1183-decision-698-2019

ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡΙΘ. 698/2019 Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Συνεδρίασε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου του κτηρίου των γραφείων της, επί της οδού Κότσικα 1Α, Αθήνα, την 18α Δεκεμβρίου 2019, ημέρα Τετάρτη και ώρα 11:00, με την εξής σύνθεση: Πρόεδρος: Ιωάννης Λιανός Μέλη: Παναγιώτης Φώτης, Ιωάννης Στεφάτος (Εισηγητής), Μαρία Ιωαννίδου, Μαρία-Ιωάννα Ράντου, Σωτήριος Καρκαλάκος και Μιχαήλ Πολέμης, λόγω κωλύματος του τακτικού μέλους Ιωάννη Πετρόγλου Γραμματέας: Ηλιάνα Κούτρα Η Αντιπρόεδρος δεν συμμετείχε λόγω αποχής από την υπόθεση. Θέμα της συνεδρίασης: Λήψη απόφασης επί της αυτεπάγγελτης έρευνας της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού για την εξέταση τυχόν παραβάσεων των άρθρων 1 και 2 των Ν. 3959/2011 και 703/1977, καθώς και των άρθρων 101 και 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις επιμέρους αγορές αλκοολούχων ποτών, στο τμήμα της που αφορά τις προτεινόμενες από την εταιρεία «ΝΤΙΑΤΖΕΟ ΕΛΛΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ, ΕΙΣΑΓΩΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΩΝ ΠΟΤΩΝ» δεσμεύσεις. Πριν την έναρξη της συνεδρίασης, ο Πρόεδρος της Επιτροπής όρισε Γραμματέα της υπόθεσης την Ηλιάνα Κούτρα με αναπληρώτρια αυτής τη Ευαγγελία Ρουμπή. Στη συζήτηση της υπόθεσης η νομίμως κλητευθείσα εταιρεία «ΝΤΙΑΤΖΕΟ ΕΛΛΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ, ΕΙΣΑΓΩΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΩΝ ΠΟΤΩΝ» παραστάθηκε με τη Διευθύνουσα Σύμβουλο και νόμιμη εκπρόπωπό της Πηνελόπη Κούρκαφα, Εμπορικού Διευθυντή της μητρικής εταιρείας Ομίλου DIAGEO James Higgins μετά των πληρεξουσίων δικηγόρων, Steven Icon, Michael Parsons, Cameron Firth Julianne Devine, Νικολάου Κοσμίδη και Αφροδίτης Διαμαντοπούλου. Επίσης, στη συνεδρίαση συμμετείχαν και οι διερμηνείς […] και […].  Η παρούσα απόφαση εκδίδεται σε δύο επιπλέον εκδόσεις με τα διακριτικά: 1) Προς Δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, 2) Έκδοση για «ΝΤΙΑΤΖΕΟ ΕΛΛΑΣ Ανώνυμη Εταιρεία εμπορίας, εισαγωγών και αντιπροσωπειών ποτών». Από τις παραπάνω εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 54 Β΄/16.1.2013). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Στην αρχή της συζήτησης το λόγο έλαβε ο Εισηγητής της υπόθεσης, Ιωάννης Στεφάτος, ο οποίος ανέπτυξε συνοπτικά το περιεχόμενο της υπ’ αριθ. πρωτ. 6799/21.10.2019 γραπτής Εισήγησης επί της κρινόμενης υπόθεσης και πρότεινε, για τους λόγους που αναφέρονται αναλυτικά στην Εισήγηση: Α) Να γίνουν δεκτές και να καταστούν δεσμευτικές οι προτεινόμενες δεσμεύσεις όπως αναλυτικώς εκτίθενται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II, εκ μέρους της εταιρείας DIAGEO HELLAS S.A., το οποίο περιλαμβάνει αυτούσιο το κείμενο των προτεινόμενων δεσμεύσεων με τα παραρτήματά του (1, 2A, 2B, 3 και 4). Β) Να απειληθεί με πρόστιμο η ανωτέρω εταιρεία σε περίπτωση που με απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού διαπίστωθεί η μη εκπλήρωση των δεσμεύσεων αυτών. Η συζήτηση της υπόθεσης συνεχίσθηκε την 19η Δεκεμβρίου 2019, ημέρα Πέμπτη και ώρα 10:00, όπου και ολοκληρώθηκε. Κατά τις ως άνω συνεδριάσεις οι πληρεξούσιοι δικηγόροι και οι νόμιμοι εκπρόσωποι των εμπλεκομένων μερών, έδωσαν διευκρινίσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις, που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής. Με την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας, το ενδιαφερόμενο μέρος παραιτήθηκε των προθεσμιών κατάθεσης συμπληρωματικού υπομνήματος και αποχώρησε από την αίθουσα, όπως και τα μέλη της Γενικής Διεύθυνσης. Στη συνέχεια η Επιτροπή προχώρησε σε διάσκεψη επί της ως άνω υπόθεσης με τη συμμετοχή του Εισηγητή της υπόθεσης, Ιωάννη Στεφάτου, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία και αφού έλαβε υπόψη την έκθεση του αρμόδιου Εισηγητή, όλα τα στοιχεία του φακέλου της ανωτέρω υπόθεσης, τις απόψεις που διατυπώθηκαν εγγράφως με το υπόμνημα και που κατέθεσαν και προφορικώς κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και το ισχύον νομικό πλαίσιο, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ I ΙΣΤΟΡΙΚΟ 1. Την 20.12.2012 η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (εφεξής «ΓΔΑ»), με την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 10043/17.12.2012 εντολή ελέγχου 1, εκκίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα στις επιμέρους αγορές αλκοολούχων ποτών, προκειμένου να εντοπιστούν τυχόν παραβάσεις των άρθρων 1 και 2 N. 703/77, ως ίσχυε (πλέον άρθρων 1 και 2 N. 3959/2011) καθώς και άρθρων 81 και 82 ΣυνθΕΚ (πλέον άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ). 2. Η έρευνα επικεντρώθηκε στην εταιρεία «ΝΤΙΑΤΖΕΟ ΕΛΛΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ, ΕΙΣΑΓΩΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΩΝ ΠΟΤΩΝ» με διακριτικό τίτλο «DIAGEO HELLAS S.A.» (εφεξής «DIAGEO») και συγκεκριμένα στη συνεργασία της εταιρείας με πελάτες της στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης, Συγκεκριμένα διενεργήθηκαν επιτόπιοι έλεγχοι την 20.12.2012 στις εταιρείες DIAGEO HELLAS S.A. (δυνάμει της υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 10043/17.12.2012 εντολής ελέγχου), ΑΦΟΙ ΧΑΛΑΡΗ Α.Ε. (δυνάμει της υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 10047/17.12.2012 εντολής ελέγχου) και ΝΕΚΤΑΡ Α.Ε (δυνάμει της υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 10054/17.12.2012 εντολής ελέγχου). Εφεξής και για λόγους συντομίας όπου γίνεται αναφορά στη διενέργεια επιτόπιων ελέγχων στις ως άνω εταιρείες, θα νοούνται οι επιτόπιοι έλεγχοι δυνάμει των προαναφερόμενων εντολών ελέγχου. 1 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δεδομένου ότι κατά τον επιτόπιο έλεγχο συνελέγησαν στοιχεία που ήγειραν προβληματισμούς ως προς τη συμβατότητα ορισμένων πρακτικών της με το δίκαιο του ελεύθερου ανταγωνισμού. Για τους σκοπούς της έρευνας της ΓΔΑ, εστάλησαν ερωτηματολόγια στην ερευνώμενη εταιρεία, στους κυριότερους προμηθευτές ανταγωνιστές της αλκοολούχων ποτών, σε χονδρεμπορικές εταιρίες αλκοολούχων ποτών, καθώς και σε ορισμένα εκ των σημαντικότερων σημείων επιτόπιας κατανάλωσης που συνεργάζονταν με την DIAGEO2. 3. Κατά την προκαταρκτική εκτίμηση της ΓΔΑ, εγέρθηκαν προβληματισμοί ως προς τη συμβατότητα ορισμένων πρακτικών της DIAGEO με τα άρθρα 2 Ν. 3959/2011, 2 N. 703/1977 και 102 ΣΛΕΕ, που προκύπτουν από συμβάσεις της ελεγχόμενης εταιρείας με σημεία επιτόπιας κατανάλωσης και από εσωτερικά έγγραφα αυτής σε σχέση με την απόδοση αμοιβών έναντι παροχής υπηρεσιών από τα ως άνω σημεία, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται: (α) υπηρεσίες «ανώνυμης ζήτησης - pouring»3 και (β) υπηρεσίες «εμφάνισης και εικόνας – marketing & visibility»4, οι οποίες ενδεχομένως να συνιστούν καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης της DIAGEO στις αγορές του σκωτσέζικου ουίσκι, του τζιν και των RTDs/Premix στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης. 4. Tην 16.5.2017, 13.2.2018, 13.11.2018 και την 18.12.2018 πραγματοποιήθηκαν προπαρασκευαστικές συζητήσεις στελεχών της ΓΔΑ με την εταιρεία DIAGEO, κατά τις οποίες η ΓΔΑ εξέφρασε την ανησυχία της αναφορικά με τη συμβατότητα των ως άνω Στην εταιρεία DIAGEO απεστάλησαν τα υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8546/30.10.2013, οικ.2021/24.3.2015, οικ.2545/24.4.2018, οικ. 4926/26.7.2019 και 51275.8.2019 ερωτηματολόγια για την παροχή πρόσθετων και διευκρινιστικών στοιχείων. Η εταιρεία DIAGEO προσκόμισε τις υπ’ αριθ. πρωτ. 1151/5.2.2013, 1358/11.2.2013, 9650/9.12.2013, 2684/8.4.2014, 2899/16.4.2014, 4310/3.7.2015, 2486/23.4.2018, 3345/29.5.2018, 3565/7.6.2018, 2202/22.3.2019, 2228/22.3.2019, 2819/16.4.2019, 3052/30.4.2019, 5233/9.8.2019 και 5543/10.9.2019 σχετικές επιστολές. Οι χονδρεμπορικές εταιρείες, στις οποίες στάλθηκαν επιστολές είναι οι ακόλουθες: WINE GARAGE Ε.Π.Ε. (απεστάλη το υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8535/30.10.2013 ερωτηματολόγιο), ΥΙΟΙ ΧΑΡΗ ΡΩΜΑΝΟΥ Α.Ε. – CAVA ROMANOS (απεστάλη το υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8536/30.10.2013 ερωτηματολόγιο), ΠΟΤΟΕΜΠΟΡΙΚΗ ΒΟΛΟΥ Α.Ε. (απεστάλη το υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8537/30.10.2013 ερωτηματολόγιο), ΛΑΖΟΥΛΑΣ Π. Α.Ε. – «EXELIXIS» (απεστάλη το υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8538/30.10.2013 ερωτηματολόγιο), ΚΟΝΔΩΡ Α.Ε.Ε.Ε. (απεστάλη το υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8539/30.10.2013 ερωτηματολόγιο), BEVANDA ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ε.Π.Ε. (απεστάλη το υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8540/30.10.2013 ερωτηματολόγιο), ΚΑΒΑ ΑΝΘΙΔΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΟΙΝΩΝ – ΠΟΤΩΝ Α.Ε. (απεστάλη το υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8541/30.10.2013 ερωτηματολόγιο). Οι εταιρείες/ προμηθευτές αλκοολούχων ποτών, στις οποίες στάλθηκαν επιστολές είναι οι ακόλουθες: ΑΜΒΥΞ Α.Ε. (απεστάλησαν τα υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8545/30.10.2013, οικ.2301/8.4.2015 και 4923/26.7.2019 ερωτηματολόγια), BACARDI ΕΛΛΑΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ε.Π.Ε. (απεστάλησαν τα υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8544/30.10.2013 και οικ.2302/8.4.2015 ερωτηματολόγια), Β. Σ. ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ Α.Β.Ε.Ε.Π. (απεστάλησαν τα υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8543/30.10.2013, οικ.2303/8.4.2015 και 4924/26.7.2019 ερωτηματολόγια) και PERNOD RICARD HELLAS (απεστάλησαν τα υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.8542/30.10.2013, οικ.2304/8.4.2015 και 4925/26.7.2019 ερωτηματολόγια). Τέλος εστάλη η υπ’ αριθ. πρωτ. 4244/6.7.2018 επιστολή της ΓΔΑ σε συνολικά 104 σημεία επιτόπιας κατανάλωσης – πελάτες της DIAGEO. 3 Ήτοι κατ’ αποκλειστικότητα προσφορά ποτού DIAGEO, σε πελάτες των τελικών σημείων πώλησης, που δεν παραγγέλνουν επώνυμο/ συγκεκριμένο ποτό. 4 Ήτοι υπηρεσίες που αφορούν μεταξύ άλλων στο «στρώσιμο τραπεζιού» με την κατ’ αποκλειστικότητα τοποθέτηση στο τραπέζι ποτού της εταιρείας DIAGEO κατά την προετοιμασία των τραπεζιών των καταστημάτων επιτόπιας κατανάλωσης, στην κατ’ αποκλειστικότητα «προβολή φιαλών» της εταιρείας DIAGEO στο πίσω μέρος του μπαρ, σε παροχή φυλλαδίων, στολών για το προσωπικό του καταστήματος και άλλων προωθητικών υλικών της εταιρείας DIAGEO. 2 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πρακτικών της εταιρείας με το δίκαιο του ανταγωνισμού. Ακολούθως, η DIAGEO με το υπ’ αριθ. πρωτ. 1966/14.3.2018 έγγραφό της υπέβαλε τις αρχικές προτάσεις της για την άρση των πιθανών προβλημάτων ανταγωνισμού επί των επιφυλάξεων της ΓΔΑ. Από τις αρχικές αυτές προτάσεις προέκυψε, κατά την κρίση της ΓΔΑ, η ειλικρινής πρόθεση της εταιρείας DIAGEO να προτείνει την ανάληψη δεσμεύσεων προς πλήρη και αποτελεσματική αντιμετώπιση των αναφυόμενων προβλημάτων στον ανταγωνισμό. 5. Ως εκ τούτου, και λαμβανομένων υπόψη και των κατωτέρω αναφερόμενων παραγόντων5 και κατόπιν σχετική εισηγήσεως της ΓΔΑ προς τον Πρόεδρο της ΕΑ για την ανάθεση της υπόθεσης σε Εισηγητή, κρίθηκε πρόσφορη η εκκίνηση της διαδικασίας των δεσμεύσεων και ο αρμόδιος Εισηγητής6, με την υπ’ αριθ. πρωτ. 4243/25.6.2019 Πρόσκληση, κάλεσε την εν λόγω εταιρεία να υποβάλει εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας των 30 ημερών7 την οριστική της Πρόταση Δεσμεύσεων8. Η εταιρεία DIAGEO υπέβαλε εμπροθέσμως την οριστική της Πρόταση Ανάληψης Δεσμεύσεων με το υπ’ αριθ. πρωτ. 4972/26.7.2019 έγγραφό της. Συνεπώς, η υπό εξέταση πρόταση ανάληψης δεσμεύσεων υποβάλλεται εμπροθέσμως και παραδεκτώς. II Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ DIAGEO HELLAS S.A. 6. Η DIAGEO HELLAS S.A. δραστηριοποιείται στον χώρο της εισαγωγής, εμπορίας και αντιπροσώπευσης ποτών και αποτελεί 100% θυγατρική εταιρεία του πολυεθνικού ομίλου DIAGEO9. Ιδρύθηκε το 1992 με έδρα το Πικέρμι ως Γιουνάϊτεντ Ντιστίλερς Ελλάς A.Ε.E.. Από τις 12.10.1994 μέχρι τις 14.7.1995 παρέμεινε αδρανής, καθώς τις δραστηριότητές της είχε αναλάβει η επιχείρηση Γιουνάϊτεντ Ντιστίλερς Μπουτάρη Α.Ε. (συστάθηκε το 1992) την οποία η Γιουνάϊτεντ Ντιστίλερς Ελλάς A.Ε.E. απορρόφησε το 1995 ξεκινώντας και πάλι δραστηριότητες. Το 1995 ανέλαβε παράλληλα τις δραστηριότητες της συγγενούς United Distillers-Κανελλάκης Α.Ε. (συστάθηκε το 1991), την οποία και απορρόφησε το 1996. 7. Το 1998, η επωνυμία της Γιουνάϊτεντ Ντιστίλερς Ελλάς A.Ε.E. άλλαξε σε United Distillers & Vintners Hellas A.E. και αντίστοιχα ο διακριτικός τίτλος της άλλαξε από Βλ. Ενότητα XVI. Σύμφωνα με το υπ’ αριθ. πρωτ. 39 Πρακτικό της από 6.5.2019 Συνεδρίασης της Επιτροπής Ανταγωνισμού. 7 Βλ. EA. 588/2014 παρ. 11. 8 Πριν την υποβολή της Πρότασης Δεσμεύσεων της DIAGEO πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις του αρμόδιου Εισηγητή και στελεχών της ΓΔΑ με την εταιρεία στις 18.7.2019 και 25.7.2019. 9 Η εταιρεία DIAGEO Brands Holding B.V. με έδρα το Άμστερνταμ (1014 BV, Ολλανδία, οδός Molenwerf 10-12) είναι συμμετοχική εταιρεία, 100% θυγατρική της εταιρείας DIAGEO Holdings Netherlands B.B., ελέγχεται έμμεσα από την εταιρεία DIAGEO plc, που εδρεύει στο Ηνωμένο Βασίλειο και αποτελεί την μητρική εταιρεία του Ομίλου DIAGEO και οι μετοχές της είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. H DIAGEO plc είναι εταιρεία καταναλωτικών ειδών παγκόσμιας δράσης, που δημιουργήθηκε το Δεκέμβριο του 1997 μέσω της συγχώνευσης των επιχειρήσεων Grand Metropolitan plc (“GrandMet”) και Guinness plc (“Guinness”). Μέσω των πλήρως ελεγχομένων από αυτή θυγατρικών εταιρειών DIAGEO Scotland Limited, DIAGEO Great Britain Limited, DIAGEO North America, Inc., DIAGEO Brands B.V. και Selviac Nederland B.V. έχει παγκόσμια (σε περισσότερες από 200 χώρες) παρουσία στην παραγωγή, διανομή, εμπορική προώθηση (marketing), εξαγωγή και εισαγωγή οινοπνευματωδών ποτών και κρασιών (Βλ. ΕΑ 275/IV/2005). 5 6 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ U.D. Greece S.A. σε U.D.V. Hellas S.A. Το 2001 η επωνυμία της τροποποιήθηκε εκ νέου σε Guinness U.D.V. Hellas A.E., ενώ από τo 2002 η επωνυμία της είναι η σημερινή DIAGEO HELLAS S.A.10. 8. Μερικά από τα πιο γνωστά αλκοολούχα σήματα που διακινεί η εταιρεία είναι τα JOHNNIE WALKER, GORDON’S, TANQUERAY, SMIRNOFF, BAILEYS, GUINESS, JεB, DON JULIO11. Η DIAGEO διακινούσε επίσης και την τεκίλα JOSE CUERVO, την οποία έπαυσε να διανέμει στις 30.6.201312. Τέλος η DIAGEO HELLAS S.A πραγματοποίησε συνολικό κύκλο εργασιών στην Ελλάδα 79,52 εκατ. ευρώ την οικονομική χρήση 1/7/2017- 30/6/2018 συγκριτικά με 80,38 εκατ. ευρώ τη χρήση 2016/2017, χωρίς τον ΕΦΚ και στα 140,44 εκατ. ευρώ από 146 εκατ. ευρώ με τον ΕΦΚ13. III ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ & ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΓΟΡΑ III.1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΩΝ ΠΟΤΩΝ 9. Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ14 η συνολική συνεισφορά του κλάδου των αλκοολούχων ποτών στην ελληνική οικονομία είναι ιδιαίτερα σημαντική (κατά το 2016 ο κλάδος συνέφερε 1,5 δις ευρω στο ΑΕΠ). Η ελληνική αγορά αλκοολούχων ποτών χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη και δραστηριοποίηση ορισμένων εταιριών, μεγάλου μεγέθους, οι οποίες ελέγχονται από πολυεθνικούς ομίλους με σημαντικό ρόλο στη διεθνή αγορά. Οι περισσότερες από αυτές τις εταιρίες έχουν αναπτύξει και διαθέτουν πανελλαδικά δίκτυα διανομής των προϊόντων τους, ενώ συχνά αναλαμβάνουν και τη διανομή των προϊόντων άλλων επιχειρήσεων του κλάδου. Το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών προέρχεται από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης15. 10. Στην ελληνική αγορά, κατά την άποψη των προμηθευτριών εταιριών16, καθοριστικό παράγοντα για την είσοδο και δραστηριοποίηση νέων επιχειρήσεων διαδραματίζει το τρέχων οικονομικό περιβάλλον (όπως για παράδειγμα το εισόδημα των καταναλωτών, η υψηλή φορολογία, ο αυξημένος πιστωτικός κίνδυνος, κ.λπ), ενώ σημαντικός ανασταλτικός παράγοντας δραστηριοποίησης φαίνεται να είναι το ύψος του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης. 11. Στο πεδίο της φορολόγησης, σύμφωνα με την ως άνω μελέτη, ο συντελεστής ΦΠΑ αυξήθηκε κατά 5 εκατοστιαίες μονάδες, ενώ ο ΕΦΚ Αλκοολούχων ποτών Κλαδική Μελέτη ICAP, Αλκοολούχα Ποτά, Μάιος 2009. Για τα αλκοολούχα προϊόντα/ σήματα που διακίνησε ή/και διακινεί η εταιρεία, κατά την περίοδο 2008 – 2019 στην ελληνική αγορά, βλ. σχ. ο Πίνακας 9 του Παραρτήματος XVII. 12 Τον Δεκέμβριο 2012 ανακοινώθηκε το τέλος της συνεργασίας της DIAGEO με την JOSE CUERVO σε παγκόσμιο επίπεδο, η οποία διεκόπη στις 30.6.2013. Kατά την έρευνα της ΓΔΑ, προέκυψε ότι τη διανομή του σήματος ανέλαβε η εταιρεία PT Beverage World Limited & ΣΙΑ ΕΕ, θυγατρική του ομίλου εταιρειών Φώτος Φωτιάδης. 13 Βλ https://www.businessnews.gr/el/epixeiriseis/lianemporio-fmcg/diageo-hellas-perase-stinkerdoforia.html 14 Βλ. κλαδικη μελέτη ΙΟΒΕ «Η συνεισφορά και οι προοπτικές του κλάδου αλκοολούχων ποτών στην Ελλάδα» Φεβρουάριος 2018. 15 Κλαδική Μελέτη ICAP, Αλκοολούχα Ποτά, Μάιος 2009. 16 Σχετ. […]. 10 11 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κατέγραψε άνοδο κατά 125% σε σχέση με το φορολογικό καθεστώς πριν το 2009. Ως αποτέλεσμα της παρελθούσας δεκαετούς οικονομικής κρίσης και της υψηλής φορολογίας ο καταγεγραμμένος όγκος πωλήσεων αλκοολούχων ποτών (χωρίς ούζο και τσίπουρο) διαμορφώθηκε το 2016 στα 2,9 εκ. 9λιτρα κιβώτια (μειωμένος κατά περίπου 50% σε σχέση με το 2009) ωστόσο, ο κλάδος αποσχολούσε συνολικά 31.583 άτομα. III.2 ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΓΟΡΑ III.2.1 Η σχετική αγορά προϊόντος 12. Η σχετική αγορά προϊόντων περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων που θεωρούνται από τον καταναλωτή εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους, λόγω των χαρακτηριστικών τους, των τιμών τους και της σκοπούμενης χρήσης τους. 13. Λαμβάνοντας υπόψη σχετικές αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανταγωνισμού (εφεξής «ΕΕ»)17, της βρετανικής Αρχής Ανταγωνισμού (Office of Fair Trading - OFT)18, καθώς και την πρακτική της ελληνικής Επιτροπής Ανταγωνισμού Στην υπόθεση Guinness/Grand Metropolitan (CASE No IV/M.938 – GUINESS/GRAND METROPOLITAN – 15/10/1997) η ΕΕ διαπίστωσε ότι οι σχετικές αγορές προϊόντων σε όλα τα επίπεδα της παραγωγικής διαδικασίας, δεν είναι γενικά ευρύτερες από τις αγορές καθενός από τα κυριότερα διεθνώς αναγνωρισμένα είδη οινοπνευματωδών ποτών (ουίσκι, τζιν, βότκα, ρούμι, κ.λπ.) και των διάφορων λικέρ. Για τα λικέρ, στην εν λόγω απόφαση αναφέρεται ότι κάθε ένα από αυτά θα μπορούσε να θεωρηθεί ως διακριτή αγορά προϊόντος, δεδομένου ότι υπάρχουν πολλά διαφορετικά λικέρ, το καθένα με ιδιαίτερη γεύση και άλλα χαρακτηριστικά και φαίνεται λογικό να ληφθεί ως υπόθεση ότι, γενικά, κάθε λικέρ αποτελεί χωριστή αγορά προϊόντος. Η ΕΕ αναγνώρισε το γεγονός ότι σε περιπτώσεις συγκεκριμένων προϊόντων και γεωγραφικών περιοχών μπορούν να δοθούν στενότεροι ορισμοί αναφορικά με τη σχετική αγορά του ουίσκι. Στην υπόθεση Pernod Ricard/Diageo/Seagram Spirits (CASE No COMP/M.2268 – PERNOD RICARD/DIAGEO/SEAGRAM SPIRITS – 8/5/2001) η ΕΕ επανέλαβε τη βασική αρχή ότι η αγορά οινοπνευματωδών ποτών θα πρέπει να διαχωρίζεται με βάση το είδος του ποτού και επομένως μπορεί να διαχωριστεί π.χ. σε ουίσκι, μπράντυ, ρούμι, τζιν, βότκα, τεκίλα και εμπλουτισμένα ποτά (flavored spirits). Η τελευταία αυτή κατηγορία αποτελείται σύμφωνα με τις οικείες συναλλακτικές συνήθειες και όπως καταμετρείται από το International Wines & Spirits Record, από λικέρ, aniseed (δηλ. παστίς, ούζο κ.λπ.) και απεριτίφ / πικρά ποτά (bitter). Η ΕΕ στην εν λόγω απόφαση δεν δέχθηκε καμία περαιτέρω διαίρεση της κάθε σχετικής αγοράς, με βάση τις απ’ ευθείας πωλήσεις σε καταστήματα άμεσης κατανάλωσης (on-trade) ή στον τομέα της λιανικής (off-trade), δεδομένου ότι οι κυριότερες συνέπειες της εν λόγω συγκέντρωσης επέρχονταν στο επίπεδο παραδόσεων σε χονδρεμπόρους και μεγάλους πελάτες λιανικής. Δεν δέχθηκε επίσης διαχωρισμό σε ποτά «σκούρου» (ουίσκι, μπράντυ, κλπ.) ή λευκού χρώματος (τζιν, βότκα, κλπ.) ή περαιτέρω υποδιαιρέσεις ανάλογα με την τιμή και την ποιότητα σε κάθε κατηγορία ποτού. Στην υπόθεση Pernod Ricard/Allied Domecq (CASE No COMP/M.3779 – PERNOD RICARD/ALLIED DOMECQ – 24/6/2005) η ΕΕ έπειτα από μελέτη της αγοράς διαπίστωσε πως θα πρέπει να οριστεί ξεχωριστή σχετική αγορά για κάθε είδος οινοπνευματώδους ποτού (π.χ. ουίσκι, βότκα, ρούμι, τζιν, κ.λπ.), καθώς από την πλευρά των τελικών καταναλωτών και των ενδιάμεσων πελατών (λιανέμποροι και χονδρέμποροι), τα διαφορετικά είδη αλκοολούχων ποτών δεν είναι εναλλάξιμα μεταξύ τους και δεν υποκαθιστούν το ένα το άλλο. Αν και στην ανωτέρω υπόθεση η σχετική αγορά των ουίσκι θα μπορούσε να οριστεί στενότερα, σύμφωνα με την προέλευση του προϊόντος (π.χ. σκωτσέζικο, αμερικάνικο, κλπ.), στην απόφασή της, η ΕΕ αφήνει το θέμα ανοιχτό. Επίσης, δεν προκύπτει ανάγκη για περαιτέρω διάκριση της σχετικής αγοράς σύμφωνα με την ποιότητα των προϊόντων (π.χ. προϊόντα ανώτερης ποιότητας, δευτερεύουσας ποιότητας ή προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας). 18 Στην υπόθεση απόκτησης αποκλειστικού ελέγχου επί της United Spirits Limited από την Diageo Plc (ME/6130/13) η βρετανική αρχή ανταγωνισμού (OFT) διαχώρισε το σκωτσέζικο ουίσκι από τα 17 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (εφεξής «ΕΑ»)19, κατά την προκαταρκτική εκτίμηση η ΕΑ, θεωρεί ότι η αγορά των αλκοολούχων ποτών δύναται να διακριθεί τουλάχιστον σε τόσες επιμέρους αγορές, όσες και τα διαφορετικά είδη αλκοολούχων ποτών όπως ουίσκι, τζιν, βότκα, ρούμι, ούζο κ.λπ.20. 14. Επίσης, περαιτέρω διαχωρισμός των ανωτέρω σχετικών αγορών αλκοολούχων ποτών μπορεί να γίνει ανά κανάλι διανομής, όπως χονδρεμπόριο και λιανεμπόριο ή/και ανά σημείο διάθεσης αλκοολούχων ποτών μέσω, αφενός σημείων πώλησης επιτόπιας κατανάλωσης21, ήτοι από σημεία πώλησης αλκοολούχων ποτών, στα οποία το προϊόν καταναλώνεται άμεσα - εντός των εγκαταστάσεων της πωλήτριας επιχείρησης και η οποία καλείται, για λόγους συντομίας, «αγορά επιτόπιας κατανάλωσης» ή «κρύα αγορά», η οποία περιλαμβάνει ιδίως τον τομέα Horeca - λ.χ. ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφετέριες, μπαρ και, αφετέρου, μέσω σημείων πώλησης αλκοολούχων ποτών, στα οποία ο καταναλωτής προμηθεύεται τα προϊόντα προκειμένου να τα καταναλώσει σε χρόνο μεταγενέστερο από την αγορά τους και εκτός των εγκαταστάσεων της πωλήτριας επιχείρησης (καλούμενη, για λόγους συντομίας, «αγορά μελλοντικής κατανάλωσης» ή «ζεστή αγορά» ή «off trade») η οποία περιλαμβάνει ιδίως τον τομέα των mini market, των supermarket και των λοιπών καταστημάτων διάθεσης οινοπνευματωδών ποτών τα οποία δεν διαθέτουν άδεια επιτόπιας κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών, όπως π.χ. οι υπόλοιπα ουίσκι αφήνοντας όμως, ανοιχτό τον περαιτέρω διαχωρισμό του σκωτσέζικου σε malt και blended. Ο εν λόγω διαχωρισμός βασίστηκε στην διαφορετική γεύση του σκωτσέζικου ουίσκι έναντι των λοιπών, καθώς και στο γεγονός ότι για να χαρακτηρισθεί ένα ουίσκι ως σκωτσέζικο πρέπει να έχει αποσταχθεί και ωριμάσει στη Σκωτία. 19 Οι αρχές που τέθηκαν στην υπόθεση Guinness/Grand Metropolitan, ακολουθήθηκαν και από την ΕΑ στις αποφάσεις ΕΑ 95/ΙΙ/1999 (BOLS HOLDING B.V. – Σ. Η. & Α. ΜΕΤΑΞΑ Α.Β.Ε.), ΕΑ 173/III/2000 (REMY COINTREAU S.A. – BOLS HOLDING B.V.) και ΕΑ 275/IV/2005 (DIAGEO BRANDS HOLDING B.V. - URSUS VODKA HOLDING N.V.). Σύμφωνα με αυτές, οι αγορές των σχετικών προϊόντων στην Ελλάδα είναι εκείνες των διεθνών αναγνωρισμένων κατηγοριών αποσταγμάτων, δηλ. του ουίσκι, της βότκας, του τζιν, του ρούμι, του μπράντυ και των διάφορων λικέρ, καθώς και η αγορά του ούζου, ως τοπικό απεριτίφ. Επίσης, στις αποφάσεις ΕΑ 590/2014 (ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΖΥΘΟΠΟΙΕΙΑ) και ΕΑ 606/2015 (ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΖΥΘΟΠΟΙΕΙΑ – ΜΥΘΟΣ ΖΥΘΟΠΟΙΕΙΑ) οι σχετικές αγορές των αλκοολούχων ποτών, ήτοι ουίσκι, λευκών ποτών (βότκα, τζιν, ρούμι, τεκίλα), λικέρ, κονιάκ/brandy και των ποτών Ready to Drink (RTD) συνιστούν διακριτές αγορές από τις αγορές της μπύρας, των κρασιών και των αναψυκτικών. Παράγοντες που υπαγορεύουν τον ως άνω διαχωρισμό συνιστούν, μεταξύ άλλων, η περιεκτικότητα σε αλκοόλ, η γεύση και οι διαφοροποιήσεις στην τιμή και στον τρόπο φορολόγησης των ανωτέρω προϊόντων. Σύμφωνα με την ΕΑ 590/2014 ο ισχυρισμός ότι ορισμένα προϊόντα όπως οι μπύρες, το χύμα κρασί, τα ποτά RTDs, το τσίπουρο, το ούζο κ.λπ. ενδέχεται να καταναλώνονται (κάποιες φορές) υπό παρόμοιες συνθήκες δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, ώστε αυτά να συμπεριληφθούν στην ίδια σχετική αγορά. 20 Η DIAGEO θεωρεί ότι στην Ελλάδα υφίσταται μία ευρύτερη αγορά οινοπνευματωδών ποτών, η οποία περιλαμβάνει όλα τα είδη των αλκοολούχων ποτών, περιλαμβανομένου και των κρασί, μπύρα, ούζο και τσίπουρο (σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της). 21 Στην υπόθεση Pernod Ricard/V&S (CASE No Comp/M.5114) η ΕΕ διέκρινε τις σχετικές αγορές των αλκοολούχων ποτών ανά σημείο διάθεσης αυτών, ήτοι στην «αγορά επιτόπιας κατανάλωσης» ή «on trade» και στην «αγορά μελλοντικής κατανάλωσης» ή «off trade». 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κάβες22. Τέλος, διαχωρισμός των ανωτέρω σχετικών αγορών αλκοολούχων ποτών μπορεί να γίνει και ανά προέλευση, ιδίως όσον αφορά το ουίσκι 23. 15. Σε ότι αφορά την κατανάλωση αλκοολούχων ποτών ανά κανάλι διανομής η αγορά off trade εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύει το 38% του συνολικού όγκου πωλήσεων αλκοολούχων ποτών, με το υπόλοιπο 62% να αφορά στην επιτόπια κατανάλωση 24. Την περίοδο 2013-2018, εκτιμάται ότι οι πωλήσεις της DIAGEO σε σκωτσέζικο ουίσκι αποτελούν κατά μέσο όρο το […]25 (σε όγκο) των συνολικών πωλήσεων ουίσκι όλων των προμηθευτών στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης (ενώ το σκωτσέζικο ουίσκι αποτελεί άνω του […]26 σε όγκο του συνόλου της αγοράς ουίσκι). Επίσης από την έρευνα της ΓΔΑ διαπιστώθηκε ότι η εταιρεία διαθέτει ισχυρή παρουσία και στο τζιν. Συγκεκριμένα την περίοδο 2013-2018 οι πωλήσεις της DIAGEO σε τζιν εκτιμάται ότι αποτελούν κατά μέσο όρο το […] 27 (σε όγκο) των συνολικών πωλήσεων τζιν όλων των προμηθευτών στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης. Αναλόγως, τα RTDs/PREMIX28 της DIAGEO εκτιμήθηκε ότι καταλαμβάνουν το κατά μέσο όρο το […]29 της συγκεκριμένης αγοράς την περίοδο 2015-2018. 16. Ενόψει όλων των προαναφερθέντων, κατά την προκαρκτική εκτίμηση της ΕΑ, για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης, προσήκει να εξεταστούν μόνο οι αγορές του σκωτσέζικου ουίσκι, του τζιν και των RTDs/PREMIX στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης. Συνεπώς, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, κατά την προκαρκτική εκτίμηση της ΕΑ, οι σχετικές αγορές που αφορούν στην εν λόγω υπόθεση είναι οι επιμέρους αγορές αλκοολούχων ποτών, στις οποίες πιθανολογείται ότι η εταιρεία κατέχει δεσπόζουσα θέση στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης. Επομένως, οι σχετικές αγορές που αφορούν στην εν λόγω υπόθεση διακρίνονται στην αγορά των: (

1. i)Σκωτσέζικο ουίσκι, (
2. ii)Τζιν και (iii) RTDs/PREMIX, στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης. Στις αποφάσεις της ΕΑ αναφέρεται ο όρος «on-trade» για τα σημεία στα οποία η κατανάλωση γίνεται στο χώρο αγοράς (επιτόπια κατανάλωση) και ο όρος «off-trade» για τα σημεία στα οποία η κατανάλωση γίνεται εκτός χώρου αγοράς (εκτός καταστήματος). 23 Βλ. υποσ. 18. 24 Βλ. κλαδικη μελέτη ΙΟΒΕ «Η συνεισφορά και οι προοπτικές του κλάδου αλκοολούχων ποτών στην Ελλάδα» Φεβρουάριος 2018 , σελ 19. 25 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO [συν. 73681019_1_Annex 1 - IRI Data (2013 - 2019)], καθώς και ο Πίνακας 11 στο Παράρτημα XVII. 26 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO [συν. 73681640_1_Annex 5 - Scotch Share of Total Whisk(e)y (IRI Data 2013 - 2019), καθώς και ο Πίνακας 10 στο Παράρτημα XVII. 27 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO [συν. 73681019_1_Annex 1 - IRI Data (2013 - 2019)]. 28 Για τις ανάγκες της παρούσας υπόθεσης, ως RTDs/PREMIX νοούνται τα τυποποιημένα μίγματα αλκοολούχων ποτών (ήτοι προαναμεμειγμένα και προσυσκευασμένα) που καταναλώνονται στα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης. Ως προς τις ομοιότητες και διαφορές των προϊόντων RTDs, RTS και PREMIX, η εταιρεία […], στην υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της, απάντησε τα εξής: «RTS (Ready to serve): προπαρασκευασμένο κοκτέιλ ποτών σε φιάλη - μία φιάλη περιλαμβάνει πολλές μερίδες, διακινείται κυρίως στο λιανεμπόριο. RTD (Ready to drink): προπαρασκευασμένο κοκτέιλ ποτών σε συσκευασία μίας μερίδας, πωλείται κυρίως για επιτόπια κατανάλωση (on trade). Premix: Συνώνυμο του RTD (συνήθως)». Η εταιρεία […], στην υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της αναφέρει ότι τα προϊόντα RTDs, RTS και PREMIX δεν χρησιμοποιούνται στην παρασκευή κοκτέιλ. 29 Σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO [συν. 73681019_1_Annex 2 - IRI Data (2013 - 2019)]. 22 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ III.2.2 Η σχετική γεωγραφική αγορά 17. Η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή, στην οποία προσφέρουν ή ζητούν τα σχετικά προϊόντα ή παρέχουν τις σχετικές υπηρεσίες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού και η οποία μπορεί να διακριθεί από άλλες γειτονικές γεωγραφικές περιοχές, ιδίως λόγω των αισθητά διαφορετικών συνθηκών ανταγωνισμού που επικρατούν σ’ αυτές. 18. Σύμφωνα με την ενωσιακή και εθνική νομολογία 30, οι σχετικές αγορές θεωρείται ότι έχουν εθνική διάσταση, σε σχέση με όλα τα προϊόντα που εμπίπτουν στην ευρεία αγορά οινοπνευματωδών ποτών. Κατά την προκαταρκτική εκτίμηση της ΕΑ, ως σχετική γεωγραφική αγορά κατ’ αρχήν λαμβάνεται η περιοχή στην οποία η DIAGEO και οι ανταγωνίστριές της εταιρίες πωλούν τα προϊόντα τους υπό ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού. Συνεπώς, ως σχετική γεωγραφική αγορά, στην υπό κρίση υπόθεση, θεωρείται το σύνολο της ελληνικής επικράτειας31. IV ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΣΗΜΑ – ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ ΠΙΣΤΗ 19. Αναφορικά με τη σημασία και την ισχύ των εμπορικών σημάτων στην αγορά της παραγωγής και της εμπορίας αλκοολούχων ποτών, κατά την προκαταρκτική εκτίμηση της ΕΑ, υφίσταται διαφοροποίηση στην αναγνωρισιμότητα των σημάτων, καθώς αυτά διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για τον τελικό καταναλωτή και είναι σύνηθες τα προϊόντα να ζητούνται με αναφορά συγκεκριμένου εμπορικού σήματος και όχι της κατηγορίας προϊόντος32. Οι καταναλωτές στην ελληνική αγορά προτιμούν προϊόντα γνωστά και καθιερωμένα, ενώ σημαντικός παράγοντας που τους επηρεάζει κατά την επιλογή συγκεκριμένου σήματος είναι η διαφήμιση33. Η πίστη στο σήμα για τους Έλληνες καταναλωτές προκύπτει και από σχετική έρευνα της εταιρείας Kantar Millward Brown για το 201734, σύμφωνα με την οποία […] των Ελλήνων καταναλωτών δοκίμασε νέο σήμα αλκοολούχου ποτού το τελευταίο 12μηνο και σημειώνεται ότι το ποσοστό αυτό […] μεταξύ των υπολοίπων […] ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα, ενώ ο μ.ο. όλων των χωρών ανήλθε σε […]. Βλ. Guiness/Grand Metropolitan, CASE No IV/M.938 – GUINESS/GRAND METROPOLITAN – 15/10/1997. Pernod Ricard/Diageo/Seagram Spirits CASE No COMP/M.2268 – PERNOD RICARD/DIAGEO/SEAGRAM SPIRITS – 8/5/2001 καθώς και ΕΑ 95/ΙΙ/1999, ΕΑ 173/III/2000 και ΕΑ 275/IV/2005. 31 Στην ως άνω οριοθέτηση της γεωγραφικής αγοράς συμφωνεί και η εταιρεία DIAGEO (σχετ. η υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της). 32 Βλ. και την υπ’ αριθ. πρωτ. 9650/9.12.2013 επιστολή της DIAGEO. 33 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […] στην οποία, αναφέρει ότι «Υπάρχουν μάρκες που ιστορικά έχουν επενδύσει συστηματικά στην ελληνική αγορά με διαφοροποιημένες καμπάνιες και έχουν καταφέρει να καθιερώσουν ισχυρά brand names, όπως το Johnnie Walker, το Gordon's, το Bacardi, το Jack Daniel's, η Jose Cuervo», καθώς και ότι «To Johnnie Walker , το ηγετικό σκωτσέζικο ουίσκι, ήταν μεταξύ των κορυφαίων διαφημιστικών επενδυτών για πολλά χρόνια με επιτυχή επικοινωνία βασισμένη στο μήνυμα "Keep Walking". …To Gordon's είναι το πιο καθιερωμένο τζιν.…». 34 Έρευνα της Kantar Millward Brown, που πραγματοποιήθηκε το 2017, στην Ελλάδα, για λογαριασμό της Diageo, και η οποία εξέτασε μεταξύ άλλων και τη συχνότητα του ονομαζόμενου “brand call” (ήτοι της τάσης των καταναλωτών να ζητούν ένα συγκεκριμένο σήμα όταν παραγγέλνουν ένα ποτό) σε σχέση με το ουίσκι, το τζιν, το ρούμι και τη βότκα (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 7723/22.12.2017 επιστολή της DIAGEO). 30 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 20. Από την έρευνα της Υπηρεσίας, προέκυψε, εξάλλου, ότι η ισχύς των εμπορικών σημάτων είναι σημαντική για τα αλκοολούχα ποτά καθώς επηρεάζει τις καταναλωτικές επιλογές και ανάλογη των σχετικών μεριδίων αγοράς τους35. Τα δε σήματα σκωτσέζικου ουίσκι JOHNNIE WALKER και HAIG και τζιν GORDON’S και TANQUERAY της DIAGEO είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στους καταναλωτές36. V ΜΕΡΙΔΙΑ ΑΓΟΡΑΣ 21. Μετά από σχετικό αίτημα της ΓΔΑ37, οι εταιρίες DIAGEO38,39, BACARDI ΕΛΛΑΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ε.Π.Ε. (εφεξής «BACARDI»)40, Β. Σ. ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ Α.Β.Ε.Ε.Π. (εφεξής «ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ»)41, ΑΜΒΥΞ Α.Ε. (εφεξής «ΑΜΒΥΞ»)42 και PERNOD RICARD HELLAS Α.Β.Ε.Ε. (εφεξής «PERNOD RICARD»)43,44 προσκόμισαν, μεταξύ άλλων, κλαδικές μελέτες, στοιχεία πωλήσεων, που προέρχονται από τα μηχανογραφημένα συστήματά τους, και εκτιμήσεις τους για το μέγεθος και τα μερίδια των εξεταζόμενων αγορών αλκοολούχων ποτών. Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […], την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […]. Βλ. το αρχείο «3) Brand health strength KPIs» στην υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […], όπου παρουσιάζονται σημαντικοί δείκτες ισχύος ανά προϊόν (Spontaneous Brand Awareness, Prompted Brand Awareness και Brand Penetration) από μελέτη που πραγματοποιήθηκε έως το 2011 για ορισμένα αλκοολούχα προϊόντα. Βλ. επίσης Κλαδική Μελέτη ICAP «ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΑ ΠΟΤΑ – ΣΕΠΤΜΒΡΙΟΣ 2013» (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […]). 37 Βλ. υποσημείωση 2. 38 Η εταιρεία DIAGEO προσκόμισε τις υπ’ αριθ. πρωτ. 1151/5.2.2013, 1358/11.2.2013, 9650/9.12.2013, 2684/8.4.2014, 2899/16.4.2014, 4310/3.7.2015, 2486/23.4.2018, 3345/29.5.2018, 3565/7.6.2018, 2202/22.3.2019, 2228/22.3.2019, 2819/16.4.2019, 3052/30.4.2019, 5233/9.8.2019 και 5543/10.9.2019 σχετικές επιστολές. 39 Σχετικά με τα στοιχεία της περιόδου 2013-2019 η DIAGEO αντιλαμβάνεται ότι «… τα στοιχεία της IRI αντανακλούν το μερίδιο της Diageo κατά τη διάρκεια των σχετικών ετών επί τη βάσει του τρέχοντος χαρτοφυλακίου (portfolio) αλκοολούχων ποτών της Diageo. Επιπλέον, η Diageo αντιλαμβάνεται ότι η IRI βελτίωσε τη μεθοδολογία της περίπου το 2015, ώστε στοιχεία πριν από το χρόνο αυτό ενδέχεται να μην είναι άμεσα συγκρίσιμα». Επιπλέον, η εταιρεία αναφέρει ότι «Η IRI χρησιμοποιεί στοιχεία που έχουν αποκτηθεί από δείγμα των καταστημάτων επιτόπιας κατανάλωσης» (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO). 40 Η εταιρεία BACARDI προσκόμισε τις υπ’ αριθ. πρωτ. 9951/20.12.2013, 4509/17.6.2014 και 4191/30.6.2015 σχετικές επιστολές. 41 Η εταιρεία ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ προσκόμισε τις υπ’ αριθ. πρωτ. 9247/22.11.2013, 1012/29.1.2014, 2923/12.5.2015, 5101/2.8.2019 και 5221/9.8.2019 σχετικές επιστολές. 42 Η εταιρεία ΑΜΒΥΞ προσκόμισε τις υπ’ αριθ. πρωτ. 9614/9.12.2013, 3393/29.5.2015 και 5041/30.7.2019 σχετικές επιστολές. 43 Η εταιρεία PERNOD RICARD προσκόμισε τις υπ’ αριθ. πρωτ. 9488/2.12.2013, 1100/31.1.2014, 3353/29.5.2015 και 5189/8.8.2019 σχετικές επιστολές. 44 Σχετικά με τα στοιχεία της GFK, για την περίοδο 2003-2010, που προσκόμισε η PERNOD RICARD, και για τα οποία η ίδια ανέφερε ότι […] εκτιμάται πως τα εν λόγω στοιχεία αποτυπώνουν τις τάσεις της αγοράς, καθώς και τις αδιαμφισβήτητες διαφορές στα μεγέθη καταναλώσεων των σημάτων των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον κλάδο. Σημειώνεται επιπλέον, πως τα μερίδια αγοράς της GFK για την περίοδο 2003-2010 βρίσκονται σε συνάφεια με μερίδια αγοράς που προσκόμισε η DIAGEO και αφορούν μετέπειτα περίοδο (βλ. ενδεικτικά την υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO). 35 36 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ V.1 ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΣΚΩΤΣΕΖΙΚΟΥ ΟΥΙΣΚΙ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΤΗΣ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ 22. Η μεγαλύτερη εταιρεία στη σχετική αγορά του σκωτσέζικου ουίσκι, στο κανάλι επιτόπιας κατανάλωσης, είναι η DIAGEO45, το μερίδιο αγοράς της οποίας σε όγκο ξεπερνά το [45-55]%, για την περίοδο 2008 - 2019. Ειδικότερα, το μερίδιό της σε όγκο κυμαίνεται μεταξύ [45-55]% το 2008 και [65-75]% το 2013 ενώ από το έτος 2014 και εξής, αν και παρουσιάζει πτωτική τάση, κυμαίνεται περί το [55-65]%. Πίνακας 1: ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΣΚΩΤΣΕΖΙΚΟΥ ΟΥΙΣΚΙ ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (ΣΕ ΟΓΚΟ) GFK46 IRI47 48 2008 2009 2010 2011 2012 DIAGEO [45-55]% [55-65]% [55-65]% [55-65]% [65-75]% ΑΜΒΥΞ [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% PERNOD RICARD [10-15]% [10-15]% [10-15]% [5-10]% [5-10]% ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ [15-25]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% [10-15]% BACARDI [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΛΟΙΠΟΙ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από τις εταιρίες DIAGEO και PERNOD RICARD και επεξεργασία από την ΓΔΑ Πίνακας 2: ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΣΚΩΤΣΕΖΙΚΟΥ ΟΥΙΣΚΙ ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (ΣΕ ΟΓΚΟ) IRI49 2013 2014 2015 2016 2017 2018 201950 [75[65[55[55[55[65[65DIAGEO 85]% 75]% 65]% 65]% 65% 75]% 75]% BACARDI [5[5[5MARTINI51 [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% 10]% 10]% 10]% WILLIAM GRANTS52 [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% BEAM SUNTORY53 [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% PERNOD [10[5[5[5RICARD [5-10]% 15]% [5-10]% [5-10]% 10]% 10]% 10]% Διαθέτει, μεταξύ άλλων, σήματα όπως τα JOHNNIE WALKER, HAIG, DIMPLE, J&B και CARDHU. 46 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9650/9.12.2013 επιστολή της DIAGEO (συν. 3.3). Σημειώνεται ότι τα στοιχεία της GFK για την περίοδο 2008-2011 (α’ εξάμηνο) που προσκόμισε η DIAGEO βρίσκονται σε συνάφεια με τα στοιχεία της GFK για την ίδια περίοδο που προσκόμισε η PERNOD RICARD, για τα οποία η τελευταία ανέφερε ότι […] (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9488/2.12.2013 επιστολή της). 47 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9488/2.12.2013 επιστολή της PERNOD RICARD (συν. IRI and GFK). 48 Αφορά το α΄ εξάμηνο του 2011. 49 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO [συν. 73681019_1_Annex 1 - IRI Data (2013 - 2019)]. 50 Τα στοιχεία του 2019 αφορούν το δωδεκάμηνο που τελειώνει τον Ιούνιο 2019. 51 Τα ποσοστά αφορούν κυρίως τα μερίδια αγοράς του ουίσκι […]. 52 Τα ποσοστά αφορούν κυρίως τα μερίδια αγοράς των ουίσκι […]. 53 Τα ποσοστά αφορούν κυρίως τα μερίδια αγοράς του ουίσκι […]. 45 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πίνακας 2: ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΣΚΩΤΣΕΖΙΚΟΥ ΟΥΙΣΚΙ ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (ΣΕ ΟΓΚΟ) IRI49 2013 2014 2015 2016 2017 2018 201950 EDRINGTON [10[10[15[15[15[15[1554 GROUP 15]% 15]% 25]% 25]% 25]% 25]% 25]% MOET HENNESSY [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% OTHER MANUFACT URER [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% PRIVATE LABEL [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% CAMPARI [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από την εταιρεία DIAGEO και επεξεργασία από την ΓΔΑ 23. Δεύτερη στην κατάταξη με βάση το σε μερίδιο αγοράς, είναι καθ’ όλη τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου (2008-2019) η εταιρεία ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ55. Το μερίδιο της σε όγκο κυμαίνεται μεταξύ [10-15]% το 2013 και [15-25]% το 2010. Κατά την ίδια περίοδο, εναλλάσσονται στην τρίτη θέση της κατάταξης με βάση το μερίδιο αγοράς τους η BACARDI (κυρίως με το σήμα […]), η PERNOD RICARD (κυρίως με τα […]) και η ΑΜΒΥΞ (κυρίως με τα […] και μετά την αποχώρηση της BACARDI από την ελληνική αγορά, στις αρχές του 2016, με το […]). 24. Όπως προκύπτει, η DIAGEO, καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2008 – 2019, κατέχει υψηλά μερίδια στη σχετική αγορά του σκωτσέζικου ουίσκι στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης, τα οποία ως επί το πλείστον (2012-2019) ανέρχονται σε [5565]% περίπου, ενώ σε κάθε περίπτωση δεν υπολείπονται του [45-55]%. Χαρακτηριστικό είναι ότι η διαφορά μεταξύ του μεριδίου αγοράς της DIAGEO και του δεύτερου στην κατάταξη, στην συγκεκριμένη αγορά, ανταγωνιστή της (ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ) προσεγγίζει το [45-55]% (στοιχεία 2018). V.2 ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΤΖΙΝ ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΤΗΣ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ 25. Στη σχετική αγορά του τζιν, στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης, το μερίδιο αγοράς σε όγκο της DIAGEO, που διαθέτει τα σήματα […], κυμάνθηκε κατά την περίοδο 2008 - 2019 μεταξύ περίπου [55-65]% το 2014 και [65-75]% το 2012. 26. Οι εταιρίες που ακολουθούν τη DIAGEO είναι η PERNOD RICARD, στη δεύτερη θέση, με το σήμα […], της οποίας τα μερίδια κυμάνθηκαν από περίπου [5-10]% (το 2012) έως [15-25]% (το 2017) και η ΑΜΒΥΞ (μετά την αποχώρηση της BACARDI από την ελληνική αγορά στις αρχές του 2016), η οποία με τα σήματα […], κατέχει την 54 55 Τα ποσοστά αφορούν κυρίως τα μερίδια αγοράς των ουίσκι […]. Αναφέρονται ενδεικτικά τα σήματα […]. 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τρίτη θέση με μερίδια βάσει όγκου που κυμάνθηκαν από [10-15]% το 2016 μέχρι [1015]% το 2018. Πίνακας 3: ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΤΖΙΝ ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (ΣΕ ΟΓΚΟ) GFK56 IRI57 2008 2009 2010 2011 2012 DIAGEO [65-75]% [65-75]% [65-75]% ΜΔ [65-75]% ΑΜΒΥΞ PERNOD RICARD [10-15]% [15-25]% [10-15]% ΜΔ [5-10]% ΚΑΡΟΥΛΙΑΣ BACARDI [10-15]% [10-15]% [15-25]% ΜΔ [15-25]% ΛΟΙΠΟΙ [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΜΔ [0-5]% Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από την εταιρεία PERNOD RICARD Πίνακας 4: ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΤΖΙΝ ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (ΣΕ ΟΓΚΟ) IRI58 2013 2014 2015 2016 2017 2018 201959 [65[55[55[55[55[65[65DIAGEO 75]% 65]% 65]% 65]% 65]% 75]% 75]% BACARDI [10[15[10[10[5[5[5MARTINI60 15]% 25]% 15]% 15]% 10]% 10]% 10]% WILLIAM [0[0[0[0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% GRANTS61 5]% 5]% 5]% [0[0[0-5]% [0[0-5]% [0-5]% [0-5]% BEAM SUNTORY 5]% 5]% 5]% [5[10-15 [10-15 [15[15[15[15PERNOD RICARD 10]% ]% ]% 25]% 25]% 25]% 25]% OTHER [0[5[5[5[5[5[5MANUFACTURER 5]% 10]% 10]% 10]% 10]% 10]% 10]% [0[0[0PRIVATE LABEL [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% 5]% 5]% 5]% [0[0[0CAMPARI [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% 5]% 5]% 5]% Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από την εταιρεία DIAGEO και επεξεργασία από την ΓΔΑ 27. Από τον ανωτέρω πίνακα συνάγεται ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2008 – 2019, η DIAGEO κατέχει ιδιαιτέρως υψηλά μερίδια, τα οποία κυμαίνονταν από [6575]% έως [65-75]% , στη σχετική αγορά του τζιν στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης. Η διαφορά μεταξύ του μεριδίου αγοράς της DIAGEO και του επόμενου Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9488/2.12.2013 επιστολή της PERNOD RICARD (συν. IRI and GFK). Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9488/2.12.2013 επιστολή της PERNOD RICARD (συν. IRI and GFK). 58 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO [συν. 73681019_1_Annex 1 - IRI Data (2013 - 2019)]. 59 Τα στοιχεία του 2019 αφορούν το δωδεκάμηνο που τελειώνει τον Ιούνιο 2019. 60 Τα ποσοστά αφορούν κυρίως τα μερίδια αγοράς του σήματος […], που διακινεί η εταιρεία ΑΜΒΥΞ, από τις αρχές του 2016. 61 Τα ποσοστά αφορούν κυρίως τα μερίδια αγοράς σήματος […], που διακινεί η εταιρεία ΑΜΒΥΞ. 56 57 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ μεγαλύτερου, στην συγκεκριμένη αγορά, ανταγωνιστή της (PERNOD RICARD) προσεγγίζει το [45-55] % (στοιχεία 2018). V.3 ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ RTDS/PREMIX ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΤΗΣ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ 28. Όπως έχει ήδη αναφερθεί62, στην παρούσα υπόθεση, ως RTDs/PREMIX νοούνται τα τυποποιημένα μίγματα αλκοολούχων ποτών (ήτοι προαναμεμειγμένα και προσυσκευασμένα), τα οποία καταναλώνονται στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης. 29. Στην εν λόγω σχετική αγορά δραστηριοποιείται κυρίως η DIAGEO και από το 2016 η ΑΜΒΥΞ63. Τα πιο δημοφιλή σήματα της DIAGEO είναι τα GORDON’S SPACE και SMIRNOFF ICE, ενώ η ΑΜΒΥΞ διακινεί το σήμα BACARDI BREEZER. Πίνακας 5: ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ RTDs ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (ΣΕ ΟΓΚΟ) GFK64 IRI65 2008 2009 2010 201166 2012 DIAGEO [75-85]% [75-85]% [75-85]% [75-85]% [75-85]% BACARDI [15-25]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% ΛΟΙΠΟΙ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από την εταιρεία DIAGEO Πίνακας 6: ΜΕΡΙΔΙΑ ΣΤΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ RTDs ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (ΣΕ ΟΓΚΟ) IRI67 2013 2014 2015 2016 2017 2018 201968 DIAGEO [75[75[55[65[65[65[6585]% 85]% 65]% 75]% 75]% 75]% 75]% BACARDI [15[10[35[25[25[25[2569 MARTINI 25]% 15]% 45]% 35]% 35]% 35]% 35]% ΛΟΙΠΟΙ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% Βλ. υποσ. 28. Σημειώνεται ότι η ΑΜΒΥΞ ανέλαβε το 2016 το χαρτοφυλάκιο της BACARDI μετά την αποχώρηση της τελευταίας από την ελληνική αγορά. 64 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9650/9.12.2013 επιστολή της DIAGEO (συν. 3.3). Σημειώνεται ότι τα στοιχεία της GFK για την περίοδο 2008-2010, που προσκόμισε η DIAGEO βρίσκονται σε συνάφεια με τα στοιχεία της GFK για την ίδια περίοδο που προσκόμισε η BACARDI, (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9951/20.12.2013 επιστολή της, συν. «1δ) ΜΕΡΙΔΙΑ ΟΓΚΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ BACARDI HELLAS ON AND OFF PREMISE»). Η BACARDI δεν προσκόμισε στοιχεία για το 2011. 65 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 2899/16.4.2014 επιστολή της DIAGEO (συν. «IRI reports»). 66 Τα στοιχεία του 2011 αφορούν το εξάμηνο Ιανουάριος-Ιούνιος. 67 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5543/10.9.2019 επιστολή της DIAGEO [συν. 73681019_1_Annex 1 - IRI Data (2013 - 2019)]. 68 Τα στοιχεία του 2019 αφορούν το δωδεκάμηνο που τελειώνει τον Ιούνιο 2019. 69 Η εταιρεία ΑΜΒΥΞ ανέλαβε το 2016 το χαρτοφυλάκιο της BACARDI μετά την αποχώρηση της τελευταίας από την ελληνική αγορά. 62 63 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από την εταιρεία DIAGEO 30. Όπως προκύπτει από τα ανωτέρω στοιχεία, η DIAGEO κατέχει μερίδια που κυμαίνονται από [55-65]% έως [75-85]%, στη σχετική αγορά των RTDs, στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης, καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2008 – 2019. Η διαφορά μεταξύ του μεριδίου αγοράς της DIAGEO και του επόμενου μεγαλύτερου, στην συγκεκριμένη αγορά, ανταγωνιστή της (ΑΜΒΥΞ) προσεγγίζει το [35-45]% (στοιχεία 2018). V.4 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 31. Από τα ανωτέρω εκτεθέντα, προκύπτει ότι η DIAGEO κατέχει διαχρονικά πολύ υψηλά μερίδια στις επιμέρους σχετικές αγορές του σκωτσέζικου ουίσκι, του τζιν και των RTDs/PREMIX στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης, ενώ η απόσταση μεταξύ των μεριδίων της και αυτών των βασικότερων ανταγωνιστών της ανά αγορά είναι εξαιρετικά μεγάλη. Συγκεκριμένα, στη σχετική αγορά του σκωτσέζικου ουίσκι στο κανάλι επιτόπιας κατανάλωσης, τα μερίδια αγοράς από το 2008 – 2019 ανέρχονται σε επίπεδα σταθερά άνω του [45-55]%, ενώ την τελευταία 8ετία υπερβαίνουν το [55-65]% σε όγκο και κυμαίνονται κατά μέσο όρο περί του [55-65]% σε όγκο. Στη σχετική αγορά του τζίν, στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης τα μερίδια αγοράς της εταιρείας από το 2008 – 2019 ανέρχονται σε πολύ υψηλά επίπεδα και κυμαίνονται από [55-65]% - [65-75]% σε όγκο. Τέλος, στην αγορά των RTDs/PREMIX στο κανάλι τις επιτόπιας κατανάλωσης η DIAGEO κατέχει διαχρονικά (από το 2008 – 2019) μερίδια σε όγκο που υπερβαίνουν το [65-75]%. VI ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ DIAGEO ΣΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΤΗΣ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ VI.1 ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΚΡΙΣΗΣ ΣΗΜΕΙΩΝ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ […] 32. Η DIAGEO διακρίνει τα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης με τα οποία συνεργάζεται βάσει του εσωτερικού συστήματος κατηγοριοποίησης […]70, με στόχο να προσδιοριστούν από απόψεως εμπορικής στρατηγικής τα πιο σημαντικά σημεία σε όρους εικόνας και κατανάλωσης/επισκεψιμότητας. 33. Υπό το σύστημα αυτό, τα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης κατηγοριοποιούνται με βάση μια σειρά ποιοτικών και ποσοτικών κριτηρίων ως ακολούθως: […]. 34. Σύμφωνα με την DIAGEO, μεταξύ των κριτηρίων που λαμβάνονται υπόψη για την κατηγοριοποίηση των σημείων επιτόπιας κατανάλωσης βάσει του συστήματος […], συγκαταλέγονται ενδεικτικώς […]. 70 […]. Βλ. σχετ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της DIAGEO. 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 35. Η κατά τα ανωτέρω διάκριση των καταστημάτων επιτόπιας κατανάλωσης, βάσει του συστήματος […], απεικονίζεται σχηματικώς σε εσωτερικό έγγραφο 71 της DIAGEO ως εξής: Διάγραμμα 1: […] Απόρρητο Διάγραμμα 36. Περαιτέρω, όπως, προκύπτει από το ίδιο ως άνω εσωτερικό έγγραφο της DIAGEO, η εταιρεία έχει διαμορφώσει συγκεκριμένη «ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ON TRADE72» που στοχεύει στην ενίσχυση «της ηγετικής θέσης» των προϊόντων της εν λόγω εταιρείας στα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης. 37. Συγκεκριμένα, με βάση το ως άνω έγγραφο, «…για τα σημαντικότερα σημεία κάλυψης που καθορίζονται κυρίως από τις […]…», η DIAGEO έχει εκπονήσει «…μία πολιτική ανταποδοτικών παροχών», η οποία στοχεύει κυρίως στα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης που βρίσκονται […], ήτοι στα σημεία εκείνα που βρίσκονται […] του κατωτέρω διαγράμματος, όπως αυτό απεικονίζεται στο […]. Διάγραμμα 2: Εικόνα και όγκος πωλήσεων των σημείων επιτόπιας κατανάλωσης Απόρρητο Διάγραμμα […] της DIAGEO, του οποίου ελήφθη αντίγραφο κατά τη διενέργεια του επιτόπιου ελέγχου της 20.12.2012 στην DIAGEO, δυνάμει της υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.10043/17.12.2012 εντολής ελέγχου (ελεγκτής […] γραφείο του […], α/α εγγράφου 3). 72 Όπου On Trade νοείται το κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης. 71 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 38. Με βάση σαφείς οδηγίες της DIAGEO προς τους πωλητές της που περιλαμβάνονται στο προαναφερθέν έγγραφο, μεταξύ των βασικών αρχών που διέπουν τη στρατηγική της εταιρείας στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης συγκαταλέγεται ο κανόνας ότι «…[…]…». 39. Ενόψει των ανωτέρω, είναι σαφές ότι ένα σημείο επιτόπιας κατανάλωσης χαρακτηρίζεται από τη DIAGEO ως σημαντικό μόνο εφόσον συντρέχουν […]. 40. Λαμβανομένων υπόψη των ως άνω ποιοτικών και ποσοτικών κριτηρίων, και βάσει της προπεριγραφείσας κατηγοριοποίησης των καταστημάτων, η DIAGEO καθορίζει το είδος της σύμβασης που θα συνάψει με έκαστο σημείο επιτόπιας κατανάλωσης και το είδος της αμοιβής που θα καταβάλει προς τα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης. VI.2 ΕΙΔΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ 41. Οι συμβάσεις που συνάπτει η DIAGEO με τα σημεία επιτόπια κατανάλωσης είναι συνήθως […]. Ωστόσο, υπάρχουν καταστήματα με τα οποία η εταιρεία έχει συνάψει συμβάσεις για περισσότερα […]73 είτε διότι οι εν λόγω συμβάσεις ανανεώνονται διαρκώς με το ίδιο σημείο είτε διότι η συνολική διάρκειά τους υπερβαίνει εξαρχής […]. Ενδεικτικά η DIAGEO προσκόμισε, για την περίοδο 2007-2018, λίστα με περίπου […], με τα οποία έχει συνάψει συμβάσεις με ανανεούμενη διάρκεια που συνολικά υπερβαίνει […]. […]74. 42. Οι συμβάσεις της DIAGEO διακρίνονται σε δύο βασικά είδη, ήτοι τις συμβάσεις επιτόπιας κατανάλωσης και τις συμβάσεις εμπορικής συνεργασίας. VI.2.1 Συμβάσεις επιτόπιας κατανάλωσης 43. Οι συμβάσεις αυτές ακολουθούν στο σύνολό τους συγκεκριμένα υποδείγματα και διαχωρίζονται περαιτέρω σε: α) [Συμβάσεις Τύπου Α], β) [Συμβάσεις Τύπου Β] και γ) [Συμβάσεις Τύπου Γ]. VI.2.1.1 [Συμβάσεις Τύπου Α] 44. Οι εν λόγω συμβάσεις αποτελούν, με βάση την έρευνα της Υπηρεσίας, […] είδος σύμβασης, […] και συνάπτονται συνήθως με καταστήματα […] που είναι και τα πλέον σημαντικά […]. 45. Βάσει αυτών προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η έναντι αμοιβής παροχή υπηρεσιών ανώνυμης ζήτησης (pouring) και εμφάνισης και εικόνας (visibility)75, που όπως εκτίθεται Βλ. αρχείο «Συνημμένο 28.9_συμβάσεις […]» στην υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της DIAGEO. 74 Ενδεικτικά για το έτος 2014 παρατηρήθηκε ότι […]. Βλ. και αρχείο «Συνημμένο 27.7_Πίνακας Γ» στην υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της DIAGEO. 75 Βλ. Ενότητες X.2 και X.3. 73 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κατωτέρω, με βάση τη συνολική θεώρηση των διαθέσιμων στοιχείων, προκαλούν, σε προκαταρκτικό στάδιο, ανησυχίες ως προς την ενδεχόμενη επιβολή υποχρεώσεων κάποιας μορφής αποκλειστικότητας στις αγορές, στις οποίες η DIAGEO κατέχει δεσπόζουσα θέση. 46. Η αμοιβή για τις ως άνω υπηρεσίες συνίσταται, όπως προβλέπεται στις υπό εξέταση συμβάσεις, σε κλιμακωτές εκπτώσεις, οι οποίες παρέχονται ως ποσοστά επί της καθαρής αξίας των αγοραζόμενων από τη DIAGEO ποσοτήτων κάθε κατηγορίας προϊόντων, βάσει του τιμοκαταλόγου της DIAGEO, και το ύψος των οποίων κλιμακώνεται σε κάθε κατηγορία ανάλογα με τον όγκο των αγορών έκαστης κατηγορίας προϊόντων της DIAGEO από το σημείο. Η κλίμακα που εφαρμόζεται κάθε φορά εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του σημείου, […], και την τυπολογία αυτού ([…]) και παραμένει η ίδια για όλα τα σημεία που ανήκουν στην ίδια κατηγορία-τυπολογία. 47. Οι εκπτώσεις είναι μη αναδρομικές, ήτοι το ποσοστό κάθε βαθμίδας της κλίμακας εφαρμόζεται αποκλειστικά στην καθαρή αξία του όγκου των αγορών που αντιστοιχούν στην βαθμίδα αυτή. Στην πρώτη βαθμίδα η DIAGEO χορηγεί ένα συγκεκριμένο ποσοστό έκπτωσης επί της καθαρής αξίας οποιωνδήποτε τυχόν ποσοτήτων αγοράζουν τα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης μέχρι ενός συγκεκριμένου ορίου ποσοτήτων, το οποίο διαφοροποιείται ανά κατηγορία σημείου. Στη δεύτερη βαθμίδα της κλίμακας, το ποσοστό της έκπτωσης, το οποίο εφαρμόζεται επί των επιπλέον αγοραζόμενων ποσοτήτων, ήτοι των ποσοτήτων που υπερβαίνουν το προαναφερθέν όριο, αυξάνεται. 48. Το σημείο δικαιούται το αντάλλαγμα για κάθε κατηγορία αλκοολούχων ποτών για τις υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας ή/και την ανώνυμη ζήτηση της κατηγορίας/ των κατηγοριών στην οποία / στις οποίες προσέφερε τις υπηρεσίες αυτές. Στην κατηγορία ή στις κατηγορίες που είτε δεν έχει συμφωνηθεί η παροχή υπηρεσιών (υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας ή / και ανώνυμη ζήτηση), είτε δεν παρέχονται οι συμφωνηθείσες υπηρεσίες, δεν αποδίδεται η αντίστοιχη αμοιβή, χωρίς όμως να επηρεάζεται η απόδοση στις λοιπές κατηγορίες76. VI.2.1.2 [Συμβάσεις Τύπου Β] 49. Πρόκειται για συμβάσεις που, […]77 […], και συνάπτονται συνήθως με καταστήματα […]. Οι εν λόγω συμβάσεις δεν έχουν ως αντικείμενο την παροχή υπηρεσιών από τα σημεία και προβλέπουν απλώς […]. VI.2.1.3 [Συμβάσεις Τύπου Γ] 50. Οι εν λόγω συμβάσεις αντιπροσωπεύουν […] των συμβάσεων επιτόπιας κατανάλωσης78 και αφορούν […], μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται το […] και το […] (ήτοι, σήματα ανήκοντα στις υπό εξέταση δεσπόζουσες αγορές του τζιν και του σκωτσέζικου ουίσκι αντίστοιχα). Συνάπτονται συνήθως με καταστήματα […] που Βλ. ενδεικτικά πρότυπο όρο σύμβασης [Τύπου Α] «(α) […]». […] 78 Υπολογίζονται από τη DIAGEO σε περίπου […] τον αριθμό από 1.7.2014 έως 2.7.2015. 76 77 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ παρουσιάζουν έμφαση και κατανάλωση σε premium αλκοολούχα ποτά με μεγάλη επισκεψιμότητα σε καταναλωτές υψηλής αγοραστικής δυνατότητας. 51. Βάσει αυτών προβλέπεται η έναντι αμοιβής παροχή από τα σημεία υπηρεσιών ανώνυμης ζήτησης (pouring) και εμφάνισης και εικόνας (marketing and visibility services), που αξιολογούνται κατωτέρω με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία υπό το πρίσμα ενδεχόμενης αποκλειστικότητας. 52. Η αμοιβή που προβλέπεται σε κάθε μία από τις ως άνω συμβάσεις συνίσταται, κατά κύριο λόγο, […], στην οποία αφορά η κάθε σύμβαση79. VI.2.2 Συμβάσεις εμπορικής συνεργασίας 53. Οι συμβάσεις αυτές ακολουθούν στην πλειοψηφία τους τυποποιημένους όρους και διαχωρίζονται σε α) [Συμβάσεις – Τύπου Δ][…] και β) [Συμβάσεις – Τύπου Ε][…]. VI.2.2.1 [Συμβάσεις - Τύπου Δ] 54. Οι εν λόγω συμβάσεις αφορούν στα προϊόντα της DIAGEO που συμφωνούνται κάθε φορά με το σημείο και συχνά καταλαμβάνουν όλες τις κατηγορίες προϊόντων. Συνάπτονται συνήθως με καταστήματα της κατηγορίας […] που διακρίνονται από ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά […] 55. Στους όρους τους συγκαταλέγεται κατά κανόνα η έναντι αμοιβής παροχή από το σημείο επιτόπιας κατανάλωσης υπηρεσιών ανώνυμης ζήτησης (pouring) και εμφάνισης και εικόνας (standard visibility/tailor made visibility) που εξετάζονται κατωτέρω ως προς τα πιθανολογούμενα αντι-ανταγωνιστικά τους αποτελέσματα. 56. Το αντάλλαγμα συνίσταται συνήθως σε συγκεκριμένο εφάπαξ ποσό, το οποίο επιμερίζεται αναλογικά, ανά υπηρεσία (pouring ή/και standard visibility/tailor made visibility) και ανά κατηγορία προϊόντων όπου παρέχονται οι συμφωνηθείσες υπηρεσίες. Το σημείο δικαιούται το αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες στην κατηγορία ή στις κατηγορίες στην οποία / στις οποίες προσέφερε τις υπηρεσίες αυτές80. VI.2.2.2 [Συμβάσεις Τύπου Ε] 57. Πρόκειται για συμβάσεις που αφορούν […] και συνάπτονται συνήθως με καταστήματα […] και, σε μικρότερο βαθμό, με καταστήματα της […]. Δεν αφορούν σε υπηρεσίες ανώνυμης ζήτησης (pouring) και υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας (marketing and visibility services). […]. VI.2.3 Συμπέρασμα 58. Ενόψει όλων των ανωτέρω, η ανάλυση που ακολουθεί αφορά στις συμβάσεις επιτόπιας κατανάλωσης [Τύπου Α] και [Τύπου Γ], καθώς και τις συμβάσεις [Τύπου Δ], οι οποίες συνάπτονται με σημεία επιτόπιας κατανάλωσης των κατηγοριών […] και στις οποίες προβλέπεται η παροχή προς τη DIAGEO υπηρεσιών ανώνυμης ζήτησης (pouring) και εμφάνισης και εικόνας (marketing and visibility services). Βλ. ενδεικτικά όρο σύμβασης [Τύπου Γ] […] Βλ. και εναλλακτική διατύπωση όρου σύμβασης [Τύπου Γ] «[…] ». 80 Βλ. ενδεικτικά πρότυπο όρο σύμβασης [Τύπου Δ] «[…] ». 79 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ VII ΟΙ ΥΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΤΗΣ DIAGEO VII.1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 59. Η ζήτηση αλκοολούχων ποτών στο κανάλι επιτόπιας κατανάλωσης διακρίνεται σε επώνυμη και μη επώνυμη/ανώνυμη. 60. Ως επώνυμη ζήτηση ορίζεται η παραγγελία από τους τελικούς καταναλωτές αλκολοολούχου ποτού με αναφορά στο σήμα του (π.χ. Johnnie Walker ή Gordon’
3. s)συνειδητά η αυθόρμητα. Ανώνυμη ζήτηση είναι η παραγγελία ποτών χωρίς αναφορά στο σήμα τους, ήτοι η παραγγελία είτε απλών/ σκέτων (μη ανάμικτων) ποτών (π.χ. ένα ουίσκι με πάγο) είτε ποτών αναμεμιγμένων με ένα ή περισσότερα, αλκοολούχα ή μη, υλικά, ήτοι «ανάμικτων» ποτών/mixed drinks ή κοκτέιλς, καθώς και ποτών που τυχόν προσφέρονται δωρεάν από το κατάστημα (π.χ. σφηνάκια). Για τους σκοπούς της παρούσης, και με βάση τον ορισμό της DIAGEO, ως «ανάμικτα»/mixed ποτά θα νοούνται τα ποτά που αναμειγνύονται με ένα υλικό, αλκοολούχο ή μη (π.χ. ουίσκι με κόλα, ουίσκι με σόδα, τζιν με τόνικ), και ως κοκτέιλς αυτά που αναμειγνύονται με περισσότερα του ενός υλικά, αλκοολούχα ή μη (π.χ. old fashioned, negroni, μαργαρίτα)81. 61. Ενόψει των ανωτέρω, όταν στην παρούσα γίνεται λόγος για «ανώνυμη ζήτηση», νοούνται όλα τα είδη παραγγελιών, όπως αυτά περιγράφηκαν αμέσως ανωτέρω, ήτοι παραγγελίες ποτών χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένο σήμα, ανάμικτων ποτών (mixed drinks), κοκτέιλς (γενικής και «ειδικής» φύσης) και ποτών που τυχόν προσφέρονται δωρεάν από το κατάστημα. VII.2 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ (POURING SERVICES) Επισημαίνεται ότι, με βάση τις υφιστάμενες, κατά το χρόνο σύνταξης της παρούσας απόφασης, συμβάσεις της DIAGEO, ο όρος «ανώνυμη ζήτηση» αφορά ρητώς σε όλα τα ως άνω είδη παραγγελιών, πλην της παραγγελίας «ανάμικτων» ποτών/mixed drinks υπό την έννοια που προπαρατέθηκε. Κατά την έναρξη των διαπραγματεύσεων της DIAGEO με τη ΓΔΑ, κατέστη σαφής η πρόθεση της εταιρείας να συμπεριλάβει ρητώς ειδική αναφορά και στην τελευταία αυτή κατηγορία παραγγελιών στον ορισμό της «ανώνυμης ζήτησης». Περαιτέρω, κατά τον ως άνω χρόνο, η DIAGEO ενημέρωσε ότι σκοπεύει στο εξής να διακρίνει τα κοκτέιλς σε γενικής και μη φύσης και να συμπεριλάβει στον ορισμό της «ανώνυμης ζήτησης» εντός των συμβάσεών της με τα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης μόνο τα γενικής φύσης κοκτέιλς (ήτοι τα κοκτέιλς που παραγγέλλονται από τους πελάτες χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένο σήμα ποτού). Επίσης, η εταιρεία ενημέρωσε ότι σκοπεύει να συμπεριλάβει στις συμβάσεις αυτές την υπηρεσία «καθεστώς καταλόγου κοκτέιλς» (Cocktail Menu Status), που αφορά στην προεπιλογή από το σημείο επιτόπιας κατανάλωσης των σημάτων DIAGEO ως συστατικών των κοκτέιλς, τα οποία περιέχονται στους καταλόγους (cocktail menus) των σημείων επιτόπιας κατανάλωσης. Κατά την εκτίμηση της ΕΑ, η κατηγορία των «ανάμικτων» ποτών/mixed drinks περιλαμβάνεται ήδη στον όρο «κοκτέιλς» του ορισμού της «ανώνυμης ζήτησης», καθώς η έννοια του όρου «κοκτέιλ» δεν είναι εννοιολογικά οριοθετημένη στις ισχύουσες συμβάσεις της εταιρείας. Επίσης, κατά την εκτίμηση της ΕΑ, στην έννοια της «ανώνυμης ζήτησης», για τους σκοπούς της παρούσης, περιλαμβάνεται η παραγγελία όλων των ειδών κοκτέιλς, ήτοι, όχι μόνο των γενικής φύσης, αλλά και τυχόν «ειδικής» φύσης κοκτέιλς που ενδέχεται να παραλλάσσουν ανά σημείο επιτόπιας κατανάλωσης, δεδομένου ότι στις έως σήμερα ισχύουσες συμβάσεις της DIAGEO γίνεται λόγος για παραγγελία κοκτέιλς εν γένει, χωρίς να διευκρινίζεται εάν πρόκειται για γενικής ή «ειδικής» φύσης κοκτέιλς. Των «ειδικής» φύσης κοκτέιλς άπτεται η παροχή της υπηρεσίας «καθεστώς καταλόγου κοκτέιλς» (Cocktail Menu Status) 81 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 62. Με βάση όρους που παγίως συναντώνται σε συμβάσεις που συνάπτει η DIAGEO με σημεία τελικής πώλησης 82 «…Ανώνυμη ζήτηση σημαίνει ότι το Σημείο είναι ελεύθερο να διαθέτει ανταγωνιστικά προϊόντα, πρέπει όμως να προσφέρει το προϊόν που επισημαίνεται στον πίνακα της παραγράφου 2 (β) του παρόντος σε κάθε περίσταση που ο πελάτης ζητά είτε ανώνυμη προϊόν της κατηγορίας είτε κοκτέιλ που περιέχει προϊόν της κατηγορίας ή το Σημείο προσφέρει δωρεάν (κερνά) προϊόν της κατηγορίας (π.χ. σφηνάκια κλπ)» και «Η Επιχείρηση θα δικαιούται του ανταλλάγματος που απεικονίζεται στον πίνακα του παραρτήματος 2 για κάθε κατηγορία αλκοολούχων ποτών του πίνακα στην οποία θα χρησιμοποιεί τα Προϊόντα DIAGEO για να ικανοποιεί την ανώνυμη ζήτηση (pouring). Η ανώνυμη ζήτηση στις επιμέρους κατηγορίες θα ικανοποιείται με το προϊόν που επισημαίνεται σε καθεμία στον παρακάτω πίνακα και με το σύμβολο √ στο Παράρτημα 1» √ √ Whiskies Gin 63. Παρατίθεται κατωτέρω το Παράρτημα 1 μίας ενδεικτικώς αναφερόμενης σύμβασης [Τύπου Α]83, στο οποίο εμφαίνονται οι κωδικοί προϊόντων ουίσκι και τζιν, ως προς τους οποίους το συμβαλλόμενο σημείο επιτόπιας κατανάλωσης συμφωνεί να παράσχει υπηρεσίες ανώνυμης ζήτησης: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΠΡΟΪΟΝΤΑ GIN […] […] […] […] […] […] […] WHISKEYS […] Whiskies Standard […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 64. Από τον ως άνω Πίνακα προκύπτει ότι οι υπηρεσίες ανώνυμης ζήτησης παρέχονται για περισσότερες της μίας κατηγορίας προϊόντων ή/και για περισσότερους του ενός κωδικούς εντός της ίδιας κατηγορίας προϊόντων, ειδικότερα δε τόσο για Βλ. ανωτέρω Ενότητα IX.1 πρότυπο όρο σύμβασης [Τύπου Α] και αντίστοιχους όρους στις συμβάσεις [Τύπου Δ] και [Τύπου Γ]. 83 Βλ. συνημμένο 4.63 στην υπ’ αριθ, πρωτ. 3345/29.5.2018 απάντηση της DIAGEO. 82 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ταχυκίνητους (π.χ. […]), όσο και για λιγότερο ευπώλητους κωδικούς. Περαιτέρω, σύμφωνα με το Παράρτημα 2 μίας επίσης ενδεικτικώς αναφερόμενης σύμβασης [Τύπου Α], η διάρθρωση του ανταλλάγματος που συμφωνείται να καταβληθεί στο συμβαλλόμενο σημείο επιτόπιας κατανάλωσης, έχει ως εξής: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 […] … Κατηγορία Κιβωτιακός Όγκος WHISKIES Υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας Ανώνυμη ζήτηση Μέγιστη Απόδοση […] […] WHISKIES Κιβωτιακός Όγκος GIN Υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας Ανώνυμη ζήτηση Μέγιστη Απόδοση […] […] […] […] Κιβωτιακός Όγκος που πραγματοποιείται ανά τρίμηνο […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 65. Από τον ως άνω πίνακα προκύπτει ενδεικτικά η διάρθρωση των κλιμακωτών εκπτώσεων ποσοτήτων, όπως αυτή περιγράφηκε στην προηγούμενη Ενότητα, καθώς και το γεγονός ότι στον ως άνω τύπο συμβάσεων η έκπτωση παρέχεται ως ποσοστό επί της καθαρής αξίας των αγοραζόμενων από τη DIAGEO ποσοτήτων κιβωτίων κάθε κατηγορίας προϊόντων συνολικά (π.χ τζιν, ουίσκι)84. 66. Εξάλλου, από την έρευνα της Υπηρεσίας προέκυψε ότι οι υπηρεσίες ανώνυμης ζήτησης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης, δεδομένου ότι συμβάλλουν στην προώθηση και στην πώληση των αλκοολούχων ποτών («sales drivers»)85, καθώς και ότι η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών αυτών συναρτάται άμεσα από την κατηγορία του προϊόντος και το ποσοστό της ανώνυμης ζήτησης που αντιστοιχεί στην κατηγορία αυτή. 67. Περαιτέρω, η έρευνα της Υπηρεσίας κατέδειξε ότι σημαντικό ρόλο για την αποτελεσματικότητα κατά την υλοποίηση των υπηρεσιών ανώνυμης ζήτησης διαδραματίζει ο τύπος του τελικού σημείου επιτόπιας κατανάλωσης 86. Βάσει των στοιχείων του φακέλου και όπως επισημαίνει η DIAGEO, η εν λόγω εταιρεία συνάπτει συμβάσεις που περιλαμβάνουν όρους ανώνυμης ζήτησης με σημεία επιτόπιας κατανάλωσης των κατηγοριών […], ήτοι των «premium» καταστημάτων με βάση το εσωτερικό σύστημα κατηγοριοποίησης των σημείων […]. Βλ. και Ενότητα IX. Βλ. υποσημείωση 71. 86 […]. 84 85 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 68. Τέλος, από τα στοιχεία του φακέλου προέκυψε ότι η DIAGEO αποδίδει ιδιαίτερη σημασία δια του συστηματικού ελέγχου της εφαρμογής του όρου της ανώνυμης ζήτησης, στα καταστήματα μέσω της ομάδας πωλήσεών της, […]87, […]. VII.2.1 Ποσοστό ανώνυμης ζήτησης επί των καταναλώσεων ανά κατηγορία προϊόντος 69. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα έρευνας ανεξάρτητου παρόχου 88 που προσκόμισε η DIAGEO, το […] των καταναλωτών, που παραγγέλλουν ουίσκι, και το […] των καταναλωτών, που παραγγέλλουν τζιν, ζητούν συγκεκριμένο σήμα. Επομένως, κατά την έρευνα αυτή, το […] των παραγγελιών σκωτσέζικου ουίσκι και το […] των παραγγελιών τζιν αφορούν σε περιπτώσεις ανώνυμης ζήτησης. 70. Με βάση την έρευνα της Υπηρεσίας, το ποσοστό της ανώνυμης ζήτησης ανά κατηγορία ποτού στην αγορά της επιτόπιας κατανάλωσης κυμαίνεται για το ουίσκι σε […]%, ενώ για το τζιν […]89. Με άλλα λόγια, στις 100 παραγγελίες τελικών καταναλωτών, οι […] ως προς το ουίσκι και οι […] ως προς το τζιν πραγματοποιούνται χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένο σήμα. VII.2.2 Διάρθρωση ανώνυμης ζήτησης 71. Επισημαίνεται επιπλέον, ότι, από έρευνες ανεξάρτητων παρόχων, προκύπτει η αυξανόμενη, τα τελευταία χρόνια, προτίμηση των Ελλήνων καταναλωτών στα κοκτέιλς 90. Ενδεικτικώς, παρατίθενται αποσπάσματα από τις εν λόγω έρευνες: - […] - […] - […] - […] 72. Η Υπηρεσία διεξήγαγε έρευνα σε σχέση με τη διάρθρωση της ανώνυμης ζήτησης, ήτοι σε σχέση με τα ποσοστά που καταλαμβάνουν (α) τα απλά/σκέτα ποτά (π.χ. ένα ουίσκι με πάγο), (β) τα «ανάμικτα» ποτά/mixed drinks (π.χ. ουίσκι με cola, τζιν με τόνικ), (γ) τα κοκτέιλς (ποτά με τουλάχιστον τρία συστατικά) και (δ) τα δωρεάν ποτά (π.χ. σφηνάκια) για τις κατηγορίες προϊόντων σκωτσέζικου ουίσκι και τζιν στο σύνολο της ανώνυμης ζήτησης, στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης γενικά και, ειδικότερα, στα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης στρατηγικής σημασίας. Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 9650/9.12.2013 επιστολή της DIAGEO. […] Έρευνα της Kantar Millward Brown, που πραγματοποιήθηκε το 2017, στην Ελλάδα, για λογαριασμό της Diageo και η οποία εξέτασε μεταξύ άλλων και τη συχνότητα του ονομαζόμενου “brand call” (ήτοι της τάσης των καταναλωτών να ζητούν ένα συγκεκριμένο σήμα όταν παραγγέλνουν ένα ποτό) σε σχέση με το ουίσκι, το τζιν, το ρούμι και τη βότκα (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 7723/22.12.2017 επιστολή της DIAGEO). 89 […] 90 Βλ. τα αρχεία «Greece IWSR report 2017», «Euromonitor Spirits Report 2015», «Euromonitor Spirits Report 2016» και «Euromonitor Spirits Report 2017» στην υπ’ αριθ. πρωτ. 2819/16.4.2019 επιστολή της DIAGEO. 87 88 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 73. Με βάση τις απαντήσεις των ανταγωνιστών91, δεν προέκυπτε σαφής εκτίμηση για τη διάρθρωση της ανώνυμης ζήτησης στο σύνολο των σημείων επιτόπιας κατανάλωσης. Η ανώνυμη ζήτηση για την κατηγορία «σφηνάκια», στο σύνολο της ανώνυμης ζήτησης τόσο για το σκωτσέζικο ουίσκι όσο και για το τζιν φαίνεται να κυμαίνεται σε εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά (<3%). Επίσης, προκύπτει ότι η ανώνυμη ζήτηση σε «ανάμικτα» ποτά/mixed drinks τόσο για το σκωτσέζικο ουίσκι όσο και για το τζιν μπορεί να καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ανώνυμης ζήτησης και ακολουθεί, στην μεν αγορά του σκωτσέζικου ουίσκι, η ανώνυμη ζήτηση για απλά/σκέτα ποτά, στην δε αγορά του τζιν η ανώνυμη ζήτηση σε κοκτέιλς. Οι σχετικές εκτιμήσεις των ερωτηθεισών επιχειρήσεων αφορούν αποκλειστικώς και μόνο στο σύνολο των σημείων επιτόπιας κατανάλωσης, ενώ, κατά δήλωση δύο92 εκ των ανωτέρω επιχειρήσεων, οι εκτιμήσεις αυτές δε διαφοροποιούνται ως προς τα στρατηγικής σημασίας σημεία επιτόπιας κατανάλωσης. 74. Ωστόσο, με βάση τις απαντήσεις των δύο λοιπών προμηθευτριών εταιριών 93 που δραστηριοποιούνται στις σχετικές αγορές, συμπεριλαμβανομένης της DIAGEO, η διάρθρωση της ανώνυμης ζήτησης στα καταστήματα στρατηγικής σημασίας στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης διαφοροποιείται σε σχέση με την αντίστοιχη διάρθρωση στο σύνολο των καταστημάτων επιτόπιας κατανάλωσης. Ειδικότερα, με βάση την απάντηση της […], η οποία ήταν η μόνη εταιρεία που προσκόμισε σχετικά ποσοτικά στοιχεία, η διάρθρωση της ανώνυμης ζήτησης στα ως άνω καταστήματα έχει ως εξής: Πίνακας7: Διάρθρωση ανώνυμης ζήτησης σκωτσέζικου ουίσκι & τζιν στα στρατηγικής σημασίας σημεία επιτόπιας κατανάλωσης Στρατηγικής σημασίας σημεία Απλό ποτό Mixed Drinks Κοκτέιλς Σφηνάκια ΕΤΗ ΤΖΙΝ ΟΥΙΣΚΙ 2016 2017 2018 2019 2016 2017 2018 2019 2016 2017 2018 2019 2016 2017 2018 2019 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Ήτοι των εταιρειών […] και […]. 93 Ήτοι των εταιρειών DIAGEO και […]. 91 92 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πηγή: […]94 75. Από τα στοιχεία που προσκόμισε η […] προκύπτει ότι τα «ανάμικτα» ποτά/mixed drinks καταλαμβάνουν μεν σημαντικό ποσοστό της ανώνυμης ζήτησης τόσο στο σύνολο των σημείων επιτόπιας κατανάλωσης όσο και στα στρατηγικής σημασίας καταστήματα, ωστόσο, συνολικά οι λοιπές κατηγορίες, ήτοι απλό/σκέτο ποτό, κοκτέιλς και δωρεάν ποτό/σφηνάκια ανέρχονται για το έτος 2019 στα στρατηγικής σημασίας καταστήματα σε ποσοστό […] της ανώνυμης ζήτησης στο ουίσκι, καθώς και σε ποσοστό […] της ανώνυμης ζήτησης στο τζιν. Ειδικώς δε, τα κοκτέιλς στα στρατηγικής σημασίας σημεία καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο ποσοστό της ανώνυμης ζήτησης τόσο ως προς τη ζήτηση ουίσκι, όσο και ως προς τη ζήτηση τζιν. 76. Τα ανωτέρω επιβεβαιώνονται και από τις εκτιμήσεις της DIAGEO σύμφωνα με τις οποίες το μεγαλύτερο μέρος της ανώνυμης ζήτησης στα στρατηγικά σημεία επιτόπιας κατανάλωσης καταλαμβάνουν τα κοκτέιλς και για τις δύο αγορές σκωτσέζικου ουίσκι και τζιν. Ακολουθεί η ανώνυμη ζήτηση των «ανάμικτων» ποτών/mixed drinks και έπεται η ανώνυμη ζήτηση για απλό/σκετό ποτό και δωρεάν ποτά/σφηνάκια. Η διαφοροποίηση αυτή υφίσταται, κατά την ως άνω εταιρεία, διότι η διάρθρωση της ανώνυμης ζήτησης διαφέρει σημαντικά από κατάστημα σε κατάστημα, ανάλογα με τον τύπο του καταστήματος και το πελατολόγιό του95. Για παράδειγμα, τα μικρότερα και λιγότερο σημαντικά για τις εταιρείες καταστήματα είναι πιθανότερο να σερβίρουν μεγαλύτερο ποσοστό «ανάμικτων» ποτών/mixed drinks, καθώς έχουν λιγότερο έμπειρο προσωπικό στο μπαρ, προκειμένου να παρασκευάζει κοκτέιλς. Επίσης στα εν λόγω καταστήματα οι πελάτες είναι λιγότερο πιθανό να καταναλώσουν κοκτέιλς. Αντίθετα, τα μεγαλύτερα και υψηλότερης ποιότητας καταστήματα διαθέτουν πιο έμπειρο προσωπικό, ικανό για την παρασκευή κοκτέιλς και προσελκύουν πελάτες με διαφορετικό προφίλ που είναι πιθανότερο να έχουν μεγαλύτερο εύρος ποτών τα οποία θα ενδιαφέρονταν να καταναλώσουν, συμπεριλαμβανομένων για παράδειγμα διαφόρων κοκτέιλς. Ως εκ τούτου, τα καταστήματα αυτά είναι πιθανότερο να σερβίρουν μεγαλύτερη αναλογία κοκτέιλς σε σχέση με τις άλλες κατηγορίες ανώνυμης ζήτησης96. 77. Ενόψει των προαναφερθέντων, κατά την προκαταρκτική εκτίμηση της ΕΑ και για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης, τα κοκτέιλς συνιστούν κομβικό τμήμα της ανώνυμης ζήτησης στα στρατηγικής σημασίας σημεία επιτόπιας κατανάλωσης. VII.3 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑΣ (MARKETING AND VISIBILITY SERVICES) 78. Ως υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας, με βάση τις ισχύουσες συμβάσεις της DIAGEO, νοούνται οι εξής: τοποθέτηση ποτού στο bar, τοποθέτηση ποτού στην πίσω Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5233/9.8.2019 επιστολή της DIAGEO και την […] επιστολή της […]. Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5233/9.8.2019 επιστολή της DIAGEO. 96 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5233/9.8.2019 επιστολή της DIAGEO. Σύμφωνα με την εταιρεία […] (υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της) η τάση ζήτησης για τα σημεία στρατηγικής σημασίας παραμένει η ίδια με τα υπόλοιπα καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης. 94 95 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πλευρά του bar (εφεξής και «back bar visibility»), τοποθέτηση ποτού στο στρώσιμο του τραπεζιού (εφεξής και «table setting»), τοποθέτηση κατασκευών της προμηθεύτριας εταιρείας πάνω στο bar, τοποθέτηση κατασκευών της προμηθεύτριας εταιρείας στον εσωτερικό χώρο του καταστήματος, τοποθέτηση κατασκευών της προμηθεύτριας εταιρείας στην είσοδο, ένδυση προσωπικού με στολές προμηθεύτριας εταιρείας, ειδική παρουσία των προϊόντων προμηθεύτριας εταιρείας στους τιμοκαταλόγους ή/και τοποθέτηση διαφημιστικού υλικού στο bar. VII.3.1 Παροχή υπηρεσιών εμφάνισης και εικόνας προς τη DIAGEO 79. Όπως εκτέθηκε ανωτέρω, οι υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας, όπως και οι υπηρεσίες ανώνυμης ζήτησης, εντοπίζονται σε τρεις εκ των τύπων συμβάσεων που συνάπτει η DIAGEO με τα σημεία επιτόπιας κατανάλωσης, ήτοι στις συμβάσεις [Τύπου Α], στις συμβάσεις [Τύπου Γ] και στις συμβάσεις [Τύπου Δ]. 80. Σύμφωνα με τους όρους που παγίως συναντώνται στις συμβάσεις [Τύπου Α] 97 «[…] […] στην οποία θα παρέχει στα Προϊόντα DIAGEO τις υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας (visibility) που αναφέρονται στον παρακάτω πίνακα». Ακολουθεί ενδεικτική παράθεση του εν λόγω πίνακα 98, στον οποίο εμφαίνονται οι κωδικοί προϊόντων, ως προς τους οποίους το συμβαλλόμενο σημείο επιτόπιας κατανάλωσης συμφωνεί να παράσχει τις ειδικότερες υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας: [ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ] 81. Με βάση τον ανωτέρω πίνακα, κάθε σημείο δύναται να επιλέξει μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας – marketing and visibility 99: α) προβολές φιαλών (υπο-επιλογές: πίσω από το μπαρ, πάνω στο μπαρ, ή/και σε άλλο σημείο), β) στρώσιμο τραπεζιών, γ) κατασκευές - υλικά του σημείου (υποεπιλογές: στο μπαρ, επιφάνειες εσωτερικού χώρου ή/και είσοδος) δ) διαφημιστικό υλικό (υπο-επιλογές: στο μπαρ, πίσω από το μπαρ ή/και σε εσωτερικούς χώρους) και ε) υποστηρικτικά υλικά του σημείου (υπο-επιλογές: στολές προσωπικού, τιμοκατάλογοι, sous plat ή/και επιτραπέζια έντυπα). Τα δε προϊόντα που αφορούν οι υπηρεσίες είναι μεταξύ άλλων τα […], ήτοι σήματα που εντάσσονται στις σχετικές αγορές προϊόντων, στις οποίες η DIAGEO κατέχει, κατά την προκαταρκτική εκτίμηση της ΕΑ, δεσπόζουσα θέση. 82. Στις συμβάσεις [Τύπου Γ] το περιεχόμενο των υπηρεσιών εμφάνισης και εικόνας ορίζεται ως εξής: «[…] στους τιμοκαταλόγους (cocktail menus) του Σημείου, να τοποθετεί τα διαφημιστικά υλικά (PPOS και CPOS υλικά) […], καθώς και να χρησιμοποιεί τα υλικά αυτά για την παρασκευή cocktails και να παρέχει στα Προϊόντα «πρόσωπα» στα ράφια του Σημείου»100. […]101. Βλ. και ανωτέρω παρ. 64. Βλ. «Συνημμένο 4.12» στην υπ’ αριθ. πρωτ. 3345/29.5.2018 επιστολή της DIAGEO. 99 Βλ. και υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της DIAGEO. 100 Βλ. πρότυπη σύμβαση [Τύπου Γ], όπως προσκομίστηκε από τη DIAGEO, ως συνημμένο 27.1.α στην υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της. 101 Βλ. παρ 52. 97 98 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 83. Περαιτέρω, στις συμβάσεις [Τύπου Δ] 102 «[…] 1 τα «πρόσωπα» στα ράφια103 (και στους άλλους χώρους του Σημείου) […]. Επιπλέον, εάν κατά το στρώσιμο των τραπεζιών για την υποδοχή του κοινού στο Σημείο τοποθετούνται σ’ αυτά φιάλες, αυτές θα είναι εκείνου του Προϊόντος Diageo ή του συνδυασμού των Προϊόντων Diageo που κατά καιρούς θα επιλέγει η Εταιρεία ή προσδιορίζονται ειδικότερα στο Παράρτημα 1 του παρόντος104. Τέλος, σε όλα τα υποστηρικτικά υλικά του Σημείου (πχ. τιμοκατάλογοι, στολές προσωπικού, επιτραπέζια έντυπα, sous-plat κλπ.) που ο Συνεργάτης θα εκτυπώσει, κατασκευάσει κλπ. κατά τον χρόνο διάρκειας της παρούσας, […]. Ακολούθως παρατίθεται το σχετικό παράρτημα μιας ενδεικτικώς αναφερόμενης σύμβασης [Τύπου Δ] 105 [ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ] 84. Στον ανωτέρω πίνακα, όπου περιγράφονται οι ειδικότερες υπηρεσίες εμφάνισης και εικόνας (back bar visibility, table setting) τις οποίες συμφωνεί να παράσχει το συμβαλλόμενο σημείο επιτόπιας κατανάλωσης έναντι ανταλλάγματος 106, περιλαμβάνονται σήματα που εντάσσονται στις σχετικές αγορές προϊόντων, στις οποίες η DIAGEO κατέχει, κατά την προκαταρκτική εκτίμηση της Υπηρεσίας, δεσπόζουσα θέση (όπως Gordons Gin, Dimple (σκωτσέζικο ουίσκι), Johnnie Walker Red Label & Black Label (σκωτσέζικο ουίσκι). 85. Επισημαίνεται σχετικώς ότι στον ως άνω πρότυπο όρο, περιλαμβάνεται εξειδικευμένη αναφορά στην υπηρεσία στρωσίματος τραπεζιών «…[…]107 […]». 86. Η παροχή υπηρεσιών στρωσίματος τραπεζιού (table setting) προβλέπεται και στις συμβάσεις [Τύπου Α], […] που συνάπτει η DIAGEO με τα στρατηγικής σημασίας σημεία, χωρίς, ωστόσο, την ακριβή ως άνω διατύπωση των συμβάσεων [Τύπου Δ]. Παρά ταύτα, με βάση την έρευνα της Υπηρεσίας, δεν είθισται να τοποθετούνται παράλληλα φιάλες ανταγωνιστικών μεταξύ τους αλκοολούχων ποτών κατά το στρώσιμο των τραπεζιών. Ως εκ τούτου, και στο πλαίσιο των συμβάσεων [Τύπου Α], η παροχή της ως άνω υπηρεσίας στη DIAGEO πραγματοποιείται εν τοις πράγμασι κατ’ αποκλειστικότητα σε ένα δυναμικό τμήμα της ζήτησης. Αντίστοιχα ισχύουν και ως προς την τοποθέτηση φιαλών στην πίσω πλευρά του bar, πάνω στο bar, καθώς και ως προς την παράλληλη τοποθέτηση κατασκευών που αφορούν ανταγωνιστικά προϊόντα στην είσοδο, στον εσωτερικό χώρο και στο bar ενός καταστήματος, ως προς τα οποία επίσης δεν είθισται η παράλληλη προβολή ανταγωνιστικών προϊόντων. Εξαίρεση μπορεί να αποτελέσουν μικρές κατασκευές (stands) που τοποθετούνται πάνω στο bar μικρότερων καταστημάτων και αφορούν κυρίως προϊόντα διαφορετικών κατηγοριών και όχι άμεσα ανταγωνιστικών μεταξύ τους108. Βλ. ενδεικτικά πρότυπη σύμβαση [Τύπου Δ] όπως προσκομίστηκε από τη DIAGEO, ως «Συνημμένο 27.1.β_[…] template» στην υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της. 103 Έμφαση του Συντάκτη της παρούσας. 104 Έμφαση του Συντάκτη της παρούσας. 105 Βλ. «Συνημμένο 4.59» στην υπ’ αριθ. πρωτ. 3345/29.5.2018 επιστολή της DIAGEO. 106 Βλ. ανωτέρω παρ. 56. 107 Έμφαση του Συντάκτη της παρούσης. 108 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […], την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […], την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […], την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […]. Εξαίρεση αποτελεί η […], η οποία απάντησε ότι στην πίσω πλευρά του bar είθισται να τοποθετούνται παράλληλα φιάλες 102 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 87. Από […] προκύπτει ότι η προβολή προϊόντων στους προαναφερθέντες συγκεκριμένους χώρους εντός των καταστημάτων επιτόπιας κατανάλωσης, […], και στους οποίους δεν είθισται, κατά τα αμέσως προαναφερθέντα, να τοποθετούνται παραλλήλως περισσότερα του ενός προϊόντα, επηρεάζει σημαντικά την απόφαση επιλογής των καταναλωτών και αποτελεί σημαντικό εργαλείο ανάπτυξης των πωλήσεων της εταιρείας109. Χαρακτηριστικό είναι ότι […], προβλέπεται ότι δεν θα γίνεται αποδεκτή η προβολή ανταγωνιστικών προϊόντων πίσω από το bar (back bar visibility), ενώ […] ορίζεται ότι το back bar, ένα μέτρο δεξιά και αριστερά του bartender, επηρεάζει το 70% των αποφάσεων κατανάλωσης. 88. Εξάλλου, όπως και στην περίπτωση των υπηρεσιών ανώνυμης ζήτησης, η DIAGEO ελέγχει την τήρηση των όρων των συμβάσεών της για την παροχή των υπηρεσιών εμφάνισης και εικόνας, […]. VII.4 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ 89. Σύμφωνα με την DIAGEO110, το σύνολο των σημείων επιτόπιας κατανάλωσης που λειτουργούσαν το χειμώνα στην Ελλάδα ήταν κατά προσέγγιση 27.000, ενώ τα σημεία που λειτουργούσαν το καλοκαίρι ήταν κατά προσέγγιση 32.000 (στοιχεία 2014)111. Ομοίως και η εταιρεία […]112 εκτιμά ότι λειτουργούν 30.000 σημεία/καταστημάτα τελικής πώλησης/επιτόπιας κατανάλωσης, στο σύνολο της επικράτειας. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι σχετικές αγορές στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης είναι κατακερματισμένες, καθώς λειτουργεί πληθώρα σημείων επιτόπιας κατανάλωσης. 90. Εξάλλου, σύμφωνα με στοιχεία της DIAGEO, ο αριθμός των σημαντικών σημείων, με τα οποία συνεργάστηκε η εν λόγω εταιρεία, την περίοδο 2008-2014, ήτοι αυτών που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια κατά τα αναφερόμενα σε προηγούμενη ενότητα113, ανέρχεται κατά μέσο όρο σε περίπου […] ανά έτος114. Τα καταστήματα στρατηγικής σημασίας πραγματοποιούν σημαντικό όγκο των αγορών σκωτσέζικου ουίσκι και τζιν της εταιρείας115. Ειδικότερα, το 2017 το […] του όγκου αγορών ανταγωνιστικών μεταξύ τους αλκοολούχων ποτών ενώ πάνω στο bar και στο στρώσιμο του τραπεζιού δύναται να συμβεί μερικές φορές. Συγκεκριμένα στο […] συμβεί μερικές φορές. 110 Η DIAGEO αναφέρει σχετικά «… με κάθε επιφύλαξη ως προς την ακρίβεια των κατωτέρω στοιχείων…» (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της DIAGEO). 111 Η DIAGEO αναφέρει σχετικά «Σύμφωνα με στοιχεία της CGA consulting». 112 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή της […]. 113 Βλ. Ενότητα IX. 114 Η εταιρεία αναφέρει ότι δεν διαθέτει πληροφόρηση σχετικά με τον προσδιορισμό των σημαντικών σημείων, ωστόσο προσκόμισε λίστα με τα σημαντικά καταστήματα από το σύνολο των καταστημάτων με τα οποία είχε συνάψει συμβάσεις κατά τα έτη 2008 – 2014. (βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 επιστολή της DIAGEO). 115 Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 2014 τα καταστήματα στρατηγικής σημασίας πραγματοποίησαν περίπου το […] των αγορών σε σκωτσέζικο ουίσκι και το […] των αγορών σε τζιν επί του συνόλου των αγορών της εταιρείας από τα ειδικά κανάλια και το χονδρεμπόριο. Από τα συγκεκριμένα κανάλια 109 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σκωτσέζικου ουίσκι και το […] του όγκου αγορών τζιν στα σημαντικά καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης, πραγματοποιήθηκαν από μόλις περίπου το […] των καταστημάτων αυτών (ήτοι για το σκωτσέζικο ουίσκι […] εκ των […] καταστημάτων και για το τζιν […] εκ των […] καταστημάτων )116. 91. Από την έρευνα της ΓΔΑ προέκυψε αφενός ότι τα σημαντικά/ στρατηγικά καταστήματα επιτόπιας κατανάλωσης για όλες τις προμηθεύτριες εταιρίες αλκοολούχων ποτών αποτελούν μεν περίπου το […] του συνολικού αριθμού των καταστημάτων, όμως πραγματοποιούν, κατ’ εκτίμηση, το […] της συνολικής κατανάλωσης του ουίσκι και τζιν στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης 117 και αφετέρου ότι συνιστούν τις σημαντικότερες διόδους για την προώθηση των πωλήσεων των προμηθευτριών εταιριών αλκοολούχων ποτών και την εδραίωση της φήμης και της αναγνωρισιμότητας των σημάτων τους. VIII ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΉ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΩΜΕΝΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΏΝ ΥΠΌ ΤΟ ΠΡΙΣΜΑ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ 2 Ν. 3959/2011, 2 Ν. 703/1977 ΚΑΙ 102 ΣΛΕΕ VIII.1 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑΣ ΘΕΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΡΙ ΥΠΑΡΞΗΣ 92. Σύμφωνα με τα άρθρα 2 Ν. 3959/2011 και 2 Ν. 703/1977, προϋποθέσεις για την εφαρμογή της εν λόγω απαγορευτικής διάταξης είναι: η κατοχή δεσπόζουσας θέσης από επιχείρηση στο σύνολο ή μέρος της σχετικής αγοράς (προϊόντος ή γεωγραφικής) και η καταχρηστική εκμετάλλευση αυτής. 93. Αντίστοιχες είναι και οι βασικές προϋποθέσεις που τάσσονται από τον ενωσιακό νομοθέτη για την εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ118, εφόσον υπάρχει επηρεασμός του διακοινοτικού εμπορίου. 94. Στην έννοια της «επιχείρησης» των άρθρων 2 Ν. 3959/2011, 2 Ν. 703/1977 και 102 ΣΛΕΕ (και αντίστοιχα 1 ν. 3959/2011, 1 Ν. 703/1977 και 101 ΣΛΕΕ) εμπίπτει κάθε φορέας που ασκεί εμπορική ή άλλη οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς του και από τον τρόπο χρηματοδότησής του119. Ως οικονομική δραστηριότητα νοείται κάθε δραστηριότητα προσφοράς αγαθών ή υπηρεσιών σε δεδομένη αγορά120. Εν προκειμένω, η DIAGEO και τα συνεργαζόμενα με αυτή σημεία εκτιμάται ότι πωλείται το μεγαλύτερο μέρος των αλκοολούχων ποτών σε σημεία επιτόπιας κατανάλωσης. Βλ. σχετ. προσκομισθέντα στοιχεία από DIAGEO (υπ’ αριθ. πρωτ. 4310/3.7.2015 και 3345/29.5.2018 επιστολές της). 116 Βλ. Τους Πίνακες 1 και 2 του Παραρτήματος 3 των Δεσμεύσεων. 117 […] 118 Βλ. Ενοποιημένη απόδοση της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Άρθρο 102 (πρώην άρθρο 82 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας - ΣΕΚ), ΕΕ 115 της 09/05/2008 σ. 89. 119 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ C-55/96, Job Centre coop. arl., σκ. 21, ΔΕΚ C-180-184/98, Pavel Pavlov κ.ά. κατά Stichting Pensioenfonds Medische Specialisten, σκ. 74. 120 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ C-118/85, Επιτροπή κατά Ιταλίας, σκ. 7, ΔΕΚ C-35/96, Επιτροπή κατά Ιταλίας (CNSD), σκ. 36, καθώς και EA 430/V/2009, σελ. 6, υπό ΙΙΙ Β και ΕΑ 317/V/2006, σελ. 16, 17, υπό VII Bα, επικυρωθείσα από ΔΕφΑθ. 4291/2007. 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επιτόπιας κατανάλωσης διεξάγουν αναμφίβολα οικονομική δραστηριότητα, ως εκ τούτου αποτελούν επιχειρήσεις κατά την έννοια των οικείων διατάξεων. 95. Περαιτέρω, σύμφωνα με πάγια εθνική και ενωσιακή νομολογία, ως δεσπόζουσα θέση έχει ορισθεί η θέση οικονομικής ισχύος που κατέχει μια επιχείρηση, η οποία της επιτρέπει να εμποδίζει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην οικεία αγορά και της προσφέρει, σε σημαντικό βαθμό, τη δυνατότητα ανεξάρτητης, έναντι των ανταγωνιστών της, των πελατών της και τελικά των καταναλωτών, συμπεριφοράς 121. 96. Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης μπορεί να απορρέει από το συνδυασμό διαφόρων παραγόντων, οι οποίοι, εξεταζόμενοι μεμονωμένα, δεν είναι κατ’ ανάγκη καθοριστικοί 122, μεταξύ των οποίων, όμως, η ύπαρξη ευρύτατων μεριδίων αγοράς έχει μεγάλη σημασία 123. Τα μερίδια αγοράς παρέχουν έναν χρήσιμο δείκτη σχετικά με τη διάρθρωση της αγοράς, τη θέση και τη σπουδαιότητα των διαφόρων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην οικεία αγορά. 97. Ειδικότερα, έχει κριθεί ότι μερίδιο αγοράς που υπερβαίνει το 50% για ικανό χρονικό διάστημα αποτελεί καθαυτό, χωρίς τη συνδρομή εξαιρετικών περιστάσεων, απόδειξη ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης στην οικεία αγορά 124. Συναφώς, μερίδιο αγοράς ανερχόμενο σε 70%-80% συνιστά από μόνο του τεκμήριο ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά125. Όταν μια επιχείρηση κατέχει εξαιρετικά μεγάλο μερίδιο της αγοράς, βρίσκεται εξ αυτού του λόγου σε θέση ισχύος η οποία την καθιστά υποχρεωτικό εταίρο και της εξασφαλίζει ανεξαρτησία ως προς τη συμπεριφορά της126. 98. Εν προκειμένω, όπως αναλυτικώς προεκτέθηκε127, η DIAGEO κατέχει αναμφισβήτητα και επί πολλά έτη εξαιρετικά υψηλό μερίδιο αγοράς – και πάντως άνω του 50% - στις σχετικές αγορές του σκωτσέζικου ουίσκι128, του τζιν129 και των RTD’s/Premix130 στο κανάλι της επιτόπιας κατανάλωσης (on trade), ως εκ τούτου, κατά Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ C-27/76, United Brands κατά Επιτροπής, σκ. 65, ΔΕΚ C-85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, σκ. 38-39, ΔΕΚ C-322/81, Michelin κατά Επιτροπής (Michelin I), σκ. 30. Βλ. επίσης Ζιάμου σε Β. Σκουρή, Ερμηνεία Συνθηκών για την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, 2003, σελ. 716, καθώς και ΔΕφΑθ 4055/2017, σκ. 7, ΔΕφΑθ 2458/2017, σκ. 8, ΔΕφΑθ 869/2013, σκ. 35. 122 Βλ. ενδεικτικά ΔΕφΑθ 869/2013, σκ. 35, ΕΑ 520/VI/2011, παρ. 144 με περαιτέρω παραπομπές σε εθνική και ενωσιακή νομολογία. 123 Βλ. ενδεικτικά ΔΕΚ C-85/76, ό.π., σκ. 39 επ., ΠΕΚ T-30/89, Hilti κατά Επιτροπής, σκ. 90, καθώς και ΕΑ 590/2014, παρ. 300. 124 Βλ. ενδεικτικά ΔΕφΑθ 4055/2017, σκ. 7, ΔΕφΑθ 2458/2017, σκ. 8, ΔΕφΑθ 2265/2010 σκ. 30, ΔΕΚ C-62/86, AKZO κατά Επιτροπής, σκ. 60, ΠΕΚ Τ-228/97, ό.π., σκ. 70, ΠΕΚ Τ-340/03, ό.π., σκ. 100 και 103, καθώς και απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 13.5.2009, Intel, Υπόθεση COMP/C3/37.990, σκ. 852. 125 Βλ. ενδεικτικά ΕΑ 520/VI/2011, παρ. 144, ΔΕφΑθ 869/2013, σκ. 39, ΠΕΚ T-30/89, ό.π., σκ. 92, καθώς και απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 13.5.2009, (Υπόθεση COMP/C-3 /37.990), ό.π., σκ. 852 και απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 24.3.2004, Microsoft, Υπόθεση COMP/C3/37.792, σκ. 435. 126 Βλ. ΔΕΕ C-23/14, Post Danmark A/S v Konkurrencerådet (Post Danmark II), σκ. 40, με περαιτέρω παραπομπές σε ενωσιακή νομολογία. 127 Για αναλυτική παράθεση των μεριδίων της DIAGEO στις υπό εξέταση σχετικές αγορές βλ. την Ενότητα VIII. 128 Σχετ. ο Πίνακας 1 και Πίνακας 2. 129 Σχετ. ο Πίνακας 3 και Πίνακας 4. 130 Σχετ. ο Πίνακας 5 και Πίνακας 6. 121 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ την εκτίμηση της ΕΑ, η εν λόγω εταιρεία κατέχει δεσπόζουσα θέση στις υπό εξέταση σχετικές αγορές για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης. Την ανωτέρω εκτίμηση ενισχύει η διάρθρωση των υπό εξέταση σχετικών αγορών, η πίστη των καταναλωτών σε σήματα μεγάλης αναγνωρισιμότητας, τα οποία εμπορεύεται εν προκειμένω η DIAGEO και ο κατακερματισμός των τελικών σημείων επιτόπιας κατανάλωσης των οποίων ο αριθμός τους είναι μεν σημαντικός, αλλά έκαστο εξ αυτών δε φαίνεται να κατέχει σημαντική διαπραγματευτική δύναμη έναντι της δεσπόζουσας. 99. Δεδομένου δε ότι τα μερίδια αγοράς της είναι τόσο υψηλά και αισθητά μεγαλύτερα των ανταγωνιστών της στις σχετικές αγορές131, η DIAGEO συνιστά, κατά την εκτίμηση της Υπηρεσίας, αναπόφευκτο εμπορικό εταίρο (unavoidable trading partner) στις συγκεκριμένες αγορές. Επισημαίνεται ότι, βάσει της έρευνας της Υπηρεσίας132, τα σήματα της DIAGEO είναι σήματα με ισχυρή ζήτηση γιατί είναι πολύ γνωστά στο κοινό, πολλές δε μάρκες ποτών της DIAGEO (JOHNNIE WALKER, GORDON’S, κ.α.) είναι από τις πιο γνωστές στην αγορά και ταυτίζονται στη συνείδηση των καταναλωτών με τα είδη του σκωτσέζικου ουίσκι και τζιν αντίστοιχα. VIII.2 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑΣ ΘΕΣΗΣ VIII.2.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις – Οι κανόνες δικαίου και η σχετική νομολογία 100. Οι διατάξεις των άρθρων 2 Ν. 3959/2011, 2 Ν. 703/1977 και 102 ΣΛΕΕ δεν απαγορεύουν την κατοχή ή απόκτηση δεσπόζουσας θέσης, αλλά την καταχρηστική εκμετάλλευση αυτής. Η έννοια της τελευταίας δεν ορίζεται στις ως άνω διατάξεις, οι οποίες περιορίζονται στην ενδεικτική απαρίθμηση ορισμένων μορφών κατάχρησης από επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, η οποία απαγορεύεται ρητώς από το νόμο. 101. Καίτοι η διαπίστωση της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης δεν αποδίδει καθεαυτή καμία μομφή στην οικεία επιχείρηση, η επιχείρηση αυτή εντούτοις, ανεξάρτητα από τα αίτια δημιουργίας τέτοιας θέσεως, φέρει ιδιαίτερη ευθύνη να μη βλάπτει με τη συμπεριφορά της την ύπαρξη πραγματικού και ανόθευτου ανταγωνισμού στην αγορά133. Η ιδιαίτερη ευθύνη, την οποία συνεπάγεται η κατοχή δεσπόζουσας θέσης δεν αφαιρεί, μεν, από την επιχείρηση που βρίσκεται στη θέση αυτή, το δικαίωμα να διαφυλάξει τα εμπορικά της συμφέροντα και να έχει την ευχέρεια, σε λογικό μέτρο, να ενεργεί κατά τρόπο που κρίνει πρόσφορο για την προστασία των συμφερόντων της, πλην όμως δεν Με βάση τα ανωτέρω εκτιθέμενα στην Ενότητα VIII, οι διαφορές της DIAGEO με τον αμέσως επόμενο ανταγωνιστή της κυμαίνονται από [35-45]%