ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡΙΘ. 743/2021* Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Συνεδρίασε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου του κτηρίου των γραφείων της, επί της οδού Κότσικα 1Α, Αθήνα, την 5η Αυγούστου 2021, ημέρα Πέμπτη και ώρα 13:00, με την εξής σύνθεση: Πρόεδρος: Ιωάννης Λιανός Μέλη: Καλλιόπη Μπενετάτου (Αντιπρόεδρος) Παναγιώτης Φώτης (Εισηγητής) Ιωάννης Στεφάτος Μαρία Ιωάννα Ράντου Μαρία Ιωαννίδου Σωτήριος Καρκαλάκος και Ιωάννης Πετρόγλου Γραμματέας: Ευγενία Ντόρντα Θέμα της συνεδρίασης: Λήψη απόφασης επί της επί της προηγούμενης γνωστοποίησης, κατ’ άρθρο 6 παρ. 1 έως 3 του ν. 3959/2011, που αφορά την μεταβολή ελέγχου επί της εταιρείας ΔΩΔΩΝΗ Α.Ε. - ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΗΠΕΙΡΟΥ (ΔΩΔΩΝΗ) και των θυγατρικών της, από τον αποκλειστικό έλεγχο της εταιρείας SI FOODS LIMITED σε κοινό έλεγχο της εταιρείας SI FOODS LIMITED και της εταιρείας VENETIKO HOLDINGS Μ.Α.Ε., η οποία ελέγχεται εμμέσως από την εταιρεία CVC Capital Partners SICAV-FIS S.A., μέσω της απόκτησης από τις εταιρείες αυτές κοινού ελέγχου επί της εταιρείας SI FOODS HOLDINGS LIMITED, στην οποία η SI FOODS LIMITED θα εισφέρει τη συνολική συμμετοχή της στο κεφάλαιο της ΔΩΔΩΝΗ". Πριν την έναρξη της συζητήσεως, ο Πρόεδρος της Επιτροπής όρισε Γραμματέα της συνεδριάσεως την υπάλληλο της Γραμματείας Προέδρου, Αντιπροέδρου και Εισηγητών, Ευγενία Ντόρντα με αναπληρώτρια την Ηλιάνα Κούτρα. * Η παρούσα απόφαση εκδίδεται σε τρεις
(2)ΣΥΝΟΛΟ (1+2) Παγκόσμια Αγορά […] […] […] Ελληνική Αγορά […] […] […] 61. Για λόγους πληρότητας, σημειώνεται ότι ο κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων για τους σκοπούς της παρούσας αξιολόγησης δεν διαφοροποιείται από τον υπολογισμό που θα αντιστοιχούσε στην, κατά τη γνωστοποίηση, απόκτηση κοινού ελέγχου από τις εταιρείες SIF και VENETIKO, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ότι ο κύκλος εργασιών της ΔΩΔΩΝΗ ταυτίζεται με τον κύκλο εργασιών της γνωστοποιούσας μητρικής της εταιρείας SIF57. 2.3 ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΕΑ 55 Καθώς οι οικονομικές καταστάσεις των συμμετεχουσών επιχειρήσεων και των ομίλων τους για το οικονομικό έτος 2020 δεν είναι ακόμα διαθέσιμες, προσκομίστηκαν οι εκτιμήσεις των μερών για τα εν λόγω στοιχεία […] 56 57 […]. Σε κάθε περίπτωση, ως προς την περίπτωση απόκτησης κοινού ελέγχου από τα γνωστοποιούντα μέρη σημειώνονται τα ακόλουθα: «Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 3 Ν. 3959/2011, σε περίπτωση απόκτησης κοινού ελέγχου, υπόχρεοι προ γνωστοποίηση είναι από κοινού οι επιχειρήσεις που αποκτούν τον κοινό έλεγχο. Περαιτέρω, στην περίπτωση της απόκτησης κοινού ελέγχου νεοσυσταθείσας επιχείρησης, ως συμμετέχουσες επιχειρήσεις θεωρούνται όλες οι εταιρείες οι οποίες αποκτούν τον έλεγχο της νεοσυσταθείσας κοινής επιχείρησης (η οποία, καθώς δεν υπάρχει ακόμα, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συμμετέχουσα επιχείρηση, και επιπλέον δεν έχει ακόμα δικό της κύκλο εργασιών). Ο ίδιος κανόνας ισχύει όταν μια επιχείρηση συνεισφέρει προϋπάρχουσα θυγατρική ή δραστηριότητα (επί της οποίας ασκούσε προηγουμένως αποκλειστικό έλεγχο) σε νεοσύστατη κοινή επιχείρηση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, καθεμιά από τις επιχειρήσεις που ασκούν από κοινού έλεγχο θεωρείται ως συμμετέχουσα επιχείρηση, ενώ κάθε εταιρεία ή δραστηριότητα που έχει παραχωρηθεί στην κοινή επιχείρηση δεν αποτελεί συμμετέχουσα επιχείρηση, και ο κύκλος εργασιών της συνιστά μέρος του κύκλου εργασιών της αρχικής μητρικής εταιρείας (βλ. παράγραφο 139 της Κωδικοποιημένης Ανακοίνωσης). Εν προκειμένω, σύμφωνα με τη γνωστοποίηση, κατά την ολοκλήρωση της συναλλαγής, η ΔΩΔΩΝΗ θα υπόκειται στον αποκλειστικό έλεγχο της SIF HOLDINGS, ενώ, αφενός, η SIF HOLDINGS είναι νεοσυσταθείσα επιχείρηση χωρίς καμία δραστηριότητα και χωρίς ακόμα δικό της κύκλο εργασιών και, αφετέρου, η ΔΩΔΩΝΗ θα εισφερθεί στη SIF HOLDINGS ως μέρος της συναλλαγής. Συνεπώς, συμμετέχουσες επιχειρήσεις (και υπόχρεοι προς γνωστοποίηση κατά την έννοια του άρθρου 6 παρ. 3 Ν. 3959/2011) στην περίπτωση απόκτησης κοινού ελέγχου θα θεωρούνται έκαστος εκ των μετόχων που αποκτούν κοινό έλεγχο επί της SIF HOLDINGS (και εμμέσως επί της ΔΩΔΩΝΗ), ήτοι οι γνωστοποιούντες εν προκειμένω VENETIKO και SIF, ενώ ούτε η SIF HOLDINGS ούτε η ΔΩΔΩΝΗ θα θεωρούνται ότι αποτελούν χωριστά συμμετέχουσες επιχειρήσεις». 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 62. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/201158, όπως ισχύει, μια συγκέντρωση πρέπει να γνωστοποιείται στην EA όταν α) ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση ανέρχεται στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε 150 εκατομμύρια ευρώ και β) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμιά χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 15 εκατομμυρίων ευρώ στην ελληνική αγορά. 63. Εν προκειμένω, η υπό εξέταση συναλλαγή υπόκειται σε προηγούμενη γνωστοποίηση, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα προσκομισθέντα από τα συμμετέχοντα μέρη στοιχεία, πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, καθώς, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των μερών, ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών του οικονομικού έτους 2020 για την ελέγχουσα την γνωστοποιούσα εταιρεία VENETIKO, CVC ανήλθε στα € […]59, και για την ΔΩΔΩΝΗ στα € […], ενώ ο κύκλος εργασιών στην ελληνική αγορά για το οικονομικό έτος 2020 ανήλθε στα € […]60 για την CVC και στα € […]για την ΔΩΔΩΝΗ. Περαιτέρω, η υπό κρίση συναλλαγή δεν έχει ενωσιακή διάσταση, καθώς τα μέρη δεν πληρούν τα κατώφλια του κύκλου εργασιών του άρθρου 1 του Κανονισμού ΕΚ 139/200461. Ενόψει των ανωτέρω, η παρούσα γνωστοποίηση υποβάλλεται αρμοδίως ενώπιον της ΕΑ. […]62. 2.4 ΈΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΔΕΚΤΟΥ, ΕΜΠΡΟΘΕΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΗΚΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 58 Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1: «Κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη συμφωνίας ή τη δημοσίευση προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά». 59 Αφορά το έτος 2019 λόγω μη διαθεσιμότητας ενοποιημένων ελεγμένων οικονομικών στοιχείων για το 2020 τις εταιρείες χαρτοφυλακίων των κεφαλαίων CVC. 60 Αφορά επίσης στοιχεία του έτους 2019. 61 Βλ. άρθρο 1 παρ. 2 και 3 του Κανονισμού του Συμβουλίου της 20.01.2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων («Κοινοτικός κανονισμός συγκεντρώσεων»), ΕΕ L 024 της 29/01/2004, σελ. 0001 – 0022, σύμφωνα με το οποίο «2. Μία συγκέντρωση έχει κοινοτική διάσταση όταν: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 5 δισεκατομμύρια ευρώ και β) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 250 εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος. 3. Μία συγκέντρωση που δεν υπερβαίνει τα κατώτατα όρια που προβλέπονται στην παράγραφο 2 έχει κοινοτική διάσταση, εφόσον: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ· β) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις σε κάθε ένα από τρία τουλάχιστον κράτη μέλη, υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια ευρώ· γ) σε κάθε ένα από τα τρία τουλάχιστον κράτη μέλη που λαμβάνονται υπόψη για τους σκοπούς του στοιχείου β), δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν κάθε μία χωριστά συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 25 εκατομμυρίων ευρώ και δ) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος». 62 […]. 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 64. Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, το έντυπο γνωστοποίησης (αριθ. πρωτ. 4405) υπεβλήθη στην ΕΑ την 19.5.2021, ήτοι εντός 30 ημερών από την υπογραφή της από 19.4.2021 ανωτέρω αναφερόμενης Σύμβασης Αγοραπωλησίας Μετοχών. Επιπλέον, όπως ρητά προβλέπεται στη Σύμβαση Αγοραπωλησίας Μετοχών, η ολοκλήρωση της γνωστοποιηθείσας πράξης τελεί υπό την αίρεση της έγκρισης της συγκέντρωσης από την ΕΑ63. 65. Με την ως άνω γνωστοποίηση συνυποβλήθηκε το προβλεπόμενο - με ποινή απαραδέκτου64 - στο άρθρο 45 παρ. 1 του ν. 3959/2011 παράβολο των 1.100 ευρώ65. Προσκομίστηκε, περαιτέρω, το φύλλο της εφημερίδας «Ναυτεμπορική» της 20.5.202166, στο οποίο δημοσιεύθηκε η υπό κρίση συναλλαγή, ενώ σχετική ανάρτηση έγινε και στο διαδικτυακό τόπο της ΕΑ κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 6 του ν. 3959/2011 και στην Απόφαση ΕΑ 558/2013. Ως εκ τούτου, η εν λόγω γνωστοποίηση θεωρείται εμπρόθεσμη και παραδεκτή. 66. Καθώς το ανωτέρω έντυπο γνωστοποίησης δεν είχε συμπληρωθεί πλήρως, με αποτέλεσμα να μη δύναται η ΕΑ να προβεί στην αξιολόγηση της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης, η Υπηρεσία απέστειλε την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 4729/28.5.2021 επιστολή παροχής στοιχείων προς τα γνωστοποιούντα μέρη, κατά τα προβλεπόμενα στο εδ. β΄ της παραγράφου 11 του άρθρου 8 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, προκειμένου να συμπληρωθεί προσηκόντως ο φάκελος της γνωστοποίησης, στην οποία τα μέρη απάντησαν μερικώς67. Επί των απαντήσεων αυτών, η Υπηρεσία ζήτησε με την υπ’ αριθ. πρωτ. 5187/14.6.2021 επιστολή της διευκρινιστικά και συμπληρωματικά στοιχεία, στην δε επιστολή αυτή οι γνωστοποιούντες απάντησαν μερικώς68. Η Υπηρεσία επανήλθε ζητώντας περαιτέρω διευκρινίσεις69, και οι Γνωστοποιούντες απάντησαν τελικώς την 5.7.202170. Κατά συνέπεια, ως ημερομηνία προσήκουσας γνωστοποίησης θεωρείται η 5.7.2021 και, ως εκ τούτου, η προθεσμία έκδοσης απόφασης της ΕΑ επί της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης παρέρχεται στις 6.8.202171. 63 64 […]. Βλ. σχετικά άρθρο 45 παρ. 1 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, σύμφωνα με το οποίο: «Οι γνωστοποιήσεις του άρθρου 6 και οι αιτήσεις της παραγράφου 3 του άρθρου 9 συνοδεύονται, με ποινή το απαράδεκτο αυτών, από γραμμάτιο καταβολής παραβόλου. Το ποσό του παραβόλου ορίζεται στο ποσό των χιλίων εκατό (1.100) ευρώ για την γνωστοποίηση του άρθρου 6 και για τις αιτήσεις των παραγράφων 9 και 3 των άρθρων 8 και 9, αντιστοίχως». 65 Ηλεκτρονικό παράβολο με κωδικό 37709172895107160041 εκδοθέν για την εταιρεία VENETIKO HOLDINGS MAE. 66 Επιστολή με αριθ. πρωτ. 4432/20.5.2021. 67 Επιστολή με αριθ. πρωτ. 5103/10.6.2021. 68 Επιστολή με αριθ. πρωτ. 5514/24.6.2021. 69 Επιστολή με αριθ. πρωτ. 5582/28.6.2021. 70 Επιστολή με αριθ. πρωτ. 5776/5.7.2021. 71 Σημειωτέον, επίσης, ότι η Υπηρεσία με επιστολές της προς τις ανταγωνίστριες επιχειρήσεις των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και φορείς της αγοράς, ζήτησε την παροχή στοιχείων για να συμπληρωθεί ο φάκελος της υπόθεσης και να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της γνωστοποιηθείσας πράξης όσον αφορά στα αποτελέσματά της στις επιμέρους αγορές. Κατωτέρω παρατίθενται αναλυτικά οι αριθ. πρωτ. των απαντητικών επιστολών. Εφεξής, η παραπομπή στις επιστολές αυτές θα γίνεται με απλή αναφορά στην επωνυμία του αποστολέα τους: ΓΑΛΑΚΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ Βλ. τις επιστολές υπ’ αριθ. πρωτ. 6031/14.7.2021 της MONDELEZ HELLAS SA, 5730/2.7.2021 της ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΕΙΑ Α.Ε., 5689/1.7.2021 της ΟΠΤΙΜΑ Α.Ε., 5628/29.6.2021 της ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΔΡΑΜΑΣ Α.Ε. - ΝΕΟΓΑΛ, 5955/12.7.2021 της ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ Α.Ε., 6062/15.7.2021 της ΣΕΡΓΑΛ Α.Ε., 5724/2.7.2021 της ΚΡΙ-ΚΡΙ Α.Ε. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ, 5971/12.7.2021 της ΦΑΓΕ Α.Ε., 6012/13.7.2021 της ΗΠΕΙΡΟΣ Α.Ε.Β.Ε., 6235/21.7.2021 της ΤΡΙΚΚΗ Α.Ε., 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2.5 ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 67. Λίγες ημέρες προ της παρέλευσης της ανωτέρω προθεσμίας έκδοσης απόφασης της ΕΑ, περιήλθαν σε γνώση της Υπηρεσίας πληροφορίες από δημοσιεύματα στον ελληνικό τύπο, σύμφωνα με τις οποίες επίκειται πραγματοποίηση συναλλαγής, συνιστάμενη στη μεταβίβαση μετοχών της εταιρείας ΜΕΒΓΑΛ ΑΕ από την οποία εκτιμήθηκε ότι θα μπορούσε να επέλθει μεταβολή του καθεστώτος ελέγχου επί της εταιρείας αυτής. Ακολούθως, απεστάλη προς τη VENETIKO η με αριθ. πρωτ. οικ. 6258/21.7.2021 επιστολή προς παροχή περαιτέρω διευκρινίσεων, προκειμένου να αξιολογηθεί αφενός κατά πόσο η εν λόγω συναλλαγή επιφέρει ουσιώδη αλλαγή στα αναφερόμενα στη γνωστοποίηση πραγματικά περιστατικά, αφετέρου εάν δύναται να επηρεάσει σημαντικά την εκτίμηση της υπό κρίση συγκέντρωσης. 68. Σε απάντηση σχετικών ερωτήσεων, η VENETIKO διευκρίνισε […]72, […]73. […]74. 69. […]. 70. Επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει από σχετικό δελτίο τύπου της ΜΕΒΓΑΛ της 30.7.202175, σε συνέχεια των κατά τα ανωτέρω αλλαγών της μετοχικής σύνθεσης της εταιρείας και την αποχώρηση της ΔΕΛΤΑ, τροποποιήθηκε αντίστοιχα και η σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΜΕΒΓΑΛ. 71. Σύμφωνα με την πρόσφατη πρακτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε περίπτωση παράλληλων συγκεντρώσεων, ήτοι περισσότερων συγκεντρώσεων επιχειρήσεων, που επηρεάζουν την ίδια αγορά και γνωστοποιούνται ταυτόχρονα ή σε σχετικά κοντινό χρονικό διάστημα, εφαρμόζεται -κατά κανόνα- η αρχή της χρονικής προτεραιότητας. Συνεπώς, αξιολογείται η πρώτη συναλλαγή στη βάση των πραγματικών και νομικών περιστατικών, όπως αυτά γνωστοποιήθηκαν, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η επόμενη (χρονικά) γνωστοποιηθείσα πράξη. Ακολούθως, η δεύτερη πράξη αξιολογείται υπό το πρίσμα της δομικής αλλαγής της αγοράς που προκλήθηκε από την πρώτη. Ειδικά σε περιπτώσεις όπου η συγκέντρωση αφορά και κοινούς εμπλεκόμενους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είθισται να αξιολογεί την πρώτη γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση επί τη βάσει του δυσμενέστερου σεναρίου για τον ανταγωνισμό. Συνεπώς, σε περίπτωση που η δεύτερη συγκέντρωση αφορά εξαγορά, η ανάλυση πραγματοποιείται με την παραδοχή ότι η δεύτερη συναλλαγή θα προχωρήσει. Συναφώς, σε περίπτωση που η δεύτερη συγκέντρωση αφορά πώληση συμμετοχής/ αποεπένδυση, όπως εν προκειμένω, δύναται να ακολουθηθεί μια περισσότερο επιφυλακτική ανάλυση, η οποία 6276/22.7.2021 του ΕΑΣ ΒΟΛΟΥ – ΕΒΟΛ, 6049/15.7.2021 της FRIESLANDCAMPINA ΕΛΛΑΣ Α.Ε.Β.Ε., 5952/9.7.2021 της ARLA FOODS ΕΛΛΑΣ Α.Ε.Β.Ε, 5754/5.7.2021 της ΚΑΡΑΛΗΣ Α.Ε., 6128/19.7.2021 της ΜΙΝΕΡΒΑ Α.Ε. και 6139/23.7.2021 της ΣΤΑΜΟΥ Α.Β.Ε.Ε. ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΩΝ Βλ. την επιστολή υπ’ αριθ. πρωτ. 5972/12.7.2021 της ΕΝΩΣΗΣ ΦΥΛΗΣ ΧΟΛΣΤΑΪΝ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΕΛ.Γ.Ο. – ΔΗΜΗΤΡΑ (Ελληνικός Οργανισμός Γάλακτος & Κρέατος) Βλ. τις επιστολές υπ’ αριθ. πρωτ. 5956/12.7.2021 και 6016/13.7.2021 του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΛ.Γ.Ο. – ΔΗΜΗΤΡΑ). […]. […]. 74 […]. 72 73 75 https://www.mevgal.gr/frontend/article_news.php?aid=1221&cid=120&t=Neo-Dioikitiko-Sumboulio-stiMEBGAL . 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συνεκτιμά το ενδεχόμενο η δεύτερη συναλλαγή να μην προχωρήσει76. 72. Εν προκειμένω, λαμβάνοντας υπόψη, πρώτον, ότι η μεταγενέστερη συναλλαγή αφορά σε πώληση του ποσοστού της ΔΕΛΤΑ στη ΜΕΒΓΑΛ, δεύτερον, ότι από τις πληροφορίες που συνέλεξε η Υπηρεσία δεν προκύπτει με ασφάλεια εάν η μεταγενέστερη συναλλαγή υπόκειται σε γνωστοποίηση στην Επιτροπή Ανταγωνισμού ή εάν η πραγματοποίησή της υπόκειται σε λοιπές αιρέσεις, και τρίτον, ότι οι σχετικές πληροφορίες περιήλθαν σε γνώση της Υπηρεσίας σε πολύ προχωρημένο στάδιο αξιολόγησης της συγκέντρωσης, προκρίθηκε η αξιολόγηση της γνωστοποιηθείσας πράξης με βάση το δυσμενέστερο για τις επιπτώσεις στον ανταγωνισμό σενάριο (“counterfactual analysis”). Όπως, ωστόσο, είναι αυτονόητο και προκύπτει ευχερώς από την ανάλυση που ακολουθεί, το συμπέρασμα της παρούσας, ήτοι ότι η συγκέντρωση δεν προκαλεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού στις σχετικές αγορές στις οποίες αφορά, ενισχύεται έτι περαιτέρω στην περίπτωση που υλοποιηθεί η αποχώρηση της ΔΕΛΤΑ από τη ΜΕΒΓΑΛ. 3. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 73. Σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 3 του ν. 3959/2011, η ΕΑ, εφόσον διαπιστώσει ότι η υποβληθείσα συγκέντρωση, καίτοι εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 παρ. 1, εντούτοις δεν προκαλεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού στις επιμέρους αγορές στις οποίες αφορά, με απόφασή της, που εκδίδεται εντός ενός μηνός από την πλήρη και προσήκουσα γνωστοποίηση, εγκρίνει τη συγκέντρωση. Ουσιαστικό κριτήριο ελέγχου των συγκεντρώσεων αποτελεί, κατά το άρθρο 7 παρ. 1 του ν. 3959/201177, ο σημαντικός ή μη περιορισμός του ανταγωνισμού ως αποτέλεσμα της υπό κρίση συγκέντρωσης, στην εθνική αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της, και ιδίως με την δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης. Η αξιολόγηση αφορά εκείνες εκ των σχετικών αγορών οι οποίες είναι επηρεαζόμενες, δηλαδή, τις αγορές εκείνες όπου παρουσιάζεται σημαντικός βαθμός επικάλυψης μεταξύ των δραστηριοτήτων των συμμετεχόντων μερών78, 79. 74. Οι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό αξιολογούνται μέσω της σύγκρισης των συνθηκών 76 Βλ. Lindsay A., Berridge A., The EU Merger regulation: Substantive Issues, Sweet& Maxwell, 2012, παρ. 5005, 5-006 με περαιτέρω παραπομπές στην ενωσιακή πρακτική. 77 Κατά το άρθρο 7 παρ. 1 του ν. 3959/2011: «Με απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού απαγορεύεται κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων, η οποία υπόκειται σε προηγούμενη γνωστοποίηση και η οποία μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον ανταγωνισμό στην εθνική αγορά ή σε ένα σημαντικό σε συνάρτηση με τα χαρακτηριστικά των προϊόντων ή των υπηρεσιών τμήμα της, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση μιας δεσπόζουσας θέσης». Στην παρ. 2 συγκεκριμενοποιούνται τα κριτήρια που λαμβάνει υπόψη της η ΕΑ κατά την αξιολόγησή της. 78 Βλ. ΕΑ 626/2016 παρ. 206 με περαιτέρω παραπομπές, συναφώς και EA 615/2015 παρ. 55. 79 Με τον όρο επηρεαζόμενη αγορά νοείται: α) κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκούν επιχειρηματικές δραστηριότητες δύο ή περισσότερες από τις συμμετέχουσες στη συγκέντρωση επιχειρήσεις, εφόσον εκτιμάται ότι η συγκέντρωση θα οδηγήσει σε συνολικό μερίδιο στην αγορά αυτή ύψους τουλάχιστον 15% (ως προς οριζόντιες σχέσεις), και β) κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκεί επιχειρηματικές δραστηριότητες οποιαδήποτε συμμετέχουσα επιχείρηση και βρίσκεται σε προηγούμενο ή επόμενο στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας του προϊόντος σε σχέση με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται άλλη συμμετέχουσα επιχείρηση, και οποιαδήποτε από τα ατομικά ή συνδυασμένα μερίδια αγοράς των επιχειρήσεων αυτών, σε οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασία, ανέρχεται σε 25%τουλάχιστον, ανεξάρτητα αν μεταξύ των μερών υφίσταται σχέση προμηθευτή /πελάτη (ως προς κάθετες σχέσεις). Βλ. υπ’αριθ. 558/VII/2013 απόφαση της ΕΑ, Τμήμα 6.iii. 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ανταγωνισμού που θα προκύψουν από την κοινοποιηθείσα συγκέντρωση με εκείνες που θα επικρατούσαν χωρίς αυτήν80. Ελλείψει αποδείξεων ουσιαστικής μεταβολής του υφιστάμενου ανταγωνισμού, μια συναλλαγή πρέπει να εγκρίνεται, στο πλαίσιο του ελέγχου συγκεντρώσεων από τις αρχές ανταγωνισμού81. Έμφαση αποδίδεται στις άμεσες και ευθείες αντιανταγωνιστικές συνέπειες μιας συγκέντρωσης, οι οποίες συνδέονται αιτιωδώς με την γνωστοποιηθείσα συναλλαγή82. Τόσο η Ε.Επ όσο και η ΕΑ έχουν αποφανθεί σε πληθώρα αποφάσεών τους ότι η επαύξηση του μεριδίου μίας αποκτώσας συμμετοχή επιχείρησης στη σχετική αγορά μεταξύ 0-5% θεωρείται κατά την κείμενη ορολογία «οριακή» ή «αμελητέα», εκτός αν η επιχείρηση-στόχος ασκεί ιδιαίτερη ανταγωνιστική πίεση στην αποκτώσα επιχείρηση83. 75. Οριζόντιες είναι οι συγκεντρώσεις στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που αποτελούν πραγματικούς ή δυνητικούς ανταγωνιστές στην ίδια σχετική αγορά84. Παράλληλα, συγκεντρώσεις με κάθετη διάσταση είναι οι συγκεντρώσεις στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικά επίπεδα της αλυσίδας εφοδιασμού85. Στην πράξη, οι συγκεντρώσεις μπορούν να έχουν τόσο οριζόντιες όσο και μη οριζόντιες συνέπειες86. 3.1 ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ 3.1.1 Γενικό πλαίσιο 76. Όπως προανεφέρθη, «οριζόντιες συγκεντρώσεις» είναι οι συγκεντρώσεις, στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που αποτελούν πραγματικούς ή δυνητικούς ανταγωνιστές στην ίδια σχετική αγορά87. 80 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 20. Βλ. ΓΔΕΕ T-342/99, Airtours, σκ. 58, Τ-2/93, AirFrance, σκ. 78 και 79 και T-102/96,GencorLtd, σκ. 170, 180 και 193. 82 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 21 και Κατευθυντήριες Γραµµές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 9 και 13. Πρβλ. Αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις υποθέσεις COMP/M.2333 - DeBeers/LVMH, παρ. 112 και COMP/M.3177 - BASF / GLON-SANDERS / JV, παρ. 11-16. 83 Βλ. ενδεικτικά M.2495- HANIEL/FELS, Μ.6704- REWE TOURISTIK GMBH/FERIDNASR/ECIM HOLDING SA σκ. 30-32 και 39, M.6132-CARGILL/KVB σκ. 52-53 και 60, M.5717- THE STANLEY WORKS/ THE BLACK&DECKER CORPORATION σκ. 32, 37, 46 και 59, M.4844 - FORTIS/ ABN AMRO, σκ. 137-140, 155-156, 193 M.2337-NESTLE / RALSTON PURINA, σκ. 38, IV/M.057-DIGITAL / KIENZLE, σκ. 21, M.2517-BRISTOL MYERS SQUIBB/DU PONT, M.1932 - BASF / AHP, σκ. 53 και ΕΑ 549/VII/2012, 694/2019 σκ. 203, 712/2020 σκ. 428, 433 ΕΑ 650/17, σκ. 414, 710/20, σκ. 87. 84 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον Κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (εφεξής «Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων»), ΕΕ C 31 της 5.2.2004, σ.5, παρ. 5. Οι ως άνω σχετικές Κατευθυντήριες Γραμμές ακολουθούνται και από την ΕΑ κατά την ερμηνεία και εφαρμογή του ουσιαστικού κριτηρίου των οριζοντίων συγκεντρώσεων. 85 Κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των μη οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον Κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (εφεξής «Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων»), ΕΕ C 265 της 18.10.2008, σ. 5, παρ. 4. 86 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 7 87 Βλ. σχετικά Π. Φώτης, Βιομηχανική Οργάνωση και Πολιτική Ανταγωνισμού, Θεωρία Βιομηχανικής Οργάνωσης, Πολιτική και Δίκαιο Ανταγωνισμού και Έλεγχος Συγκεντρώσεων, 2013, Κεφάλαιο Γ.2 (Γ.2.1 – Γ.2.3). 81 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 77. Δύο είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να εμποδίσουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης: α) καταργώντας σημαντικές ανταγωνιστικές πιέσεις σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες ως εκ τούτου θα έχουν αυξημένη ισχύ στην αγορά, χωρίς να καταφύγουν σε συντονισμό της συμπεριφοράς τους (επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς), β) μεταβάλλοντας τη φύση του ανταγωνισμού ούτως ώστε επιχειρήσεις που προηγουμένως δεν συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους, τώρα είναι πολύ πιθανότερο να συντονίζουν και να αυξάνουν τις τιμές ή με άλλο τρόπο να βλάπτουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Μια συγκέντρωση μπορεί επίσης να καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο, σταθερότερο ή αποτελεσματικότερο για τις επιχειρήσεις που συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους και πριν από τη συγκέντρωση (επιπτώσεις συντονισμένης συμπεριφοράς)88. 78. Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων η ΕΑ λαμβάνει υπόψη της σωρεία παραγόντων οι οποίοι σχηματικά εκτίθενται κατωτέρω. Οι εν λόγω παράγοντες δεν αξιολογούνται μηχανικά και στο σύνολό τους σε κάθε περίπτωση. Η ανάλυση κάθε συγκεκριμένης υπόθεσης από πλευράς ανταγωνισμού βασίζεται σε μία γενική αξιολόγηση των προβλεπόμενων επιπτώσεων της συγκέντρωσης λαμβάνοντας υπόψη τους όποιους από τους κατωτέρω εκάστοτε σχετικούς παράγοντες και συνθήκες, καθώς τούτοι δεν είναι πάντοτε στο σύνολό τους κρίσιμοι για την εξέταση κάθε συγκέντρωσης. Ως εκ τούτου, είναι πιθανό να μην χρειαστεί να αναλυθούν εξίσου λεπτομερώς όλα τα δεδομένα μίας υπόθεσης89. 3.1.2 Επιπτώσεις μη Συντονισμένης Συμπεριφοράς 79. Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων, η ΕΑ λαμβάνει υπόψη της τους ακόλουθους κυρίως παράγοντες:
- i)Υψηλά μερίδια αγοράς: Τα μερίδια αγοράς και τα επίπεδα συγκέντρωσης αποτελούν χρήσιμες πρώτες ενδείξεις για τη διάρθρωση της αγοράς και τη σπουδαιότητα τόσο των συμμετεχόντων μερών όσο και των ανταγωνιστών τους από πλευράς ανταγωνισμού. Έχει γίνει δεκτό ότι πολύ μεγάλα μερίδια αγοράς (άνω του 50%) μπορούν από μόνα τους να μαρτυρούν την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά90, 91. Επιπλέον, συνεκτιμάται και η δυνατότητα των εναπομεινάντων ανταγωνιστών να ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση στη νέα οντότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η σχέση μεταξύ των μεριδίων αγοράς των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και των ανταγωνιστών τους (και ιδιαίτερα αυτών που κατέχουν την επόμενη θέση από απόψεως μεγέθους), αποτελεί κριτήριο αξιολόγησης της ύπαρξης μίας δεσπόζουσας θέσης92. 88 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 25. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 13. 90 Βλ. απόφαση ΓενΔικ T-210/01, General Electric κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρ. 570-574. Βλ. επίσης αποφάσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.3732, Procter & Gamble/Gilette, παρ.19-20, 22-24, Μ.774, St Gobain/Wacker/NOM, σημείο 223, M.4494, EVRAZ/HIGHVELD, παρ. 91-93, Βλ. και E.A. 434/V/2009, σκ. 28. 91 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων , σημείο 17. 92 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2187, CVC/Lenzing, σκ.137 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). 89 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Στις περιπτώσεις που η απόσταση μεταξύ της πρώτης επιχείρησης και της δεύτερης ή/και της τρίτης υπερβαίνει το 20%, τότε είναι περισσότερο πιθανή η ανεύρεση προβλημάτων ανταγωνισμού μετά τη συγκέντρωση, ακόμη και αν το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας δεν υπερβαίνει το 50%93. Επιπροσθέτως, η ύπαρξη δεσμών μεταξύ της νέας οντότητας και των ανταγωνιστών δύναται να αποθαρρύνει τους τελευταίους από την άσκηση τέτοιας πίεσης. Τέτοιοι δεσμοί έχει θεωρηθεί ότι είναι οι ελέγχουσες συμμετοχές σε κοινές επιχειρήσεις, οι μειοψηφικές μετοχικές και μη ελέγχουσες συμμετοχές σε ανταγωνιστή, καθώς και τυχόν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών (π.χ. διανομής, παραγωγής)94. Συγκεντρώσεις, λόγω του περιορισμένου μεριδίου αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων, δεν είναι πιθανόν να εμποδίσουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Σχετική ένδειξη υπάρχει ιδίως όταν το μερίδιο αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων δεν υπερβαίνει το 25%95. Συναφώς, συγκεντρώσεις όπου το μερίδιο αγοράς κυμαίνεται μεταξύ 25 και 40% κατά κανόνα δεν εγείρουν ζητήματα ανταγωνισμού, πολλώ δε μάλλον όταν η επαύξηση του μεριδίου μίας αποκτώσας συμμετοχή επιχείρησης είναι μικρή96. Αντίστοιχα, η Ε.Επ. δεν έχει εγείρει αμφιβολίες σε συγκεντρώσεις με μερίδιο αγοράς μεταξύ 40 και 50%, όπου η επαύξηση του μεριδίου ήταν μικρή πολλώ δε μάλλον όταν η αποκτώμενη δεν συνιστά σημαντικό ανταγωνιστή της αποκτώσας, αλλά δραστηριοποιούνται και έτεροι εναπομείναντες ανταγωνιστές οι οποίοι δύνανται να ασκήσουν ανταγωνιστικές πιέσεις στη νέα οντότητα97.
- ii)Επίπεδα συγκέντρωσης (δείκτης ΗΗΙ): Είναι ελάχιστα πιθανό να εντοπισθούν οριζόντια προβλήματα ανταγωνισμού σε αγορές όπου ο δείκτης ΗΗΙ μετά τη συγκέντρωση δεν θα ξεπερνά το 1000 ή που κυμαίνεται μεταξύ 1000-2000 με μεταβολή (Δ) κάτω από 250 ή που ξεπερνά το 2000 αλλά η μεταβολή (Δ) κυμαίνεται κάτω από το 150 εκτός ειδικών περιστάσεων98,99. iii) Διαφοροποίηση προϊόντων και βαθμός υποκατάστασης: Όταν υφίσταται υψηλός βαθμός υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και των ανταγωνιστών τους, οι πιθανότητες παρακώλυσης του ανταγωνισμού περιορίζονται100.
- iv)Εναλλακτικές επιλογές εφοδιασμού: Η δυσκολία των πελατών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων να ανεύρουν εναλλακτικούς προμηθευτές, είτε διότι αυτοί είναι ελάχιστοι, είτε 93 Στις περιπτώσεις, δηλαδή, αυτές διενεργείται πλήρης ανάλυση της συγκέντρωσης παρά το γεγονός ότι τα μερίδια αγοράς της νέας οντότητας μπορεί να κυμαίνονται μεταξύ 35-40%. Βλ. αναλυτικά N. Levy, European Merger Control Law, chapter 5, The Control of Concentrations between Undertakings, Rel. 18-11/2008, σελ. 5264, υποσ.149-151 (σχετική νομολογία). 94 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2972, DSM/Roche Vitamins, παρ.51-68. 95 Βλ. Κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, παρ. 18. 96 Βλ. Π. Φώτης, Βιομηχανική Οργάνωση και Πολιτική Ανταγωνισμού, Θεωρία Βιομηχανικής Οργάνωσης, Πολιτική και Δίκαιο Ανταγωνισμού και Έλεγχος Συγκεντρώσεων, 2013, σελ. 169-170 με περαιτέρω παραπομπές σε αποφάσεις της Ε.Επ. Βλ. επίσης και N. Levy, European Merger Control Law, chapter 9, The Control of Concentrations between Undertakings, 2013,παρ. 9.06 επ. με περαιτέρω παραπομπές σε αποφάσεις της Ε.Επ. 97 Ο.π. 98 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.4314, Johnson & Johnson/Pfizer, παρ. 73. 99 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 19-20. 100 Ο.π., σημεία 28-29. 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διότι αντιμετωπίζουν σημαντικά έξοδα προσαρμογής επιτείνει τις πιθανότητες παρακώλυσης του ανταγωνισμού101.
- v)Δυνατότητα αποκλεισμού ανταγωνιστών: Η προκύπτουσα από τη συγκέντρωση επιχείρηση δύναται να δυσχεράνει την επέκταση μικρότερων εταιριών στη σχετική αγορά ή να περιορίσει την ικανότητα των αντιπάλων επιχειρήσεων να την ανταγωνιστούν (εφόσον π.χ. μπορεί να ελέγχει ή να επηρεάζει σε τέτοιο βαθμό τις δυνατότητες διανομής), ώστε να είναι περισσότερο δαπανηρή η επέκταση δραστηριοτήτων ή η είσοδος αντιπάλων επιχειρήσεων102. Περαιτέρω, έχει γίνει δεκτό ότι η σύναψη συμβάσεων αποκλειστικότητας ιδίως με σημαντικούς πελάτες συμβάλλει στη δημιουργία ατομικής δεσπόζουσας θέσης στην σχετική αγορά103.
- vi)Aντισταθμιστική ισχύς αγοραστών: Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς πρέπει να νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητας του πελάτη να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές104. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφάσιζε να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους παράδοσης. Συνήθως, η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει περισσότερο μεγάλους και πολυσύνθετους πελάτες παρά μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο105. vii) Δυνητικός ανταγωνισμός - Εμπόδια εισόδου: Όταν η είσοδος σε μία αγορά είναι πιθανή, έγκαιρη και επαρκής, τότε είναι δυνατόν να ματαιώσει ή να αποτρέψει τις αντιανταγωνιστικές επιπτώσεις μίας συγκέντρωσης106. Η είσοδος ενδέχεται να είναι δυσκολότερη αν οι ήδη δραστηριοποιούμενες επιχειρήσεις προστατεύουν τα μερίδια αγοράς τους προσφέροντας μακροχρόνιες συμβάσεις ή επιλεκτικές μειώσεις τιμών στους πελάτες που προσπαθεί να προσελκύσει ο νεοεισερχόμενος. Τα εμπόδια εισόδου μπορεί να λάβουν τις ακόλουθες μορφές: νομικά πλεονεκτήματα που περιορίζουν τον αριθμό επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά λόγω π.χ. περιορισμού αριθμού αδειών εκμετάλλευσης, η ύπαρξη πείρας ή φήμης που είναι δύσκολο να αποκτηθεί από μία νεοεισερχόμενη επιχείρηση, η προσήλωση στο σήμα, οι στενές σχέσεις προμηθευτών-πελατών, το υψηλό κόστος μεταστροφής σε ένα άλλο προμηθευτή. Περαιτέρω, το εάν θα είναι επικερδής η είσοδος σε μία αγορά εξαρτάται και από το εάν η αγορά είναι υπό ανάπτυξη ή εάν είναι κορεσμένη ή αναμένεται να συρρικνωθεί107, 108. 101 Ο.π., σημείο 31. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 36 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). 103 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.877, Boeing/McDonnell Douglas, ιδίως σκ.43-46. Βλ. επίσης αποφάσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.986, Agfa-Gevaert/Du Pont, ιδίως σκ.67-68, Μ.1313, Danish Crown/Vestjyske Slagterier, παρ.125. 104 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2533, παρ. 128-132. 105 Βλ. ενδεικτικά απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2139, Bombardier/ADtranz, παρ.67 (όπου θεωρήθηκε ότι οι μικρότερες εταιρείες δεν μπορούσαν να ασκήσουν αντισταθμιστική ισχύ παρά την ύπαρξη ενός μεγάλου αγοραστή που θεωρητικά μπορούσε να ασκήσει τέτοια πίεση). 106 Βλ. π.χ. απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, σκ. 262, 266-268, όπου έγινε δεκτή η πιθανότητα άμεσης και έγκαιρης εισόδου επιχειρήσεων οργανώσεων ταξιδίων σε περίπτωση περιορισμού της προσφοράς εκ μέρους του δυοπωλίου. 107 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.774, σημείο 232, όπου το γεγονός ότι συνολικά η ζήτηση των σχετικών προϊόντων αναμενόταν να περιοριστεί αποτελούσε παράγοντα αποτροπής εισόδου στη σχετική αγορά. 102 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 3.1.3 Οριζόντιες Επιπτώσεις Συντονισμένης Συμπεριφοράς 80. Συγκεντρώσεις σε αγορές με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης μπορεί να οδηγήσουν στη δημιουργία ή την ενίσχυση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, και ως εκ τούτου στην παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού, καθώς αυξάνουν την πιθανότητα συντονισμού μεταξύ των δραστηριοποιούμενων επιχειρήσεων αναφορικά με τις τιμές, την παραγωγή, τους πελάτες ή τις πωλήσεις, χωρίς προς τούτο να απαιτείται να προσφύγουν σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική με την έννοια των άρθρων 1 ν. 3959/2011 και 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «ΣΛΕΕ»). 81. Κατά την αξιολόγηση αυτή, η ΕΑ λαμβάνει υπόψη της τα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς και τη μεταβολή που θα επιφέρει στη δομή αυτής η πραγματοποίηση της συγκεντρώσεως και ιδίως αν μέσω αυτής καθίσταται πλέον περισσότερο οικονομικά ορθολογικό και, επομένως, προτιμητέο να υιοθετηθεί κοινή γραμμή δράσεως από τις δραστηριοποιούμενες στην αγορά επιχειρήσεις αναφορικά με την εμπορική, τιμολογιακή ή άλλη πολιτική τους χωρίς προς τούτο να απαιτείται η προσφυγή σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική109. Τα κριτήρια βάσει των οποίων αξιολογείται η ενδεχόμενη δημιουργία ή ενίσχυση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης είναι, μεταξύ άλλων:
- i)Επίπεδο συγκέντρωσης στις υπό εξέταση αγορές: Όπως προαναφέρθηκε, ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης μίας αγοράς ευνοεί την ανάπτυξη συντονισμού. Η από κοινού κατοχή υψηλού μεριδίου αγοράς ιδίως στην περίπτωση δυοπωλίου μπορεί, εκτός αποδείξεως του εναντίου, να συνιστά σημαντικότατη ένδειξη υπάρξεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως110. Συγκεκριμένα, στις περιπτώσεις που μετά την συγκέντρωση προκύπτει δυοπώλιο με μερίδιο αγοράς άνω του 60%, τότε υφίσταται σοβαρό έρεισμα για την εξέταση της πιθανότητας συντονισμού λόγω δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης111. Περαιτέρω, ενδείξεις ύπαρξης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης υφίστανται και στις περιπτώσεις που μετά την συγκέντρωση προκύπτει ότι τρεις επιχειρήσεις κατέχουν από κοινού μερίδιο αγοράς άνω του 60%112. Αντίθετα, στις περιπτώσεις όπου τέσσερις και πλέον επιχειρήσεις κατέχουν μερίδιο αγοράς άνω του 60% μετά τη συγκέντρωση, θεωρείται καταρχήν ότι είναι δύσκολη η διατήρηση του ενδεχόμενου συντονισμού μεταξύ τους113.
- ii)Μερίδια αγοράς ανταγωνιστών: Η σχέση μεταξύ των μεριδίων αγοράς που κατέχουν οι κατέχουσες συλλογική δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεις και αυτών που κατέχουν οι ανταγωνιστές 108 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 69-71. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 39,42, καθώς και απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, ο.π., παρ.61. 110 Βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-102/96, σκέψεις 205-206. Βλ. Επίσης απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.1517, Rhodia/Donau Chemie, παρ. 61. 111 Βλ. ενδεικτικά νομολογία που παρατίθεται στο, N. Levy, European Merger Control Law, chapter 5, The Control of Concentrations between Undertakings, Rel. 18-11/2008, παρ. 5.13[8][α]. 112 Βλ. ενδεικτικά νομολογία που παρατίθεται στο N.Levy, European Merger Control Law, chapter 5, The Control of Concentrations between Undertakings, Rel. 18-11/2008, παρ. 5.13[8][b]. 113 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής IV/M.1016, Price Waterhouse/ Coopers & Lybrand, παρ.103, όπου κρίθηκε ότι η δημιουργία συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ περισσότερων των τριών ανταγωνιστών είναι απίθανη. 109 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τους αποτελεί παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διερεύνηση της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσεως114. Εφόσον οι ανταγωνιστές κατέχουν μικρά μερίδια αγοράς, δεν μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικά ανταγωνιστική πίεση στη συλλογική δεσπόζουσα θέση115. iii) Συνθήκες που ευνοούν την επίτευξη συναντίληψης και τον έλεγχο εκ μέρους των επιχειρήσεων των όρων συντονισμού: Είναι ευκολότερο να υπάρξει συντονισμός σε μία αγορά με λίγες επιχειρήσεις που παράγουν ομοιογενή προϊόντα116, που χαρακτηρίζεται από σταθερότητα αναφορικά με τη ζήτηση, τα μερίδια αγοράς και τις ανταγωνιστικές συνθήκες. Η ελαστικότητα ζήτησης σε σχέση με τη τιμή, η ασταθής ζήτηση ή η έντονη ανάπτυξη μιας αγοράς ή, αντίθετα, μία έντονα πτωτική πορεία αυτής δηλώνουν ότι οι τρέχουσες συνθήκες αγοράς δεν καθιστούν πιθανό τον συντονισμό117. Εξάλλου, όσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια σε μία αγορά, ιδίως ως προς τις τιμές, τόσο ευκολότερο καθίσταται για τις επιχειρήσεις να εδραιώσουν επιτυχώς και να διατηρήσουν το μεταξύ τους συντονισμό118 119. Τέλος, πιο εύκολος καθίσταται ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων που παρουσιάζουν κοινά σημεία π.χ. ως προς τη διάρθρωση του κόστους, τα μερίδια αγοράς, τα επίπεδα παραγωγικής ικανότητας ή/και κάθετης ολοκλήρωσης120. Συγκεκριμένα, συνεκτιμάται ότι ο συντονισμός είναι πιο εύκολος σε περίπτωση συμμετρικών και σταθερών μεριδίων αγοράς121 122.
- iv)Σημαντικοί δεσμοί μεταξύ των επιχειρήσεων στη σχετική αγορά προϊόντος123: Οι δεσμοί μεταξύ των μελών του ολιγοπωλίου μπορεί να είναι διαρθρωτικοί, νομικοί, οικονομικοί ή άλλης φύσης (π.χ. ύπαρξη συμφωνίας συνεργασίας σε άλλες αγορές, εκτός της σχετικής αγοράς στην οποία διερευνάται η ύπαρξη της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης). Η κατοχή συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μπορεί να προκύπτει (και) από την ύπαρξη μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων 114 Βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-102/96, σκέψη 202, 205. Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2533, BP/EON, παρ. 52. 116 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 45 όπου αναφέρεται ότι ο συντονισμός είναι ευκολότερος σχετικά με τη τιμή που θα ισχύει για ένα και μόνο ομοιογενές απ’ ότι για πολλά και ανόμοια προϊόντα. 117 Η ελαστικότητα της ζητήσεως έχει γίνει δεκτό ότι συνιστά παράγοντα αποτροπής της δημιουργίας της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης (βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, ο.π., σημεία 139-140). Αντίθετα, η σταθερή ζήτηση αποτελεί αποφασιστικό στοιχείο για το χαρακτηρισμό μίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Βλ. επίσης αποφάσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2420, ο.π., σκέψεις 240, 92/553/ΕΚ, ο.π., σκέψεις 60,124, Μ.1673, ο.π., σκέψεις 83-84. Βλ. τέλος και απόφαση ΔΕΕ C-68/94, ο.π., σκέψη 238. 118 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.1383 Exxon/Mobli, σημείο 474. 119 Βλ. απόφαση ΓενΔικ T-102/96 Gencor, σκ. 227. 120 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 41, 45-48. 121 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2533, BP/EON, παρ.45 – 52, 72. Βλ. επίσης απόφαση ΓενΔικ Τ102/96, σκέψεις 207-208, 222, και αποφάσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.190, Nestle/Perrier, παρ.123, Μ.3314, Air Liquide/Messer, παρ.85, 92, 118, 123, 94/208/ΕΚ, Mannesmann/Valourec/Ilva, σκέψεις 48-50,53,55,59, 97/25/EK, ABB/Daimler-Benz, σκέψη 88, Μ.1673, VEBA/VIAG, παρ. 64.-65, M.2690, Solvay/MontedisonAusimont, παρ. 46, Μ.1440, Lucent Technologies/Ascend Communications, σημείο 18, Μ.1882, Pirelli/BICC, παρ.87. 122 Σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεριδίων αγοράς κατά τη διάρκεια ενός χρονικού διαστήματος αποτελούν ένδειξη ότι η αγορά είναι ανταγωνιστική συνηγορώντας κατά της θεμελιώσεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά. Βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, σκέψεις 111,117-119, και απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.190, Nestle/Perrier, παρ.46. 123 Βλ. απόφαση ΔΕΕ C-393/92, Δήμος Almelo- Αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, σκέψεις 42-43, απόφαση ΓενΔικ Τ-24/93, σκέψη 62 και απόφαση ΔΕΕ C-395/96, σκέψη 37. 115 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συμφωνίας, από τον τρόπο εφαρμογής αυτής και, επομένως, από τους δεσμούς ή τις διασυνδέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων που απορρέουν από τη συμφωνία αυτή 124.
- v)Παρακολούθηση των παρεκκλίσεων: Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια στη σχετική αγορά, τόσο μεγαλύτερη και η πιθανότητα ανακάλυψης τυχόν παρεκκλίσεων από τους όρους συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων μέσω πρακτικών όπως π.χ. οι ρήτρες ευθυγράμμισης με τους ανταγωνιστές ή ρήτρες του πλέον ευνοούμενου πελάτη (MFN clauses), η οικειοθελής δημοσίευση πληροφοριών ή η ανταλλαγή τους μέσω εμπορικών ενώσεων125.
- vi)Αποτρεπτικοί μηχανισμοί - Αντίποινα: Ο βιώσιμος συντονισμός προϋποθέτει την ύπαρξη αξιόπιστων αποτρεπτικών μηχανισμών, δια των οποίων μπορούν να επιβληθούν αντίποινα σε περίπτωση παρέκκλισης από μία επιχείρηση126. Τα αντίποινα μπορεί να συνίστανται ενδεικτικώς στην προσωρινή κήρυξη ενός «πολέμου τιμών» ή την απειλή επιστροφής σε κατάσταση πλεονασματικής προσφοράς. vii) Βαθμός ανταγωνιστικής πιέσεως από τους ανταγωνιστές - Δυνητικός ανταγωνισμός: Προκειμένου να κριθεί επιτυχής ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων, θα πρέπει οι επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν σ’ αυτόν να μην έχουν κίνητρο ή να μην είναι σε θέση να αντιδράσουν έναντι των υιοθετούμενων από τις συμμετέχουσες στο συντονισμό επιχειρήσεις πρακτικών127. Έτσι, όσο μεγαλύτερη είναι η πίεση που μπορεί να ασκηθεί στο δυοπώλιο από τους μικρότερους ανταγωνιστές τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα διαπίστωσης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης128. viii) Αντισταθμιστική ισχύς πελατών: Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις διαπραγματεύσεις λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητάς του να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές129. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφασίσει να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους παράδοσης. Συνήθως η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει μεγάλους και πολυσύνθετους πελάτες και όχι μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο. Εφόσον υφίστανται ένας ή περισσότεροι μεγάλοι αγοραστές, τούτο μπορεί να προκαλέσει ανταγωνισμό μεταξύ των μερών που κατέχουν τη συλλογική δεσπόζουσα θέση130. 3.2 ΚΑΘΕΤΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ 124 Βλ. αποφάσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.4141-Linde/BOC, παρ. 185, Μ.3972, TRW Automotive/Delphi Metal Espana, σημείο 26. 125 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 50-51. 126 Η απειλή αντιποίνων είναι πειστική μόνον εφόσον αναμένεται με αρκετή βεβαιότητα ότι, σε περίπτωση παρέκκλισης, θα ενεργοποιηθούν άμεσα οι αποτρεπτικοί μηχανισμοί. Ο.π., σημείο 52. 127 Ο.π., παρ. 56, και απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, ο.π, σημείο 218 -222 και 257. 128 Βλ. απόφαση Τ-342/99, ο.π., σκέψη 62 (τρίτη προϋπόθεση θεμελίωσης συλλογικής δεσπόζουσας θέση με βάση τη συγκεκριμένη απόφαση), Τ-342/99, ο.π., σκέψη 210επ. και 244. Βλ. τέλος απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.3820, Avnet/Memec, σκ.30. 129 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.2533, BP/EON, σημεία 128-132. 130 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.580, ABB/Daimler-Benz, παρ. 99-102. 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 3.2.1 ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 82. Συγκεντρώσεις με κάθετη διάσταση/ μη οριζόντιες συγκεντρώσεις είναι οι συγκεντρώσεις στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικά επίπεδα της αλυσίδας εφοδιασμού (π.χ. ο παραγωγός ενός συγκεκριμένου προϊόντος131 συγχωνεύεται με έναν από τους διανομείς του132, 133)134. Οι μη οριζόντιες συγκεντρώσεις δεν συνιστούν απειλή για τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, εκτός εάν η επιχείρηση που προκύπτει από τη συγκέντρωση διαθέτει σημαντική ισχύ σε μία τουλάχιστον εκ των σχετικών αγορών. Ειδικότερα, είναι μικρή η πιθανότητα διαπίστωσης προβλημάτων συντονισμένης ή μη φύσεως εάν το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας μετά τη συγκέντρωση σε καθεμία από τις σχετικές αγορές είναι κατώτερο του 30% και ο δείκτης HHI μετά τη συγκέντρωση είναι κατώτερος από 2000 μονάδες135. 83. Οι μη οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να παρεμποδίζουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό με δύο βασικούς τρόπους: όταν ενδέχεται να έχουν επιζήμια α) μη συντονισμένα αποτελέσματα (επιδράσεις στον αποκλεισμό πραγματικών ή δυνητικών ανταγωνιστών από την αγορά) και β) συντονισμένα αποτελέσματα (επιδράσεις στη δυνατότητα συντονισμού των επιχειρήσεων στη σχετική αγορά που δραστηριοποιούνται)136. 3.3 Κάθετες Επιπτώσεις μη Συντονισμένης Συμπεριφοράς 84. Μια συγκέντρωση θεωρείται ότι έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό από την αγορά όταν η πρόσβαση πραγματικών ή δυνητικών ανταγωνιστών σε προμήθειες ή αγορές εμποδίζεται ή καταργείται λόγω της συγκέντρωσης, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό την ικανότητα ή/και τα κίνητρα των εν λόγω εταιρειών να ανταγωνισθούν η μια την άλλη. Διακρίνονται δύο μορφές αποκλεισμού από την αγορά, ο αποκλεισμός από την πρόσβαση σε εισροές και ο αποκλεισμός από την πρόσβαση σε πελάτες137. 3.3.1 Αποκλεισμός ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε εισροές 85. Ο αποκλεισμός από την πρόσβαση σε εισροές ενδέχεται να αυξήσει το κόστος των ανταγωνιστών που δραστηριοποιούνται σε αγορά επόμενης βαθμίδας, περιορίζοντας την πρόσβασή τους σε σημαντικές εισροές και μπορεί να λάβει διάφορες μορφές. Κατά την αξιολόγηση της πιθανότητας ενός επιζήμιου για τον ανταγωνισμό σεναρίου αποκλεισμού 131 Ήτοι η επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδος. Ήτοι η επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδος. 133 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των μη οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον Κανονισμό Συμβουλίου για τον έλεγχο συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, της 18.10.2008 (εφεξής «Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων»), ΕΕ 18.10.2008, C-265, σελ. 6, παρ. 4. 134 Βλ. σχετικά και Π. Φώτης, Βιομηχανική Οργάνωση και Πολιτική Ανταγωνισμού, Θεωρία Βιομηχανικής Οργάνωσης, Πολιτική και Δίκαιο Ανταγωνισμού και Έλεγχος Συγκεντρώσεων, 2013, Κεφάλαιο Γ.2., Ενότητα Γ.2.4. 135 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 23-26, όπου και αναφέρεται ότι την πράξη, η Επιτροπή δεν θα ερευνά εκτενώς τέτοιου είδους συγκεντρώσεις, εκτός εάν συντρέχουν οι αναφερόμενες στην παράγραφο αυτή ειδικές περιστάσεις. 136 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 17 - 18. 137 Βλ. αναλυτικά Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 30 και επόμενες. 132 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε εισροές, εξετάζονται η ικανότητα και το κίνητρο της νέας οντότητας να αποκλείσει την πρόσβαση σε εισροές και τυχόν σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις στον ανταγωνισμό λόγω του αποκλεισμού αυτού138. Στην πράξη, οι παράγοντες αυτοί εξετάζονται συχνά μαζί, καθώς διαπλέκονται στενά μεταξύ τους. Ειδικότερα: α) Ως προς την ικανότητα της νέας οντότητας μετά τη συγκέντρωση να δημιουργήσει ουσιαστικά εμπόδια πρόσβασης σε εισροές 86. Ο αποκλεισμός ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε εισροές μπορεί να προκαλέσει προβλήματα ανταγωνισμού μόνο όταν αυτές είναι σημαντικές για την παραγωγή του τελικού προϊόντος της αγοράς επόμενης οικονομικής βαθμίδος139. Περαιτέρω, για να αποτελέσει πρόβλημα αυτός ο αποκλεισμός ανταγωνιστών, πρέπει η κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση που προκύπτει από τη συγκέντρωση να έχει σημαντική ισχύ στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδος140. Αντιθέτως, εφόσον οι εναπομείναντες παραγωγοί στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδος προσφέρουν ελκυστικά προϊόντα και έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν την παραγωγή τους σε περίπτωση περιορισμού της παραγωγής από την προερχόμενη από τη συγκέντρωση οντότητα141 ή να εφαρμόσουν άλλες αντισταθμιστικές στρατηγικές142, δεναναμένεται ότι η συγκέντρωση θα επηρεάσει τη διαθεσιμότητα εισροών και τους όρους ανταγωνισμού. β) Ως προς το κίνητρο της νέας οντότητας μετά τη συγκέντρωση να δημιουργήσει ουσιαστικά εμπόδια πρόσβασης σε εισροές 87. Το κίνητρο αποκλεισμού εξαρτάται από τον βαθμό στον οποίο ο αποκλεισμός μπορεί να είναι επικερδής, δηλαδή από το βαθμό στον οποίο εκτιμάται ότι η συγχωνευθείσα εταιρεία θα είναι σε θέση να αντισταθμίσει τα κέρδη που χάνει στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας, λόγω μείωσης των πωλήσεων εισροών σε ανταγωνιστές, με τα κέρδη που αναμένεται να αποκτήσει από πιθανή αύξηση των πωλήσεων ή των τιμών στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας143. Κατά κανόνα, όσο υψηλότερα είναι τα περιθώρια κέρδους στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας, τόσο μεγαλύτερο είναι το κέρδος που αναμένεται να αποκτήσει από την αύξηση του μεριδίου στην αγορά αυτή εις βάρος των αποκλεισμένων ανταγωνιστών144. Όσο δε μεγαλύτερα είναι τα μερίδια αγοράς της νέας οντότητας στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδος τόσο μεγαλύτερη είναι η βάση πωλήσεων, στις οποίες θα απολαμβάνει αυξημένα περιθώρια κέρδους145. 138 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 32 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 33-34. 140 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 35. 141 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 36. 142 Όπως η αλλαγή των διαδικασιών παραγωγής, ώστε να εξαρτώνται λιγότερο από τις εισροές που προμηθεύει η κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση, ή η στήριξη της εισόδου στην αγορά νέων προμηθευτών εισροών (βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 36). 143 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 40. 144 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 41. 145 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 43. 139 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 88. Περαιτέρω, το κίνητρο της ολοκληρωμένης επιχείρησης να αυξήσει το κόστος των ανταγωνιστών εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το μερίδιο της ζήτησης που μπορεί να κατακτήσει το τμήμα της κάθετα ολοκληρωμένης επιχείρησης, το οποίο δραστηριοποιείται σε αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας. Οι συνέπειες στη ζήτηση στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας θα είναι δε εντονότερες εάν η επηρεαζόμενη εισροή αντιπροσωπεύει σημαντικό ποσοστό του κόστους παραγωγής των ανταγωνιστών που δραστηριοποιούνται στην αγορά της επόμενης οικονομικής βαθμίδος ή εάν η επηρεαζόμενη εισροή αποτελεί κρίσιμο εξάρτημα στο τελικό προϊόν της αγοράς επόμενης οικονομικής βαθμίδας146. γ) Ως προς τις σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις στον ανταγωνισμό 89. Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των αποκλειόμενων από την αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας ανταγωνιστών τόσο πιθανότερο είναι να αναμένεται ότι η συγκέντρωση θα έχει ως αποτέλεσμα σημαντική αύξηση των τιμών στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας και ότι, ως εκ τούτου, θα παρακωλύσει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό σε αυτήν147. Περαιτέρω, ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός ενδέχεται να παρακωλύεται σημαντικά από την αύξηση των εμποδίων εισόδου στην αγορά για τους δυνητικούς ανταγωνιστές, ιδίως διά του μη εφοδιασμού νεοεισερχόμενων ανταγωνιστών ή του εφοδιασμού τους υπό λιγότερο ευνοϊκούς όρους. 90. Σημειωτέον ότι δεν είναι πιθανό να υπάρξουν δυσμενείς επιπτώσεις στον ανταγωνισμό εάν παραμένουν επαρκείς αξιόπιστοι ανταγωνιστές στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδος, ιδίως κάθετα ολοκληρωμένοι ή σε θέση να στραφούν σε κατάλληλες εναλλακτικές εισροές148. Συναφώς, για την αξιολόγηση της διατήρησης αποτελεσματικού ανταγωνισμού, σημαντική είναι και η τυχόν αντισταθμιστική διαπραγματευτική δύναμης των αγοραστών/πελατών ή το ενδεχόμενο η είσοδος στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας να διατηρήσει αποτελεσματικό ανταγωνισμό149. 3.3.2 Αποκλεισμός ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε πελάτες 91. Κατ’ αντιστοιχία με την αξιολόγηση του ενδεχομένου αποκλεισμού από εισροές, κατά την αξιολόγηση της πιθανότητας ενός επιζήμιου για τον ανταγωνισμό σεναρίου αποκλεισμού ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε πελάτες, εξετάζονται η ικανότητα και το κίνητρο της νέας οντότητας να αποκλείσει την πρόσβαση σε πελάτες, καθώς και τυχόν σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις αυτού του αποκλεισμού για τους καταναλωτές στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας. Ειδικότερα: α) Ως προς την ικανότητα της νέας οντότητας να δημιουργήσει εμπόδια πρόσβασης ανταγωνιστών σε πελάτες 92. Για να αποτελεί πρόβλημα ο αποκλεισμός ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε πελάτες, η κάθετη συγκέντρωση θα πρέπει να αφορά σε μια εταιρεία η οποία είναι 146 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 42. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 48 148 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 49-50. 149 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 50. 147 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σημαντικός πελάτης με μεγάλη ισχύ στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας. Εάν, αντιθέτως, υπάρχουν επαρκείς οικονομικές εναλλακτικές δυνατότητες στην αγορά αυτή ώστε οι ανταγωνιστές που δραστηριοποιούνται στη αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας να πωλήσουν την παραγωγή τους και συναφώς επαρκώς μεγάλη βάση πελατών, οι οποίοι είναι πιθανό να στραφούν σε ανεξάρτητους προμηθευτές, δεν είναι πιθανό να εγείρονται προβλήματα150. 93. Η απώλεια της ολοκληρωμένης επιχείρησης ως πελάτη είναι συνήθως λιγότερο σημαντική εάν οι αγορές της συγκεκριμένης επιχείρησης προ της συγκέντρωσης από μη ολοκληρωμένες επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν μικρό μερίδιο της διαθέσιμης βάσης πωλήσεων των εν λόγω επιχειρήσεων. Στην περίπτωση αυτή, είναι πιθανότερο να υπάρχουν επαρκείς εναλλακτικοί πελάτες151. Η ύπαρξη αποκλειστικών συμβάσεων μεταξύ της επιχείρησης που προκύπτει από τη συγκέντρωση και άλλων επιχειρήσεων επόμενης οικονομικής βαθμίδας ενδέχεται να περιορίσει την ικανότητα αντιπάλων προηγούμενου σταδίου να επιτύχουν επαρκή όγκο πωλήσεων152. 94. Εξάλλου, ένας προμηθευτής στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας ενδέχεται να συνεχίσει να λειτουργεί αποδοτικά, εάν δύναται βρει άλλες χρήσεις ή δευτερεύουσες αγορές για τις εισροές που παράγει χωρίς να επιβαρυνθεί με σημαντικά υψηλότερο κόστος153. β) Ως προς το κίνητρο της νέας οντότητας να δημιουργήσει εμπόδια πρόσβασης ανταγωνιστών σε πελάτες 95. Το κίνητρο αποκλεισμού ανταγωνιστών εξαρτάται από τον βαθμό στον οποίο ο αποκλεισμός μπορεί να είναι επικερδής, δηλαδή από το βαθμό στον οποίο εκτιμάται ότι η συγχωνευθείσα εταιρεία θα είναι σε θέση να αντισταθμίσει τα κέρδη που χάνει λόγω της τη μη προμήθειας προϊόντων από ανταγωνιστές που δραστηριοποιούνται στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας, με τα κέρδη που αναμένεται να αποκτήσει από πιθανή αύξηση των τιμών στην αγορά προηγούμενης ή επόμενης οικονομικής βαθμίδας154. Κατά κανόνα, όσο περισσότερο μπορεί να αναμένεται ότι το τμήμα της καθετοποιημένης επιχείρησης που δραστηριοποιείται στις αγορές προηγούμενης ή/και επόμενης βαθμίδος θα επωφεληθεί από τα υψηλότερα επίπεδα τιμών στις αγορές αυτές ως αποτέλεσμα της στρατηγικής αποκλεισμού, τόσο μεγαλύτερο είναι το σχετικό κίνητρο. Συναφώς, όσο μεγαλύτερο είναι το μερίδιο αγοράς της καθετοποιημένης επιχείρησης στην αγορά επόμενης 150 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 61. Βλ. ακόμα. Βλ. ακόμα ενδεικτικά απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.5933, Syngenta/ Monsanto’s SunflowerBusiness, παρ. 364 επ.., M.6396 Triton/Compo, παρ. 31. 151 Βλ. επίσης, απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.4389, WLR / BST, σημεία 33-35. 152 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 61. Τούτο δεν ισχύει εάν υφίστανται επαρκή εναλλακτικά κανάλια διανομής, βλ. ενδεικτικά απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής COMP/M.4047, Aviva/ArkLife, παρ. 22. 153 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 66. 154 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 68. 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ βαθμίδος τόσο ευρύτερη είναι η βάση πωλήσεων, επί της οποίας θα επωφεληθεί από τυχόν αυξημένα περιθώρια κέρδους. 96. Σημειωτέον ότι στο πλαίσιο της αξιολόγησης, εξετάζονται και συνεκτιμώνται και παράγοντες που ενδέχεται να μειώσουν, ή ακόμη και να καταργήσουν, τα εν λόγω κίνητρα155. γ) Ως προς τις σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις στον ανταγωνισμό 97. Μια συγκέντρωση ενδέχεται να παρεμποδίζει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας μόνον όταν ένα αρκετά μεγάλο μερίδιο της παραγωγής στην αγορά αυτή επηρεάζεται από τη μείωση εσόδων που προκύπτει από την κάθετη συγκέντρωση. Εάν παραμένουν ανταγωνιστές που δραστηριοποιούνται στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας οι οποίοι δεν επηρεάζονται, ο ανταγωνισμός από τις εν λόγω επιχειρήσεις ενδέχεται να επαρκεί για την αποφυγή της αύξησης των τιμών στην αγορά αυτή και, κατ’ επέκταση, στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας156. 98. Σημειωτέον ότι και στο πλαίσιο αυτής της παραμέτρου, αξιολογούνται τυχόν αντισταθμιστικοί παράγοντες, όπως η παρουσία αγοραστών με διαπραγματευτική δύναμη ή το ενδεχόμενο η είσοδος νέων εταιρειών να διατηρήσει αποτελεσματικό ανταγωνισμό στις αγορές προηγούμενης ή επόμενης οικονομικής βαθμίδας. Επιπλέον, οι συνέπειες για τον ανταγωνισμό πρέπει να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα των αποτελεσματικοτήτων που τεκμηριώνονται από τα συμμετέχοντα στη συγκέντρωση μέρη157. 3.4 Κάθετες επιπτώσεις συντονισμένης συμπεριφοράς 99. Μια κάθετη συγκέντρωση ενδέχεται να διευκολύνει τις επιχειρήσεις στις αγορές προηγούμενης ή επόμενης βαθμίδας να συμφωνήσουν στους όρους συντονισμού. Για παράδειγμα, όταν μία κάθετη συγκέντρωση συνεπάγεται αποκλεισμό από την αγορά οδηγεί στη μείωση του αριθμού των αποτελεσματικών ανταγωνιστών. Εξάλλου, οι κάθετες συγκεντρώσεις ενδέχεται να αυξήσουν το βαθμό συμμετρίας μεταξύ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά. Ομοίως, η κάθετη ολοκλήρωση ενδέχεται να αυξήσει το επίπεδο διαφάνειας στην αγορά διευκολύνοντας το συντονισμό μεταξύ των επιχειρήσεων που έχουν απομείνει στην αγορά158. 100. Για να είναι βιώσιμος ο συντονισμός πρέπει να πληρούνται τρεις βασικές προϋποθέσεις159:
- i)Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να ελέγχουν σε επαρκή βαθμό την τήρηση των όρων του συντονισμού, αυξάνοντας για παράδειγμα το επίπεδο διαφάνειας της αγοράς μεταξύ τους μέσω της πρόσβασης σε ευαίσθητες πληροφορίες που αφορούν ανταγωνιστές ή διευκολύνοντας την παρακολούθηση των τιμών. Πρόβλημα αύξησης της διαφάνειας της αγοράς ενδέχεται να 155 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 71. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 74. 157 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 76, 77. 158 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 79 -85. 159 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 81. 156 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ανακύψει εάν το επίπεδο διαφάνειας είναι μεγαλύτερο στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας από ό,τι στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδας π.χ. όταν οι τιμές για τους τελικούς καταναλωτές είναι δημόσια γνωστές, ενώ οι συναλλαγές στην ενδιάμεση αγορά είναι εμπιστευτικές. Η κάθετη ολοκλήρωση ενδέχεται να παράσχει στους παραγωγούς που δραστηριοποιούνται στην αγορά προηγούμενης βαθμίδας τον έλεγχο επί των τελικών τιμών επιτρέποντας με τον τρόπο αυτό να παρακολουθούν τις παρεκκλίσεις αποτελεσματικότερα160.
- ii)Πρέπει να υπάρχουν αξιόπιστοι αποτρεπτικοί μηχανισμοί που μπορούν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση παρέκκλισης. Για παράδειγμα, μια κάθετα ολοκληρωμένη εταιρεία ενδέχεται να είναι σε θέση να επιβάλει αποτελεσματικότερα κυρώσεις σε αντίπαλες εταιρείες που επιλέγουν να παρεκκλίνουν από τους όρους συντονισμού, επειδή είναι κρίσιμος πελάτης ή προμηθευτής τους161. iii) Οι αντιδράσεις τρίτων, όπως υφισταμένων και μελλοντικών ανταγωνιστών που δεν συμμετέχουν στον συντονισμό, καθώς και πελατών, δεν θα πρέπει να είναι ικανές να θέσουν σε κίνδυνο τα προσδοκώμενα αποτελέσματα του συντονισμού162. 4. ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΝΩΠΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ 101. Ο κλάδος των γαλακτοκομικών προϊόντων κατέχει σημαντική θέση στον ευρύτερο κλάδο των τροφίμων και περιλαμβάνει αρκετές αγορές τροφίμων, οι οποίες αντιστοιχούν σε μία μεγάλη ποικιλία τελικών προϊόντων με κύρια συστατική βάση το νωπό γάλα. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα κατατάσσονται στα βασικότερα είδη διατροφής για τους καταναλωτές και ως εκ τούτου παρουσιάζουν σχετικά χαμηλή ελαστικότητα ως προς την τιμή και το διαθέσιμο εισόδημά τους. Οι επιλογές των καταναλωτών μεταξύ των εμπορικών σημάτων που διατίθενται στην αγορά επηρεάζονται κυρίως από την τιμή, από την ύπαρξη ανταγωνιστικών/υποκατάστατων προϊόντων, καθώς και από άλλους παράγοντες, όπως η γεύση, η ποιότητα, η διάρκεια χρήσης των προϊόντων κ.λπ.163. 102. Οι διατάξεις τόσο του Κώδικα Τροφίμων και Ποτών164 όσο και του π.δ. 113/9.6.1999165, όπως τροποποιήθηκε με το ν. 4254/2014166, ορίζουν ρητά, μεταξύ άλλων, τις κατηγορίες των γαλακτοκομικών προϊόντων και τις επιτρεπτές συνθήκες παραγωγής, συντήρησης, συσκευασίας και μεταφοράς αυτών. Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Κώδικα Τροφίμων και Ποτών167, «νωπό 160 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 86, 87. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 88. 162 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 89, 90. 163 Βλ. σχετ. Κλαδική Μελέτη της ICAP με θέμα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Νοέμβριος 2020. 164 Βλ. Υ.Α. 1100/1987, Κωδικοποίηση και μεταγλώττιση των διατάξεων του Κώδικα Τροφίμων και Ποτών. (ΦΕΚ Β 788/31-12-1987), όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει και βρίσκεται διαθέσιμος στην ιστοσελίδα https://www.aade.gr/polites/ypiresies-himeioy/trofima-ylika-se-epafi-me-trofima/himeio/kodikas-trofimon-kaipoton . 165 «Τροποποίηση των διατάξεων του από 2/16.5.1959 β.δ/τος “περί κτηνιατρικού υγειονομικού ελέγχου του γάλακτος”» (ΦΕΚ 115 Α'/9.6.1999). 166 Βλ. σχετ. ν. 4254/2014 «Μέτρα στήριξης και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στο πλαίσιο εφαρμογής του ν. 4046/2012 και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 85/7.4.2014), υποπερ. 2α της υποπαρ. ΣΤ8 της παρ. ΣΤ του πρώτου άρθρου με θέμα «Άρση εμποδίων στον ανταγωνισμό στον κλάδο της επεξεργασίας τροφίμων Ρυθμίσεις γαλακτοκομικών προϊόντων». 167 Υ.Α. 1100/1987, άρθρο 80. 161 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ γάλα νοείται το γάλα που εκκρίνεται από τους μαστικούς αδένες μιας ή περισσοτέρων αγελάδων, προβατινών, αιγών ή βουβαλίδων, το οποίο δεν έχει θερμανθεί πέραν των 40 οC, ούτε έχει υποβληθεί σε επεξεργασία με ισοδύναμο αποτέλεσμα». Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει το γάλα που «διατίθεται στην κατανάλωση χωρίς καμιά άλλη επεξεργασία, εκτός από τη διήθηση και την ψύξη καθώς και την oμoιoγενoπoίηση», κάτω από συγκεκριμένες προδιαγραφές υγιεινής και χημικής σύστασης. Επίσης, σύμφωνα με τον Κώδικα Τροφίμων και Ποτών, με τον όρο «γάλα» απλά, χωρίς να συνοδεύεται αυτό από κάποιο επίθετο, νοείται αποκλειστικά και μόνο το γάλα, το οποίο προέρχεται από αγελάδα, είναι νωπό, πλήρες, δεν έχει υποστεί αφυδάτωση ή συμπύκνωση και δεν περιέχει άλλες ύλες που έχουν προστεθεί από έξω. Όλοι οι άλλοι τύποι γάλακτος, εφόσον δεν προέρχονται από αγελάδα, πρέπει να χαρακτηρίζονται με έναν από τους όρους «κατσίκας», «προβάτου», «βουβάλου» ή «ανάμικτο προβάτου κατσίκας». 103. Επίσης, με τις διατάξεις του ν. 4492/2017168 ορίζεται, μεταξύ άλλων, ότι η επισήμανση της προέλευσης του γάλακτος και του γάλακτος ως συστατικού στα γαλακτοκομικά προϊόντα, προσυσκευασμένα ή μη, που αναφέρονται στο Παράρτημα ΙΙ του εν λόγω νόμου, είναι υποχρεωτική και περιλαμβάνει τις εξής ενδείξεις: α) «χώρα αρμέγματος»: το όνομα της χώρας όπου έγινε το άρμεγμα, β) «χώρα επεξεργασίας»: το όνομα της χώρας όπου έγινε η επεξεργασία του γάλακτος, γ) «χώρα συσκευασίας»: το όνομα της χώρας όπου έγινε η συσκευασία του προϊόντος. 104. Όσον αφορά τη διάκριση των αγορών προμήθειας νωπού γάλακτος στις υπ’ αριθ. 650/2017169, 697/2019170 και 726/2021171 αποφάσεις της ΕΑ επισημαίνεται ότι κάθε μια εκ των αγορών αυτών, ανάλογα με το είδος τους (π.χ. αγελαδινό, πρόβειο, γίδινο, κ.λπ.), θα μπορούσε να αφορά σε διακριτή αγορά, δεδομένου των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε κατηγορίας γάλακτος, όπως για παράδειγμα την εποχικότητά τους και την κατά προορισμό τελική χρήση τους (π.χ. εμφιάλωση, τυροκόμιση, παραγωγή γιαούρτης). Τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά κάθε είδους γάλακτος καθιστούν έκαστη κατηγορία μη εναλλάξιμη, τουλάχιστον για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων. 105. Αναφορικά με την οριοθέτηση της γεωγραφικής αγοράς για την προμήθεια και συλλογή νωπού γάλακτος και λαμβάνοντας υπόψη και τις υπ’ αριθ. 515/VI/2011172, 598/2014173, 168 Βλ. άρ. 5 του ν. 4492/2017 (ΦΕΚ Α’ 156/18.10.2017) «Διακίνηση και εμπορία νωπών και ευαλλοίωτων αγροτικών προϊόντων και άλλες διατάξεις», όπως ισχύει. 169 Απόφαση επί της προηγούμενης γνωστοποίησης της απόκτησης κοινού ελέγχου της εταιρείας «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ - ΜΕΒΓΑΛ - ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» από την εταιρεία «ΔΕΛΤΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» και την Οικογένεια Χατζάκου. 170 Απόφαση επί της αξιολόγησης της δέσμευσης Α.1 – Α.1.1 που προβλέπεται στην Απόφαση 650/2017 της Επιτροπής Ανταγωνισμού και των συνθηκών ανταγωνισμού στην αγορά νωπού αγελαδινού γάλακτος. 171 Απόφαση επί της αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας της δέσμευσης A.1 – Α.1.1 που προβλέπεται στις Αποφάσεις 650/2017 και 697/2019 της Επιτροπής Ανταγωνισμού και των συνθηκών ανταγωνισμού στην αγορά νωπού αγελαδινού γάλακτος 172 Βλ. αναλυτικότερα παρ. 34-42 αυτής. 173 Aπόφαση επί της προηγούμενης γνωστοποίησης συγκέντρωσης κατ’ άρθρο 6 παρ. 1-3 του ν. 3959/2011 της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «ΔΕΛΤΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε σχέση με την απόκτηση ελέγχου της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ-ΜΕΒΓΑΛ-ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ». 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 650/2017174, 697/2019175 και 726/2021176 αποφάσεις της ΕΑ προκρίνεται η οριοθέτηση μιας ευρύτερης σχετικής γεωγραφικής αγοράς με εθνική διάσταση ή τουλάχιστον μιας σχετικής γεωγραφικής αγοράς που εκτείνεται σε περισσότερες περιφέρειες της χώρας ή ακόμη και στην ηπειρωτική Ελλάδα στο σύνολό της, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως α) την τεχνική δυνατότητα μεταφοράς του νωπού γάλακτος στα εργοστάσια μεταποίησης με κάλυψη μεγάλης χιλιομετρικής απόστασης, β) τη δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ τουλάχιστον όμορων νομών, γ) τη σημαντικότητα για τον Έλληνα καταναλωτή της προέλευσης του γάλακτος και δ) το γεγονός ότι η τιμή νωπού γάλακτος διαμορφώνεται με ομοιογενή εν γένει κριτήρια σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα, με την επιφύλαξη του παράγοντος κόστους μεταφοράς και της δραστηριοποίησης γαλακτοβιομηχανιών συνεταιριστικού χαρακτήρα σε ορισμένες περιφέρειες/νομούς της χώρας. 4.1 ΔΟΜΗ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΝΩΠΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ 106. Κατά τα γνωστοποιούντα μέρη177, οι σχετικές αγορές προμήθειας γάλακτος που αφορά η συγκέντρωση είναι οι εξής: 1. Η αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος, η οποία σύμφωνα με τις υπ’ αριθ. 650/2017178, 697/2019179 και 726/2021180 αποφάσεις της ΕΑ, διακρίθηκε περαιτέρω σε κάθε μια εκ των ακόλουθων αγορών, ανάλογα με το είδος τους: 1.1. του αγελαδινού νωπού γάλακτος, 1.2. του πρόβειου νωπού γάλακτος, 1.3. του γίδινου νωπού γάλακτος. 107. Το νωπό γάλα παράγεται σε κτηνοτροφικές μονάδες και συλλέγεται από μονάδες μεταποίησης ή/και εμπορίας, μονάδες τυποποίησης - συσκευασίας γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και από παραγωγούς - κτηνοτρόφους που μεταποιούν το γάλα της κτηνοτροφικής τους εκμετάλλευσης. Οι πηγές προμήθειας νωπού γάλακτος είναι: απευθείας από παραγωγούς, από ενώσεις ή/και συλλόγους παραγωγών, από συνεταιρισμούς και από ιδιόκτητες φάρμες, από εισαγωγές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να πραγματοποιηθούν και αγοραπωλησίες μεταξύ των γαλακτοβιομηχανιών. 108. Η συλλογή του γάλακτος διενεργείται σε καθημερινή βάση από τις ατομικές δεξαμενές ψύξης του γάλακτος (παγολεκάνες) των παραγωγών181. Λαμβάνεται δείγμα γάλακτος από την παγολεκάνη του κάθε παραγωγού ξεχωριστά, πριν τοποθετηθεί το γάλα στα ισόθερμα βυτία της κάθε εταιρείας, όπου και ζυγίζεται. Στη συνέχεια, το γάλα μεταφέρεται στο εργοστάσιο, όπου υπόκειται σε εργαστηριακούς ελέγχους και υποβάλλεται στις απαραίτητες διεργασίες (όπως παστερίωση και ομογενοποίηση, για να απαλλαχθεί από τους παθογόνους οργανισμούς), 174 Ο.π., υπ. 140. Ο.π., υπ. 141. 176 Ο.π., υπ. 142. 177 Βλ.σελ. 44 του Εντύπου Γνωστοποίησης. 178 Ο.π., υπ. 145. 179 Ο.π., υπ. 146. 180 Ο.π., υπ. 147. 181 Οι οποίες συνήθως τους παραχωρούνται με χρησιδάνειο από την εκάστοτε εταιρεία. 175 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προκειμένου να παραχθεί το τελικό προϊόν διατηρώντας τα θρεπτικά συστατικά του αναλλοίωτα182. 109. Στην αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος (αγελαδινού, πρόβειου και γίδινου) δραστηριοποιούνται τόσο η ΔΕΛΤΑ και η ΜΕΒΓΑΛ, όσο και η ΔΩΔΩΝΗ ως αγοραστές. Η ΔΕΛΤΑ διαθέτει […]183. Οι μονάδες συλλογής γάλακτος για τη ΜΕΒΓΑΛ βρίσκονται στο εργοστάσιο της εταιρείας στα Κουφάλια Θεσσαλονίκης […]184. Η ΔΩΔΩΝΗ έχει […]. Το γάλα που συλλέγεται από τα σημεία παραγωγής γάλακτος, […]185. 4.1.1 ΔΟΜΗ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΝΩΠΟΥ ΑΓΕΛΑΔΙΝΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ 110. Επισημαίνεται προκαρκτικά ότι στο πλαίσιο της ΕΑ 650/2017 οι ΔΕΛΤΑ – ΜΕΒΓΑΛ ανέλαβαν δεσμεύσεις ως προς την αγορά προμήθειας νωπού αγελαδινού γάλακτος, με στόχο, αφενός την ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης των γαλακτοπαραγωγών έναντι της νέας οντότητας και αφετέρου τη διασφάλιση της πρόσβασης των ανταγωνιστών της νέας οντότητας στις αγορές επόμενου σταδίου σε επαρκείς ποσότητες πρώτης ύλης με ανταγωνιστικούς όρους. Ειδικότερα, σύμφωνα με τις εν λόγω δεσμεύσεις: Πρώτον, η αγορά από μέρους έκαστης των εταιριών ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΕ και ΜΕΒΓΑΛ ΑΕ (απευθείας ή μέσω τρίτων) από κάθε παραγωγό γάλακτος - κτηνοτρόφο που έχει συνεργασία με τα μέρη κατά την έναρξη ισχύος της δέσμευσης ανά τους Νομούς του Διαμερίσματος της Μακεδονίας, Σερρών, Κιλκίς, Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Κοζάνης, Πέλλας, Φλώρινας, Καβάλας και τον Νομό Ξάνθης, καθώς και τους όμορους Νομούς Γρεβενών, Πιερίας και Χαλκιδικής θα γίνεται με ελάχιστη εγγυημένη τιμή κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στην Απόφαση και για το εκεί οριζόμενο χρονικό διάστημα186, όπως αυτό παρατάθηκε έως τις 20.10.2021 δυνάμει των υπ’ αριθ. 697/2019 και 726/2021 Αποφάσεων ΕΑ. Οι εν λόγω νομοί προσδιορίστηκαν βάσει του υψηλού αθροιστικού μεριδίου απορρόφησης νωπού αγελαδινού γάλακτος που διαθέτουν οι ΔΕΛΤΑ-ΜΕΒΓΑΛ στη Μακεδονία και τη Κεντρική Μακεδονία, δηλαδή τις περιοχές της ελληνικής επικράτειας με το μεγαλύτερο όγκο παραγωγής. Περαιτέρω, σε επίπεδο ελληνικής επικράτειας, ορίστηκε ότι η συνεργασία με τους παραγωγούς γάλακτος - κτηνοτρόφους θα γίνεται στο πλαίσιο των γενικών συναλλακτικών σχέσεων και συνηθειών, ενώ οι συμφωνίες που έχουν συναφθεί ή που θα συναφθούν με τους παραγωγούς γάλακτος -κτηνοτρόφους, δεν θα υπερβαίνουν την ετήσια διάρκεια, δεν θα περιέχουν όρο αποκλειστικότητας και υπέρμετρα επαχθείς όρους για την παροχή εγγυήσεων (όπως, ενδεικτικά, εγγραφή προσημειώσεων σε ακίνητα των παραγωγών ή / και των εγγυητών τους, λήψη λευκών συναλλαγματικών κ.λπ.)187. Διευκρινίζεται ότι αμφότερες οι συμμετέχουσες στην παρούσα συγκέντρωση εταιρείες VENETIKO και SIF, αναγνώρισαν ότι «οι εν λόγω δεσμεύσεις θα καταλαμβάνουν μετά την ολοκλήρωση της γνωστοποιηθείσας συναλλαγής αφενός όλες τις εταιρείες που ελέγχονται από επενδυτικά κεφάλαια τα οποία 182 Στην περίπτωση που μεσολαβεί σταθμός συλλογής, το γάλα ελέγχεται εκεί, ψύχεται, διυλίζεται και αποθηκεύεται προσωρινά, μέχρι την αποστολή του στα εργοστάσια. 183 Βλ. σχετ. το Παράρτημα Τ του Εντύπου Γνωστοποίησης. 184 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 6043/1.7.2020 επιστολή της ΜΕΒΓΑΛ. 185 Βλ. σχετ. το Παράρτημα Τ του Εντύπου Γνωστοποίησης. 186 Βλ. διατακτικό σημεία Α.1 (Α.1.1. – Α.1.4) και Α.2. 187 Βλ. διατακτικό σημεία Α.3 και Α.4. 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαχειρίζεται ή συμβουλεύει η CVC και αφετέρου όλες τις εταιρείες του ομίλου SIF»188. 111. Το νωπό γάλα είναι ομογενοποιημένο προϊόν189, για το οποίο δεν υπάρχουν υποκατάστατα (τουλάχιστον για τις περισσότερες χρήσεις του). «Το μεγαλύτερο ποσοστό της χρήσης του αγελαδινού γάλακτος ως πρώτη ύλη αφορά στην κατηγορία του παστεριωμένου γάλακτος ανερχόμενο στο […]%, για το 2020. Για το ίδιο χρονικό διάστημα, ακολουθούν τα γιαούρτια με ποσοστό της τάξης του […]% και το γάλα υψηλής θερμικής επεξεργασίας (ή υψηλής παστερίωσης) με ποσοστό […]%.». Πίνακας 2: Κατανομή της χρήσης νωπού αγελαδινού γάλακτος, 2018-2020 Συμμετοχή κατά χρήση: 2018 2019 2020 Γάλα Παστεριωμένο (φρέσκο) Γάλα Συμπυκνωμένο Γάλα Υψηλής Θερμικής Επεξεργασίας Γιαούρτια και Οξυνισθέντα Γάλατα […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Τυριά Λοιπά Προϊόντα (επιδόρπια, ροφήματα, κρέμα-βούτυρο) Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων Ε.Λ.ΓΟ. - ΔΗΜΗΤΡΑ 112. Το 2020, ο κύριος όγκος των αγορών νωπού αγελαδινού γάλακτος πραγματοποιήθηκε απευθείας από παραγωγούς και για τις τρεις επιχειρήσεις (ΔΕΛΤΑ: […]%, ΜΕΒΓΑΛ: […]% και ΔΩΔΩΝΗ 64%), όπως παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα. Πίνακας 3: Αγορές σε νωπό αγελαδινό γάλα (σε τόνους) των συμμετεχουσών εταιρειών για το 2020 ΔΕΛΤΑ Συνολική ποσότητα συλλ. αγελαδινού γάλακτος: % […] ΜΕΒΓΑΛ % ΔΩΔΩΝΗ % […] […] - Ιδιόκτητες Φάρμες - Συνεργάτες - Απευθείας από παραγωγούς - Εισαγωγές - Άλλο, π.χ. άλλη εταιρεία του κλάδου […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις 113. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που δόθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Ο. - ΔΗΜΗΤΡΑ190, για το έτος 2020, η ΔΕΛΤΑ συνέλεξε αγελαδινό γάλα από 21 νομούς της χώρας, η ΜΕΒΓΑΛ από 6 νομούς191 και η ΔΩΔΩΝΗ από 6 νομούς επίσης. Σύμφωνα με τα ανωτέρω στοιχεία, οι δραστηριότητες των μερών στην αγορά προμήθειας νωπού αγελαδινού γάλακτος 188 Βλ. επιστολή με αριθ.πρωτ. 6272/22.7.2021. Με εξαίρεση τη διάκριση μεταξύ γάλακτος και οργανικού (βιολογικού) γάλακτος. 190 Βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. 5956/12.7.2021 και 6016/13.7.2021 επιστολές του ΕΛ.Γ.Ο. - ΔΗΜΗΤΡΑ. 191 Η ΔΕΛΤΑ και η ΜΕΒΓΑΛ είχαν το 2020 κοινή παρουσία σε 5 νομούς (Θεσσαλονίκης, Κιλκίς, Ξάνθης, Πέλλας και Χαλκιδικής). 189 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επικαλύπτονται μόνο στο νομό Λάρισας, με συνδυασμένο μερίδιο αγοράς κάτω του 8% ([…]%192 η ΔΕΛΤΑ/ ΜΕΒΓΑΛ και […]% η ΔΩΔΩΝΗ). Όπως παρουσιάζεται στον κατωτέρω πίνακα το 2018 δεν υπήρχε επικάλυψη σε κανένα νομό μεταξύ των ΔΕΛΤΑ/ ΜΕΒΓΑΛ και ΔΩΔΩΝΗ, ενώ το 2019 παρατηρήθηκε κοινή παρουσία των μερών σε 3 νομούς, ήτοι στο νομό Βοιωτίας ([…]% η ΔΕΛΤΑ/ ΜΕΒΓΑΛ και […]% η ΔΩΔΩΝΗ), στο νομό Θεσσαλονίκης ([…]% η ΔΕΛΤΑ/ ΜΕΒΓΑΛ και […]% η ΔΩΔΩΝΗ) και στο νομό Λάρισας ([…]% η ΔΕΛΤΑ και […]% η ΔΩΔΩΝΗ). Πίνακας 4: Μερίδια εισκομίσεων αγελαδινού νωπού γάλακτος στους νομούς με κοινή παρουσία των ΔΕΛΤΑ/ΜΕΒΓΑΛ και ΔΩΔΩΝΗ […] […] […] […] […] […] ΔΩΔΩΝΗ […] […] […] […] […] ΜΕΒΓΑΛ ΛΑΡΙΣΑΣ ΕΛΛ. ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ […] ΔΕΛΤΑ ΘΕΣ/ΚΗΣ 2020 ΔΩΔΩΝΗ […] […] […] […] […] ΒΟΙΩΤΙΑΣ ΜΕΒΓΑΛ ΔΕΛΤΑ 2019 ΔΩΔΩΝΗ ΜΕΒΓΑΛ ΔΕΛΤΑ 2018 […] […] […] […] […] […] Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων Ε.Λ.ΓΟ. - ΔΗΜΗΤΡΑ 114. Συνολικά στην ελληνική επικράτεια, για το έτος 2020, η ΔΕΛΤΑ απορρόφησε περίπου το […]% του νωπού αγελαδινού γάλακτος, η ΜΕΒΓΑΛ193 περίπου το […]% και η ΔΩΔΩΝΗ περίπου το […] (έναντι περίπου […]%, […]% και […]% αντίστοιχα για το 2018 και περίπου […]%, […]% και […]% αντίστοιχα για το 2019) φτάνοντας αθροιστικά στο 26,18% στο σύνολο των γαλακτοβιομηχανιών (έναντι περίπου 34% και 29% αντίστοιχα για το 2018 και 2019). Επισημαίνεται ότι εκ των δώδεκα