο εμπειρικό υπόδειγμα είναι σωστή79.  Η εκτίμηση των σταυροειδών αυροειδών ελαστικοτήτων των λογαρίθμων των τιμών βουτύρου και μαργαρίνης κατά τη δεύτερη υστέρηση είναι στατιστικά σημαντική σε επίπεδο σημαντικότητας 1%. Συγκεκριμένα, η εκτίμηση της τιμής (ιδίας ελαστικότητας) βουτύρου δύο περιόδους πριν [ln ! " , # ] είναι αρνητική και στατιστικά σημαντική κάτω από τα επίπεδο σημαντικότητας 5%, ενώ η εκτίμηση της τιμής (σταυροειδής ελαστικότητα) της μαργαρίνης δύο περιόδους πριν 78 Οι εκτιμήσεις του δυναμικού υποδείγματος ζήτησης βασίζονται σε αξιόπιστα (robust)) τυπικά σφάλματα. Η Υπηρεσία εκτίμησε με τη μέθοδο των ελαχίστων τετραγώνων το δυναμικό υπόδειγμα της σχέσης

(3)ανωτέρω χωρίς τη χρήση αξιόπιστων τυπικών σφαλμάτων. σφαλμάτων Τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την εν λόγω εκτίμηση δεν διαφέρουν επί της ουσίας με τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται ανωτέρω, ενώ σύμφωνα με το κριτήριο AIC, ο βέλτιστος αριθμός υστερήσεων στην αυτοπαλίνδρομη συνάρτηση καταλοίπων που προκύπτουν από την εκτίμηση είναι

1. Αυτό σημαίνει ότι η εξίσωση των καταλοίπων είναι στάσιμη και επομένως δεν υφίσταται αυτοσυσχέτιση μεταξύ των καταλοίπων. καταλοίπων Σε κάθε περίπτωση, οι έλεγχοι για ύπαρξη αυτοσυσχέτισης (LM test και White test) καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα, συμπέρασμα ήτοι ύπαρξη ομοσκεδαστικών σφαλμάτων, ενώ και τα p - values των Q statistics για μέχρι και 5 υστερήσεις είναι μη στατιστικά σημαντικά. 79 Βλ. σχετικά υποσημείωση
2. Σελίδα 27 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ [ln $ %", # ] είναι επίσης αρνητική και στατιστικά σημαντική κάτω από το επίπεδο σημαντικότητας 10%.  Αρνητική και στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ τιμής - ποσότητας βουτύρου την ίδια χρονική περίοδο [ln ! " , ]. Δεδομένου ότι η εκτίμηση της ιδίας ελαστικότητας είναι μεγαλύτερη της μονάδος (2.63) η ζήτηση για το βούτυρο θεωρείται ελαστική.  Θετική και στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ της ποσότητας βουτύρου και του ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος την ίδια χρονική περίοδο [ln& ']. Δεδομένου ότι η εκτίμηση της εισοδηματικής ελαστικότητας είναι μεγαλύτερη της μονάδος, το βούτυρο θεωρείται αγαθό «πολυτελείας»80,.
3. Από τα ανωτέρω αποτελέσματα του δυναμικού εμπειρικού υποδείγματος με την μέθοδο OLS (σχέση 3) προκύπτει ότι η μαργαρίνη δεν ανήκει στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος με το βούτυρο. Η σταυροειδής ελαστικότητα ζήτησης κατά τη δεύτερη υστέρηση είναι αρνητική και στατιστικά σημαντική επιβεβαιώνοντας, όπως και στην ανάλυση των σημάτων ανωτέρω, ότι τα δύο προϊόντα είναι «συμπληρωματικά ζήτησης»
4. Επίσης, αρνητική είναι η σταυροειδής ελαστικότητα ζήτησης κατά την ίδια χρονική στιγμή, ωστόσο, δεν είναι στατιστικά σημαντική
5. 80 Από τους ελέγχους ύπαρξης μοναδιαίας ρίζας (Augmented D-F test) στις υπό εξέταση χρονοσειρές, στους οποίους ο αριθμός των βέλτιστων υστερήσεων καθορίζεται βάσει του κριτηρίου AIC, δεν απορρίπτεται η μηδενική υπόθεση ύπαρξης μοναδιαίας ρίζας στα επίπεδα, αλλά απορρίπτεται η μηδενική υπόθεση ύπαρξης μοναδιαίας ρίζας στις πρώτες διαφορές. Επομένως, όλες οι υπό εξέταση χρονοσειρές είναι I

(1). Επίσης, από τον έλεγχο ύπαρξης μοναδιαίας ρίζας (Augmented D-F test) στα κατάλοιπα της παλινδρόμησης της σχέσης

(3)απορρίπτεται η ύπαρξη μοναδιαίας ρίζας σε αυτά και επομένως οι υπό εξέταση χρονοσειρές συνολοκληρώνονται. Για το τελευταίο συμπέρασμα βλ. σχετικά Φώτης

(2015)Χρηματοοικονομική Ανάλυση Επενδύσεων, Μέρος Δεύτερο, Κεφ. 5, σελ. 173-174. Επίσης, σχετικά με το Augmented D-F test βλ. Φώτης

(2015), σελ. 167. 81 Σε αντίστοιχο αποτέλεσμα έχει καταλήξει η έρευνα των Gould, Cox and Perali

(1991)Demand for Food Fats and Oils: The Role of Demographic Variables and Government Donations, American Journal of Agricultural Economics, 73

(1), 212-221. Ειδικότερα, οι συγγραφείς αναφέρουν στη σελ. 216 του άρθρου «…….. In terms of the relationship between butter and margarine, the cross-price elasticity of the change in butter's price on margarine demand is statistically significant at the 5% level and is negative, indicating gross complementarity…». Βλ. επίσης Vettersen

(1981)Influence of butter and margarine prices on the demand for butter in Belgium, European Review of Agricultural Economics, 8

(1), 106 και Pitts and Herlihy

(1982)Perverse Substitution Relationships in Demand Studies: The Example of Butter and Margarine, Journal of Agricultural Economics, 33

(1), 37-46 και τις εκεί σχετικές αναφορές. 82 Για όλες τις ανωτέρω παλινδρομήσεις ισχύει R# < d, όπου R# είναι ο προσαρμοσμένος συντελεστής προσδιορισμού και είναι η στατιστική Durbin-Watson για έλεγχο αυτοσυσχέτισης πρώτου βαθμού (Φώτης 2015, ο.π., υποσημείωση 93, σελ. 135-136, 164). Σύμφωνα με τους Granger & Newbold

(1974)Spurious regressions in econometrics, Journal of Econometrics, 2, 111-120, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι δεν υφίσταται το φαινόμενο της «κίβδιλης» παλινδρόμησης (Spurious Regression). Σε κάθε περίπτωση, οι στατιστικά σημαντικές εκτιμήσεις των συντελεστων των εμπειρικών υποδειγμάτων των σχέσεων

(1)έως

(3)δείχνουν ότι τα αποτελέσματα των εκτιμήσεων τους είναι συνεπή και ως εκ τούτου υφίσταται μια διαρθρωτική σχέση μεταξύ των μεταβλητών σε μακροχρόνιο επίπεδο. Σχετικά με το φαινόμενο της «κίβδιλης» παίνδρόμησης βλ. Φώτης

(2015)ο.π., υποσημείωση 80, σελ. 160, 173 και τις εκεί αναφορές. Σελίδα 28 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 4.1.6.

1. Ανάλυση Σημαντικής Απώλειας Μονοπωλιακής Δύναμης (Critical Loss Analysis)
2. Οι Harris & Simons

(1989)83 αναφέρουν ότι το Critical Loss ή η σημαντική απώλεια μονοπωλιακής δύναμης από μια ποσοστιαία αύξηση της τιμής (5%) είναι η απαιτούμενη ποσοστιαία μείωση της προσφερόμενης ποσότητας έτσι ώστε τα κέρδη να μην επηρεαστούν. Αν η μείωση των πωλήσεων είναι μεγαλύτερη της αύξησης της τιμής, τότε τα κέρδη μειώνονται και τα υπό εξέταση προϊόντα θεωρούνται ότι ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος. Αντιθέτως, αν η μείωση των πωλήσεων είναι μικρότερη της αύξησης της τιμής, τα κέρδη αυξάνονται και η ποσοστιαία αύξηση της τιμής θεωρείται κερδοφόρα. Οι Daljord & Sorgard

(2011)84 αναφέρουν ότι το Critical Loss υπολογίζεται ως η μεγαλύτερη σχετική μείωση της ζήτησης στην οποία μπορεί να ανταποκριθεί ένας υποθετικός μονοπωλητής για όλα τα προϊόντα του, ύστερα από μια ποσοστιαία αύξηση της τιμής του προϊόντος από όλες τις εταιρίες της υπό ανάλυσης σχετικής αγοράς προϊόντος. 74. Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν προταθεί 5 έλεγχοι85: οι έλεγχοι των Harris & Simons

(1989), των Katz & Shapiro

(2003), των O’Brien & Wickelgren

(2003), των Daljord, Sorgard & Thomassen

(2008)και των Daljord & Sorgard

(2011). Για τους σκοπούς της παρούσας θα εξετάσουμε τον έλεγχο των Daljord & Sorgard

(2011), οι οποίοι «υποθέτουν έναν μονοπωλητή που κατέχει ασυμμετρικά προϊόντα»86. O έλεγχος των Daljord & Sorgard

(2011)κρίνεται ως ο πιο αξιόπιστος από τους ανωτέρους αναφερόμενους ελέγχους δεδομένου ότι η παρούσα αφορά σχετική αγορά προϊόντος με σημαντική ασυμμετρία ως προς τα προϊόντα που συμμετέχουν σε αυτή, όπως αυτή παρουσιάζεται στους Πίνακας 3, Πίνακας 4 και Πίνακας 6 κατωτέρω. Οι έλεγχοι των Harris & Simons

(1989), Katz & Shapiro

(2003)και O’Brien & Wickelgren

(2003), τυγχάνουν εφαρμογής για συμμετρικά προϊόντα, ενώ ο έλεγχος των Daljord, Sorgard & Thomassen

(2008)τυγχάνει εφαρμογής για προϊόντα με μικρότερο βαθμό ασυμμετρίας σε σχέση με τον βαθμό ασυμμετρίας που υιοθετείται στον έλεγχο των Daljord & Sorgard

(2011).87 75. Σύμφωνα με τους Daljord & Sorgard

(2011), δύο προϊόντα (σήματα, ήτοι η μαργαρίνη και το βούτυρο) δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος αν: 83 Βλ. σχετικά Harris and Simons

(1989)Focusing Market Definition: How much substitution is necessary?, Research in Law and Economics,12, 207-226. 84 Βλ. σχετικά Daljort and Sorgard

(2011)Single-Product versus Uniform SSNIPs’ International Review of Law and Economics, 32

(1), 142-146. 85 Bλ. σχετικά Φώτης

(2013), ο.π. υποσημείωση 60, σελ. 517-523 και την εκεί βιβλιογραφία. 86 Ο.π., σελ. 521. 87 Στον έλεγχο των Katz & Shapiro

(2003)οι συγγραφείς υποθέτουν ένα μονοπωλητή ο οποίος παράγει δύο προϊόντα και προχωρεί στην αύξηση της τιμής του ενός εκ των δύο προϊόντων, ενώ στον έλεγχο των O’Brien & Wickelgren

(2003)οι συγγραφείς υποθέτουν ότι ο μονοπωλητής προχωρεί σε μια ομοιόμορφη αύξηση της τιμής και των δύο προϊόντων. Τέλος, στον έλεγχο των Harris & Simons

(1989)οι συγγραφείς υποθέτουν ότι ο μονοπωλητής κατέχει ένα ομοιογενές προϊόν. Για εμπειρική εφαρμοηή των ελέγχων Harris and Simons

(1989), Katz & Shapiro

(2003), O’Brien & Wickelgren

(2003)και Daljord, Sorgard & Thomassen

(2008), βλ. αποφάσεις ΕΑ 515/VI/2011 και 573/II/2013. Για συμμετρικά προϊόντα του μονοπωλητή στον έλεγχο των Daljord & Sorgard

(2011)βλ. Φώτης

(2013), ο.π. υποσημείωση 86, σχέση 780. Σελίδα 29 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ p p 2( p  mu ) s A p  D ADJ

(4)p p όπου CL  η ζημιά (Critical Loss) σε όρους μονοπωλιακής δύναμης του υποθετικού p  mu p μονοπωλητή από την ποσοστιαία αύξηση της τιμής του προϊόντος του AL  p p p 2(  mu ) s A p η πραγματική ζημιά (Actual Loss) σε όρους κερδών του υποθετικού μονοπωλητή από την ποσοστιαία αύξηση της τιμής του προϊόντος του +, = . /0 . ο δείκτης μονοπωλιακής δύναμης, s A το μερίδιο αγοράς του «μικρού»88, σε όρους πωλήσεων, προϊόντος του μονοπωλητή D ADJ  D * sA ο προσαρμοσμένος συντελεστής εκτροπής πωλήσεων (Adjusted Diversion Ratio) 1  s A  με βάση το μερίδιο αγοράς του «μικρού» προϊόντος του μονοπωλητή και D  cross ο συντελεστής εκτροπής πωλήσεων (Diversion Ratio)89, o οποίος υπολογίζεται βάσει own  του λόγου της σταυροειδούς ελαστικότητας ζήτησης (στην παρούσα σε σχέση με το σήμα της ARLA FOODS - Lurpak) προς την ίδια ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή του προϊόντος υπό εξέταση (στην παρούσα το σήμα της ελεγχόμενης εταιρίας – Vitam). 76. Από τα ανωτέρω, προκύπτει ότι τα σήματα μαργαρίνης και βουτύρου των εταιριών ΕΛΑΙΣ–UNILEVER και ARLA FOODS ανήκουν σε διαφορετική σχετική αγορά προϊόντος αν η πραγματική ζημιά (Actual Loss) σε όρους κερδών του υποθετικού μονοπωλητή από την ποσοστιαία αύξηση της τιμής του προϊόντος του είναι μικρότερη από τον προσαρμοσμένο συντελεστή εκτροπής πωλήσεων. Η Υπηρεσία, κάνοντας χρήση στοιχείων90 που προσκόμισαν οι 88 Δηλ. της ARLA FOODS στη παρούσα. Για τον συντελεστή εκτροπής πωλήσεων βλ., ενδεικτικά, Fotis, Polemis and Eleftheriou

(2017)Unilateral effects of partial acquisitions: consistent calculation of GUPPI under horizontal merger guidelines within the EU, Economia e Politica Industriale (Journal of Industrial and Business Economics), 44

(3), 315-325. 90 Ήτοι, συνολικού κόστους αγοράς της ελεγχόμενης εταιρίας, μερίδιο αγοράς της ARLA FOODS, όπως αυτό παρουσιάζεται στον Πίνακας 6 κατωτέρω. 89 Σελίδα 30 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ίδιες οι εταιρίες91 και με βάση τις ελαστικότητες που εκτιμήθηκαν(ιδία και σταυροειδής ελαστικότητα ως προς την τιμή του σήματος Lurpak) από το εμπειρικό υπόδειγμα της σχέσης

(2)ανωτέρω, υπολόγισε τη σχέση

(4)ανωτέρω και κατέληξε ότι: p p p 2(  mu ) s A p  0.31  D ADJ  047 ADJ 77. Το αποτέλεσμα του ελέγχου των Daljord & Sorgard

(2011)δείχνει ότι AL D και ως εκ τούτου τα σήματα μαργαρίνης και βουτύρου αποτελούν, έκαστο, διακριτή σχετική αγορά προϊόντος. Επομένως, η ανάλυση σημαντικής απώλειας μονοπωλιακής δύναμης επιβεβαιώνει τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την ανάλυση του βαθμού συσχέτισης και του SSNIP τεστ ανωτέρω. 78. Τέλος, έχει υποστηριχθεί ότι η χρήση της ανάλυσης Critical Loss και του SSNIP τεστ για την οριοθέτηση σχετικών αγορών προϊόντος δεν είναι ορθή βάσει του φαινομένου «Cellophane Fallacy». Ειδικότερα, υποστηρίζεται ότι το «Cellophane Fallacy» οδηγεί σε οριοθέτηση ευρύτερων σχετικών αγορών προϊόντων όταν χρησιμοποιούνται οι τιμές του υποθετικού μονοπωλητή απ’ ότι στην περίπτωση όπου χρησιμοποιούνται οι ανταγωνιστικές τιμές. Ωστόσο, η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία έχει δεχθεί με τη σειρά της κριτικές, η βασικότερη από τις οποίες είναι ο ορισμός της ανταγωνιστικής τιμής σε ατελείς ανταγωνιστικές αγορές, ο οποίος δεν είναι εύκολος να εκτιμηθεί. Περαιτέρω, οι Froeb & Werden

(1992)92 υποστηρίζουν ότι η «στενή» οριοθέτηση μιας σχετικής αγοράς προϊόντος μπορεί να επιτευχθεί ακόμη και στην περίπτωση όπου οι επικρατούσες τιμές είναι χαμηλότερες των ανταγωνιστικών τιμών. Λόγοι για αυτό το συμπέρασμα είναι, μεταξύ άλλων, η πολιτική της επιθετικής τιμολόγησης ή οι ασυνήθιστες μεγάλες αυξήσεις των ονομαστικών τιμών σε μη τακτά χρονικά διαστήματα, κ.λπ. 4.1.

1. Η άποψη της Επιτροπής επί της σχετικής αγοράς προϊόντος της παρούσας
2. Αναφορικά με τα προϊόντα βουτύρου, μαργαρίνης και φυτικών λιπών, από την πλευρά της ζήτησης, όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω, ο βαθμός υποκατάστασης τους είναι χαμηλός και ως εκ τούτου δύναται να αποτελούν διακριτές σχετικές αγορές προϊόντων. Ειδικότερα, από την εφαρμογή του SSNIP τεστ προκύπτει ότι, τόσο σε επίπεδο σημάτων όσο και σε επίπεδο προϊόντων, η μαργαρίνη και το βούτυρο ανήκουν σε διακριτές σχετικές αγορές προϊόντος. Μια εξήγηση για αυτό το συμπέρασματα αποτελεί ότι το εισοδηματικό αποτέλεσμα (income effect) είναι αρκετά υψηλό και στατιστικά σημαντικό, λόγω της υψηλής και στατιστικά σημαντικής εισοδηματικής ελαστικότητας που παρατηρείται σε όλες τις ανωτέρω παλινδρομήσεις. Εκτός του 91 Βλ. σχετικά υποσημείωση 56 (για την ΕΛΑΙΣ - UNILEVER), υποσημείωση 57 (για την ARLA FOODS) και υποσημείωση. 58 (για τα σούπερ μάρκετ Ι & Σ ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ ΑΕΕ, ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ και Δ. ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΕ). 92 Βλ. σχετικά Froeb and Werden

(1992)The reverse cellophane fallacy in market delineation, Review of Industrial Organization, 7

(2), 241–

1. Σελίδα 31 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ γεγονότος ότι αυτό δείχνει ότι η μαργαρίνη θεωρείται κανονικό αγαθό για τα νοικοκυριά, επιπροσθέτως προκύπτει ότι η μαργαρίνη, ως προϊόν, αποτελεί πολύ σημαντικό παράγοντα στον προυπολογισμό του κάθε νοικοκυριού. Η ανάλυση σημαντικής απώλειας μονοπωλιακής δύναμης ανωτέρω επιβεβαιώνει το συμπέρασμα του SSNIP τεστ, ενώ από την έρευνα του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών, οι μαργαρίνες κατατάσσονται στη σχετική αγορά των φυτικών υποκατάστατων του βουτύρου και των μαγειρικών λιπών, ενώ το βούτυρο αποτελεί από μόνο του διακριτή αγορά προϊόντος.
2. Επιπροσθέτως, η ενωσιακή νομολογία κατατάσσει το βούτυρο και τη μαργαρίνη σε διακριτές σχετικές αγορές προϊόντος. Στην υπόθεση FRIESLAND FOODS/CAMPINA προκύπτει με σαφήνεια, κατόπιν σχετικής έρευνας, ότι οι καταναλωτές απαιτούν αύξηση της τιμής του βουτύρου κατά 40% για να στραφούν σε υποκατάστατα αυτού, όπως τα φυτικά λίπη. Το συμπέρασμα αυτό έρχεται σε αντίθεση με την άποψη της εταιρίας ARLA FOODS η οποία υποστηρίζει, χωρίς ωστόσο να προσκομίζει κάποια σχετική έρευνα αγοράς, ότι «στην αγορά βουτύρου/ μαργαρίνης θα ήταν εύκολο για έναν καταναλωτή να μετακινηθεί από ένα προϊόν που παράγει η Arla σε ένα άλλο υποκατάστατο προϊόν που παράγει, πωλεί η διανέμει μια ανταγωνίστρια εταιρεία σε περίπτωση αύξησης της τιμής του προϊόντος της Arla κατά 10-15%».
3. Στην υπόθεση ARLA FOODS/EXPRESS DAIRIES η ΕΕπ. καταλήγει ότι η τελική χρήση κάθε προϊόντος είναι διαφορετική, τα προϊόντα αγοράζονται για διαφορετικές χρήσεις, ενώ υφίσταται σημαντική διαφορά μεταξύ των τιμών μεταξύ τους, με αποτέλεσμα τα προϊόντα να μην θεωρούνται άμεσα υποκατάστατα. Το εν λόγω συμπέρασμα της ΕΕπ. όπως και το ανωτέρω, έρχεται σε αντίθεση με τα όσα υποστηρίζουν στην παρούσα σχετικά με τον βαθμό υποκατάστασης των προϊόντων βουτύρου και μαργαρίνης οι εταιρείες ARLA FOODS και ΜΙΝΕΡΒΑ. Σημειώνεται δε ότι, στην εν λόγω υπόθεση, τα μέρη αυτής, και ως εκ τούτου και η ARLA FOODS, υποστηρίζουν ότι από την πλευρά της ζήτησης και της προσφοράς τα προϊόντα τυποποιημένου βουτύρου, μειγμάτων/spreads και μαργαρίνης, ανήκουν σε μια σχετική αγορά προϊόντος. Αντίστοιχα, η ΜΙΝΕΡΒΑ υποστηρίζει στην παρούσα, από πλευρά χρήσης, ότι τα δύο προϊόντα θεωρούνται υποκατάστατα, παρόλο που διακρίνει σημαντικές διαφορές μεταξύ τους (βλ. ανωτέρω). Το γεγονός ότι τα προϊόντα βουτύρου και μαργαρίνης ανήκουν σε διακριτές σχετικές αγορές προϊόντος επιβεβαιώνεται και από τις Αποφάσεις των εθνικών αρχών ανταγωνισμού της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Νέας Ζηλανδίας, της Ρουμανίας και της Εσθονίας.
4. Από τα ανωτέρω, προκύπτει ότι, από την πλευρά της ζήτησης, τα προϊόντα βουτύρου και μαργαρίνης δεν θεωρούνται ότι ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος.
5. Αναφορικά με τα προϊόντα βουτύρου, μαργαρίνης και φυτικών λιπών, από την πλευρά της προσφοράς, όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω93, τόσο ο τρόπος παραγωγής τους όσο και οι απαιτούμενες πρώτες ύλες διαφέρουν, γεγονός που επηρεάζει και την τιμή διάθεσής τους. Ειδικότερα, η παραγωγική διαδικασία για τα εν λόγω προϊόντα είναι εντελώς διαφορετική, όπως προκύπτει από σχετική έρευνα αγοράς στην υπόθεση της ΕΕπ. ARLA FOODS/EXPRESS DAIRIES. Επίσης, η ΜΙΝΕΡΒΑ υποστηρίζει ότι για την παραγωγή καθενός από τα προϊόντα 93 Βλ. σχετικά απαντήσεις εταιριών στις παρ. 19, 27 και
6. Σελίδα 32 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ μαργαρίνης, βουτύρου και ελαιολάδου, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι εγκαταστάσεις του άλλου. Αντίστοιχα και η εταιρία ΕΛΑΪΣ-UNILEVER υποστηρίζει ότι δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ίδιες εγκαταστάσεις, ιδίως μεταξύ των προϊόντων ελαιόλαδου και μαργαρίνης – βουτύρου. Επίσης, στην υπόθεση FRIESLAND FOODS/CAMPINA αναφέρεται ότι αν οι εταιρίες στραφούν στην παραγωγή φυτικών λιπών, κατόπιν αύξησης της τιμής του βουτύρου, δεν θα επανέλθουν άμεσα στην παραγωγή βουτύρου αν η τιμή του επανέλθει σε χαμηλότερα επίπεδα δεδομένου του χρόνου που απαιτείται για την κατανάλωση μεγάλου όγκου αποθεμάτων.
7. Από τα ανωτέρω, προκύπτει ότι και από πλευράς προσφοράς, δεν υφίσταται υποκατάσταση μεταξύ των προϊόντων μαργαρίνης και βουτύρου.
8. Αναφορικά με την αγορά των ελαίων, σε σχετική προηγούμενη απόφασή της ΕΑ (ΤΕΚΜΩΡ- AGROINVEST)94, η ΕΑ έκρινε ότι η αγορά παραγωγής και εμπορίας σπορέλαιων περιλαμβάνει όλα τα έλαια που παράγονται από την κατεργασία ελαιούχων σπόρων, ήτοι α) καλαμποκέλαιο, β) ηλιέλαιο, γ) σογιέλαιο, δ) βαμβακέλαιο, ε) φοινικέλαιο στ) ειδικά προϊόντα για τηγάνισμα και ζ) πυρηνέλαιο. Συγκεκριμένα, στην εν λόγω απόφαση, η ΕΑ κατέληξε ότι η αγορά παραγωγής και εμπορίας σπορέλαιων είναι διακριτή αγορά. Όλοι οι τύποι σπορέλαιων χρησιμοποιούνται για τον ίδιο σκοπό, ενώ συχνά παρατηρείται στροφή των καταναλωτών από το ένα είδος σπορέλαιου σε άλλο.
9. Περαιτέρω, στην ίδια απόφαση, αναγνωρίζεται ότι το σπορέλαιο μπορεί να αντικατασταθεί σε κάποιο βαθμό και από άλλες κατηγορίες λιπαρών (όπως π.χ. το ελαιόλαδο ή ακόμα και το μαγειρικό λίπος ή τη μαργαρίνη), κυρίως σε ορισμένες χρήσεις όπως το τηγάνισμα. Η μεγάλη «ψαλίδα» στην τιμή πώλησης των σπορέλαιων έναντι του ελαιολάδου, ώθησε και θα ωθεί όλο και περισσότερους καταναλωτές στην αγορά σπορέλαιων. Η ΕΑ κατέληξε ότι όλα τα είδη σπορέλαιων είναι εναλλάξιμα μεταξύ τους, ενώ θα μπορούσαν να υποκατασταθούν σε κάποιο βαθμό και από άλλα είδη λιπαρών, όπως το ελαιόλαδο
10. Ωστόσο, κατά την Επιτροπή, τα μαγειρικά λίπη δεν περιλήφθηκαν στη σχετική αγορά των σπορέλαιων.
11. Η εταιρία ΕΛΑΙΣ–UNILEVER, παρόλο που κατατάσσει το βούτυρο και την μαργαρίνη σε διακριτές αγορές προϊόντος, εν γένει, υποστηρίζει ότι υφίσταται μια ενιαία αγορά βουτύρου, λιπών και ελαίων. Ωστόσο, ένα τέτοιο συμπέρασμα δεν υποστηρίζεται από τις ανταγωνίστριες εταιρίες της (ΜΙΝΕΡΒΑ και ARLA FOODS), ενώ δεν προκύπτει και από την ενωσιακή νομολογία, τη νομολογία των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, τη νομολογία της ΕΑ και την έρευνα του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.
12. Με βάση τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα προϊόντα βουτύρου, μαργαρίνης και ελαίων δεν θεωρούνται εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους, ούτε από πλευράς ζήτησης, ούτε από πλευρά προσφοράς (demand or supply substitution) λόγω των ιδιοτήτων, της τιμής τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Η εκτίμηση αυτή δεν αμφισβητήθηκε από την εμπλεκόμενη κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής. Ως εκ 94 95 Βλ. σχετικά υπ’ αριθμ. πρωτ. 66/ΙΙ/1999 Απόφαση της ΕΑ. Ο.π., σημ. II.
13. Σελίδα 33 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τούτου, στην υπό κρίση υπόθεση ως σχετική αγορά προϊόντος ορίζεται η αγορά της μαργαρίνης, η οποία διακρίνεται από αυτή του βουτύρου, καθώς και των λοιπών λιπών/ελαίων.
14. Τέλος, ανάλογα με τις διάφορες κατηγορίες μαργαρίνης η εν λόγω σχετική αγορά θα μπορούσε να διακριθεί σε περαιτέρω υποκατηγορίες όπως π.χ. βιολογικές, κανονικές, μείγματα (π.χ. με μικρή πρόσμειξη βουτύρου), λειτουργικές (π.χ. για μείωση χοληστερίνης, τύπου Becel). Εντούτοις, παρέλκει περαιτέρω διάκριση των αγορών για τους σκοπούς της παρούσας, καθώς δεν μεταβάλλει τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. 4.
15. Η ΣΧΕΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ
16. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προέκυψαν από την έρευνα της Υπηρεσίας, τα προϊόντα των βασικών ανταγωνιστριών επιχειρήσεων96,97 στη σχετική αγορά μαργαρίνης που αφορά την παρούσα προσφέρονται στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού (η εμπορική πολιτική των εταιριών καθώς και οι καταναλωτικές συνήθειες δεν διαφοροποιούνται με βάση γεωγραφικά κριτήρια). Περαιτέρω, από σχετικές έρευνες, αλλά και αποφάσεις, τόσο της ΕΑ όσο και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προέκυψε ότι οι συνθήκες προσφοράς και οι ανταγωνιστές των ελεγχόμενων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στις εν λόγω προϊοντικές αγορές, αλλά και οι προτιμήσεις καταναλωτών δύναται να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών σε ορισμένες από τις σχετικές αγορές της παρούσας. Ενώ, η διαπραγμάτευση της εμπορικής τους πολιτικής με τους πελάτες τους λαμβάνει χώρα σε εθνικό επίπεδο. Ως εκ τούτου η ΕΑ καταλήγει ότι ως σχετική γεωγραφική αγορά θα πρέπει να θεωρηθεί το σύνολο της ελληνικής επικράτειας. Με την άποψη αυτή συμφωνεί και η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER
18. ΔΟΜΗ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΜΑΡΓΑΡΙΝΗΣ 5.
19. ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΑΡΓΑΡΙΝΗΣ
20. Οι κυριότερες εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην αγορά της μαργαρίνης είναι η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER και η ΜΙΝΕΡΒΑ. Κατά τα έτη 2007–2008, δραστηριοποιήθηκε και η εταιρία KRAFT FOODS HELLAS A.E., πλέον Mondelez Ελλάς ΑΕ - Εμπορία Σοκολάτας και Τυποποιημένων Τροφίμων, με δ.τ. Mondelez Ελλάς Α.Ε
21. 96 Η Arla Foods διανέμει τα προϊόντα της […]. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της στην υπ’ αριθ. πρωτ. 6663/30.9.2008 επιστολή της «μπορεί βάσιμα να προβληθεί ισχυρισμός ότι το εύρος της σχετικής γεωγραφικής αγοράς εκτείνεται τουλάχιστον εντός ΕΟΧ, δεδομένης της ομογένειας της προσφοράς και ζήτησης στα περισσότερα κράτη του ΕΟΧ. […]». 97 Η εταιρία ΜΙΝΕΡΒΑ προσκόμισε μερίδια αγοράς που αφορούν την ελληνική επικράτεια. 98 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 6660/30.9.2008 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER όπου αναφέρει ότι: «Δεν υπάρχει γεωγραφική κατηγοριοποίηση καθώς το σύνολο της Ελληνικής επικράτειας αντιμετωπίζεται ως ενιαία αγορά υπό την έννοια των συνθηκών ανταγωνισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 703/77». 99 Συγκεκριμένα στην υπ’ αριθ. πρωτ. 6443/23.9.2008 επιστολή της η εταιρία Mondelez Ελλάς Α.Ε. αναφέρει ότι: «Η εταιρία μας είχε αναλάβει, μόνο την αποκλειστική διανομή των προϊόντων VALLE στην Ελλάδα […]. Η εν λόγω συνεργασία ήταν σύντομη και χωρίς επιτυχία. Eίχε διάρκεια από τον Μάρτιο 2007 οπότε και τοποθετήσαμε τα προϊόντα VALLE στην ελληνική αγορά μέχρι τον Φεβρουάριο 2008 οπότε λόγω μηδενικής ζήτησης σταματήσαμε την διανομή τους. Στην προαναφερθείσα περίοδο- Μάρτιος 2007 έως Φεβρουάριος 2008- που διανεμήθηκαν τα Σελίδα 34 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
22. Η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER παράγει και εμπορεύεται προϊόντα μαργαρίνης σε συσκευασίες των 250 γραμ., 500 γραμ., ενός

(1)κιλού και δύο

(2)κιλών, καθώς και μερίδες μαργαρινών των 10 γραμ. για τον επαγγελματικό κλάδο. Από τις πωλήσεις της μαργαρίνης […] ([…]) διοχετεύεται σε μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, ποσοστό άνω του […] διοχετεύεται σε διανομείς – συνεργάτες της εταιρίας, για μεταπώληση στη λιανική αγορά (μικρότερες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, παντοπωλεία κ.λπ.), ενώ στον επαγγελματικό κλάδο διοχετεύεται […] ( […])

2. Ειδικότερα, τα «σήματα» που εμπορεύεται η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER σε μαργαρίνες είναι το ΒΙΤΑΜ, και οι σειρές SUPER FRESCO, ΑΛΤΙΣ, FLORA και η BECEL. Επίσης, για τον επαγγελματικό κλάδο παράγει προϊόντα μαργαρίνης με εμπορικό σήμα PHASE και BECEL μερίδα μαργαρίνης 10 γρ. Από αυτά το μεγαλύτερο μέρος των προϊόντων της παράγεται […]
3. Από τα προϊόντα που παράγονται […] εξάγεται […]. Ωστόσο, οι εξαγωγές αφορούν […]
5. Σημειώνεται,[…]. […]. […]
7. Τα βασικότερα σήματα που εμπορεύεται η εταιρία ΜΙΝΕΡΒΑ σε μαργαρίνες είναι η σειρά μαργαρινών ΦΑΣΤ (soft, soft light και ΦΑΣΤ με βούτυρο), η σειρά μαργαρινών ΧΩΡΙΟ (με ελαιόλαδο και με ελληνικό γιαούρτι) και η σειρά BENECOL (με κλασική γεύση και με ελαιόλαδο). Η ΜΙΝΕΡΒΑ πέραν των μαργαρινών, διακινεί και εμπορεύεται τα ακόλουθα προϊόντα: βούτυρο (με το σήμα ΧΩΡΙΟ, ΣΑΒΟΪ ΚΕΡΚΥΡΑΣ και ΣΑΒΟΪ λιωμένο και BURRINO ΚΕΡΚΥΡΑΣ)104, μαγειρικά λίπη (με το σήμα ΜΙΝΕΡΒΙΝΗ), πυρηνέλαιο (με το σήμα ΜΙΝΕΡΒΑ ΝΙΚΗ και ΜΙΝΕΡΒΑ ΜΑΝΑ), σπορέλαια (με το σήμα ΜΙΝΕΡΒΑ ΝΙΚΗ, ΜΙΝΕΡΒΑ Αραβοσιτέλαιο και ΜΙΝΕΡΒΑ Ηλιέλαιο), ελαιόλαδο (με το σήμα ΜΙΝΕΡΒΑ, ΧΩΡΙΟ), τυριά (με το σήμα ΧΩΡΙΟ, BENECOL), ξίδι, βαλσάμικο ξίδι και κρέμα βαλσάμικο (με το σήμα ΤΟΠ).
8. Παρουσία στην αγορά μαργαρίνης έχει και η εταιρία ARLA FOODS105, η οποία εμπορεύεται στην ελληνική αγορά προϊόντα μαργαρίνης με το σήμα LURPAK (Soft ανάλατο, Soft αλατισμένο, Soft ελαφρύ, με μειωμένα λιπαρά soft με ελαιόλαδο, Soft μερίδες ανάλατο)
9. Επίσης, η εταιρία ΓΕΩΡΓΙΟΣ & ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΣΣΑΛΗΣ - ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ- ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ με δ.τ. ΠΑΣΣΑΛΗΣ προϊόντα VALLE στην ελληνική αγορά πωλήσαμε περίπου […] προϊόντων και δεχθήκαμε επιστροφές […]. Οι πωληθέντες τελικά […] στην ελληνική αγορά αντιπροσωπεύουν απειροελάχιστο και υπό του μηδενός μερίδιο αγοράς […]». 100 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 6660/30.9.2008 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER (απάντ. 5 και 9). 101 Σχετ. η με αριθ. πρωτ. 6660/30.9.2008 επιστολή της ΕΛΑΪΣ–UNILEVER. 102 Σχετ. η με αριθ. πρωτ. 6660/30.9.2008 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. 103 Σχετ. η με αριθ. πρωτ. 6368/13.9.2016 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. 104 Η ΜΙΝΕΡΒΑ απέκτησε τον Απρίλιο του 2009 το βούτυρο με το σήμα Burrino από την ατομική εταιρία ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Κ. ΒΟΥΛΗΣ. Βλ. σχετ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 6143/12.9.2008 επιστολή της ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Κ. ΒΟΥΛΗΣ. 105 Η εταιρία ανήκει στον όμιλο επιχειρήσεων της ARLA, έχοντας ως αποκλειστικό μέτοχο την ARLA FOODS AMBA με έδρα την Δανία. Ο όμιλος διαθέτει άλλες 10 εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών προϊόντων στη Σουηδία, Φιλανδία, Γερμανία, Ιταλία, Πολωνία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Δανία, αλλά και διεθνώς μέσω της εταιρίας ARLA FOODS AMBA. […]. Βλ. σχετ. τη με αριθ. πρωτ. 6663/30.9.2008 επιστολή της ARLA FOODS ΕΛΛΑΣ ΑΕΒΕΕ. 106 Επίσης, εμπορεύεται βούτυρο με το σήμα LURPAK, τυριά με το σήμα ARLA, μπλε τυρί με το σήμα CASTELLO, κρέμα γάλακτος με το σήμα ARLA, ροφήματα με το σήμα ARLA, STARBUCKS και σοκολατούχο γάλα COCIO. Σελίδα 35 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΕ (εφεξής και ΠΑΣΣΑΛΗΣ)107 εμπορεύεται στην ελληνική αγορά μαργαρίνες με το σήμα Utterly Butterly, Clover και Country Life
11. Στις ενότητες που ακολουθούν παρουσιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά (μέγεθος, μερίδια αγοράς, εμπορική πολιτική, γκάμα προϊόντων) στην αγορά της μαργαρίνης. 5.
12. Η ΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑ ΘΕΣΗ ΜΑΡΓΑΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΑΪΣ–UNILEVER ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ 5.2.
13. Γενικό πλαίσιο
14. Σύμφωνα με πάγια εθνική και ενωσιακή νομολογία, ως δεσπόζουσα θέση έχει ορισθεί η θέση οικονομικής ισχύος που κατέχει μια επιχείρηση, η οποία της επιτρέπει να εμποδίζει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην οικεία αγορά και της προσφέρει, σε σημαντικό βαθμό, τη δυνατότητα ανεξάρτητης, έναντι των ανταγωνιστών της, των πελατών της και τελικά των καταναλωτών, συμπεριφοράς
15. Η δυνατότητα εκδήλωσης ανεξάρτητης συμπεριφοράς συναρτάται με τον βαθμό των ανταγωνιστικών πιέσεων που ασκούνται στην επιχείρηση. H διαπίστωση περί της κατοχής δεσπόζουσας θέσης υποδηλώνει ότι οι ανταγωνιστικές πιέσεις που ασκούνται σε μία επιχείρηση δεν είναι επαρκώς αποτελεσματικές και συνεπεία αυτού η επιχείρηση διαθέτει σημαντική ισχύ στην αγορά υπό την έννοια ότι οι αποφάσεις της δεν επηρεάζονται αισθητά από τις αντιδράσεις των ανταγωνιστών της, των πελατών της και σε τελική ανάλυση των καταναλωτών
17. Μια τέτοια θέση, αντίθετα από ότι μια κατάσταση μονοπωλίου ή οιονεί μονοπωλίου, δεν αποκλείει την ύπαρξη ανταγωνισμού στην αγορά, ακόμη και έντονου111, αλλά δίνει στην 107 Πρόκειται για οικογενειακή επιχείρηση που αντιπροσωπεύει ελληνικούς και ξένους οίκους με προϊόντα τροφίμων, προσωπικής φροντίδας και υγιεινής και προϊόντα για κατοικίδια ζώα. Η εταιρία εμπορεύεται τυποποιημένα προϊόντα και […]. Επίσης, […]. Βλ. σχετ. την με αριθ. πρωτ. 7015/9.10.2008 επιστολή της εταιρίας Γ. & Ι. ΠΑΣΣΑΛΗΣ Α.Ε.Β.Ε. 108 Διαθέτει και βούτυρο σε συσκευασία 25 κιλών (no name) και λοιπά τυποποιημένα προϊόντα (όπως αλεύρι, αλλαντικά, άρτος, ζάχαρη, καφέ κ.λπ). 109 Βλ. Αποφάσεις ΔΕΚ, United Brands Company and United Brands Continental BV κατά Επιτροπής, υπόθ. 27/76, Ειδ. Ελλην. Έκδ. σ. 75, σκ. 65, ΔΕΚ της 09.11.1983, Michelin, υπόθ. 322/81, Συλλ. 1983, 3461, σκ. 30, υπόθ. 85/76 Hoffmann-La Roche & Co. AG κατά Επιτροπής, Συλλ. 1979 σ. 461, σκ. 38-39, υπόθ. 78/70 Deutsche Grammophon κατά Επιτροπής, Συλλ. 1971, σ. 487, υπόθ. 6/72 Europemballage Corporation and Continental Can Company Inc κατά Επιτροπής, Συλλ. 1973 σ. 313, υπόθ. 27/76 σκ.
18. Βλ. επίσης Ζιάμου σε Β. Σκουρή, Ερμηνεία Συνθηκών για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, 2003, σ. 716, καθώς και απόφαση ΔΕφΑθ 4055/2017, σκ.
19. 110 Βλ. «Κατευθύνσεις σχετικά με τις προτεραιότητες της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του άρθρου 82 συνθήκης ΕΚ σε καταχρηστικές συμπεριφορές αποκλεισμού που υιοθετούν δεσπόζουσες επιχειρήσεις», ΕΕ 2009 C 45/2, σημ. 10 και νομολογία στην οποία παραπέμπει. 111 Βλ. United Brands, ό.π., σκ. 113 και 126 επ. και απόφαση ΠΕΚ της 30.01.2007, France Télécom, υπόθ. T340/03, Συλλ. II-00107, σκ. 101 και 103 επ. Βλ. επίσης απόφαση της 13.02.1979, Hoffmann-La Roche & Co. AG κατά Επιτροπής, ό.π., σκ. 39 και 70 («[…] η ύπαρξη ανταγωνισμού, ακόμα και έντονου, σε δεδομένη αγορά δεν αποκλείει την ύπαρξη δεσποζούσης θέσεως στην ίδια αγορά […]»). Βλ. επίσης 88/589/ΕΟΚ: Απόφαση της Επιτροπής της 4ης Νοεμβρίου 1988 αναφερόμενη σε διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΟΚ (IV/32.318, London European - Sabena), EE L 317 της 24/11/1988, σ. 47 – 54, παρ. 32 επ. Βλ. και απόφαση ΠΕΚ της 14.12.2005, υπόθ. T-210/01, General Electric Company κατά Επιτροπής, ό.π., σκ. 114,
20. Σελίδα 36 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επιχείρηση που την κατέχει τη δυνατότητα, αν όχι να αποφασίζει, τουλάχιστον να επηρεάζει σημαντικά τις συνθήκες υπό τις οποίες θα αναπτυχθεί αυτός ο ανταγωνισμός και, εν πάση περιπτώσει, τη δυνατότητα να συμπεριφέρεται σε ευρεία έκταση χωρίς να πρέπει να λάβει υπόψη τις συνθήκες αυτές και χωρίς να υφίσταται βλαπτικές συνέπειες λόγω της συμπεριφοράς αυτής
22. Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης μπορεί να προκύπτει από πολλούς παράγοντες, οι οποίοι, εξεταζόμενοι μεμονωμένα, δεν είναι αναγκαία καθοριστικοί113, μεταξύ των οποίων, όμως, η ύπαρξη ευρύτατων μεριδίων αγοράς έχει μεγάλη σημασία
23. Κατά κύριο λόγο λαμβάνεται υπόψη η διάρθρωση της αγοράς, από την οποία εκπορεύονται δυνητικά ανταγωνιστικοί περιορισμοί για την επιχείρηση, και ιδίως οι ακόλουθες παράμετροι115: (α) τυχόν περιορισμοί που επιβάλλονται λόγω υφιστάμενων προμηθειών από τους πραγματικούς ανταγωνιστές της επιχείρησης και της θέσης τους στην αγορά (θέση στην αγορά της ελεγχόμενης επιχείρησης και των ανταγωνιστών της), (β) τυχόν περιορισμοί που επιβάλλονται λόγω πειστικής απειλής μελλοντικής επέκτασης των πραγματικών ανταγωνιστών ή της εισόδου δυνητικών ανταγωνιστών (εμπόδια εισόδου, επέκταση και είσοδος ανταγωνιστών) και (γ) τυχόν περιορισμοί που επιβάλλονται λόγω της διαπραγματευτικής ισχύος των πελατών της επιχείρησης (αντισταθμιστική ισχύς αγοραστών). Σημειωτέον, αντίθετα, ότι η οικονομική ισχύς των επιχειρήσεων δεν υπολογίζεται βάσει της αποδοτικότητας ή της κερδοφορίας τους και, συναφώς, τυχόν μειωμένα περιθώρια κέρδους ή ακόμη και παροδικές ζημίες δεν είναι ασυμβίβαστες με την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης
24. 5.2.
25. Μερίδια αγοράς της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER και των ανταγωνιστών της στην αγορά μαργαρίνης
26. Τα μερίδια αγοράς παρέχουν έναν χρήσιμο δείκτη σχετικά με τη διάρθρωση της αγοράς, τη θέση και τη σπουδαιότητα των διαφόρων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην οικεία αγορά. Η σημασία των μεριδίων αγοράς μπορεί να είναι διαφορετική σε κάθε αγορά ανάλογα με τη δομή της, κατά πάγια, ωστόσο, νομολογία, τα πολύ υψηλά μερίδια αγοράς αποτελούν αυτοτελώς, με την εξαίρεση εκτάκτων περιστάσεων, απόδειξη ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης
27. 112 Βλ. αποφάσεις ΔΕΚ 27/76 United Brands κατά Επιτροπής, Συλλ. 1978 σελ. 207, σκ. 113, ΔΕΕ 85/76 Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλ. 1979 σελ. 461, σκ. 39, ΓενΔΕΕ Τ-395/94 Atlantic Container Line κατά Επιτροπής, Συλλ. 2002 σελ ΙΙ-875, σκ.
28. 113 Βλ. ενδεικτικά ΔΕφΑθ 2265/2010 σκ. 30 και ΔΕφΑθ 2116/2004, σκ. 7, καθώς και αποφάσεις ΔΕΚ 27/76 United Brands κατά Επιτροπής, Συλλ. 1978, σελ. 207, σκ. 66, ΔΕΕ C-250/92, Gøttrup-Klim κατά Dansk Landbrugs Grovvareselskab, Συλλ. 1994, σελ. I-5641, σκ. 47, και ΓενΔΕΕ T-30/89 Hilti κατά Επιτροπής, Συλλ. 1991, σελ. II-1439, σκ.
29. 114 Βλ. απόφαση του ΔΕΚ της 13.02.1979, υπόθ. 85/76 Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, ό.π., σκ. 38 επ. καθώς και ΓενΔΕΕ T-30/89 Hilti κατά Επιτροπής, Συλλ. 1991, σελ. II-1439, σκ.
30. 115 Βλ. «Κατευθύνσεις σχετικά με τις προτεραιότητες της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του άρθρου 82 συνθήκης ΕΚ σε καταχρηστικές συμπεριφορές αποκλεισμού που υιοθετούν δεσπόζουσες επιχειρήσεις», ΕΕ 2009 C 45/2, σημ. 12 επ. 116 Βλ. ενδεικτικά αποφάσεις ΔΕΚ 27/76 United Brands κατά Επιτροπής Συλλ. 1978, σελ. 207, σκ. 126, ΔΕΕ 322/81 Michelin κατά Επιτροπής (Michelin I) Συλλ. 1983, σελ. 3461, σκ. 59, και ΓενΔΕΕ Τ-228/97 Irish Sugar Plc κατά Επιτροπής Συλλ. 1999 σελ. ΙΙ-2969, σκ. 102-
31. 117 Βλ. ενδεικτικά ΔΕφΑθ 4055/2017, σκ. 7, ΔΕφΑθ 2265/2010 σκ. 29-30 και ΔΕφΑθ 2116/2004, σκ. 7, ΔΕφΑθ 1983/2010, σκ. 4, καθώς και αποφάσεις ΔΕΕ 85/76 Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής Συλλ. 1979 σελ. 461, σκ. 41, ΓενΔΕΕ Τ-228/97 Irish Sugar Plc κατά Επιτροπής Συλλ. 1999 σελ. ΙΙ-2969, σκ. 70, ΓενΔΕΕ Τ-83/91 Tetra Pak κατά Επιτροπής (Tetra Pak II) Συλλ. 1994 σ. ΙΙ-755, σκ. 109, ΓενΔΕΕ T-30/89 Hilti κατά Επιτροπής, Συλλ. 1991, σελ. II-1439, σκ. 91 και ΔΕΕ C-62/86 AKZO κατά Επιτροπής, Συλλ. 1991, σελ. Ι-3359, σκ.
32. Σελίδα 37 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Ειδικότερα, όπως έκρινε το ΔΕΚ στην απόφαση Hoffmann-La Roche118, «παρόλον ότι η σημασία των μεριδίων αγοράς μπορεί να είναι διαφορετική σε κάθε αγορά, μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένα ότι ιδιαίτερα σημαντικά μερίδια συνιστούν, από μόνα τους, πλην εξαιρετικών περιστάσεων, απόδειξη της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως». Περαιτέρω, έχει κριθεί ότι μερίδιο αγοράς ανερχόμενο σε ποσοστό 70%-80% συνιστά από μόνο του σαφή ένδειξη ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά
33. Συναφώς, μερίδιο αγοράς ανώτερο του 50% για ικανό διάστημα –για παράδειγμα άνω των τριών ετών- αποτελεί καθεαυτό απόδειξη της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης στην οικεία αγορά120,
35. Η ΕΛΑΪΣ-UNILEVER προσκόμισε122, μετά από σχετικό αίτημα της Υπηρεσίας, διαχρονικά στοιχεία μεριδίων αγοράς, για την αγορά της μαργαρίνης (χωριστά), καθώς και για την αγορά της μαργαρίνης και του βουτύρου (ως ενιαία αγορά). Πίνακας 3: Μερίδια αγοράς μαργαρίνης- σε αξία (2003-2013) 118 Βλ. απόφαση της 13.02.1979, Hoffmann-La Roche, ό.π., σκ. 41 (βλ. και σκ. 56 επ.), απόφαση ΔΕΚ της 03.07.1991, AKΖO Chemie BV κατά Επιτροπής, υπόθ. C-62/86, Συλλ. I-3439, σκ. 60, απόφαση ΠΕΚ της 30.01.2007, France Télécom SA κατά Επιτροπής, υπόθ. T-340/03, Συλλ. II-107, σκ. 100 και 103 και απόφαση ΠΕΚ της 30.09.2003, Atlantic Container Line AB κ.λπ. κατά Επιτροπής, συνεκδ. υποθ. T-191/98, T-212/98 έως T-214/98, σκ. 907, απόφαση ΠΕΚ Τ-30/89 Hilti κατά Επιτροπής, Συλλ. 1991 σ. ΙΙ-14139 σκ. 89, απόφαση ΠΕΚ της 8.10.1996, Compagnie maritime belge transports SA και Compagnie maritime belge SA, Dafra-Lines A/S, Deutsche Afrika-Linien GmbH & Co. και Nedlloyd Lijnen BV κατά Επιτροπής, συνεκδ. υποθ. T-24/93, T-25/93, T-26/93 και T-28/93, Συλλ. II-01201, σκ.
36. Βλ. και απόφαση ΔΕφΑθ 2265/2010 (Nestle) παρ. 30, όπου έγινε δεκτό ότι «τμήμα της αγοράς ανώτερο του 50% αποτελεί καθεαυτό απόδειξη της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσης». Ομοίως και απόφαση ΕΑ 520/VI/2011 (Tasty) παρ. 144 με περαιτέρω παραπομπές και σε νομολογία ΔΕΕ και ΓενΔικ. 119 Βλ. ενδεικτικά ΓενΔΕΕ T-30/89 Hilti κατά Επιτροπής, Συλλ. 1991, σελ. II-1439, σκ. 92 με περαιτέρω παραπομπές σε νομολογία. 120 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΔΕΕ C-62/86 AKZO κατά Επιτροπής, Συλλ. 1991, σελ. I-3359, σκ.
37. Στην εν λόγω υπόθεση η προσφεύγουσα επιχείρηση κρίθηκε ότι είχε δεσπόζουσα θέση επειδή κατείχε σταθερό επί τριετία μερίδιο αγοράς 50%, διαπίστωση που ενισχύθηκε από το γεγονός ότι επρόκειτο για εταιρία με τεχνολογικό προβάδισμα και πρωτοπορία στην αγορά. Βλ. επίσης απόφαση ΠΕΚ της 30.01.2007, France Télécom SA κατά Επιτροπής, υπόθ. T-340/03, Συλλ. II-107, σκ. 100 και 103 και απόφαση ΠΕΚ της 30.09.2003, Atlantic Container Line AB κ.ά. κατά Επιτροπής, συνεκδ. υποθ. T-191/98, T-212/98 έως T-214/98, σκ. 907, ΓενΔΕΕ Τ- 228/97, Irish Sugar κατά Επιτροπής, σκ. 70, ΔΕφΑθ. 2265/2010, σκ. 30, Ε.Ε. COMP/37.990/13.5.2009 Intel, σκ.
38. 121 Για λόγους πληρότητας σημειώνεται ότι ισχυρή ένδειξη κατοχής δεσπόζουσας θέσης εκπορεύεται και από τη συγκέντρωση μικρότερων μεριδίων στην οικεία αγορά, μεταξύ 40% και 50%, ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, πρέπει να διαπιστώνεται σε συνδυασμό η συνδρομή πρόσθετων κρίσιμων παραμέτρων. Μεταξύ των ισχυρών ενδείξεων που συνεκτιμώνται ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο τμήμα της αγοράς που κατέχουν οι ανταγωνιστές της επιχείρησης, διότι τούτο επιτρέπει την εκτίμηση της ανταγωνιστικής τους ικανότητας και συνακόλουθα των πιέσεων που δέχεται η υπό εξέταση επιχείρηση. Βλ. σχετ. ΔΕΕ 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλ. 1979 , σελ. 461, σκ.
39. Έχει πολλάκις κριθεί από τη νομολογία ότι στην περίπτωση που το μερίδιο αγοράς της επιχείρησης είναι κατά πολύ μεγαλύτερο, είτε σε σχέση με το επιμέρους μερίδιο του πλησιέστερου των ανταγωνιστών της, είτε σε σχέση με τα μερίδια των αμεσότερων ανταγωνιστών της συναθροιζόμενα, τότε οι μεγάλες αυτές αποκλίσεις αποτελούν ισχυρή ένδειξη κατοχής δεσπόζουσας θέσης, ακόμη και όταν η επιχείρηση που ελέγχεται δεν διαθέτει συντριπτικά μερίδια αγοράς Βλ. ενδεικτικά υπόθεση ΔΕΚ 27/76 United Brands κατά Επιτροπής, Συλλ. 1978 σελ. 207, σκ. 108-129, καθώς και ΓενΔΕΕ Τ- 219/99, British Airways plc κατά Επιτροπής, Συλλ. 2003, σελ. ΙΙ-5917, σκ. 210-
40. Βλ. επίσης απόφαση ΔΕφΑθ 2265/10, σκ. 29-
41. 122 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 5732/30.9.2015 επιστολή της ΕΛΑΪΣ-UNILEVER. Σελίδα 38 από 276 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 UNILE VER [8595]% [8595]% [8595]% [8595]% [8595]% [8595]% [7585]% [7585]% [7585]% [7585]% [7585]% ΜΙΝΕΡ ΒΑ [510]% [510]% [1015]% [1015]% [1015]% [1015]% [1015]% [1525]% [1525]% [1525]% [1525]% Πηγή: Προσκομισθέντa στοιχεία από ΕΛΑΪΣ–UNILEVER (αριθ. πρωτ. 5732/30.9.2015 – Πηγή IRI) Πίνακας 4: Μερίδια αγοράς μαργαρίνης – σε όγκο (2003-2014) 2003 2004 2005 2006 2007 2008 123 2009 2010 2011 2012 2013 2014 UNILEVER [8595]% [8595]% [8595]% [8595]% [8595]% [7585]% [7585]% μ.δ. μ.δ. μ.δ. μ.δ. μ.δ. ΜΙΝΕΡΒΑ [510]% [510]% [510]% [1015]% [1015]% [1015]% [1015]% [1015]% [1525]% [1525]% [1525]% [1525]% Πηγή: ΜΙΝΕΡΒΑ (αριθ. πρωτ. 8686/15.12.2008, έλεγχος ΜΙΝΕΡΒΑ & αριθ. πρωτ. 5691/28.9.2015, Nielsen)
42. Από τους Πίνακες 3 & 4 ανωτέρω προκύπτει ότι για όλη την εξεταζόμενη περίοδο το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς, σε αξία, στην αγορά μαργαρίνης κατέχει η εταιρία ΕΛΑΪΣUNILEVER, το οποίο κυμαίνεται μεταξύ 2003 – 2013 από [85-95]% σε [75-85]% αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι, παρά τη σταδιακή μείωση του μεριδίου αγοράς της εταιρίας διαχρονικά, το μερίδιό της εξακολουθεί να διατηρείται σε σημαντικά υψηλά επίπεδα. Δεύτερη εταιρία της αγοράς από άποψη μεριδίων της αγοράς, είναι η εταιρία ΜΙΝΕΡΒΑ, το μερίδιο της οποίας κυμαίνεται μεταξύ [5-10]% (το 2003) και [15-25]% (το 2012). Οι δύο ανωτέρω εταιρίες (ΕΛΑΪΣ– UNILEVER και ΜΙΝΕΡΒΑ) κατέχουν αθροιστικά σχεδόν το σύνολο της αγοράς μαργαρίνης στην ελληνική επικράτεια, αφού το αθροιστικό μερίδιό τους, σε αξία, στη συγκεκριμένη αγορά κυμαίνεται διαχρονικά περίπου στο [95-100]%.
43. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η αγορά μαργαρίνης είναι μια υψηλά συγκεντρωμένη αγορά, η οποία τείνει στο μονοπώλιο124, γεγονός που καταδεικνύεται και από τους δείκτες συγκέντρωσης (Πίνακας 5 κατωτέρω). Συγκεκριμένα, χαρακτηριστικό της αγοράς αποτελεί το υψηλό επίπεδο συγκέντρωσης, με το δείκτη CR2125 να κυμαίνεται στο […]% περίπου της αγοράς και το δείκτη HHI126 να κινείται διαχρονικά άνω των [6000-7000] μονάδων
44. 123 Τα στοιχεία έχουν ληφθεί από την εταιρία μετρήσεων IRI, αφορούν στη λιανική αγορά (σούπερ μάρκετ και hyper market με δύο ταμειακές μηχανές και άνω) και καλύπτουν την Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Ο υπολογισμός για το 2003