1192-apofasi-665-2018

ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡΙΘΜ. 665/2018 Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Συνεδρίασε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου του κτηρίου των γραφείων της, επί της οδού Κότσικα 1Α, Αθήνα, την 26η Ιουλίου 2017, ημέρα Πέμπτη και ώρα 10:00, με την εξής σύνθεση: Πρόεδρος: Δημήτριος Κυριτσάκης Μέλη: Άννα Νάκου (Αντιπρόεδρος) Βικτωρία Μερτικοπούλου (Εισηγήτρια) Λευκοθέα Ντέκα Νικόλαος Ζευγώλης Παναγιώτης Φώτης Σωτήριος Καρκαλάκος Ιωάννης Πετρόγλου Γραμματέας: Ευαγγελία Ρουμπή Θέμα της συνεδρίασης: Λήψη απόφασης επί της προηγούμενης γνωστοποίησης συγκέντρωσης, κατ’ άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, για την απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου επί της εταιρίας «ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» από την εταιρία «ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ – ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ» Στη συνεδρίαση η νομίμως κλητευθείσα εταιρία ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε. παραστάθηκε δια της πληρεξουσίας δικηγόρου της Ανθούλας Πανταζίδου, Διευθύντριας της Νομικής της Υπηρεσίας. Στην αρχή της συζήτησης το λόγο έλαβε η Εισηγήτρια της υπόθεσης, Βικτωρία Μερτικοπούλου, η οποία ανέπτυξε συνοπτικά το περιεχόμενο της υπ΄ αριθ. πρωτ. 4547/20.07.2018 γραπτής Έκθεσής της επί της κρινόμενης υπόθεσης και πρότεινε, για τους λόγους που αναφέρονται αναλυτικά σε αυτή:

1. Nα εγκριθεί η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση, κατ’ άρθρο 8 παρ. 6 και παρ. 8 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, υπό όρους και προϋποθέσεις (διορθωτικά μέτρα), στη βάση των δεσμεύσεων τις οποίες ανέλαβε η εταιρία «ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ  Η παρούσα απόφαση εκδίδεται σε δύο επιπλέον εκδόσεις με τα διακριτικά: 1) Προς Δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και 2) Έκδοση για την εταιρία ΜΑΣΟΥΤΗΣ. Από τις παραπάνω εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 54 Β΄/16.1.2013) και την από 13.1.2015 Ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού σχετικά με το χαρακτηρισμό των απορρήτων στοιχείων και τον τρόπο υποβολής μη εμπιστευτικής εκδοχής εγγράφων. Όπου ήταν δυνατό τα στοιχεία που παραλείφθηκαν αντικαταστάθηκαν με ενδεικτικά ποσά και αριθμούς ή με γενικές περιγραφές (εντός […]). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΤΑΙΡΙΑ – ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ» με το υπ’ αριθ. πρωτ. 4411/13.07.2018 έγγραφό της έναντι της Επιτροπής Ανταγωνισμού, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 4 και παρ. 8 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει.
2. Να διαπιστωθεί υπαίτια παράβαση της απαγόρευσης πραγματοποίησης της συγκέντρωσης πριν την έκδοση σχετικής εγκριτικής απόφασης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού κατ’ άρθρο 8 του ν. 3959/2011 και να επιβληθεί πρόστιμο, βάσει του άρθρου 9 παρ. 1 του ν. 3959/2011, στην υπόχρεη σε γνωστοποίηση εταιρία «ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ – ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ». Ακολούθως, το λόγο έλαβε η εκπρόσωπος και πληρεξούσια δικηγόρος της εταιρίας, η οποία τοποθετήθηκε επί της προαναφερόμενης εισήγησης, ανέπτυξε τις απόψεις της, έδωσε διευκρινίσεις και απάντησε σε ερωτήσεις που της υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής. Για τη θεμελίωση των ισχυρισμών της η εκπρόσωπος της εταιρίας ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΕ ζήτησε την εξέταση μάρτυρα. Η Επιτροπή, αποδεχόμενη το σχετικό αίτημά της, εξέτασε το μάρτυρα […] της εταιρίας. Η Επιτροπή μετά την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας, αφού αποχώρησαν από την αίθουσα τα ενδιαφερόμενα μέρη και οι υπηρεσιακοί παράγοντες, προχώρησε σε διάσκεψη επί της υπόθεσης με τη συμμετοχή της Εισηγήτριας Βικτωρίας Μερτικοπούλου, η οποία δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία, και αφού έλαβε υπόψη την υπ’ αριθ. πρωτ. 4547/20.07.2018 Έκθεση της αρμόδιας Εισηγήτριας, τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, το ισχύον νομικό πλαίσιο, τις διαμορφωθείσες δεσμεύσεις, τις οποίες πρότεινε να αναλάβει η εταιρία ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΕ με το υπ’ αριθ. πρωτ. 4411/13.07.2018 έγγραφό της, και τις απόψεις που διατυπώθηκαν εγγράφως με τα υπομνήματα που κατέθεσε η γνωστοποιούσα εταιρία και προφορικώς κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ: 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1 Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΠΡΑΞΗ
3. Κατά το άρθρο 5 παρ. 2 ν. 3959/2011, συγκέντρωση επιχειρήσεων πραγματοποιείται όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου, μεταξύ άλλων στην περίπτωση κατά την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση ή μια ή περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν άμεσα ή έμμεσα τον έλεγχο του συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων, με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλο τρόπο. Με το υπ’ αριθ. πρωτ. 3088/15.05.2018 έγγραφο, η εταιρία «ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ – ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ» (εφεξής ΜΑΣΟΥΤΗΣ ή γνωστοποιούσα ή εξαγοράζουσα), γνωστοποίησε στην Επιτροπή Ανταγωνισμού (εφεξής «ΕΑ»), σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1-3 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, την πρόθεσή της να αποκτήσει το σύνολο των μετοχών της εταιρίας «ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» (εφεξής «ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ» ή «εξαγοραζόμενη»), σύμφωνα με τους όρους και τις συμφωνίες του προσκομισθέντος από 11.05.2018 Συμφωνητικού Εμπιστευτικότητας-Δήλωσης Προθέσεων (εφεξής Δήλωση Προθέσεων) που υπεγράφη με τους πωλητές των μετοχών της εξαγοραζόμενης […] (εφεξής Πωλητές). Σύμφωνα με τη Δήλωση Προθέσεων, η οριστική σύμβαση μεταβίβασης των μετοχών επρόκειτο να υπογραφεί μετά τη γνωστοποίηση στην Επιτροπή Ανταγωνισμού και το αργότερο μέχρι την 31.05.
4. Η οριστική σύμβαση μεταβίβασης των μετοχών της ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ στην ΜΑΣΟΥΤΗΣ (εφεξής Σύμβαση) υπεγράφη την ίδια ημέρα της υποβολής της γνωστοποίησης στην υπηρεσία, δηλ. την 15.05.
5. Αντικείμενο της Σύμβασης είναι η πώληση και μεταβίβαση κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή από τους πωλητές στην εξαγοράζουσα των μετοχών που κατέχουν στην εξαγοραζόμενη και αντιστοιχούν σε ποσοστό 100% επί του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου, το οποίο ανέρχεται σε […] ευρώ3,
6. Ειδικότερα, σύμφωνα με τη Σύμβαση (άρθρο 1) η εξαγοράζουσα αποκτά κατά κυριότητα το σύνολο των μετοχών των πωλητών στην εξαγοραζόμενη έναντι του τιμήματος των […] ευρώ (άρθρο 2). Η συναλλαγή συμφωνείται ότι θα γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή Ανταγωνισμού (άρθρο 1). H εξαγορά από την ΜΑΣΟΥΤΗΣ του 100% του μετοχικού κεφαλαίου της ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ οδηγεί σε απόκτηση του αποκλειστικού ελέγχου της τελευταίας από την ΜΑΣΟΥΤΗΣ και ως εκ τούτου συνιστά συγκέντρωση κατά την έννοια της παρ. 2 β) του άρθρου 5 ν. 3959/
7. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα […] σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν δραστηριοποιείται στη γεωγραφική περιοχή της Αττικής και των Κυκλάδων συνέβαλαν στη στρατηγική της απόφαση για επέκτασή της με την υλοποίηση της εξεταζόμενης συναλλαγής. Περαιτέρω, θα
13. 1 Βλ. άρθρο 4 παρ. 5 και άρθρο 7 της Δηλώσεως Προθέσεως. Η εν λόγω Σύμβαση προσκομίσθηκε στην Υπηρεσία και έλαβε αριθμό πρωτ. 3131/17.05.
14. 3 Βλ. Σύμβαση παρ. Ι και ΙΙ. 4 Με τη μεταβίβαση των μετοχών συμμεταβιβάζεται και η επωνυμία της εξαγοραζόμενης «Προμηθευτική Τροφίμων Ανώνυμος Εταιρεία» (άρθρο 4 στ. β Σύμβασης). 2 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επιτευχθεί η εξυγίανση της εξαγοραζόμενης, […]
15. 1.1 Αρμοδιότητα Ε.Α.
16. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/20116, όπως ισχύει, μια συγκέντρωση πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού όταν: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση ανέρχεται στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε 150 εκατομμύρια ευρώ και β) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμιά χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 15 εκατομμυρίων ευρώ στην ελληνική αγορά.
17. Η υπό κρίση συγκέντρωση υπόκειται σε προηγούμενη γνωστοποίηση, καθώς εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 παρ. 1 ν. 3959/2011 και έχει εθνική διάσταση σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 10 ν. 3959/2011, όπως ισχύει, με βάση τους γνωστοποιηθέντες κύκλους εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων κατά το τελευταίο οικονομικό έτος (χρήση 1.1.2017 - 31.12.2017) στην ελληνική και παγκόσμια αγορά, όπως αυτοί παρατίθενται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα: Πίνακας 3: Κύκλοι εργασιών 2017 (σε ευρώ) Εταιρίες ΜΑΣΟΥΤΗΣ7 ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Παγκόσμια Αγορά […] […] […] Ελληνική Αγορά […] […] […]
18. Περαιτέρω, η υπό κρίση συγκέντρωση δεν έχει κοινοτική διάσταση, καθώς τα μέρη δεν πληρούν τα κατώφλια του κύκλου εργασιών του άρθρου 1 του Κανονισμού ΕΚ 139/
19. Ενόψει των ανωτέρω, η παρούσα γνωστοποίηση υποβάλλεται αρμοδίως ενώπιον της Ε.Α. 1.2 Προθεσμίες
20. Το έντυπο γνωστοποίησης με αριθ. πρωτ. 3088 υπoβλήθηκε, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, στην ΕΑ την 15.05.
21. Με την ως άνω γνωστοποίηση συνυποβλήθηκε το προβλεπόμενο στο άρθρο 45 παρ. 1 του ν. 3959/2011 παράβολο. Ως αφετηρία της προθεσμίας των 30 ημερών προς γνωστοποίηση λογίζεται η ημερομηνία υπογραφής Συμφωνητικού Εμπιστευτικότητας – Δήλωσης Προθέσεων των δύο μερών να προβούν στην υπό εξέταση συναλλαγή, ήτοι η 11.05.2018, το οποίο και 5 Βλ. Τμήμα 1 παρ. 5 του υπ’ αριθ. πρωτ. 3088/15.05.2018 εντύπου συνοπτικής γνωστοποίησης συγκέντρωσης επιχειρήσεων και υπ’ αριθ. πρωτ. 3298/23.05.2018 επιστολή της γνωστοποιούσας. 6 Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1: «Κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη συμφωνίας ή τη δημοσίευση προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά». 7 Οι σχετικοί κύκλοι εργασιών περιλαμβάνουν τον κύκλο εργασιών της ΜΑΣΟΥΤΗΣ ([…]€) καθώς και της ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ ([…]€), η οποία βρίσκεται υπό τον έλεγχο του βασικού μετόχου της πρώτης […]. 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προσκομίσθηκε ως σχετικό με την υπ’ αριθ. πρωτ. 3088/15.05.2018 γνωστοποίηση της συγκέντρωσης. Ως εκ τούτου, η εν λόγω γνωστοποίηση υποβλήθηκε εμπροθέσμως.
22. Με την υπ’ αριθ. πρωτ. 3163/18.05.2018 επιστολή της, η γνωστοποιούσα κοινοποίησε στην ΕΑ αντίτυπο του φύλλου της ημερήσιας οικονομικής εφημερίδας πανελλαδικής κυκλοφορίας «Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ» της 17.05.2018 (αριθ. φύλλου 26.640), στο οποίο δημοσίευσε την υπό κρίση πράξη. Το περιεχόμενο της ως άνω δημοσίευσης αναρτήθηκε στο διαδικτυακό τόπο της ΕΑ την 18.05.2018, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 6 του ν. 3959/
24. Ως ημερομηνία προσήκουσας γνωστοποίησης θεωρείται η 30.05.2018, δεδομένης της ανάγκης συμπλήρωσης του φακέλου
26. Εν συνεχεία, κατά την εξέταση της Γνωστοποιούμενης Συγκέντρωσης διαπιστώθηκε ότι σε ορισμένες από τις επιμέρους αγορές στις οποίες αυτή αφορά προκαλούνται σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό της με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, στις 29.06.2018 κοινοποιήθηκε στις γνωστοποιούσες η υπ’ αριθ. οικ. 4087/29.06.2018 Απόφαση Προέδρου σύμφωνα με το άρθρο 8, παρ. 4 ν. 3959/2011, για την κίνηση της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης
27. 2 ΤΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑ ΜΕΡΗ 2.1 Η Εξαγοράζουσα: Διαμαντής ΜΑΣΟΥΤΗΣ Ανώνυμη Εταιρία – Σούπερ Μάρκετ
28. Η εταιρία ΜΑΣΟΥΤΗΣ με έδρα στη Θέρμη της Θεσσαλονίκης, ξεκίνησε τη λειτουργία της στον κλάδο του λιανικού εμπορίου στην Ελλάδα το 1976, εγκαινιάζοντας το πρώτο της κατάστημα στην οδό Κ. Κρυστάλλη, στη Θεσσαλονίκη και αντικείμενό της είναι η εκμετάλλευση επιχείρησης πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ και καταναλωτικών αγαθών. 8 Η ΓΔΑ απέστειλε τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 3191/21.05.2018 και οικ. 3339/25.05.2018 επιστολές προς τη γνωστοποιούσα, βάσει των άρθρων 8 παρ. 11, 12 και 38 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, στις οποίες η γνωστοποιούσα απάντησε με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 3298/23.05.2018 και 3385/29.05.2018 επιστολές της Η ΓΔΑ απέστειλε επιπλέον, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 38 του ν. 3959/2011, σειρά επιστολών προς λοιπές ανταγωνίστριες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον υπό εξέταση κλάδο (βλ. κατωτέρω). 9 Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 8 του ν. 3959/2011: «
29. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού εξετάζει τη γνωστοποιούμενη συγκέντρωση μόλις υποβληθεί η σχετική γνωστοποίηση. […]
30. Αν διαπιστωθεί ότι η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος νόμου και προκαλεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού στις επί μέρους αγορές στις οποίες αφορά, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ανταγωνισμού, με απόφαση του που εκδίδεται μέσα σε ένα μήνα από την γνωστοποίηση κινεί τη διαδικασία της πλήρους διερεύνησης της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης και ενημερώνει αμελλητί τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις σχετικά με την απόφασή του. Από τη γνωστοποίηση στις συμμετέχουσες επιχειρήσεις της κίνησης της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης, οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις μπορούν από κοινού να προβαίνουν σε τροποποιήσεις στη συγκέντρωση ή να προτείνουν την ανάληψη δεσμεύσεων, ώστε να μην προκαλούν σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού στις επί μέρους αγορές στις οποίες αφορά, και να τις κοινοποιούν στην Επιτροπή Ανταγωνισμού.
31. Με την επιφύλαξη των παραγράφων 2 και 3, η υπόθεση εισάγεται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε προθεσμία σαράντα πέντε ημερών από την ημερομηνία κίνησης της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης.
32. Με απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία εκδίδεται μέσα σε ενενήντα ημέρες από την ημερομηνία κίνησης της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης, απαγορεύεται η συγκέντρωση όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις της παραγράφου 1 του άρθρου 7 και, στην περίπτωση της παραγράφου 5 του άρθρου 5, όταν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις της παραγράφου 3 του άρθρου
33. Σε κάθε άλλη περίπτωση, η Επιτροπή Ανταγωνισμού επιτρέπει τη συγκέντρωση. Η πάροδος της προθεσμίας των ενενήντα ημερών, χωρίς την έκδοση απορριπτικής απόφασης, θεωρείται ως έγκριση της συγκέντρωσης εκ μέρους της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία εκδίδει υποχρεωτικώς τη σχετική διαπιστωτική πράξη». 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
34. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΜΑΣΟΥΤΗΣ είναι τριμελές και αποτελείται από τους: Διαμαντή Μασούτη, Πρόεδρο ΔΣ και Αναπληρωτή Διευθύνοντα Σύμβουλο, Ιωάννη Μασούτη, Διευθύνοντα Σύμβουλο και Μενέλαο Μπουφίδη, Μέλος ΔΣ
36. Η μετοχική σύνθεση της εταιρίας ΜΑΣΟΥΤΗΣ έχει ως ακολούθως: Πίνακας 1: Μετοχική σύνθεση της εταιρίας ΜΑΣΟΥΤΗΣ Μέτοχοι […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ
38. Μερίδιο […] […] […] 100% Σύμφωνα με την γνωστοποιούσα11, η εταιρία ΜΑΣΟΥΤΗΣ δεν ελέγχει άμεσα ή έμμεσα άλλη εταιρία. Ο […]12 ελέγχει μετοχικά μια ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία «ΜΑΣΟΥΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ», της οποίας το σύνολο του κύκλου εργασιών προέρχεται εξ ολοκλήρου από ενοίκια ακινήτων που εκμισθώνει σε τρίτους ως ιδιοκτήτρια, ενώ, σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, «κανένας μέτοχος ή μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΜΑΣΟΥΤΗΣ ή η προαναφερόμενη εταιρία που ελέγχεται μετοχικά από τον μέτοχο κ. Ιωάννη Μασούτη, δεν συμμετέχει με οποιοδήποτε ποσοστό σε άλλη ανταγωνίστρια επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην αγορά λιανικής πώλησης ειδών σ/μ».
39. Το δίκτυο πωλήσεων της ΜΑΣΟΥΤΗΣ περιλαμβάνει:  251 εταιρικά καταστήματα λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ που λειτουργούν με την επωνυμία «ΜΑΣΟΥΤΗΣ» και καλύπτουν γεωγραφικά τις περιφέρειες της Μακεδονίας, της Θράκης, της Θεσσαλίας, της Ηπείρου, τη Φθιώτιδα, την Εύβοια, την Αιτωλοακαρνανία και τα νησιά Θάσο, Λήμνο, Λέσβο και Χίο.  244 καταστήματα λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ που αποτελούν το δίκτυο δικαιόχρησης της ΜΑΣΟΥΤΗΣ με την επωνυμία «Express Market», με παρουσία στις προαναφερόμενες περιφέρειες και νησιά, όπου δραστηριοποιείται και η ΜΑΣΟΥΤΗΣ με εταιρικά καταστήματα, καθώς και στους νομούς Αττικής, Αχαΐας, Κορινθίας, Ηλείας, Μεσσηνίας και στα νησιά Άνδρο, Σύρο, Σαντορίνη, Ικαρία, Σάμο, Κάλυμνο, Κρήτη και τα Επτάνησα.  22 καταστήματα χονδρικής που λειτουργούν με την επωνυμία «Cash and Carry Μασούτης». 2.2 Η εξαγοραζόμενη: ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ Τροφίμων Ανώνυμος Εταιρεία
40. Η εταιρία ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ με έδρα το Μαρκόπουλο Αττικής ξεκίνησε τη λειτουργία της στον κλάδο του λιανικού εμπορίου στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας 1980, εγκαινιάζοντας το πρώτο της σούπερ μάρκετ στο Γαλάτσι Αττικής. Αντικείμενό της είναι, σύμφωνα με το καταστατικό της, η εμπορία ειδών διατροφής, ειδών παντοπωλείου και 10 Σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 7533 (σχετ. 23691) / 20.4.2015 Ανακοίνωση καταχώρισης στο ΓΕΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΜΗΤΡΩΟ (Γ.Ε.ΜΗ.) στοιχείων της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία «Διαμαντής Μασούτης Α.Ε. ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ» 11 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 3298/23.05.2018 επιστολή. 12 Βλ. το υπ’αριθ. πρωτ. 3431/31.05.2018 μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της ΜΑΣΟΥΤΗΣ. 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σούπερ μάρκετ.
41. Η μετοχική σύνθεση της εταιρίας ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ έχει ως ακολούθως13: Πίνακας 2: Μετοχική σύνθεση της εταιρίας ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ Μέτοχοι Μερίδιο […] […] […] […] […] […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ 100%
42. Σύμφωνα με την ΜΑΣΟΥΤΗΣ14, η εταιρία ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ δεν ελέγχει άμεσα ή έμμεσα άλλη εταιρία. Σημειώνεται ότι η ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ είναι μέλος του ομίλου αγορών ΕΛΟΜΑΣ15 και η γνωστοποιούσα ανέφερε ότι μετά την ολοκλήρωση της υπό κρίση πράξης προτίθεται16 να αποσύρει την συμμετοχή της εξαγοραζόμενης από τον όμιλο αγορών ΕΛΟΜΑΣ.
43. Το δίκτυο πωλήσεων της ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ περιλαμβάνει 56 εταιρικά καταστήματα λιανικής πώλησης σούπερ μάρκετ και 1 με τη μορφή δικαιόχρησης. Εκτός από 3 καταστήματα που βρίσκονται στην Άνδρο, όλα τα υπόλοιπα καταστήματα του δικτύου βρίσκονται εντός του Νομού Αττικής. 3 ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ - ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΜΕΡΙΔΙΑ ΑΓΟΡΩΝ
44. Η σχετική αγορά προϊόντων περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων ή/και υπηρεσιών που θεωρούνται από τον καταναλωτή εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους, λόγω των χαρακτηριστικών τους, των τιμών τους και της χρήσης, για την οποία προορίζονται. Η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή, όπου οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις συμμετέχουν στην προμήθεια προϊόντων ή υπηρεσιών και οι όροι του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς, και η οποία μπορεί να διακριθεί από γειτονικές κυρίως περιοχές, διότι στις εν λόγω περιοχές οι όροι του ανταγωνισμού διαφέρουν σημαντικά
46. Κατά πάγια πρακτική και νομολογία (τόσο σε Ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο), η ΕΑ επικεντρώνει την έρευνά της στις «επηρεαζόμενες» σχετικές αγορές της εκάστοτε υπό 13 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 3298/23.05.2018 επιστολή της ΜΑΣΟΥΤΗΣ. Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 3298/23.05.
47. 15 Βάσει του άρθρου 27§β του καταστατικού του ΕΛΟΜΑΣ, η αλλαγή στη μετοχική σύνθεση του νομικού προσώπου, εταίρου κατά ποσοστό πλέον του πενήντα τοις εκατό αποτελεί λόγο αποκλεισμού του εταίρου από τον όμιλο. Ως εκ τούτου μετά την ολοκλήρωση της υπό κρίση συγκέντρωσης, η ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ θα αποκλειστεί από τον ΕΛΟΜΑΣ. 16 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 3385/29.05.2018 επιστολή της. 17 Βλ. σχετικά Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (97/C 372/03). 14 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κρίση συγκέντρωσης, δηλαδή, στις αγορές εκείνες όπου παρουσιάζεται σημαντικός βαθμός επικάλυψης μεταξύ των δραστηριοτήτων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. Ως «επηρεαζόμενη αγορά» νοείται: α) Κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκούν επιχειρηματικές δραστηριότητες δύο ή περισσότερες από τις συμμετέχουσες στη συγκέντρωση επιχειρήσεις, εφόσον εκτιμάται ότι η συγκέντρωση θα οδηγήσει σε συνολικό μερίδιο στην αγορά αυτή ύψους τουλάχιστον 15% (η περίπτωση αφορά οριζόντιες σχέσεις), καθώς και β) κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκεί επιχειρηματικές δραστηριότητες οποιαδήποτε συμμετέχουσα επιχείρηση και βρίσκεται σε προηγούμενο ή επόμενο στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας του προϊόντος σε σχέση με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται άλλη συμμετέχουσα επιχείρηση, και οποιοδήποτε από τα ατομικά ή συνδυασμένα μερίδια αγοράς των επιχειρήσεων αυτών, σε οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας, ανέρχεται σε 25% τουλάχιστον, ανεξάρτητα αν μεταξύ των μερών υφίσταται σχέση προμηθευτή/πελάτη (η περίπτωση αφορά τις κάθετες σχέσεις). 3.1 Οριοθέτηση της σχετικής αγοράς προϊόντων και της σχετικής γεωγραφικής αγοράς i.
48. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα: «Ως σχετική αγορά προϊόντων – υπηρεσιών θεωρείται αυτή της λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ, η οποία περιλαμβάνει εμπορία τροφίμων, ποτών, ειδών ατομικής χρήσης, οικιακής χρήσης και γενικά καταναλωτικών ειδών. Οι σχετικές γεωγραφικές αγορές είναι της περιοχής της Αττικής, που εδρεύει η ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, και των Κυκλάδων». ii.
49. Οι απόψεις των μερών Κρίση της Επιτροπής Οι σχετικές αγορές προϊόντων της υπό κρίση συγκέντρωσης σχετίζονται με τον κλάδο της διανομής ειδών σούπερ μάρκετ. Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ε.Επ.) και η ΕΑ σε προηγούμενες αποφάσεις τους18 έχουν καταλήξει ότι υπάρχει μία διακριτή αγορά για τη διανομή των προϊόντων τροφίμων και λοιπών καταναλωτικών αγαθών καθημερινής κατανάλωσης (άλλως και είδη σούπερ μάρκετ), η οποία αποσκοπεί στην ικανοποίηση των τρεχουσών αναγκών των νοικοκυριών. Περαιτέρω, σύμφωνα με την πρακτική τόσο των εθνικών αρχών ανταγωνισμού όσο και της Ε.Επ. 19, από την άποψη των δυνητικών αποτελεσμάτων στον ανταγωνισμό, ο εν λόγω κλάδος διακρίνεται κατ’ αρχήν σε δύο κατηγορίες προϊοντικών αγορών: (α) αγορά διανομής ειδών σούπερ μάρκετ, στην οποία οι επιχειρήσεις λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ ενεργούν ως προμηθευτές των τελικών καταναλωτών και (β) αγορά εφοδιασμού ειδών σούπερ μάρκετ («αγορά ζήτησης»), στην οποία επιχειρήσεις πώλησης τροφίμων και λοιπών 18 Βλ. ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Επ. COMP/M.946 INTERMARCHE/SPAR, COMP/M.991 PROMODÈS/CASINO, COMP/M.1684 CARREFOUR/PROMODES, COMP/M.1221 REWE/MEINL και COMP/M.2115 CARREFOUR/GB, καθώς και ενδεικτικά αποφάσεις της Ε.Α. υπ’ αριθ. 17/1995, 106/II/1999, 176/III/2001, 194/III/2001, 204/III/2001,330/V/2007, 381/V/2008, 496/VI/2010, 544/VIΙ/2012, 572/VII/2013, 582/VII/2013, 599/2014, 600/2015, 601/2015 και 637/
50. 19 Βλ. ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Ε. COMP/M.1221 – REWE/MEINL, COMP/M.4590-REWE/DELVITA. Βλ. επίσης και απόφαση Γαλλικής ΑΑ υπ’ αριθ. 4-DCC-173 DIA/CARREFOUR. 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ καταναλωτικών αγαθών καθημερινής χρήσης ενεργούν ως αγοραστές έναντι των παραγωγών των προϊόντων που πωλούνται από αυτές στους τελικούς καταναλωτές.
51. Κατά πάγια νομολογία, οι αγορές λιανικής και χονδρικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ σε επίπεδο διανομής αποτελούν διακριτές αγορές
52. Εν προκειμένω, στην αγορά χονδρικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ μέσω καταστημάτων cash and carry δραστηριοποιείται μόνο η εξαγοράζουσα επιχείρηση και επομένως, αν και αποτελεί σχετική αγορά στην υπό κρίση πράξη, δεν υπάρχουν οριζόντιες επικαλύψεις που θα οδηγούσαν στην αύξηση του μεριδίου ως συνέπεια της συγκέντρωσης. Ως εκ τούτου δεν εξετάζεται περαιτέρω η συγκεκριμένη αγορά.
53. Για την αξιολόγηση της υπό κρίση συγκέντρωσης, εξετάζονται οι παρακάτω σχετικές αγορές, προκειμένου να διαπιστωθεί αν υπάρχουν επηρεαζόμενες αγορές υπό την παραπάνω έννοια: (α) Λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ σε επίπεδο διανομής (ήτοι αγορά λιανικής πώλησης καταναλωτικών αγαθών καθημερινής χρήσης μέσω υπεραγορών, σούπερ μάρκετ, μίνι μάρκετ και εκπτωτικών καταστημάτων), η οποία από γεωγραφική άποψη ορίζεται κατ’ αρχήν ανά νομό της ηπειρωτικής χώρας, ενώ στις περιπτώσεις των νήσων, το κάθε νησί αποτελεί διακριτή γεωγραφική αγορά, λόγω των δυσκολιών στη μετακίνηση του τελικού καταναλωτή. Στην εν λόγω αγορά υπάρχει οριζόντια επικάλυψη, καθώς σε αυτή δραστηριοποιούνται και τα δύο μέρη. Σύμφωνα με παλαιότερες αποφάσεις της Ε.Α.21, η αγορά της λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ θα μπορούσε να διακριθεί περαιτέρω στις εξής κατηγορίες: (α) στις αλυσίδες καταστημάτων (σούπερ μάρκετ και υπερμάρκετ)22, (β) στα «εκπτωτικά καταστήματα» (soft discount stores and hard discount stores)23 και (γ) στα παραδοσιακά παντοπωλεία
54. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη νομολογία της Ε.Επ.25, η σχετική αγορά 20 Βλ. ενδεικτικά τις υπ’ αριθ. 381/V/2008, 467/VI/2009 και 601/2015 αποφάσεις Ε.Α. και τις εκεί αναφερόμενες παραπομπές. 21 Βλ. ενδεικτικά τις υπ’ αριθ. 582/VII/2013, 572/VII/2013, 552/VII/2012, 544/VII/2012, 496/VI/2010, 381/V/2008, 330/V/2007, 204/III/2001, 194/III/2001, 176/III/2001, 106/II/1999 αποφάσεις της Ε.Α. 22 Τα κύρια χαρακτηριστικά των αλυσίδων καταστημάτων είναι ότι απευθύνονται στον τελικό καταναλωτή για μαζικές αγορές κυρίως τροφίμων, διαθέτουν μεγάλες επιφάνειες, οι πελάτες τους αυτοεξυπηρετούνται, ο εφοδιασμός τους γίνεται μέσω κεντρικών αποθηκών, διαθέτουν μεγάλη ποικιλία προϊόντων (8.000-10.000 κωδικούς), καθώς και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label) και τέλος οι τιμές λιανικής πώλησης των προϊόντων είναι γενικά χαμηλές σε σχέση με τα παραδοσιακά παντοπωλεία. 23 Κύρια χαρακτηριστικά των εκπτωτικών καταστημάτων είναι οι ιδιαίτερα χαμηλές τιμές, η σχετικά μικρή ποικιλία προϊόντων (με έμφαση στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας), το κατά κύριο λόγο μικρό μέσο εμβαδό ανά κατάστημα, ο μεγάλος αριθμός και η αντίστοιχη διασπορά καταστημάτων, καθώς και τα χαμηλά λειτουργικά έξοδα. Σχετικά με το ζήτημα αν τα εκπτωτικά καταστήματα περιλαμβάνονται στην ίδια αγορά, αρχικά η Ε.Επ. στις υποθέσεις COMP/M. 1684-CARREFOUR/PROMODES και COMP/M.1221-REWE/MEINL είχε αφήσει το θέμα ανοικτό. Ακολούθως, στις υποθέσεις COMP/M.3905-TESCO/CARREFOUR (παρ. 12), COMP/M.4590REWE/DELVITA (παρ. 13) και COMP/M.6506-GROUPE AUCHAN / MAGYAR HIPERMARKET (παρ. 10) κατέληξε ότι τα σούπερ μάρκετ, οι υπεραγορές και τα καταστήματα discount αποτελούν άμεσους ανταγωνιστές και συγκεκριμένα αποτελούν τα «σύγχρονα κανάλια διανομής» (modern distribution channels). 24 Τα παραδοσιακά παντοπωλεία παρέχουν μερικά σημαντικά πλεονεκτήματα όπως προσωπική εξυπηρέτηση, ευκολία πρόσβασης, εκτεταμένο ωράριο κ.λπ. και θα μπορούσαν να θεωρηθούν εν μέρει ανταγωνιστές των σούπερ μάρκετ στο βαθμό που αποτελούν για το μέσο καταναλωτή μία λογική εναλλακτική δυνατότητα για την κάλυψη των αναγκών του σε είδη διατροφής. 25 Βλ. ενδεικτικά COMP/M.4590-REWE/DELVITA, COMP/M.1221 – REWE/MEINL, COMP/M.3905-TESCOCARREFOUR. Βλ. επίσης απόφαση Ε.Α. 544/VII/2012, παρ.
55. 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προϊόντος συνίσταται κατ’ αρχήν στην αγορά λιανικής πώλησης καταναλωτικών αγαθών καθημερινής χρήσης μέσω σύγχρονων δικτύων λιανικής πώλησης (υπεραγορές, σούπερ μάρκετ και εκπτωτικά καταστήματα, όπως η LIDL), εξαιρουμένων λοιπών καταστημάτων λιανικής πώλησης, όπως εξειδικευμένα καταστήματα (αρτοποιεία, κρεοπωλεία, καταστήματα ηλεκτρικών συσκευών κ.λπ.), πρατήρια καυσίμων, cash and carry26 κ.λπ. Ο βαθμός υποκατάστασης των υπηρεσιών που παρέχουν οι ανωτέρω κατηγορίες καταστημάτων διαφοροποιείται κατά περίπτωση και εξαρτάται και από την περιοχή αναφοράς (αστικές, ημιαστικές, αγροτικές περιοχές). Για τους σκοπούς της παρούσας αξιολογείται ότι στην ελληνική επικράτεια, στα καταστήματα cash and carry διενεργούνται σχεδόν αποκλειστικά χονδρικές πωλήσεις προϊόντων, απευθυνόμενες κυρίως σε επαγγελματίες, οι οποίοι αποτελούνται κατά κύριο λόγο από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις κι επομένως οι συνθήκες ζήτησης σε αυτήν την αγορά διαφέρουν ουσιωδώς από τις συνθήκες ζήτησης στην αγορά λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ. Συνεπώς η αγορά των cash and carry θεωρείται διακριτή από την αγορά της λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ στο επίπεδο της διανομής. Εν προκειμένω, κατά την κρίση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, δεδομένου ότι η εξαγοραζόμενη δραστηριοποιείται αποκλειστικά στο νομό Αττικής, καθώς και στη νήσο Άνδρο, όπου δραστηριοποιείται και η εξαγοράζουσα μέσω δικτύου δικαιόχρησης, ως σχετική γεωγραφική αγορά για την υπό κρίση συγκέντρωση ορίζεται κατ’ αρχήν ο νομός Αττικής και το νησί της Άνδρου, καθώς μόνο σ’ αυτές τις γεωγραφικές περιοχές υφίστανται οριζόντιες επικαλύψεις. Για τους σκοπούς αξιολόγησης της παρούσας συγκέντρωσης δε, προκειμένου να ελεγχθούν πλήρως οι ανταγωνιστικές συνθήκες, κατά την κρίση της Επιτροπής Ανταγωνισμού η σχετική γεωγραφική αγορά πρέπει να οριοθετηθεί περαιτέρω σε τοπικό επίπεδο, δεδομένου ότι το κάθε κατάστημα διαθέτει μια τοπική δύναμη αγοράς, η οποία εξαρτάται από το κόστος μεταβίβασης των καταναλωτών και μεταφοράς εμπορευμάτων από τη μία τοποθεσία στην άλλη. Λαμβάνοντας υπόψη την προγενέστερη νομολογία27 της ΕΑ, οριοθετούνται τοπικές γεωγραφικές αγορές σε ακτίνα έως 10 λεπτά με το αυτοκίνητο από το κατάστημα-στόχος για τις αστικές περιοχές και έως 30 λεπτά για τις ημιαστικές και αγροτικές περιοχές28, ώστε να ελεγχθούν διεξοδικά οι συνθήκες ανταγωνισμού από την πλευρά του καταναλωτή σε τοπικό επίπεδο 29
56. Σε 26 Ιδίως ως προς τα καταστήματα cash & carry βλ. και απόφαση Γερμανικής ΑΑ υπ’ αριθ. B 2 – 333/07 EDEKA /TENGELMANN κ.α., σελ.
57. 27 Βλ. ενδεικτικά τις αποφάσεις ΕΑ 600/2015 (ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ-ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗΣ), 605/2015 (ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ-ΚΡΟΝΟΣ), 607/2015 (ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ–CRM) και 637/2017 (ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ). 28 Σημειώνεται ότι η κατηγοριοποίηση των δημοτικών ενοτήτων σε αστικές ή μη αστικές στην παρούσα εισήγηση έγινε σύμφωνα με το μεθοδολογικό σημείωμα της έρευνας κάλυψης της απογραφής του πληθυσμού κατοίκων 2011 της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, στο οποίο η κατανομή των δημοτικών και τοπικών κοινοτήτων ανάλογα με το βαθμό αστικότητας αναλύεται σε τρία στρώματα: 1) Αστικές: πληθυσμός πάνω από 10.000 κάτοικοι, 2) Ημιαστικές: πληθυσμός 2.000-9.999 κάτοικοι και 3) Αγροτικές: πληθυσμός έως 1.999 κάτοικοι (βλ. σχετικά: http://www.statistics.gr/documents/20181/1210503/methodological_note_census_coverage_survey_final.pdf/ca6a 67fe-5682-4195-bf64-85bc90513b3e). 29 Ειδικότερα, επί τη βάσει της οριοθέτησης αυτής, εξετάστηκε η τοπική αγορά που ορίζεται ως γεωγραφικός κύκλος με κέντρο το κάθε εξεταστέο επιμέρους κατάστημα-στόχο και με ακτίνα απόστασης από αυτό περίπου 10 ή 30 λεπτά με το αυτοκίνητο, ανάλογα με το χαρακτηρισμό της δημοτικής ενότητας, προκειμένου να διαπιστωθούν οι πραγματικές ανταγωνιστικές πιέσεις που ασκούνται σε κάθε κατάστημα-στόχο από την άποψη των εναλλακτικών πηγών προμήθειας του καταναλωτή. Για τον υπολογισμό της ακτίνας των αποστάσεων με 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αυτές τις περιοχές οι όροι του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς, και μπορούν να διακριθούν από γειτονικές περιοχές. (β) Εφοδιασμού καταστημάτων σούπερ μάρκετ και cash and carry («αγορά ζήτησης»), η οποία αφορά στην αμέσως προηγούμενη οικονομική βαθμίδα (upstream sector) από εκείνη της διανομής ειδών σουπερ μάρκετ και περιλαμβάνει την πώληση ειδών σούπερ μάρκετ από τους παραγωγούς/προμηθευτές σε πελάτες/αγοραστές, όπως οι επιχειρήσεις χονδρικού ή λιανικού εμπορίου. Από γεωγραφική άποψη, σύμφωνα και με προηγούμενες αποφάσεις της Ε.Α.31, η αγορά εφοδιασμού καταλαμβάνει το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, με κριτήριο την υποκατάσταση από την πλευρά των προμηθευτών των επιχειρήσεων λιανικής πώλησης (βιομηχανίες, βιοτεχνίες, εισαγωγείς), καθόσον η ενίσχυση του δικτύου μιας αλυσίδας αυξάνει τον όγκο των αγορών που γίνονται συνολικά και κατά συνέπεια τη θέση της και τη διαπραγματευτική της δύναμη, τη δυνατότητα επιβολής όρων και ενδεχομένως τη δημιουργία σχέσεων οικονομικής εξάρτησης των προμηθευτών της
58. Στην εν λόγω αγορά υπάρχει οριζόντια επικάλυψη, καθώς σε αυτή δραστηριοποιούνται και τα δύο μέρη. (γ) Χονδρικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ μέσω καταστημάτων cash & carry και χονδρεμπορικών επιχειρήσεων, η οποία, από γεωγραφική άποψη, εξετάζεται στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας, καθώς και σε περιφερειακό επίπεδο και σε επίπεδο νομού. Σημειώνεται ότι στην εν λόγω σχετική αγορά δεν υπάρχει οριζόντια επικάλυψη, και συνεπώς δεν εξετάζεται περαιτέρω. 3.2 Δομή - Μερίδια Αγοράς - Ανταγωνισμός i.
59. Μερίδια αγοράς στην αγορά λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ σε επίπεδο διανομής σε εθνικό επίπεδο Στην αγορά της λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ σε επίπεδο διανομής δραστηριοποιείται σε πανελλαδικό επίπεδο πλήθος αλυσίδων και μεμονωμένων σούπερ μάρκετ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η γνωστοποιούσα καθώς και οι ανταγωνίστριες αυτής, το πανελλαδικό μερίδιο αγοράς των εταιριών ΜΑΣΟΥΤΗΣ και ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ, καθώς και των κυριότερων ανταγωνιστών κατά το έτος 2016 παρατίθενται κατωτέρω33: Πίνακας 4: Πανελλήνιο μερίδιο αγοράς έτους 2016 – Κλάδος λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ Αλυσίδα Σούπερ Μάρκετ Άλφα Βήτα Βασιλόπουλος ΑΕ 2016 [15-25]% αυτοκίνητο μεταξύ του καταστήματος-στόχου και των ανταγωνιστών, χρησιμοποιήθηκε ως βάση η εφαρμογή «google maps» (υπολογισμός υποθετικού χρόνου οδήγησης), η οποία έχει χρησιμοποιηθεί σε ανάλογες αποφάσεις ευρωπαϊκών αρχών ανταγωνισμού. 30 Βλ. σχετικά Ενότητα
60. 31 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΕΑ 605/2015 και απόφαση ΕΑ 613/2015 και εκεί παραπομπές. 32 Bλ. ενδεικτικά αποφάσεις ΕΑ 637/2016, παρ. 40, 582/VII/2013 υπό Δ.2, 572/VII/2013, παρ. 34, 544/VII/2012, παρ. 48, 496/VI/2010, παρ. 46 και 623/2016, παρ. 31 33 Επισημαίνεται ότι τόσο η γνωστοποιούσα όσο και οι ανταγωνίστριες αυτής δεν διέθεταν στοιχεία πανελλαδικών μεριδίων για το έτος 2017, ενώ δεν έχει ακόμα δημοσιευτεί το τεύχος «ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ» για το έτος 2018, το οποίο αποτελεί και τη βασική πηγή υπολογισμού μεριδίων στην αγορά. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Αλυσίδα Σούπερ Μάρκετ 2016 LIdl Hellas [15-25]% Σκλαβενίτης Ι. & Σ. ΑΕΕ [15-25]% ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ [10-15]% Δ. Μασούτης ΑΕ [5-10]% Πέντε ΑΕ [5-10]% ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός ΑΕ [0-5]% ΣΥΝ.ΚΑ. Προμηθ. & Καταναλ. Συν/σμός ΠΕ [0-5]% Χαλκιαδάκης ΑΕ [0-5]% Bazaar ΑΕ [0-5]% Προμηθευτική Τροφίμων ΑΕ [0-5]% Πρόοδος ΑΕ [0-5]% Ανδρικόπουλος ΑΕ [0-5]% Γουντσίδης ΑΕ [0-5]% Δ. Θανόπουλος ΑΕ [0-5]% Γαλαξίας ΑΕ [0-5]% Diellas ΑΕ [0-5]% Σκόντο ΕΠΕ [0-5]% Κανάκη ΑΕ [0-5]% Φαιστός ΑΕΒΕ [0-5]% Kosmoplus ΑΕ [0-5]% Αφοί Μουργή ΑΕ [0-5]% Μαρκάτο ΑΕ [0-5]% Ελληνική Διατροφή Δ. Μακεδονίας ΑΕ [0-5]% Ξένος ΑΕ [0-5]% ΣΠΑΚ Μάρκετ ΑΕ [0-5]% Mr MON ΑΕ [0-5]% Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα, τους ανταγωνιστές και από το τεύχος «ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ», Φθινόπωρο 2017, επεξεργασία ΓΔΑ.
61. Όπως προκύπτει από τον παραπάνω πίνακα, μετά την ολοκλήρωση της υπό εξέταση συναλλαγής, η νέα οντότητα αποκτά μερίδιο στην αγορά λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ που θα προσεγγίζει το [10-15]% σε εθνικό επίπεδο. Στον συνολικό κύκλο εργασιών του κλάδου δεν υπολογίζονται οι μικρές αλυσίδες, των οποίων όμως η συμμετοχή στον συνολικό τζίρο του κλάδου αναμένεται να είναι αμελητέα. Σημειώνεται, επιπλέον, ότι ο δημοσιευμένος κύκλος εργασιών κάποιων εταιριών ενδέχεται να περιλαμβάνει και πωλήσεις που γίνονται από τα καταστήματα χονδρικής cash & carry που διαθέτουν οι εταιρίες. Σχετικά παραδείγματα αποτελούν τόσο η γνωστοποιούσα ΜΑΣΟΥΤΗΣ, η οποία διαθέτει 22 καταστήματα cash & carry, όσο και η ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ, η οποία δραστηριοποιείται με διαφορετικά εμπορικά σήματα στις αγορές της χονδρικής και λιανικής πώλησης. Σε κάθε περίπτωση η αφαίρεση του κύκλου εργασιών των cash & carry καταστημάτων δεν θα μετέβαλλε ουσιωδώς το μερίδιο της ΜΑΣΟΥΤΗΣ και της ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΙΚΗ. Μετά την ολοκλήρωση της κρινόμενης συγκέντρωσης η νέα οντότητα θα κατατάσσεται, εξ επόψεως μεριδίου αγοράς, στην πέμπτη θέση σε εθνικό 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επίπεδο, θέση που ούτως ή άλλως ήδη κατείχε η ΜΑΣΟΥΤΗΣ μέχρι και σήμερα, πίσω από τη ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ -που έχει αυξήσει σημαντικά το μερίδιό της μετά την εξαγορά της ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗΣ το έτος 2016 και της ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ το έτος 2017-, την ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ, τη LIDL και την ΜΕΤΡΟ που ισχυροποίησε τη θέση της μετά την εξαγορά της ΒΕΡΟΠΟΥΛΟΣ.
62. Καθώς οι δραστηριότητες των μερών επικαλύπτοναι μόνο στους νομούς Αττικής και στο νησί της Άνδρου, ακολουθεί σε επόμενη ενότητα λεπτομερέστερη ανάλυση στις γεωγραφικά στενότερες τοπικές αγορές, οι οποίες ορίσθηκαν κατά την προαναφερθείσα νομολογία και τη σχετική μεθοδολογία, και στις οποίες ανέκυψαν επηρεαζόμενες αγορές. ii.
63. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία αναφορικά με το μέγεθος της αγοράς εφοδιασμού ειδών σούπερ μάρκετ και τα σχετικά μερίδια των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη ως ένδειξη αναφοράς τα μερίδια των συμμετεχουσών εταιριών στην αγορά λιανικής πώλησης σε επίπεδο διανομής στην ελληνική επικράτεια34, εκτιμάται ότι τα αθροιστικά μερίδια των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση εταιριών, κυμαίνονται γύρω στο [1015]% (βλ. Πίνακα 4) της σχετικής αγοράς. Δεδομένου του πολύ μικρού μεριδίου της εξαγοραζόμενης στη σχετική αγορά, η αύξηση του αντίστοιχου μεριδίου της ΜΑΣΟΥΤΗΣ, ως αποτέλεσμα της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης, αναμένεται αμελητέα και δεν εκτιμάται ότι θα υπάρξουν αισθητές επιπτώσεις στην άνω αγορά του εφοδιασμού. Σε κάθε περίπτωση, το αθροιστικό μερίδιο του [10-15]%, αρκετά χαμηλότερο από το κρίσιμο 22% στη σχετική αγορά35, εξασφαλίζει ότι δεν υπάρχει ο κίνδυνος δημιουργίας σχέσης οικονομικής εξάρτησης προμηθευτών από την ενιαία οντότητα ως αποτέλεσμα της κρινόμενης συγκέντρωσης και συνεπώς δεν αναμένεται να ενισχυθεί σημαντικά η διαπραγματευτική ισχύς της νέας οντότητας έναντι αυτών. iii.
64. Μερίδια στην αγορά εφοδιασμού Απόψεις ανταγωνιστών για την επικείμενη συγκέντρωση Η Υπηρεσία, προκειμένου να αξιολογήσει τις επιπτώσεις της υπό κρίση πράξης στις σχετικές αγορές, απέστειλε σειρά επιστολών παροχής στοιχείων προς ανταγωνιστές των μερών στη λιανική αγορά ειδών σούπερ μάρκετ
65. 34 Βλ. ενδεικτικά Αποφάσεις της ΕΑ υπ’ αριθ. 599/2014, 600/2015 και 637/
66. Στα μερίδια του Πίνακα 4 παραπάνω έχουν συμπεριληφθεί για ορισμένες αλυσίδες και οι πωλήσεις των καταστημάτων cash and carry, οι αγορές των οποίων συμπεριλαμβάνονται στην αγορά εφοδιασμού. Ως εκ τούτου η χρήση του εν λόγου μεριδίου ως ένδειξη για την αγοραστική ισχύ της νέας οντότητας έναντι των προμηθευτών της είναι ιδιαίτερα αξιόπιστη. 35 Η ισχύς στην αγορά που αποκτάται λόγω της συγκέντρωσης και η οποία δεν μπορεί να αντισταθμισθεί από τον αντισυμβαλλόμενο-προμηθευτή της νέας ενιαίας οντότητας καταδεικνύεται από το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν οι αγορές της ενιαίας οντότητας επί του συνολικού κύκλου εργασιών του προμηθευτή. Η Ε.Επ. έχει αποφανθεί σχετικά ότι όταν το εν λόγω ποσοστό υπερβαίνει το 22%, ο αγοραστής-πελάτης μπορεί δύσκολα (ήτοι με ζημία καθότι θα σημειωθεί πτώση τζίρου τουλάχιστον 20%) να αντικατασταθεί ή είναι αναντικατάστατος και συνεπώς μπορεί να αυξάνεται υπέρμετρα η ισχύς του (βλ. απόφαση της 2.2.1999, COMP/M.1221REWE/MEINL, παρ. 101). 36 Οι ανταγωνιστές ανταποκρίθηκαν με τις εξής επιστολές: ΑΛΦΑ ΒΗΤΑ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ ([…]) (εφεξής ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ), Lidl Hellas & ΣΙΑ Ο.Ε. ([…]) (εφεξής LIDL), MARKET IN AEBE ([…]) (εφεξής MARKET IN), ΜΕΤΡΟ ΑΕΒΕ ([…]) (εφεξής ΜΕΤΡΟ), BAZAAR ΑΕ ([…]) (εφεξής BAZAAR), ΠΕΝΤΕ ΑΕΕ ([…]) (εφεξής ΠΕΝΤΕ), ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ Δ. ΑΕ ([…]) (εφεξής ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ), ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ Ι. & Σ. ΑΕΕ ([…]) (εφεξής ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ). 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
67. Σχετικά με τις επιπτώσεις της υπό κρίση πράξης στη λειτουργία του ανταγωνισμού, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο (δηλαδή στο νομό Αττικής και στη νήσο Άνδρο και ειδικότερα στη χώρα της Άνδρου), η […] σημειώνει τα εξής: «Αναφορικά με την αγορά της λιανικής πώλησης ειδών σουπερμάρκετ σε επίπεδο διανομής, θεωρούμε ότι ο αντίκτυπος της ολοκλήρωσης της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης θα είναι μικρός. Ο εν λόγω αντίκτυπος συνίσταται ιδίως στη διεύρυνση του δικτύου της ΜΑΣΟΥΤΗΣ σε εθνικό επίπεδο, στο βαθμό που η τελευταία αποκτά επιπλέον πρόσβαση στον Νομό Αττικής, και ιδίως σε επιμέρους περιοχές των Δήμων Αθηναίων και Γαλατσίου. Αναφορικά με την αγορά εφοδιασμού των καταστημάτων λιανικής πώλησης σούπερ μάρκετ ή/και των καταστημάτων cash & carry, θεωρούμε ότι ο αντίκτυπος της ολοκλήρωσης της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης θα είναι επίσης μικρός. Ειδικότερα, λαμβάνοντας υπόψη την υφιστάμενη θέση της ΜΑΣΟΥΤΗΣ και τον επιπλέον τζίρο που θα δημιουργηθεί μετά την ολοκλήρωση της υπό γνωστοποίηση συγκέντρωσης στην αγορά λιανικής πώλησης ειδών σούπερ μάρκετ και cash & carry, θεωρούμε ότι με την ολοκλήρωση της υπό γνωστοποίηση συγκέντρωσης θα ενισχυθεί περαιτέρω η αγοραστική ή/και διαπραγματευτική δύναμη της ΜΑΣΟΥΤΗΣ».
68. Η αλυσίδα […] αναφέρει ότι: «οι επιπτώσεις της υπό κρίση γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης σε εθνικό επίπεδο, τόσο στην αγορά λιανικής πώλησης ειδών σουπερμάρκετ σε επίπεδο διανομής όσο και στην αγορά εφοδιασμού των καταστημάτων λιανικής πώλησης σουπερμάρκετ, εκτιμούμε ότι θα είναι ήπιες. Σε τοπικό όμως επίπεδο και ιδίως στη νήσο Άνδρο, η οριζόντια επικάλυψη τριών