← Ελλάδα

1939-decision-611-2015

ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡΙΘ. 611/2015 Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΤΜΗΜΑ Συνεδρίασε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου του κτιρίου των γραφείων της, επί της οδού Κότσικα 1Α, Αθήνα, την 5η Μαΐου 2015, ημέρα Τρίτη και ώρα 10:00, με την εξής σύνθεση: Πρόεδρος: Δημήτριος Κυριτσάκης Μέλη: Βικτωρία Μερτικοπούλου, Δημήτριος Δανηλάτος και Ιωάννης Αυγερινός Γραμματέας: Ηλιάνα Κούτρα. Θέμα της συνεδρίασης: Λήψη απόφασης επί της προηγούμενης γνωστοποίησης, σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 3959/2011, που αφορά στην απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου επί του δικαιώματος διοργάνωσης και διεξαγωγής του αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος στην Ελλάδα από την εταιρία με την επωνυμία «ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ Α.Ε.» και το διακριτικό τίτλο «ΟΠΑΠ Α.Ε.» Πριν την έναρξη της συζητήσεως, ο Πρόεδρος, όρισε Γραμματέα της υπόθεσης την υπάλληλο, Ηλιάνα Κούτρα, με αναπληρώτρια την Ευγενία Ντόρντα. Τον νομίμως ορισθέντα εισηγητή της υπόθεσης κ. Νικολαΐδη, ο οποίος παραιτήθηκε την 28/04/2015 και λόγω εκτάκτου κωλύματος της έτερης εισηγήτριας κας Ντέκα, αναπληρώνει σύμφωνα με το άρθρο 12.2 του Ν.3959/2011 και το άρθρο 2.4 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης Επιτροπής Ανταγωνισμού, δυνάμει της από 30/04/2015 απόφασης της Ολομέλειας ΕΑ κατά την 33η συνεδρίασή της, η εισηγήτρια κα Βικτωρία Μερτικοπούλου. Στη συνεδρίαση η νομίμως κλητευθείσα γνωστοποιούσα εταιρία «ΟΠΑΠ Α.Ε.» παραστάθηκε διά των πληρεξουσίων δικηγόρων Αναστασίας Κετεντζόγλου και Αναστασίου Τόμτση. Επίσης, ως τρίτες, παραστάθηκαν: α) η εταιρία ΙΝΤΡΑΛΟΤ Α.Ε. ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΥΧΕΡΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ και β) η ένωση εταιριών «Intralot (SPV No. 1 Limited) και «Intralot (SPV No. 2 Limited) δια των πληρεξουσίων δικηγόρων Μιχαήλ Μαρίνου, Αθανασίου Χρονά και Ευάγγελου Λιάσκου. Οι εταιρίες αυτές κατέθεσαν υπομνήματα τρίτων, σύμφωνα με το άρθρο 23 παρ. 3 του Κανονισμού Λειτουργίας  Η παρούσα απόφαση εκδίδεται σε δύο επιπλέον εκδόσεις με τα διακριτικά: 1) Έκδοση για το ΦΕΚ, 2) Έκδοση για την εταιρία ΟΠΑΠ ΑΕ. Από τις παραπάνω εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 54 Β΄/16.1.2013). Όπου ήταν δυνατό τα στοιχεία που παραλείφθηκαν αντικαταστάθηκαν με ενδεικτικά ποσά και αριθμούς ή με γενικές περιγραφές (εντός […]). ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ και Διαχείρισης της Ε.Α. (ΦΕΚ/54/Β/16.1.2013) κατά των εταιριών «OPAP Investment Limited» και της «ΟΠΑΠ Α.Ε.» και κατά της εξεταζόμενης συγκέντρωσης με ημερομηνία κατάθεσης 22/4/2015 (αριθ. πρωτ. 176 και 177) και ζήτησαν από την Επιτροπή: α) να κληθούν να παραστούν κατά την προφορική ακρόαση της άνω συγκέντρωσης και να υποβάλλουν διευκρινιστικά υπομνήματα και στοιχεία και β) να απαγορευθεί η συγκέντρωση, άλλως να αναληφθούν από την ΟΠΑΠ ΑΕ δεσμεύσεις. Η Επιτροπή σε Τμήμα, μετά από διάσκεψη επί των ως άνω αιτημάτων, αποφάσισε ομόφωνα βάσει του Κανονισμού, ότι θεμελιώνουν έννομο συμφέρον οι παρεμβαίνουσες και επομένως, μπορεί να παρασταθούν κατά την ακροαματική διαδικασία, με τα εξής και μόνο δικαιώματα: α) να απευθύνουν ερωτήσεις στους εκπροσώπους της ΟΠΑΠ ΑΕ, οι οποίοι μπορεί να αρνηθούν να απαντήσουν αν οι ερωτήσεις ανάγονται σε θέματα απορρήτου και β) να παραλάβουν τα πρακτικά της διαδικασίας στην έκταση που θα περιλαμβάνει την εισήγηση, όπως θα αναγνωσθεί με τα μη απόρρητα στοιχεία κατά την ακροαματική διαδικασία, και στη συνέχεια θα αποχωρήσουν. Στην αρχή της συζήτησης, ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στην Εισηγήτρια, Βικτωρία Μερτικοπούλου, η οποία ανέπτυξε συνοπτικά την υπ’ αριθμ. πρωτ. 2399/ 17.04.2015 γραπτή Εισήγηση επί της κρινόμενης υπόθεσης και πρότεινε, για τους λόγους που αναφέρονται αναλυτικά στην Εισήγηση, να εγκριθεί η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση. Κατόπιν το λόγο έλαβαν οι πληρεξούσιοι δικηγόροι και ο νόμιμος εκπρόσωπος της γνωστοποιούσας, καθώς και οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των παρεμβαινόντων, οποίοι τοποθετήθηκαν επί της εισηγήσεως, ανέπτυξαν τις απόψεις τους, έδωσαν διευκρινίσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα Μέλη του Τμήματος. Οι παρεμβαίνοντες μετά την τοποθέτησή τους επί της εισηγήσεως και την υποβολή ερωτήσεων προς τους εκπροσώπους της γνωστοποιούσας εταιρίας, αποχώρησαν από την αίθουσα, αφού έλαβαν προθεσμία τριών ημερών για την κατάθεση συμπληρωματικού υπομνήματος μετά την παραλαβή των πρακτικών. Η συζήτηση συνεχίσθηκε με τους εκπροσώπους της εταιρίας ΟΠΑΠ ΑΕ, οι οποίοι απάντησαν και σε ερωτήσεις που ανάγονται σε θέματα απορρήτου και με την ολοκλήρωση της συζήτησης ζήτησαν και έλαβαν προθεσμία τριών ημερών μετά την παραλαβή των πρακτικών για την κατάθεση συμπληρωματικού υπομνήματος. Το Τμήμα Επιτροπής συνήλθε σε διάσκεψη την 18η Μαΐου 2015 (ημέρα Δευτέρα και ώρα 10:00), επί της ως άνω υπόθεσης, στην ως άνω αίθουσα συνεδριάσεων του 1ου ορόφου των Γραφείων της, με τη συμμετοχή της Εισηγήτριας Βικτωρίας Μερτικοπούλου, η οποία δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία και, αφού έλαβε υπόψη του τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, την Εισήγηση, τις απόψεις που διατύπωσαν η γνωστοποιούσα εταιρία και οι παρεμβαίνοντες κατά την ακροαματική διαδικασία, καθώς και τα όσα ανέφεραν στα υπομνήματά τους, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1 H ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ

  1. Την 1.12.2014, με το υπ’ αριθμ. πρωτ. 8610 έγγραφο, η εταιρία με την επωνυμία «ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ Α.Ε.» (εφεξής και «ΟΠΑΠ» ή «γνωστοποιούσα») υπέβαλε έντυπο συνοπτικής γνωστοποίησης στην Επιτροπή Ανταγωνισμού (εφεξής και «ΕΑ»), σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, σχετικά με την απόκτηση του αποκλειστικού ελέγχου επί του δικαιώματος οργανώσεως και διεξαγωγής ιπποδρομιών, διοργάνωσης και διεξαγωγής ιπποδρομιακού στοιχήματος και συναφών δραστηριοτήτων (εφεξής και «Δικαίωμα», όπως αναλύεται κατωτέρω) για 20 έτη, μέσω της παραχώρησής του από την ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία «Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Ελληνικού Δημοσίου Α.Ε.» (εφεξής και «ΤΑΙΠΕΔ»), κατόπιν διεθνούς πλειοδοτικού διαγωνισμού.
  2. Ο εν λόγω διαγωνισμός προκηρύχθηκε την 29η.8.2014 και συμμετείχε σε αυτόν, μεταξύ άλλων, η εταιρία «OPAP Investment Limited» (εφεξής και «OPAP Inv»), η οποία είναι 100% θυγατρική της ΟΠΑΠ. Την 30η.10.2014 το ΤΑΙΠΕΔ ανακήρυξε την OPAP Inv ως τελικό επιλεγέντα επενδυτή, εφόσον προσέφερε συνολικό οικονομικό τίμημα που ανέρχεται σε €40.501.
  3. Η απόκτηση του Δικαιώματος θα γίνει μέσω σύμβασης παραχώρησης (εφεξής και «Σύμβαση Παραχώρησης» ή «Σύμβαση»), η οποία θα συναφθεί μεταξύ της ανώνυμης εταιρίας ειδικού σκοπού με την επωνυμία «ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Ανώνυμη Εταιρία» και το διακριτικό τίτλο «ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ Α.Ε.» (εφεξής και «Παραχωρησιούχος»), που έχει συστήσει η OPAP Inv2, και του ΤΑΙΠΕΔ.
  4. Σημειώνεται ότι, μέχρι τη δημοσίευση του ν. 4111/20133, το Δικαίωμα είχε διατεθεί από το Ελληνικό Δημόσιο στην εταιρία με την επωνυμία «Οργανισμός Διεξαγωγής Ιπποδρομιών Ελλάδος Α.Ε.» (εφεξής και «ΟΔΙΕ»). Δυνάμει της υπ’ αριθμ. 229/26.2.2013 απόφασης της Διυπουργικής Επιτροπής Αναδιαρθρώσεων και Αποκρατικοποιήσεων το Δικαίωμα μεταβιβάστηκε στο ΤΑΙΠΕΔ, αλλά σύμφωνα με ρητή διάταξη του ν. 4111/20134 επετράπη στον ΟΔΙΕ η άσκηση των σχετικών δραστηριοτήτων, μέχρι την ολοκλήρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας και της μεταβίβασης του Δικαιώματος. Ο ΟΔΙΕ, μετά τη θέση σε ισχύ της Σύμβασης, θα τεθεί σε λύση και εκκαθάριση.
  5. Σύμφωνα με το σχέδιο της Σύμβασης Παραχώρησης5, το παραχωρούμενο Δικαίωμα6 περιλαμβάνει: 1 Το εν λόγω τίμημα, κατά τη γνωστοποιούσα, θα καλυφθεί […]. Βλ. άρθρο 13 παρ. 7β του ν. 4111/2013, ως ισχύει, για την υποχρέωση σύστασης Παραχωρησιούχου από την ανάδοχο εταιρία (εν προκειμένω την OPAP Inv). 3 ΦΕΚ Α΄ 18/25.1.
  6. 4 Βλ. άρθρο 13 παρ. 7στ του ν. 4111/
  7. 5 Βλ. σχέδιο με τίτλο «Σύμβαση παραχώρησης για τη χορήγηση αποκλειστικού δικαιώματος διοργάνωσης και διεξαγωγής αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος στην Ελλάδα για περίοδο είκοσι ετών» (Παράρτημα 3 της γνωστοποίησης συγκέντρωσης). 6 Σύμφωνα με το άρθρο 1.1 της Σύμβασης με τον όρο «Δικαίωμα» νοείται το δικαίωμα που ορίζεται στο άρθρο 13 παρ. 7β του ν. 4111/2013 (Παράρτημα 1 της Σύμβασης Παραχώρησης). 2 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ α) Το μη αποκλειστικό δικαίωμα οργανώσεως και διεξαγωγής ιπποδρομιών στην Ελλάδα. β) Το αποκλειστικό δικαίωμα διοργανώσεως και διεξαγωγής αμοιβαίων σε σχέση με τις διεξαγόμενες εντός της ελληνικής επικράτειας ιπποδρομίες στοιχημάτων, λαχειοφόρων ή μη, εντός και εκτός του χώρου των ιπποδρομιών. γ) Το αποκλειστικό δικαίωμα ανάληψης δραστηριοτήτων συναφών προς τα ιπποδρομιακά στοιχήματα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της διοργάνωσης, διεξαγωγής και εκμετάλλευσης αμοιβαίων στοιχημάτων για αλλοδαπές ιπποδρομίες ή της συμμετοχής στη διοργάνωση, διεξαγωγή και εκμετάλλευση αλλοδαπών αμοιβαίων στοιχημάτων επί ιπποδρομιών. δ) Το αποκλειστικό δικαίωμα διοργάνωσης και διεξαγωγής πρόσθετου αμοιβαίου στοιχήματος επί ιπποδρομιών (sweepstake). ε) Το αποκλειστικό δικαίωμα διοργάνωσης και διεξαγωγής αμοιβαίων στοιχημάτων επί ιπποδρομιών που διενεργούνται μέσω διαδικτύου.
  8. Περαιτέρω, σύμφωνα με το σχέδιο της Σύμβασης Παραχώρησης7, ο Παραχωρησιούχος υποχρεούται να μην αναλάβει καμία δραστηριότητα που δεν σχετίζεται με το Δικαίωμα χωρίς την προηγούμενη έγγραφη έγκριση του Ελληνικού Δημοσίου. Η ολοκλήρωση της υπό εξέταση συγκέντρωσης θα λάβει χώρα, μεταξύ άλλων, έπειτα από8: «(α) την έγκριση του σχεδίου της Σύμβασης Παραχώρησης από το Ελεγκτικό Συνέδριο στο πλαίσιο του προβλεπόμενου προσυμβατικού ελέγχου[9] (β) την περάτωση ορισμένων διαδικαστικών ενεργειών σύμφωνα με τους όρους της Σύμβασης Παραχώρησης ή/και της διαγωνιστικής διαδικασίας, λ.χ. της απαιτούμενης σύστασης της εταιρείας ειδικού σκοπού που θα ενεργήσει ως Παραχωρησιούχος και (γ) την έγκριση της προτεινόμενης συγκέντρωσης από την Επιτροπή [Ανταγωνισμού]». Επιπλέον, σύμφωνα με τη Σύμβαση10 η παραχώρηση του Δικαιώματος τελεί υπό την αναβλητική αίρεση της κύρωσης της Σύμβασης δια νόμου, καθώς και της έκδοσης Κανονισμού Στοιχήματος, ο οποίος εκδίδεται από την Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (εφεξής και «Ε.Ε.Ε.Π.»)
  10. Με την ολοκλήρωση της υπό εξέταση συγκέντρωσης, «ο Παραχωρησιούχος θα ανήκει εξ ολοκλήρου στην ανάδοχο ΟΡΑΡ Investment Limited, η οποία είναι κατά 100% θυγατρική εταιρεία της ΟΠΑΠ ΑΕ. Επομένως, ο έλεγχος επί του Παραχωρησιούχου και της αποκτώμενης θα ασκείται αποκλειστικά από την ΟΠΑΠ ΑΕ»
  12. Ως προς τους οικονομικούς λόγους της παρούσας συγκέντρωσης, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι «…η παραχώρηση στην ΟΠΑΠ ΑΕ του Δικαιώματος αποβλέπει και στην 7 Βλ. άρθρο 13 «Απαγόρευση δραστηριοτήτων μη σχετιζόμενων με το Δικαίωμα». Βλ. παρ. 34 εντύπου πλήρους γνωστοποίησης. 9 Σημειώνεται ότι κατά το χρόνο υποβολής του εντύπου συνοπτικής γνωστοποίησης δεν είχε εκδοθεί η ανωτέρω απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία στη συνέχεια προσκομίστηκε με την υπ’ αριθ. πρωτ. 548/20.1.2015 επιστολή της γνωστοποιούσας (υπ’ αριθ. 284/2014 πράξη του Ζ΄ κλιμακίου). 10 Υπό άρ.
  13. 11 Κατ’ άρ. 1.1 της Σύμβασης. 12 Βλ. παρ. 35 εντύπου πλήρους γνωστοποίησης. 8 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αναζωογόνηση/διάσωση του ιπποδρομιακού στοιχήματος…», ενώ στόχος της ΟΠΑΠ είναι και η περαιτέρω διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου της
  14. 1.1 Αλληλογραφία της ΓΔΑ με τη Γνωστοποιούσα
  15. Κατόπιν της από 1.12.2014 υποβολής στην ΕΑ του εντύπου συνοπτικής γνωστοποίησης από την ΟΠΑΠ, η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (εφεξής και ΓΔΑ) διαπίστωσε ασάφειες και ελλείψεις ως προς τη συμπλήρωση του εν λόγω εντύπου και για το λόγο αυτό της απέστειλε, στις 9.12.2014, 17.12.2014 και 9.1.2015, επιστολές παροχής στοιχείων14, βάσει των άρθρων 8 και 38 του ν. 3959/2011, απαραίτητων για την αξιολόγηση της υπό εξέταση συγκέντρωσης. Οι σχετικές απαντήσεις λήφθηκαν στις 16.12.2014, 7.1.2015 και 14.1.
  17. Στις 13.2.2015 με το υπ’ αριθμ. πρωτ. 1253/13.2.2015 έγγραφο της Υπηρεσίας κοινοποιήθηκε στη γνωστοποιούσα η υπ’ αριθμ. πρωτ. 1217/12.2.2015 Απόφαση του Προέδρου της ΕΑ σχετικά με την κίνηση της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 4 του ν. 3959/2011, και ζητήθηκε η υποβολή του εντύπου πλήρους γνωστοποίησης. Σε συνέχεια αυτής, η γνωστοποιούσα υπέβαλε στην ΕΑ το έντυπο πλήρους γνωστοποίησης την 3.3.2015 (υπ’ αριθ. πρωτ. 1588), ημερομηνία κατά την οποία θεωρείται προσήκουσα η γνωστοποίηση, κατά την έννοια του άρθρου 8 του ν. 3959/
  19. Βάσει των ανωτέρω, ως καταληκτική ημερομηνία για την εισαγωγή της υπόθεσης στην Ε.Α., κατόπιν της κίνησης της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης κατ’ άρθρο 8 παρ. 4 του ν. 3959/2011, είναι η 17.4.2015, ενώ η προθεσμία έκδοσης απόφασης της Ε.Α. επί της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης παρέρχεται την 2.6.2015, δεδομένου ότι η λήξη της προθεσμίας συμπίπτει με επίσημη αργία (1.6.2015). 2 ΤΑ ΜΕΡΗ ΣΤΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ16 2.1 Όμιλος ΟΠΑΠ 2.1.1 ΟΠΑΠ Α.Ε.
  20. Η ΟΠΑΠ Α.Ε. έχει έδρα στο Περιστέρι Αττικής, αποτελεί τη μητρική εταιρία του ομίλου ΟΠΑΠ, δραστηριοποιείται στον τομέα των τυχερών παιγνίων και προσφέρει: α) παιχνίδια αριθμών (αριθμολαχεία): Κίνο, Σούπερ 3, Τζόκερ, ΠΡΟΤΟ, Λόττο, και Έξτρα 5, β) προγνωστικά ποδοσφαίρου: ΠΡΟΠΟΓΚΟΛ, ΠΡΟΠΟ και Στοίχημα (Στοίχημα Live, Πάμε Στοίχημα), γ) στοιχηματισμό περιεχομένου παιχνιδιών (Monitor Games): Races (κυνοδρομίες), Powerspin (τροχός της τύχης), Bowling (αποτέλεσμα δύο παικτών), Penalties και δ) εικονικά παιχνίδια σε τερματικά εντός πρακτορείων της ΟΠΑΠ ΑΕ: Go Lucky – Balloons, Go Lucky – Goal, Crazy Bingo, Flipper Drop, Ducklings, Bunzee, Fish Quest. Τα εν λόγω παίγνια προσφέρονται 13 Βλ. παρ. 17-18 εντύπου πλήρους γνωστοποίησης. Βλ. επιστολές υπ’ αριθμ. πρωτ. 8847/9.12.2014, 9063/17.12.2014 και 97/9.1.
  21. 15 Βλ. απαντητικές επιστολές της γνωστοποιούσας υπ’ αριθμ. πρωτ. 9027/16.12.2014, 59/7.1.2015 και 241/14.1.
  22. 16 Ως μέρη στη συγκέντρωση θεωρούνται αφενός η ΟΠΑΠ και οι θυγατρικές της και αφετέρου το Δικαίωμα. Για λόγους πληρότητας, στην παρούσα ενότητα θα παρατεθούν πληροφορίες και για τον ΟΔΙΕ. 14 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ μέσω πρακτορείων της ΟΠΑΠ και, από τον Ιούνιο 2014 και έπειτα, το Στοίχημα προσφέρεται και μέσω διαδικτύου. Επίσης, μέσω της θυγατρικής της «Ελληνικά Λαχεία ΑΕ» προσφέρει τα λαχεία Λαϊκό, Εθνικό, Κρατικό και Σκρατς (στιγμιαίο λαχείο).17
  23. Πέραν της δραστηριοποίησής της στον κλάδο των παιγνίων, η ΟΠΑΠ επίσης δραστηριοποιείται, απευθείας ή μέσω θυγατρικών, στους κλάδους της παροχής λογισμικού και των ηλεκτρονικών υπηρεσιών. Επίσης, από το 2011, η εταιρία συμμετέχει στην αγορά παροχής τηλεοπτικού περιεχομένου μέσω του ΟΠΑΠ TV, με το να παρέχει 12ωρο καθημερινό τηλεοπτικό πρόγραμμα, το οποίο μεταδίδεται δορυφορικά αποκλειστικά στα πρακτορεία της εταιρίας, με αθλητικό περιεχόμενο και σκοπό την ενημέρωση των παικτών-πελατών της
  25. Ο κατάλογος των επιχειρήσεων του Ομίλου της ΟΠΑΠ έχει ως εξής: Πίνακας 1: Κατάλογος επιχειρήσεων ομίλου ΟΠΑΠ % Μέθοδος Ημ/νια Α' Κύρια Επωνυμία Έδρα συμμετοχής Ενοποίησης ενοποίησης Δραστηριότητα Αριθμολαχεία ΟΠΑΠ ΑΕ Μητρική Ελλάδα και στοιχήματα ΟΠΑΠ ΚΥΠΡΟΥ 100% Κύπρος Ολική 1.10.2003 Αριθμολαχεία LTD ΟΠΑΠ SPORTS Εταιρία 100% Κύπρος Ολική 1.10.2003 LTD στοιχημάτων ΟΠΑΠ Εταιρία INTERNATIONAL 100% Κύπρος Ολική 24.2.2004 συμμετοχώνLTD υπηρεσίες Αθλητικά ΟΠΑΠ ΠΑΡΟΧΗΣ γεγονότα100% Ελλάδα Ολική 15.9.2004 ΥΠ/ΣΙΩΝ ΑΕ ΠροβολήΥπηρεσίες OPAP Τυχερά INVESTMENT 100% Κύπρος Ολική 23.11.2011 παιχνίδια LTD ΕΛ/ΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Καθαρή ΑΕ (μέσω Opap 67% Ελλάδα 11.6.2013 Λαχεία Θέση Inv) GLORY Καθαρή Παροχή TECHNOLOGY 20% Κύπρος 1.10.2013 Θέση λογισμικού LTD Καθαρή Παροχή NEUROSOFT SA 30% Ελλάδα 24.2.2009 Θέση λογισμικού PAYZONE AE Ηλεκτρονικές 100% Ελλάδα Ολική (μέσω Opap Inv) υπηρεσίες Πηγή: Στοιχεία της ΟΠΑΠ 17 Βλ. σχετικά απόφαση ΕΑ υπ’ αριθμ. 573/VII/
  26. Βλ. και http://www.opap.gr/web/corporate.opap.gr/opap-tv. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα το ΟΠΑΠ TV έπαυσε τη λειτουργία του την 1.2.2015 (έντυπο πλήρους γνωστοποίησης, υποσημείωση 34). 18 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
  27. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΟΠΑΠ παρουσιάζεται στον Πίνακα
  28. Πίνακας 2 : Διοικητικό Συμβούλιο της ΟΠΑΠ Όνομα Θέση Kamil Ziegler Πρόεδρος Δ.Σ., Εκτελεστικό Μέλος Σπύρος Φωκάς Αντιπρόεδρος Α', Μη Εκτελεστικό Μέλος Pavel Horak Αντιπρόεδρος B', Μη Εκτελεστικό Μέλος Michal Houst Εκτελεστικό Μέλος Χρήστος Κοπελούζος Μη Εκτελεστικό Μέλος Γεώργιος Μελισσανίδης Μη Εκτελεστικό Μέλος Marco Sala Μη Εκτελεστικό Μέλος Pavel Saroch Μη Εκτελεστικό Μέλος Konstantin Yanakov Μη Εκτελεστικό Μέλος Rudolf Jurcik Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δημητράκης Ποταμίτης Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Igor Rusek Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Πηγή: www.opap.gr
  29. Η μετοχική σύνθεση της ΟΠΑΠ, κατά το χρόνο της γνωστοποίησης, έχει ως κάτωθι: Πίνακας 3: Μετοχική σύνθεση ΟΠΑΠ Ποσοστό συμμετοχής (%) Μέτοχος Emma Delta Hellenic Holdings Ltd 33,0 The Baupost Group LLC 5,19 BlackRock Inc 5,17 Επενδυτικό Κοινό 56,64 Πηγή: ΟΠΑΠ 2.1.2 OPAP Investment Limited.
  30. Η εταιρία «OPAP Investment Limited» ιδρύθηκε στις 22.11.2011 και έχει έδρα στην Κύπρο. Αποτελεί κατά 100% θυγατρική της ΟΠΑΠ και δεν έχει πραγματοποιήσει κύκλο εργασιών
  31. Μεταξύ των σκοπών της εταιρίας που αναφέρονται στο ιδρυτικό έγγραφο αυτής είναι «[ν]α διοργανώνει, διεξάγει, διαχειρίζεται πάσης φύσεως τυχερά παίγνια, συμπεριλαμβανομένων λοτταριών, αριθμολαχείων, στιγμιαίων λαχείων και στοιχημάτων προκαθορισμένης ή και μεταβλητής απόδοσης σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου και αποκτώντας τις σχετικές άδειες από τις εκάστοτε αρμόδιες αρχές, και ως εκ τούτου να διεξάγει εργασίες εταιρείας συλλογικών στοιχημάτων, αποδέκτη ή βοηθού 19 Βλ. παρ. 39 στο έντυπο πλήρους γνωστοποίησης. 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αποδέκτη στοιχημάτων οποιαδήποτε φύσης περιλαμβανομένων ποδοσφαιρικών, ιπποδρομικών ή άλλων στοιχημάτων αναφορικά με οποιοδήποτε άθλημα ή γεγονός, να αναλαμβάνει την παραγωγή, λειτουργία, κυκλοφορία, προβολή και διαχείριση πάσης φύσεως λαχείων, αριθμολαχείων και στιγμιαίων λαχείων γενικά σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου καθώς και να συμμετέχει στο μετοχικό κεφάλαιο εταιρειών που έχουν ως εταιρικό σκοπό ένα ή περισσότερα από τα ανωτέρω»
  32. 2.1.3 Η Παραχωρησιούχος
  33. Σύμφωνα με το καταστατικό που προσκομίστηκε21, η εταιρία Ιπποδρομίες Ανώνυμη Εταιρία, η οποία έχει έδρα το Δήμο Περιστερίου Αττικής, έχει ως σκοπό τη «[…] σύναψη και η εκτέλεση με την ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία «Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε.» σύμβασης παραχώρησης (εφεξής: «Σύμβαση Παραχώρησης) και η δυνάμει της Σύμβασης Παραχώρησης άσκηση του αποκλειστικού δικαιώματος διοργάνωσης και διεξαγωγής αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος στην Ελλάδα, όπως το εν λόγω δικαίωμα περιγράφεται στις διατάξεις του άρθρου 13, παράγραφος 7 του νόμου 4111/2013 (ΦΕΚ Α'18/25.01.2013), σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις της Σύμβασης Παραχώρησης, το γενικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο, καθώς επίσης και το ειδικότερο ρυθμιστικό πλαίσιο (εφεξής: «Δικαίωμα»)»
  35. Μέτοχος της Παραχωρησιούχου είναι κατά 100% η Opap Inv. Το πρώτο ΔΣ της εταιρίας έχει ως εξής: Πίνακας 4: Διοικητικό Συμβούλιο της Ιπποδρομίες ΑΕ Όνομα Θέση Kamil Ziegler Πρόεδρος Δ.Σ. Σπύρος Φωκάς Μέλος Michal Houst Μέλος Κων/νος Αλεξόπουλος Μέλος Πηγή: ΟΠΑΠ 20 Βλ. απόφαση ΕΑ υπ’ αριθμ. 573/VII/2013, παρ.
  36. Βλ. Παράρτημα στο έντυπο πλήρους γνωστοποίησης. 22 Βλ. άρθρο 3 του καταστατικού. 21 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2.2 Οργανισμός Διεξαγωγής Ιπποδρομιών Ελλάδος Α.Ε.
  37. Ο Οργανισμός Διεξαγωγής Ιπποδρομιών Ελλάδος είναι ανώνυμη εταιρία δημοσίου συμφέροντος (ΔΕΚΟ), η οποία έχει, εκχωρημένο διά νόμου από το Κράτος, το αποκλειστικό δικαίωμα για την οργάνωση και διεξαγωγή ιπποδρομιακών αγώνων στην Ελλάδα, καθώς και το αποκλειστικό δικαίωμα διοργάνωσης αμοιβαίων στοιχημάτων επί ελληνικών και αλλοδαπών ιπποδρομιών
  38. Ο ΟΔΙΕ δεν αποτελεί συμμετέχον μέρος στην παρούσα συγκέντρωση. 3 ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ «INTRALOT (SPV NO. 1 LIMITED)», «INTRALOT (SPV NO. 2)», «ΙΝΤΡΑΛΟΤ A.E. ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ & ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΥΧΕΡΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ»
  39. Την 19.1.2015 κατατέθηκε στη ΓΔΑ από την ένωση εταιριών «Intralot (SPV No. 1 Limited) και Intralot (SPV No. 2)» και την εταιρία με την επωνυμία «ΙΝΤΡΑΛΟΤ A.E. Ολοκληρωμένα Πληροφοριακά Συστήματα & Υπηρεσίες Τυχερών Παιχνιδιών» (εφεξής και «Ιντραλότ ΑΕ», αμφότερες δε «Παρεμβαίνουσες») έγγραφο καλούμενο «υπόμνημα παρέμβασης» (στο εξής η «Παρέμβαση») 24 κατά της OPAP Investment Limited και της ΟΠΑΠ Α.Ε. και κατά της εξεταζόμενης συγκέντρωσης. Την 12.2.2015 κατατέθηκε από τις ίδιες εταιρίες νέο έγγραφο με τίτλο «Συμπληρωματικό Υπόμνημα» (στο εξής και «συμπληρωματικό υπόμνημα»), το οποίο παρείχε συμπληρωματικές πληροφορίες για τα όσα ισχυρίζονται στην ως άνω αναφερόμενη Παρέμβαση
  41. Η μία εκ των Παρεμβαινουσών (ΙΝΤΡΑΛΟΤ Α.Ε.) είναι εταιρία εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών, με έδρα το Μαρούσι Αττικής. Η εν λόγω εταιρία δραστηριοποιείται, μεταξύ άλλων και κατά δήλωσή της, στην παροχή ολοκληρωμένων συστημάτων τυχερών παιγνίων και διαχείρισης συναλλαγών, νέων παιχνιδιών, υπηρεσιών οργάνωσης αθλητικού στοιχήματος και διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών σε κρατικούς οργανισμούς τυχερών παιχνιδιών παγκοσμίως. Για την έτερη Παρεμβαίνουσα - ένωση εταιριών δεν δίδονται περισσότερα στοιχεία, πάντως οι εν λόγω εταιρίες συμμετείχαν ως ένωση στο διεθνή πλειοδοτικό διαγωνισμό βάσει του ν. 4111/2013, ο οποίος προκηρύχθηκε την 01.03.2013 για την παραχώρηση του Δικαιώματος. Σημειώνεται, ότι στο διαγωνισμό αυτό, σύμφωνα πάντα με την παρεμβαίνουσα η ως άνω ένωση εταιριών ανακηρύχθηκε από το ΤΑΙΠΕΔ ως επιλεγμένη υποψήφια, εν συνεχεία όμως το ΤΑΙΠΕΔ κήρυξε το διαγωνισμό άγονο και προκήρυξε νέο διεθνή διαγωνισμό, στον οποίο ανακηρύχθηκε προτιμητέα διαγωνιζόμενη η OPAP Inv.
  42. Κατά τις Παρεμβαίνουσες, η υποβληθείσα συγκέντρωση «θα οδηγήσει στην «στεγανοποίηση» της δεσπόζουσας θέσης της ΟΠΑΠ ΑΕ στην αγορά τυχερών παιγνίων στην Ελλάδα, δίδοντας της τη δυνατότητα να αποκλείει οποιονδήποτε υφιστάμενο ή 23 Σε συνεργασία και υπό τον έλεγχο της Φίλιππου Ενώσεως Ελλάδος – ΦΕΕ (νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου) όσον αφορά στη διοργάνωση αγώνων. Βλ. http://www.odie.gr/el/odiePage/company. 24 Υπ’ αριθμ. πρωτ. 505/19.1.
  43. 25 Υπ’ αριθμ. πρωτ. 1222/12.2.
  44. 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δυνητικό ανταγωνιστή» και τυχόν έγκρισή της «θα βλάψει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό»
  45. Αναλυτικότερα, η άποψη των Παρεμβαινουσών επί των αποτελεσμάτων της συγκέντρωσης στον ανταγωνισμό παρατίθεται στην ενότητα 8.2 της παρούσας.
  46. Οι Παρεμβαίνουσες αιτούνται την εκκίνηση από την ΕΑ διαδικασίας εις βάθος έρευνας της εν λόγω συγκέντρωσης, την απαγόρευση αυτής, άλλως την ανάληψη δεσμεύσεων από την ΟΠΑΠ και, τέλος, την κλήση τους στη συζήτηση της υπόθεσης και την υποβολή σχετικών υπομνημάτων. 4 ΥΠΟΒΛΗΘΕΙΣΕΣ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΙΝΟΝΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ
  47. Με το υπ’ αρ. πρωτ. 208/14.5.15 υπόμνημα που κατέθεσαν ενώπιον της Γραμματείας της ΕΑ μετά τη συζήτηση οι παρεμβαίνουσες27 καταρχάς ισχυρίζονται,28 ότι περιορίστηκε η δυνατότητά τους να υποστηρίξουν τις θέσεις τους και να προασπίσουν τα έννομα συμφέροντά τους λόγω του ότι η ΕΑ, μολονότι επέτρεψε την παράστασή τους κατά τη συζήτηση, απέρριψε το αίτημά τους περί παροχής των μη εμπιστευτικών εκδόσεων του εντύπου γνωστοποίησης της συγκέντρωσης καθώς και της εισήγησης. Περαιτέρω, αναφέρουν ότι τα προαναφερόμενα αντίκεινται στις αρχές της αναλογικότητας, της ισότητας των όπλων και της δίκαιης δίκης. Συναφώς ισχυρίζονται ότι θα έπρεπε να τους χορηγηθεί πρόσβαση στη μη εμπιστευτική ανάλυση της ΟΠΑΠ σχετικά με την οριοθέτηση των σχετικών αγορών, προκειμένου να μπορέσουν να εκτιμήσουν «εάν οι απόρρητες πληροφορίες είναι αναγκαίες για την άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας και ακρόασης»
  49. Τα δικαιώματα των τρίτων (όπως οι παρεμβαίνουσες εν προκειμένω) προβλέπονται ρητά στο άρθρο 23 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της ΕΑ
  50. Ειδικότερα, σύμφωνα με την παρ. 4 τρίτο μέρος που έχει καταθέσει υπόμνημα μπορεί, εφόσον θεμελιώνει έννομο συμφέρον, να ζητήσει να παρασταθεί κατά τη συζήτηση. Επ’ αυτού αποφαίνεται η ΕΑ κατά την πρώτη συνεδρίαση σύμφωνα με την παρ. 5 του ιδίου άρθρου, η οποία δύναται περαιτέρω κατά τη διακριτική της ευχέρεια να παρέχει μεταξύ άλλων στον τρίτο πρόσβαση στα πρακτικά της συζήτησης, προκειμένου να υποβάλει υπόμνημα μετά το τέλος της, ή/και στα αντίγραφα των μη εμπιστευτικών εκδόσεων των υπομνημάτων των μερών της διαδικασίας. Επομένως, συνάγεται εκ των ανωτέρω ότι η συμμετοχή του τρίτου στην εκάστοτε δικαζόμενη υπόθεση, χωρίς να φέρει το χαρακτήρα της παρέμβασης (κύριας ή πρόσθετης) του αστικού δικονομικού δικαίου, συνίσταται στο δικαίωμα απλώς και μόνο, ασκώντας το από το άρθρο 20 παρ. 2 του Συντάγματος δικαίωμά του, να καταστήσει γνωστή στην ΕΑ την άποψή του, σε ό,τι αφορά τις ευμενείς ή 26 Βλ. σελ. 67 της παρέμβασης. Βλ. επίσης 34 η Συνεδρίαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού (Πρακτικά της 5ης Μαΐου 2015), σελ.
  51. 27 Στο υπόμνημα τους αυτό οι παρεμβαίνουσες ασχολούνται κυρίως με ζητήματα τα οποία έχουν αναφέρει τόσο κατά την παρέμβαση και το υπόμνημα τους πριν την συζήτηση, όσο και με αυτά τα οποία προέκυψαν κατά την ακροαματική διαδικασία. Ως εκ τούτου, σε ότι αφορά τις ενστάσεις τους θα η παρούσα αναφέρεται κυρίως στο από 14.5.15 υπόμνημα τους. 28 Βλ. παρ. 1 επ. 29 Οπ., παρ. 13-
  52. 30 ΦΕΚ Β΄ 54/16.01.
  53. 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δυσμενείς σε βάρος του συνέπειες από την έκβαση της δικαζόμενης υπόθεσης και ειδικότερα να της καταστήσει γνωστή την απειλή επέλευσης σοβαρών συνεπειών σε βάρος των δικαιωμάτων ή συμφερόντων του από την έκδοση της απόφασής της
  54. Το δικαίωμα ακρόασης ασκείται με την κατάθεση υπομνήματος στη Γραμματεία της ΕΑ και ειδικά στην περίπτωση της παρ. 4 του άρθρου 23 του Κανονισμού, εφόσον θεμελιώνεται και έννομο συμφέρον, με την παρουσία του τρίτου κατά την προφορική ακρόαση.
  55. Περαιτέρω, στο άρθρο 15 παρ. 9 του ως άνω Κανονισμού ορίζεται ότι οι τρίτοι δεν έχουν πρόσβαση στους φακέλους των υποθέσεων. Δεν δύναται, επομένως, ο τρίτος να έχει πρόσβαση στο φάκελο της υπόθεσης, καθόσον το δικαίωμα της ελεύθερης πρόσβασης στο φάκελο της υπόθεσης, παρέχεται μόνο στα υποκείμενα της εκάστοτε δικαζόμενης υπόθεσης, δηλαδή στα «άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη» (διαδίκους) και όχι στον τρίτο, ο οποίος δεν αποτελεί υποκείμενο της δίκης και ως εκ τούτου «άμεσα ενδιαφερόμενο μέρος»
  56. Επισημαίνεται ως εκ τούτου, βάσει των ανωτέρω, ότι αντίθετα με όσα αναφέρουν, οι παρεμβαίνουσες δεν έχουν δικαιώματα άμυνας, καθώς δεν επέχουν θέση καταγγελλόμενων/μερών της διαδικασίας. Όπως προαναφέρθηκε, ο νομοθέτης στο άρθρο 23 παρ. 4 του ως άνω Κανονισμού ρητώς αναφέρει τα έγγραφα στα οποία δύνανται οι τρίτοι να έχουν πρόσβαση και τα οποία περιορίζονται κατά τη διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής μόνο α) στα πρακτικά της συζήτησης ή/και β) στα αντίγραφα των μη εμπιστευτικών εκδόσεων των υπομνημάτων των μερών της διαδικασίας. Συνεπώς, πέραν των προαναφερόμενων δεν προβλέπεται εκ του νόμου δυνατότητα πρόσβασης του τρίτου σε άλλα έγγραφα, όπως στο έντυπο της γνωστοποίησης, στην εισήγηση ή στην επιχειρηματολογία της ΟΠΑΠ για την οριοθέτηση των σχετικών αγορών.
  57. Όσον αφορά την ουσία της υπόθεσης, οι παρεμβαίνουσες, προκειμένου να στοιχειοθετήσουν την ύπαρξη μίας ευρύτερης σχετικής αγοράς προϊόντος για την παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων, με το από 14.5.2015 υπόμνημά τους επικαλούνται την απόφαση της Ε.Επ. επί της υπόθεσης κρατικής ενίσχυσης SA
  58. Ωστόσο, με την ανωτέρω απόφαση η Ε.Επ. καταρχάς δέχτηκε ότι οι υπηρεσίες επίγειου και διαδικτυακού στοιχηματισμού βρίσκονται σε μία συγκρίσιμη κατάσταση από νομικής και πραγματικής απόψεως34 και όχι ότι «οι αγορές του επίγειου και διαδικτυακού στοιχηματισμού παρουσιάζουν όμοια νομικά και πραγματικά 31 Βλ. συναφώς ΕΑ 245/ΙΙΙ/2003 (ΑΕΠΙ), σελ. 12 υπό IV, ΕΑ 279/ΙV/2005 (Procter & Gamble – ΡΟΛΚΟ), σελ. 4-5 υπό ΙΙβ και ΙΙγ, καθώς και τη σχετική ΣτΕ 4472/2013, ΕΑ 442/V/2009 (Iron Tenco), EA 495/VI/2010 (ΚΑΡΦΟΥΡ), ΕΑ 590/2014 (Αθηναϊκή Ζυθοποιία). Ειδικά για το ζήτημα του μη επηρεασμού της δικαστικής προστασίας του τρίτου από τον αποκλεισμό του από την ΕΑ από την πρόσβαση στα στοιχεία του φακέλου βλ. ΔΕφΑθ 717/2006, σκ. 7, ΔΕφΑθ 5033/2014, σκ.
  59. 32 Βλ. και ΕΑ 245/ΙΙΙ/2003 (ΑΕΠΙ), σελ. 13-14 υπό ενότητα IV, και ΕΑ 279/ΙV/2005 (Procter & Gamble – ΡΟΛΚΟ), σελ. 4-5 υπό ενότητες ΙΙβ και ΙΙγ. 33 Βλ. παρ. 9 του υπομνήματος. 34 Βλ. παρ. 56 της ως άνω απόφασης (“The Commission thus concludes that online and land-based gambling activities are in a comparable legal and factual situation”) και παρ. 39 (“By establishing different tax rates to similar gambling activities … (land-based or online) …”). Άλλωστε αυτό υποστήριξαν και οι καταγγέλλοντες στην εν λόγω υπόθεση (βλ. παρ. 20). Σημειώνεται ότι η έμφαση είναι του γράφοντος. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ χαρακτηριστικά», όπως αναφέρουν οι παρεμβαίνουσες
  60. Επίσης, με την ίδια απόφαση έγινε δεκτό ότι οι ανωτέρω υπηρεσίες παρέχονται μέσω διαφορετικών δικτύων διανομής36, πράγμα που δεν αμφισβητήθηκε ούτε από τους καταγγέλλοντες στην προαναφερόμενη υπόθεση
  61. Επισημαίνεται, ότι η απόφαση δεν καταλήγει σε ορισμό σχετικών αγορών, αλλά το συμπέρασμά της σχετίζεται με τη φύση της υπόθεσης ως υπόθεσης κρατικής ενίσχυσης.
  62. Επίσης, οι παρεμβαίνουσες αναφέρονται στις απόψεις της ΟΠΑΠ ενώπιον του ΓενΔΕΕ στην υπόθεση T-58/13 (Club Hotel Loutraki κ.λπ. κατά Επιτροπής)38, με τις οποίες η ΟΠΑΠ υποστηρίζει την ύπαρξη μιας ενιαίας ευρύτερης αγοράς παροχής υπηρεσιών τυχερών παιγνίων. Ωστόσο, θα πρέπει να αναφερθεί εδώ ότι, όπως στην απόφαση της Ε.Επ. επί της υπόθεσης κρατικής ενίσχυσης SA 34469, στην Απόφαση C

(2012)6777 final39 η Ε.Επ. δεν προχώρησε την οριοθέτηση των σχετικών αγορών προϊόντος, ενώ και κατά την προσφυγή επί της εν λόγω Αποφάσεως το 201340, επί της οποίας εκδόθηκε η Απόφαση T-58/13 (Club Hotel Loutraki κ.λπ. κατά Επιτροπής), οι προσφεύγουσες41 δεν προέβαλαν ως λόγο ακυρώσεως την ύπαρξη ή μη υποκαταστασιμότητας μεταξύ των τυχερών παιγνίων που την αφορούσαν
  1. Επομένως, τα όσα διαλαμβάνονται εκεί εκ μέρους της ΟΠΑΠ αποτελούν απλές απόψεις και όχι επί της ουσίας της υπόθεσης κρίσεις της εταιρίας. Σε ότι αφορά τις τελευταίες η ΟΠΑΠ κατέθεσε τις επίσημες απόψεις της στα πλαίσια της παρούσας.
  2. Προς υποστήριξη του ισχυρισμού τους περί υποκαταστασιμότητας των διαφόρων παιγνίων της ΟΠΑΠ οι παρεμβαίνουσες επικαλούνται επίσης τις θέσεις της Ελληνικής Δημοκρατίας και της ΟΠΑΠ, «οι οποίες [κατά την άποψη τους] ενισχύουν τη θέση περί υποκαταστασιμότητας μεταξύ διαφόρων παιγνίων της ΟΠΑΠ»
  3. Ωστόσο, σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. Απόφασης 573/VII/2013 της ΕΑ (βλ. σχετικά παρ. 75) και σε αντίθεση με τα όσα ισχυρίζονται οι παρεμβαίνουσες σχετικά με «δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ των παιγνίων «Κίνο», «Τζόκερ» και «Στοίχημα»»44, τα εν λόγω παίγνια έχουν κριθεί ότι ανήκουν σε διακριτές αγορές προϊόντος
  4. Σε κάθε περίπτωση, η ύπαρξη ή μη υποκαταστασιμότητας μεταξύ των διαφόρων παιγνίων της ΟΠΑΠ αναλύεται σε πολύ μεγάλο βαθμό και κατά την παρούσα (βλ. σχετικά ενότητα 7). Το γεγονός ότι οι παρεμβαίνουσες έρχονται σε αντίφαση με όσα αναφέρουν στην 35 Βλ. παρ. 9 του υπομνήματος. Βλ. παρ. 55-56 της ως άνω απόφασης. 37 Οπ. παρ.
  5. 38 Βλ. παρ. 10 του υπομνήματος. 39 State aid SA.33988 (2011/N) – Greece Arrangements for the extension of OPAP's exclusive right to operate 13 games of chance and the granting of an exclusive licence to operate Video Lottery Terminals. 40 Βλ. σχετικά, Προσφυγή της 29ης Ιανουαρίου 2013 — Club Hotel Loutraki κλπ κατά Επιτροπής (Υπόθεση T-58/13), 2013/C 114/
  6. 41 Club Hotel Loutraki; Vivere Entertainment AE; Theros International Gaming, Inc; Elliniko Casino Kerkyras; Casino Rodos και Porto Carras AE. 42 Βλ. σχετικά C:\Users\p.fotis\Desktop\C_2013114EL_01003601_xml.html. 43 Βλ. παρ. 11 του υπομνήματος. 44 Ο.π. 45 Βλ. σχετικά και Παράρτημα 3 της υπ’ αριθμ. Απόφασης 573/VII/2013 της ΕΑ, σελ. 38, όπου γίνεται χρήση ποσοτικών εργαλείων οριοθέτησης σχετικών αγορών προϊόντος. 36 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ υπ’ αρίθ. πρωτ. 505/19-1-15 παρέμβασή τους, σύμφωνα με την οποία η Ελληνική Δημοκρατία έχει υποστηρίξει ότι τα παίγνια στοιχηματισμού προκαθορισμένης απόδοσης και αμοιβαίου ποδοσφαιρικού στοιχηματισμού ανήκουν σε διακριτές αγορές46, καταδεικνύει την πλήρη σύγχυση στην οποία βρίσκονται αυτές επί της στοιχειοθέτησης του συγκεκριμένου ζητήματος.
  7. Ακόμη, οι παρεμβαίνουσες αναφέρουν47 ότι δεν αναλύεται ο ισχυρισμός τους περί ύπαρξης σημαντικού βαθμού υποκαταστασιμότητας τουλάχιστον προς τη μία κατεύθυνση («one-way substitutability») ανάμεσα στο αμοιβαίο ιπποδρομιακό στοίχημα και στα παίγνια στοιχήματος ποδοσφαιρικών (ή άλλων αθλητικών) αγώνων, αλλά ότι εξετάζεται μόνο το ενδεχόμενο οι παίκτες του ιπποδρομιακού στοιχήματος να στραφούν προς τα άλλα είδη αθλητικού στοιχήματος και όχι το αντίστροφο. Καταρχάς, όπως προκύπτει από τον φάκελο της υπόθεσης έχει εξετασθεί η πιθανότητα υποκατάστασης μεταξύ αθλητικού και ιπποδρομιακού στοιχήματος48, η οποία μόνο αμφίδρομα θα μπορούσε να εννοηθεί και όχι μόνο προς τη μία κατεύθυνση, όπως αναφέρουν οι παρεμβαίνουσες. Περαιτέρω ο ισχυρισμός τους ότι δεν εξετάστηκε η περίπτωση οι παίκτες του αθλητικού στοιχήματος να στραφούν προς το ιπποδρομιακό στοίχημα δεν ευσταθεί
  8. Επίσης, ο ισχυρισμός ότι η υποκαταστασιμότητα που επικαλούνται εντείνεται λόγω του γεγονότος ότι η μεγάλη πλειοψηφία των πρακτορείων του ΟΔΙΕ αποτελούν ταυτόχρονα και πρακτορεία της ΟΠΑΠ αντικρούεται ρητά τόσο κατά την εισήγηση της ΓΔΑ, όσο και στην παρούσα
  10. Αντίθετα με όσα αναφέρονται στο από 14.5.2015 υπόμνημα των παρεμβαινουσών51, η ΕΑ δεν απέκλεισε, αντιθέτως δέχτηκε τη δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ αφενός του sweepstake και αφετέρου των παραδοσιακών αριθμολαχείων ή των κρατικών λαχείων
  11. Ωστόσο, δεν προέβη σε οριοθέτηση της σχετικής αγοράς, καθώς οποιαδήποτε από τις δύο εναλλακτικές οριοθετήσεις δε θα ασκούσε επίδραση στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της συγκέντρωσης
  12. Σε κάθε περίπτωση από τα στοιχεία του φακέλου τεκμηριώνεται αναλυτικά η μη ύπαρξη μίας ευρύτερης αγοράς για την παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων54 και αντικρούονται πλήρως όλοι οι σχετικοί ισχυρισμοί των παρεμβαινουσών. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι, σχετικά με την ανάλυση των παρεμβαινουσών εταιριών στην παρ. 43 του από 14.5.15 υπομνήματός τους, η αύξηση του μεριδίου αγοράς κατά 1% αφορά υποθετικό σενάριο και σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζεται από την παρούσα. 46 Βλ. παρ. 92 της παρέμβασης. Βλ. παρ. 12 του υπομνήματος. 48 Βλ. σχετικά ενότητα 7.3.1 και ειδικότερα παρ. 91 - 95 της παρούσας. 49 Ο.π. 50 Ο.π. 51 Βλ. παρ. 19 του υπομνήματος. 52 Βλ. παρ. 96 επ. της παρούσας. 53 Βλ. παρ. 98 της παρούσας. 54 Βλ. και ενότητα 7 της παρούσας. 47 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
  13. Επίσης, δεν ευσταθεί ο ισχυρισμός των παρεμβαινουσών ότι δεν ελήφθη υπόψη το γεγονός ότι πρόκειται για συγκέντρωση ετερογενών δραστηριοτήτων55, καθώς όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, εξετάστηκε εκτενώς η τυχόν ύπαρξη διαγώνιων επιπτώσεων
  14. Τέλος, όσον αφορά τους ισχυρισμούς των παρεμβαινουσών σχετικά με το δικαίωμα πρώτης προτίμησης της ΟΠΑΠ57, σημειώνεται ότι εν προκειμένω δεν υφίσταται σχέση προμηθευτή-πελάτη ούτε το δικαίωμα αυτό απορρέει από ρήτρα που επέβαλε η ΟΠΑΠ αλλά από διάταξη νόμου και συνεπώς αποτελεί νομοθετική επιλογή. Σχετικά με αυτό φαίνεται να συμφωνούν και οι παρεμβαίνουσες
  15. 5 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ 5.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟ ΚΡΙΣΗ ΠΡΑΞΗΣ
  16. Κατά το άρθρο 5 παρ. 2 του ν. 3959/2011, συγκέντρωση επιχειρήσεων πραγματοποιείται, όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση κατά την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση, ή μία ή περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν άμεσα ή έμμεσα τον έλεγχο του συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλο τρόπο.
  17. Η γενική ρήτρα του εν λόγω άρθρου συγκεκριμενοποιείται έτι περαιτέρω με τις παραγράφους 3 και 4 του άρθρου 5 του ν. 3959/2011, που ορίζουν την έννοια του ελέγχου κατά τις ανωτέρω διατάξεις. Σύμφωνα με αυτές, έλεγχο συνιστά η δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη δραστηριότητα μιας επιχείρησης, ενώ όσον αφορά τα μέσα απόκτησης ελέγχου ορίζεται ότι ο έλεγχος δύναται να απορρέει από την απόκτηση δικαιωμάτων κυριότητας ή επικαρπίας επί του συνόλου ή μέρους των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης και από δικαιώματα ή συμβάσεις που παρέχουν τη δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη σύνθεση, στις συσκέψεις ή στις αποφάσεις των οργάνων μίας επιχείρησης, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών πραγματικών ή νομικών συνθηκών.
  18. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο έλεγχος μπορεί να αποκτηθεί μεταξύ άλλων μέσω της απόκτησης στοιχείων του ενεργητικού μίας επιχείρησης (όλων ή μέρους αυτών), υπό την προϋπόθεση όμως ότι αυτά αποτελούν το σύνολο ή τμήμα μίας επιχείρησης, ήτοι μία επιχειρηματική δραστηριότητα με παρουσία στην αγορά, της οποίας μπορεί να προσδιοριστεί σαφώς ο κύκλος εργασιών. Η ίδια προϋπόθεση ισχύει, όταν η απόκτηση αφορά αποκλειστικά και μόνο άυλα περιουσιακά στοιχεία, δηλ. και σε αυτή την περίπτωση απαιτείται τα στοιχεία αυτά να συνιστούν επιχειρηματική δραστηριότητα με χωριστό κύκλο εργασιών. Στην εν λόγω μάλιστα περίπτωση και εφόσον δεν μεταβιβάζονται επιπλέον στοιχεία του ενεργητικού, η μεταβίβαση άυλου δικαιώματος συνιστά συγκέντρωση, εφόσον η μεταβιβαζόμενη άδεια ή το σχετικό 55 Βλ. παρ. 20 και 22 επ. του υπομνήματος. Βλ. και ενότητα 7.6.3 της παρούσας. 57 Βλ. παρ. 49 επ. του υπομνήματος. 58 Βλ. σχετικά σελ. 14 του από 14.5.15 υπόμνημα τους όπου αναφέρουν χαρακτηριστικά «…….[τ]ο ελληνικό δημόσιο κατακύρωσε όντως το διαγωνισμό στον πλειοδότη, …….». 56 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δικαίωμα είναι αποκλειστική/-ο τουλάχιστον για συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και η μεταβίβασή της έχει ως αποτέλεσμα τη μεταβίβαση δραστηριότητας που παράγει κύκλο εργασιών
  20. Εν προκειμένω, κατά τα προβλεπόμενα στο ν. 4111/201360 και στη Σύμβαση Παραχώρησης61 η ΟΠΑΠ αποκτά έμμεσα μέσω του Παραχωρησιούχου (που αποτελεί κατά 100% θυγατρική της OPAP Inv) το αποκλειστικό δικαίωμα διοργάνωσης και διεξαγωγής του αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος στην Ελλάδα με τις επιμέρους εξουσίες που αυτό περιλαμβάνει και προαναφέρθηκαν, το οποίο μέχρι πρότινος ασκούνταν από τον ΟΔΙΕ και στη συνέχεια μεταβιβάστηκε στο ΤΑΙΠΕΔ. Συνεπώς, με την υπό εξέταση πράξη μεταβιβάζεται στη γνωστοποιούσα αποκλειστικό άυλο δικαίωμα, το οποίο συνιστά αυτοτελή επιχειρηματική και οικονομική δραστηριότητα με ορισμένο κύκλο εργασιών.
  21. Περαιτέρω, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 5 παρ. 2 του ν. 3959/2011 για την κατάφαση ύπαρξης συγκέντρωσης απαιτείται η μεταβολή του ελέγχου να έχει μόνιμο χαρακτήρα62, ο οποίος δεν αναιρείται, όταν η γνωστοποιούμενη πράξη έχει ορισμένη χρονική διάρκεια, που κρίνεται επαρκής, ώστε να επιφέρει μία μόνιμη μεταβολή στο καθεστώς του ελέγχου
  22. Σύμφωνα με το άρθρο 5 της Σύμβασης Παραχώρησης η μεταβίβαση του Δικαιώματος συμφωνείται για διάστημα είκοσι
(20)ετών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της Σύμβασης. Σύμφωνα με αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (εφεξής και Ε.Ε.)64 το διάστημα αυτό έχει κριθεί αρκετά μεγάλο, ώστε να γίνει δεκτό ότι η μεταβολή που θα επιφέρει θα έχει μόνιμο χαρακτήρα. Συνεπώς, η γνωστοποιηθείσα πράξη συνιστά συγκέντρωση κατά την έννοια των προαναφερόμενων διατάξεων. 5.2 ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΑ
  1. Σύμφωνα με τα στοιχεία, τα οποία προσκόμισε η γνωστοποιούσα, και τις δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις των συμμετεχουσών οι, υπολογισθέντες κατά το άρθρο 10 του ν. 3959/2011, κύκλοι εργασιών της εξαγοράζουσας και του εξαγοραζόμενου δικαιώματος παρουσιάζονται στον κάτωθι πίνακα: 59 Βλ. σχετικά παρ. 17 και 24 της Κωδικοποιημένης Ανακοίνωσης της Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (EE C 95/1 της 16.4.2008) (εφεξής και Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση), η οποία αφορά τις αντίστοιχες με του ν. 3959/2011 διατάξεις του ως άνω Κανονισμού. 60 Βλ. άρθρο 13 παρ. 7 του εν λόγω νόμου. 61 Βλ. «Εισαγωγή», καθώς και άρθρα 2 και 16.Β υπό στ. ε. 62 Το αυτό ισχύει και στις περιπτώσεις μεταβίβασης άυλου δικαιώματος, όπως εν προκειμένω. Βλ. σχετικά υποσ. 31 της Κωδικοποιημένης Ανακοίνωσης. 63 Βλ. παρ. 28 της Κωδικοποιημένης Ανακοίνωσης. 64 Βλ. αποφάσεις της Ε.Ε. της 11.2.2002 στην υπόθεση COMP/M.2632 - Deutsche Bahn/ECT International/United Depots/JV, παρ. 9 (με σύμβαση διάρκειας 8 ετών), της 30.4.2003 στην υπόθεση COMP/M.2903 - DaimlerChrysler/Deutsche Telekom/JV, παρ. 12 (όπου θεωρήθηκε επαρκές το χρονικό διάστημα των 12 ετών, κατά το οποίο θα είχε ισχύ η σύμβαση της κοινής επιχείρησης με το γερμανικό Δημόσιο) και της 20.7.2005 στην υπόθεση COMP/M.3858 - Lehman Brothers/SCG/Starwood/Le Meridien, παρ. 9 (όπου η Επιτροπή έκρινε επαρκές ένα χρονικό διάστημα 10-15 ετών, αλλά όχι ένα διάστημα 3 ετών). Επίσης, βλ. και ΕΑ 573/2013, με την οποία κρίθηκε ότι υφίσταται μόνιμη μεταβολή ελέγχου από την παραχώρηση του δικαιώματος επί των Κρατικών Λαχείων στην ΟΠΑΠ για διάστημα 12 ετών. 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πίνακας 5: Κύκλος εργασιών συμμετεχουσών ΚΥΚΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ - 2013 Όμιλος ΟΠΑΠ Δικαίωμα 65 ΕΛΛΑΔΑ Ε.Ε. ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ € 3.504.294.000 € 3.711.059.000 € 3.711.059.000 € 65.022.541 € 65.022.541 € 65.022.541 Πηγή: Έκθεση Πεπραγμένων έτους 2013, ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΑΙΓΝΙΩΝ
  2. Βάσει των προαναφερόμενων κύκλων εργασιών καταρχήν πληρούνται τα ποσοτικά όρια που τίθενται με τη διάταξη του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 3959/
  3. Περαιτέρω, η γνωστοποιηθείσα πράξη δεν έχει κοινοτική διάσταση σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 1 παρ. 266 και 367 του Κανονισμού 139/200468, δεδομένου ότι α) ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων δεν υπερβαίνει τα 5 δις ευρώ και β) παρόλο που ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων υπερβαίνει τα 2,5 δις ευρώ, το παραχωρούμενο Δικαίωμα πραγματοποιεί το σύνολο του κύκλου εργασιών του στην Ελλάδα.
  4. Ως εκ τούτου, η υπό κρίση συγκέντρωση έχει εθνική διάσταση και υπόκειται υποχρεωτικά σε προηγούμενη γνωστοποίηση ενώπιον της ΕΑ. 5.3 ΠΑΡΑΔΕΚΤΗ ΚΑΙ ΕΜΠΡΟΘΕΣΜΗ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ
  5. Με το έντυπο συνοπτικής γνωστοποίησης συνυποβλήθηκε το προβλεπόμενο στο άρθρο 45 παρ. 1 του ν. 3959/2011 παράβολο των 1.100 Ευρώ
  6. Η γνωστοποιούσα προσκόμισε επίσης φύλλο της εφημερίδας «Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ» της 8.12.2014 (αρ. φύλλου 25651)70, στο οποίο δημοσιεύθηκε η υπό κρίση πράξη κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 6 του ν. 3959/2011 και στην ΕΑ 558/VΙΙ/
  7. Το 65 Κατά δήλωση της γνωστοποιούσας, όλα τα έσοδα προέρχονται από το ιπποδρομιακό στοίχημα. Το άρθρο 1 παρ. 2 του ως άνω Κανονισμού ορίζει ότι «Μία συγκέντρωση έχει κοινοτική διάσταση όταν: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 5 δισεκατομμύρια ευρώ και β) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 250 εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος». 67 Σύμφωνα με αυτή «Μία συγκέντρωση που δεν υπερβαίνει τα κατώτατα όρια που προβλέπονται στην παράγραφο 2 έχει κοινοτική διάσταση, εφόσον: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ· β) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις σε κάθε ένα από τρία τουλάχιστον κράτη μέλη, υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια ευρώ· γ) σε κάθε ένα από τα τρία τουλάχιστον κράτη μέλη που λαμβάνονται υπόψη για τους σκοπούς του στοιχείου β), δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν κάθε μία χωριστά συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 25 εκατομμυρίων ευρώ και δ) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος». 68 Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου της 20 ης Ιανουαρίου 2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (EE L 24/1 της 29.1.2004). 69 Σειράς Η 7075873, με α/α 5494/25.11.2014 της ΔΟΥ Β΄ Περιστερίου. 70 Με το υπ’ αριθμ. πρωτ. 8823/8.12.2014 έγγραφό της. 66 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κείμενο της εν λόγω δημοσίευσης αναρτήθηκε στις 8.12.2014 στο διαδικτυακό τόπο της Επιτροπής Ανταγωνισμού.
  8. Η γνωστοποιούσα με το έντυπο συνοπτικής γνωστοποίησης την 1.12.2014 υπέβαλε σχέδιο της Σύμβασης Παραχώρησης, δεδομένου ότι κατά το χρόνο υποβολής της γνωστοποίησης η ως άνω σύμβαση δεν είχε ακόμη υπογραφεί71, από το οποίο σχέδιο πάντως προκύπτουν σαφώς οι πληροφορίες και τα στοιχεία που εμπεριέχονται στο έντυπο γνωστοποίησης συγκέντρωσης, καθώς και η αποδεδειγμένη πρόθεση σύναψης συμφωνίας με το συγκεκριμένο περιεχόμενο από τα συμβαλλόμενα μέρη
  9. Σημειωτέον δε ότι η OPAP Inv ανακηρύχθηκε τελικός επιλεγείς επενδυτής στο σχετικό διαγωνισμό την 30.10.2014, γεγονός που της ανακοινώθηκε με την από 31.10.2014 επιστολή του ΤΑΙΠΕΔ
  10. Βάσει των ανωτέρω, μπορεί να θεωρηθεί ότι η υπό κρίση συγκέντρωση γνωστοποιήθηκε εμπροθέσμως
  12. Σημειώνεται επιπροσθέτως ότι στο άρθρο 4.1 του προαναφερόμενου σχεδίου της Σύμβασης αναγράφεται ως αναβλητική αίρεση για τη θέση σε ισχύ της παραχώρησης του Δικαιώματος η «[Χορήγηση έγκρισης (-εων) από Αρχές Ανταγωνισμού]», στη σχετική δε υποσημείωση αναφέρεται ότι […]. Στη συνέχεια υπό 4.1.1 προβλέπεται η διαδικασία που τα συμβαλλόμενα μέρη θα ακολουθήσουν στις μεταξύ τους σχέσεις σε περίπτωση που, προκειμένου να εγκριθεί η γνωστοποιούμενη πράξη, ζητηθούν από τον Παραχωρησιούχο διαρθρωτικές αλλαγές ή μέτρα συμπεριφοράς. 6 Ο ΚΛΑΔΟΣ ΤΩΝ ΤΥΧΕΡΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ 6.1 ΓΕΝΙΚΑ
  13. Ως τυχερό παίγνιο ορίζεται ο στοιχηματισμός χρημάτων ή άλλων αγαθών αξίας σε ένα γεγονός με αβέβαιο αποτέλεσμα, με βασικό σκοπό του στοιχήματος το κέρδος επιπλέον χρημάτων ή υλικών αγαθών
  14. Ο ευρύτερος κλάδος των τυχερών παιγνίων περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος παιχνιδιών με διακριτά χαρακτηριστικά, διαφορετικό τρόπο παιξίματος και ως εκ τούτου διαφορετικό κοινό. Το Swiss Institute of Comparative Law, σε μελέτη που εκπόνησε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής 71 Σημειώνεται ότι με τις υπ’ αριθμ. πρωτ. 8847/9.12.2014 και 9063/17.12.2014 επιστολές η ΓΔΑ έχει ζητήσει να προσκομιστεί η ανωτέρω σύμβαση, όταν υπογραφεί. 72 Βλ. και ΕΑ 558/VII/2013, σελ. 7, κεφ. 1.5, όπου αναφέρεται ότι «… Η γνωστοποίηση μπορεί να υποβληθεί στην Επιτροπή Ανταγωνισμού και σε χρόνο προγενέστερο, εφόσον αποδεδειγμένα υφίσταται εκ μέρους των συμμετεχουσών επιχειρήσεων πρόθεση σύναψης συμφωνίας ή, σε περίπτωση δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, εφόσον έχουν δημοσιοποιήσει πρόθεση ανάλογης προσφοράς, υπό την προϋπόθεση ότι η σχεδιαζόμενη συμφωνία ή δημόσια προσφορά εξαγοράς θα καταλήξει σε συγκέντρωση εμπίπτουσα σε προληπτικό έλεγχο. Το έγγραφο που θα βεβαιώνει την πρόθεση των μερών για την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης θα πρέπει να περιλαμβάνει τους όρους της συμφωνίας που αφορούν σε θέματα ανταγωνισμού». 73 Βλ. Παράρτημα 4 του εντύπου συνοπτικής γνωστοποίησης. 74 Πρβλ. και ΕΑ 573/VII/2013 επί της γνωστοποίησης της συγκέντρωσης ΟΠΑΠ/Κρατικά Λαχεία, παρ. 44, τελευταίο εδάφιο. 75 “Gambling is the wagering of money or something of material value (referred to as "the stakes") on an event with an uncertain outcome with the primary intent of winning additional money and/or material goods. Gambling thus requires three elements be present: consideration, chance and prize.” (http://en.wikipedia.org/wiki/Gambling#cite_note-1 και http://www.gamblingandthelaw.com/). 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Επιτροπής76, καταλήγει ότι οι υπηρεσίες τυχερών παιγνίων περιλαμβάνουν τις παρακάτω γενικές κατηγορίες:
  15. Υπηρεσίες στοιχηματισμού (betting services)
  16. Παιχνίδια τύπου Μπίνγκο
  17. Υπηρεσίες καζίνο
  18. Τυχερά παιχνίδια για φιλανθρωπικούς λόγους και από μη κερδοσκοπικές εταιρίες
  19. Μηχανήματα τυχερών παιγνίων που μπορούν να τοποθετηθούν σε χώρους εκτός καζίνο
  20. Υπηρεσίες λαχείων/λοταρίας (lottery services)
  21. Υπηρεσίες στοιχηματισμού μέσων μαζικής ενημέρωσης
  22. Υπηρεσίες προώθησης πωλήσεων, όταν περιλαμβάνουν προωθητικά παιχνίδια με έπαθλο μεγαλύτερο των €100.000 και η συμμετοχή είναι συνδεδεμένη με την αγορά προϊόντος. 6.2 ΤΥΧΕΡΑ ΠΑΙΓΝΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
  23. Oι φορείς διεξαγωγής των ως άνω τυχερών παιγνίων στην Ελλάδα είναι77:
  24. Η ΟΠΑΠ Α.Ε. και η θυγατρική της «Ελληνικά Λαχεία Α.Ε.» για τα εξής παίγνια: λαχεία/λοταρίες/αριθμολαχεία και αθλητικό στοίχημα78 καθώς και παιγνιομηχανές (VLTs)79,
  25. οι εννέα
(9)επιχειρήσεις καζίνων,
  1. η ΟΔΙΕ Α.Ε. για το αμοιβαίο ιπποδρομιακό στοίχημα και
  2. Οι εικοσιτέσσερις
(24)εταιρείες80 οι οποίες έχουν υπαχθεί στη μεταβατική διάταξη της παραγράφου 12 του άρθρου 50 του ν. 4002/2011 (ΦΕΚ Α΄ 180) και μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες τυχερών παιγνίων μέσω του διαδικτύου, μέχρι τη χορήγηση των σχετικών αδειών
  2. Τα βασικά παίγνια του κλάδου, βάσει της παρουσίας τους στην Ελλάδα, είναι τα λαχεία/λοταρίες/αριθμολαχεία, τα παίγνια καζίνο, το αθλητικό στοίχημα και το ιπποδρομιακό στοίχημα και προσφέρονται στους παίκτες με δύο τρόπους: 76 “Study of Gambling Services in the internal market of the European Union”, Swiss Institute of Comparative Law, European Commission, 2006, Κεφ. 1.
  3. σελ. v. 77 Βλ. https://www.gamingcommission.gov.gr/index.php/paignia/oi-foreis-dieksagogis-tyxeronpaignion 78 Η ΟΠΑΠ λάνσαρε την πλατφόρμα διαδικτυακού στοιχηματισμού τον Ιούνιο του
  4. 79 Πρόκειται για μηχανές εγκατεστημένο λογισμικό τυχερών παιγνίων, τύπου slot machines. Η διαδικασία έναρξης λειτουργίας καταστημάτων ΟΠΑΠ με VLTs είναι σε εξέλιξη. 80 Πρόκειται για τις εταιρίες Personal Exchange International Ltd, Diamond Link Ltd, Lucky Stream Ltd, Silver Link Ltd, GLB Gmbh, Online Amusement Solution NV, Online Amusement Solutions Ltd, Gambling Malta Ltd, Rebels Gaming Ltd, Sporting Odds Ltd, King Maker Ltd, Paddy Power Plc, B2B Gaming Services Malta Ltd, Cashpoint Malta Ltd, AS IMG Kaziinod, Magic Services Ltd, Eldorado Sportwetten Gmbh, STS Sportwetten Gmbh, YEZ Gaming Ltd, Doms Holdings Ltd (Statusbet Ltd), Logflex Ltd, Doms Cars UK Ltd (Lexgaming Ltd), Love 2 Celebrate Ltd (Unibet Ltd) και Meridian Gaming Ltd. 81 Σχετικά με το νομικό πλαίσιο που διέπει τη διεξαγωγή τυχερών παιγνίων μέσω του διαδικτύου βλ. αναλυτικά κατωτέρω υπό 6.
  5. Οι εταιρίες που έχουν υπαχθεί στο εν λόγω μεταβατικό καθεστώς μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες τυχερών παιγνίων, που προβλέπονται από τις άδειες που κατέχουν από τις Ρυθμιστικές Αρχές των χωρών της ΕΕ και του ΕΟΧ, από τις οποίες έχουν αδειοδοτηθεί. (Βλ. ηλεκτρονική διεύθυνση του υπουργείου Οικονομικών http://old.minfin.gr/portal/el/resource/contentObject/id/adce2057-71fb-4925-b094-42ca230af81f) 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ α) με επίγεια μέσα, όπου δηλαδή απαιτείται η φυσική παρουσία του παίκτη (στο πρακτορείο, στο καζίνο) και β) εξ αποστάσεως, δηλαδή χωρίς τη φυσική παρουσία του παίκτη, με τη χρήση του διαδικτύου. Αναλυτικότερα:
  6. Τα λαχεία/λοταρίες/αριθμολαχεία ανήκουν στη ευρύτερη κατηγορία των προϊόντων λαχείων, των τυχερών παιγνίων όπου οι πιθανότητες νίκης βασίζονται στην τύχη, είναι δηλαδή καθαρά μαθηματικές και δεν επηρεάζονται από ειδικές γνώσεις ή ικανότητες του παίκτη. Σε αυτήν την ευρύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται παίγνια με ελαφρώς διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά όπως λαϊκό λαχείο, εθνικό λαχείο, Σκρατς (στιγμιαίο λαχείο), Τζόκερ, Πρότο, Κίνο κλπ. Η συμμετοχή στα παίγνια λαχείων γίνεται με αγορά λαχνών ή συμπλήρωση δελτίων συμμετοχής στα πρακτορεία της ΟΠΑΠ ή στους πλανόδιους εξουσιοδοτημένους λαχειοπώλες.
  7. Όσον αφορά στα καζίνο, στην Ελλάδα σήμερα λειτουργούν εννέα από τις συνολικά δέκα αδειοδοτημένες επιχειρήσεις καζίνων, στις οποίες επιτρέπεται να διεξάγονται τα σχετικά τυχερά παιχνίδια, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 2206/
  8. Επίσης, παίγνια καζίνο προσφέρονται και διαδικτυακά, μέσω των 24 εταιριών που έχουν λάβει την προσωρινή άδεια παροχής τυχερών παιγνίων.
  9. Το αθλητικό στοίχημα αφορά την προσπάθεια επίτευξης κέρδους μέσω της πρόβλεψης αποτελεσμάτων κλπ στοιχείων αθλητικών αναμετρήσεων (κυρίως ποδοσφαίρου). Οι πιθανότητες νίκης ενός παίκτη βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις γνώσεις του για το άθλημα και τα χαρακτηριστικά των αντίπαλων ομάδων, απαιτείται, δηλαδή, κάποιο επίπεδο εξειδικευμένης γνώσης για την επίτευξη επιτυχημένης πρόβλεψης. Μπορεί να διεξαχθεί, τόσο σε πρακτορεία όσο και διαδικτυακά, μέσω σχετικών εφαρμογών. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα παίγνια Πάμε Στοίχημα και Στοίχημα Live του ΟΠΑΠ, καθώς και τα αντίστοιχα παίγνια των 24 προσωρινά αδειοδοτημένων διαδικτυακών παρόχων.
  10. Το ιπποδρομιακό στοίχημα αφορά την προσπάθεια επίτευξης κέρδους μέσω της πρόβλεψης αποτελεσμάτων κλπ στοιχείων ιπποδρομιακών αγώνων. Οι πιθανότητες νίκης είναι άμεσα συνδεδεμένες με τη γνώση της κατάστασης κάθε ίππου, αναβάτη κλπ, απαιτείται δηλαδή εξειδικευμένη γνώση πάνω σε ιπποδρομιακά θέματα. Το ιπποδρομιακό στοίχημα προσφέρεται στο χώρο του ιπποδρόμου, αλλά και σε συνεργαζόμενα πρακτορεία του ΟΔΙΕ. 6.3 ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
  11. Η εποπτεία του τομέα των τυχερών παιγνίων υπάγεται στην αρμοδιότητα της Ε.Ε.Ε.Π., η οποία συστάθηκε δυνάμει του άρθρου 16 του ν. 3229/200483 και 82 Τα παίγνια τα οποία διεξάγονται στις επιχειρήσεις καζίνων είναι τα εξής: α) Μπλάκ τζάκ (Black Jack) ή "21". β) Αμερικάνικη ρουλέτα (American Roulette) και γαλλική ρουλέτα (French Roulette). γ) Μπάνκο - πούντο (Banco - Punto). δ) Μπακαράς (Baccarat) - Σεμέν ντε φερ (Chemin de fer). ε) Αμερικάνικα ζάρια (Craps). στ) Ελληνικά ζάρια. ζ) Πόκερ (Poker) και παραλλαγές του πόκερ. η) Ηλεκτρονικά τυχερά παίγνια που διεξάγονται σε μηχανήματα με εγκατεστημένο επί αυτών λογισμικό τυχερών παιγνίων (slot machines). θ) Ηλεκτρονική ρουλέτα (Electronic Roulette). ι) Οποιοδήποτε άλλο παιχνίδι, για το οποίο έχει προηγουμένως χορηγηθεί άδεια καταλληλότητας. 83 «Εποπτεία της ιδιωτικής ασφάλισης, εποπτεία και έλεγχος τυχερών παιχνιδιών, εφαρμογή των Διεθνών Λογιστικών Προτύπων και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 38/10.2.2004). 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ λειτουργεί πλέον ως ανεξάρτητη διοικητική αρχή
  12. Σύμφωνα δε με το άρθρο 17 του ιδίου νόμου, όπου καθορίζονται οι αρμοδιότητες της Ε.Ε.Ε.Π.85, αυτές καταλαμβάνουν τα Κρατικά Λαχεία, τον «Ιππόδρομο» (όπως επί λέξει αναφέρεται), τα εκεί αναφερόμενα παίγνια της ΟΠΑΠ (ΞΥΣΤΟ, ΛΟΤΤΟ, ΠΡΟΤΟ, ΠΡΟΠΟ, ΤΖΟΚΕΡ), καθώς και κάθε άλλο τυχερό παίγνιο που είχε τεθεί σε λειτουργία κατά την έναρξη ισχύος του οικείου εδαφίου της ανωτέρω διάταξης. Βάσει της ίδιας διάταξης, η Ε.Ε.Ε.Π. μεταξύ άλλων καταρτίζει ειδικό κανονισμό ελέγχου για κάθε τυχερό παίγνιο
  14. Πέραν των προβλεπόμενων στο ως άνω άρθρο αρμοδιοτήτων της, η Ε.Ε.Ε.Π. ασκεί και τις αρμοδιότητες που της απονέμονται δυνάμει του άρθρου 28 του ν. 4002/
  15. Συγκεκριμένα σύμφωνα με την παρ. 1 του εν λόγω άρθρου είναι αρμόδια για την έκδοση των αδειών, τις πιστοποιήσεις, την εποπτεία και τον έλεγχο διεξαγωγής και εκμετάλλευσης παιγνίων, ενώ μεταξύ των αρμοδιοτήτων που παρατίθενται στην παρ. 3 αυτού περιλαμβάνεται η κατάρτιση του Κανονισμού Διεξαγωγής και Ελέγχου Παιγνίων87, ο οποίος σύμφωνα με το άρθρο 29 παρ. 3 του ιδίου νόμου θεσπίζεται με Π.Δ. κατόπιν εισήγησης της Ε.Ε.Ε.Π. Στο πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού εμπίπτουν και τα κάθε μορφής ιπποδρομιακά στοιχήματα καθώς και τα παίγνια που διεξάγει η ΟΠΑΠ, όπως ορίζεται στο άρθρο 13 παρ. 7θ του ν. 4111/2013 και στο άρθρο 27 παρ. 2 στ. β του ν. 2843/200088, αντίστοιχα.
  16. Σύμφωνα δε με το άρθρο 29 παρ. 3 υπό στ. 17 και παρ. 4 του ν. 4002/2011 ο ως άνω Κανονισμός Διεξαγωγής και Ελέγχου Παιγνίων καθορίζει μεταξύ άλλων την εμπορική επικοινωνία των παιγνίων και ζητήματα σχετικά με τη διαφήμιση και τους κανόνες δεοντολογίας που διέπουν τις σχετικές δραστηριότητες. Επίσης, με τον 84 Βλ. άρθρο 7 παρ. 10 του ν. 4038/2012 (ΦΕΚ Α΄ 14/2.2.2012). Σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, όπως ισχύει σήμερα, «Η Επιτροπή έχει τις εξής αρμοδιότητες: α) Παρακολουθεί και ελέγχει τα καζίνο και τη διεξαγωγή κάθε τυχερού παιχνιδιού, που διεξάγεται ύστερα από άδεια που έχει χορηγηθεί από την αρμόδια κατά περίπτωση αρχή. Τα τυχερά παιχνίδια, ο έλεγχος των οποίων υπάγεται στην αρμοδιότητα της Επιτροπής είναι: τα Κρατικά Λαχεία, ο Ιππόδρομος, το Ξυστό, το Λόττο, το Πρώτο, το ΠΡΟΠΟ, το Τζόκερ , όπως επίσης και κάθε τυχερό παιχνίδι, που ήδη λειτουργεί ή έχει τεθεί σε λειτουργία μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος εδαφίου. δ) Συγκεντρώνει, μελετά και επεξεργάζεται στοιχεία σχετικά με τα έσοδα του Δημοσίου από τη λειτουργία των τυχερών παιχνιδιών και τη διεξαγωγή τους. ε) Μελετά και αξιολογεί το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των τυχερών παιχνιδιών, καθώς και των συστημάτων ελέγχου αυτών και της διασφάλισης των οικονομικών συμφερόντων του Δημοσίου. στ) Καταρτίζει ειδικό κανονισμό ελέγχου κάθε τυχερού παιχνιδιού. ζ) Εισηγείται τη λήψη μέτρων βελτίωσης του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου για τη διασφάλιση των συμφερόντων του Δημοσίου και την προστασία των παικτών. θ) Συλλέγει, οργανώνει, επεξεργάζεται και αξιολογεί, υπό τον όρο της εχεμύθειας και της προστασίας του επιχειρηματικού και άλλων απορρήτων, καθώς και της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα αναγκαία για την εκπλήρωση της αποστολής της τεχνικό, οικονομικό, λογιστικό, εμπορικό και άλλα συναφή στοιχεία, που αφορούν τα πρόσωπα που ασκούν δραστηριότητα στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών. ια) Συνεργάζεται με αντίστοιχες αρχές άλλων κρατών ή με διεθνείς οργανισμούς και συμμετέχει σε δραστηριότητες των εν λόγω αρχών και οργανισμών». 86 Βλ. εδ. στ. 87 Ή Κανονισμού Παιγνίων (βλ. άρθρο 29 παρ. 3 του ως άνω νόμου, στο τελευταίο εδάφιο του οποίου μάλιστα αναφέρεται ότι «Όπου, στις κείμενες διατάξεις, αναφέρεται ο Κανονισμός Διεξαγωγής και Ελέγχου Παιγνίων εννοείται ο Κανονισμός Παιγνίων»). 88 «Εκσυγχρονισμός των χρηματιστηριακών συναλλαγών, εισαγωγή εταιριών επενδύσεων στην ποντοπόρο ναυτιλία στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 219/12.10.2000). 85 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προαναφερόμενο Κανονισμό θα καθορίζονται τα είδη στοιχήματος
  17. Συναφώς προς τα ανωτέρω, το άρθρο 26 παρ. 2 του ιδίου νόμου προβλέπει ότι οι διατάξεις του, πλην αυτών που αναφέρονται στην Ε.Ε.Ε.Π. και του άρθρου 35 περί εμπορικής επικοινωνίας, δεν εφαρμόζονται στα τυχερά παίγνια που κατά την έναρξη ισχύος του διεξάγει η ΟΠΑΠ και ο ΟΔΙΕ (καθώς και τα επίγεια καζίνο), διότι για τα παίγνια αυτά ισχύουν ειδικές διατάξεις. Παρόμοια πρόβλεψη περιλαμβάνεται και στο άρθρο 54 παρ. 8 του ανωτέρω νόμου.
  18. Μέχρι την έκδοση του Κανονισμού Διεξαγωγής και Ελέγχου Παιγνίων τα διεπόμενα από αυτόν θέματα ρυθμίζονται με απόφαση της Ε.Ε.Ε.Π.90, ενώ μέχρι τότε εξακολουθούν να ισχύουν οι υφιστάμενοι κανονισμοί διεξαγωγής των παιγνίων της ΟΠΑΠ, οι οποίοι έχουν εγκριθεί με υπουργικές αποφάσεις
  19. Δεδομένου ότι δεν έχει θεσπιστεί ακόμη ο ως άνω Κανονισμός, έχουν εκδοθεί μεταξύ άλλων οι ακόλουθες αποφάσεις της Ε.Ε.Ε.Π.92: α) η με αρ. 103/7/25.4.2014 απόφαση93 σχετικά με τη ρύθμιση θεμάτων του Κανονισμού Διεξαγωγής και Ελέγχου του παιγνίου των Κρατικών Λαχείων. Η απόφαση αυτή προβλέπει ένα πλέγμα διατάξεων σχετικά με την εποπτεία της διεξαγωγής των Κρατικών Λαχείων. Ενδεικτικά αναφέρεται94 η εκπόνηση από το φορέα εκμετάλλευσης σχεδίου ειδικού κανονισμού για κάθε Λαχείο, το οποίο θα εγκρίνεται από την Ε.Ε.Ε.Π. και θα περιλαμβάνει τους όρους, τις προϋποθέσεις, τις διαδικασίες, τους ειδικούς κανόνες λειτουργίας του συγκεκριμένου Λαχείου, τα μέσα λειτουργίας και διεξαγωγής αυτού, καθώς και το γενικό πλαίσιο κληρώσεων, ώστε να είναι εφικτή η πλήρης εποπτεία εκ μέρους της Ε.Ε.Ε.Π.95 Επίσης, προβλέπεται η γνωστοποίηση στην Ε.Ε.Ε.Π του συστήματος διανομής κερδών96 και στοιχείων σχετικά με τις πωλήσεις, την προμήθεια των πωλητών και τις δαπάνες εμπορικής επικοινωνίας97, καθώς και η άσκηση ελέγχου από την Ε.Ε.Ε.Π. επί των σημείων χονδρικής και λιανικής πώλησης
  20. β) η με αρ. 143/2/6.2.2015 απόφαση99 σχετικά με τη ρύθμιση θεμάτων διεξαγωγής και ελέγχου τυχερών παιγνίων που διεξάγονται μέσω παιγνιομηχανημάτων τύπου VLT. γ) η με αρ. 105/2/16.5.2014 απόφαση100 σχετικά με τη ρύθμιση θεμάτων διεξαγωγής και ελέγχου παιγνίων στοιχημάτων προκαθορισμένης απόδοσης της ΟΠΑΠ μέσω 89 Βλ. άρθρο 25 υπό γ του ως άνω νόμου. Βλ. τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 54 παρ. 5 του ν. 4002/
  21. 91 Βλ. άρθρο 27 παρ. 2β εδ. β του ν. 2843/
  22. 92 Στις παρατιθέμενες αποφάσεις της Ε.Ε.Ε.Π. δεν περιλαμβάνονται όσες αφορούν τα διεξαγόμενα επιγείως παίγνια καζίνο, καθώς αυτά δεν αποτελούν αντικείμενο της παρούσας υπόθεσης. 93 ΦΕΚ Β΄ 1127/5.5.
  23. 94 Υπό άρθρο 3 παρ.
  24. 95 Προβλέπεται δε στο άρθρο 3 παρ. 3 η αρμοδιότητα της Ε.Ε.Ε.Π. να ζητά αυτεπαγγέλτως την τροποποίηση των σχετικών κανονισμών. 96 Υπό άρθρο 6 παρ.
  25. 97 Υπό άρθρο
  26. 98 Βλ. άρθρα 15 παρ. 1 και 18 παρ.
  27. 99 ΦΕΚ Β΄ 328/10.3.
  28. 100 ΦΕΚ Β΄ 1330/26.5.
  29. 90 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαδικτύου, η οποία σύμφωνα με το άρθρο 1.1 ισχύει συμπληρωματικά προς τον Κανονισμό οργάνωσης, λειτουργίας και διεξαγωγής των παιγνίων στοιχημάτων προκαθορισμένης απόδοσης της ΟΠΑΠ101, σε περίπτωση δε σύγκρουσης των διατάξεων των δύο νομοθετημάτων υπερισχύουν οι διατάξεις της απόφασης της Ε.Ε.Ε.Π. ως προς το πεδίο εφαρμογής τους. Στο πεδίο εφαρμογής της ανωτέρω απόφασης δεν περιλαμβάνεται η παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων μέσω του διαδικτύου που ανήκουν στο πεδίο εφαρμογής του ν. 4002/
  30. δ) η με αρ. 51/3/26.4.2013 απόφαση103 σχετικά με τη ρύθμιση θεμάτων επιβολής διοικητικών κυρώσεων σε μη αδειοδοτημένους παρόχους τυχερών παιγνίων μέσω διαδικτύου, όπου υπό άρθρο 1.2 διευκρινίζεται ότι στην έννοια του μη αδειοδοτημένου παρόχου δεν περιλαμβάνονται οι δραστηριοποιούμενες δυνάμει του άρθρου 50 παρ. 12 του ν. 4002/2011 εταιρίες για το διάστημα ισχύος του καθεστώτος αυτού. ε) η με αρ. 108/2/6.6.2014 απόφαση104 σχετικά με τη ρύθμιση θεμάτων εμπορικής επικοινωνίας τυχερών παιγνίων, όπου προβλέπεται μεταξύ άλλων η υποχρέωση των παρόχων υπηρεσιών τυχερών παιγνίων για εκπόνηση σχεδίου εμπορικής επικοινωνίας, το οποίο γνωστοποιείται στην Ε.Ε.Ε.Π.
  31. Σημειώνεται, ότι ήδη έχει διαμορφωθεί σχέδιο απόφασης της Ε.Ε.Ε.Π. για τη ρύθμιση θεμάτων του κανονισμού διεξαγωγής και ελέγχου του αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος
  32. Στο πεδίο εφαρμογής του εμπίπτει η διεξαγωγή του ανωτέρω στοιχήματος, τόσο με επίγεια μέσα όσο και μέσω διαδικτύου, ενώ δεν εμπίπτουν θέματα διοργάνωσης ιπποδρομιών
  33. Στο ως άνω σχέδιο προβλέπεται107 μεταξύ άλλων ότι για κάθε τύπο στοιχήματος ο φορέας εκμετάλλευσης θα εκπονεί σχέδιο ειδικού κανονισμού σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις, ο οποίος θα περιλαμβάνει τουλάχιστον τους όρους, τις προϋποθέσεις, τις διαδικασίες, τους ειδικούς κανόνες διεξαγωγής του συγκεκριμένου τύπου στοιχήματος, τον τρόπο υπολογισμού των διανεμόμενων κερδών, τη μέθοδο υπολογισμού της απόδοσης, τον τρόπο γνωστοποίησης στους παίκτες του αποδιδόμενου κάθε φορά ποσοστού κέρδους, καθώς και τις μεθόδους τήρησης αρχείων και υποβολής αναφορών που θα εφαρμόσει ο φορέας εκμετάλλευσης, ώστε να είναι εφικτή η πλήρης εποπτεία και ο έλεγχος εκ μέρους της Ε.Ε.Ε.Π. Επίσης, ο φορέας εκμετάλλευσης θα εκπονεί σχέδιο εμπορικής επικοινωνίας
  34. Αμφότερα τα προαναφερόμενα σχέδια θα υποβάλλονται προς έγκριση στην Ε.Ε.Ε.Π. Επίσης, προβλέπεται η γνωστοποίηση στην Ε.Ε.Ε.Π 101 Βλ. κατωτέρω υπό παρ.
  35. Βλ. άρθρο 1.
  36. 103 ΦΕΚ Β΄ 1147/13.5.
  37. 104 ΦΕΚ Β΄ 1727/27.6.
  38. 105 Το ανωτέρω σχέδιο, το οποίο γνωστοποιήθηκε στο πλαίσιο της Οδηγίας 98/34 και βρίσκεται στην τελική φάση επεξεργασίας πριν από την έγκριση και δημοσίευσή του, βρίσκεται ανηρτημένο στην ιστοσελίδα της Ε.Ε.Ε.Π. (https://www.gamingcommission.gov.gr/index.php/ruthmisi-agoraspaignion/kanonismoi-klirosewn-stoiximaton). 106 Βλ. άρθρο 2.4 και 2.
  39. 107 Υπό άρθρο 6.
  40. 108 Βλ. άρθρο 4.
  41. 102 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ στοιχείων σχετικά με τις πωλήσεις, την προμήθεια των πωλητών και τις δαπάνες εμπορικής επικοινωνίας
  43. Περαιτέρω, όπως προαναφέρθηκε, για όσα ζητήματα δεν έχουν ρυθμιστεί με απόφαση της Ε.Ε.Ε.Π., εξακολουθούν να ισχύουν οι υφιστάμενοι κανονισμοί διεξαγωγής των παιγνίων της ΟΠΑΠ. Στο πλαίσιο αυτό ισχύει ο Κανονισμός οργάνωσης, λειτουργίας και διεξαγωγής των παιχνιδιών στοιχημάτων προκαθορισμένης απόδοσης της ΟΠΑΠ. Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 αυτού ο ως άνω Κανονισμός εφαρμόζεται σε όλα τα παιχνίδια στοιχημάτων προκαθορισμένης απόδοσης που είναι δυνατόν να διοργανώνονται σε ομαδικά ή ατομικά αθλήματα και σε διάφορα άλλα μη αθλητικά γεγονότα (μη εξαιρουμένων των εικονικών γεγονότων, αθλητικών ή μη), η φύση των οποίων προσφέρεται για τη διεξαγωγή στοιχημάτων, στο δε άρθρο 2 παρ. 1 επαναλαμβάνονται τα προαναφερόμενα και προβλέπεται ρητά ότι στα ομαδικά αθλήματα περιλαμβάνονται και οι ιπποδρομίες. Περαιτέρω, σύμφωνα με την παρ. 3 του ιδίου άρθρου επιτρέπεται η συμμετοχή μόνο μέσω των πρακτορείων της ΟΠΑΠ και όχι με εναλλακτικούς τρόπους (π.χ. μέσω διαδικτύου). Συναφώς βάσει του άρθρου 3 της ΚΥΑ 7209/8.3.2011 ορίζεται ότι ο Κανονισμός αφορά αποκλειστικά τα παίγνια που διεξάγει η ΟΠΑΠ και όχι τα παίγνια μέσω παιγνιομηχανημάτων ή διαδικτύου.
  44. Παράλληλα, εξακολουθούν να βρίσκονται σε ισχύ οι κανονισμοί των παιγνίων ΚΙΝΟ, ΣΟΥΠΕΡ 3, ΣΟΥΠΕΡ 4, ΜΠΙΝΓΚΟ ΛΟΤΤΟ, ΤΖΟΚΕΡ, ΛΟΤΤΟ, ΠΡΟΤΟ, ΑΡΙΘΜΟΛΑΧΕΙΟ 5 ΑΠΟ 35, ΠΡΟΠΟ, ΠΡΟΠΟΓΚΟΛ και ΠΡΟΠΟ
  45. Ως προς το ειδικότερο ζήτημα του ύψους συμμετοχής του παίκτη, επισημαίνεται ότι για ορισμένα από τα παίγνια της ΟΠΑΠ αυτό καθορίζεται από το νόμο. Ειδικότερα, οι προαναφερόμενοι κανονισμοί των παιγνίων ΚΙΝΟ110, ΣΟΥΠΕΡ 3111, ΣΟΥΠΕΡ 4112, ΜΠΙΝΓΚΟ ΛΟΤΤΟ113, ΤΖΟΚΕΡ114, ΛΟΤΤΟ115, ΠΡΟΤΟ116, ΑΡΙΘΜΟΛΑΧΕΙΟ 5 ΑΠΟ 35117, ΠΡΟΠΟ118, ΠΡΟΠΟΓΚΟΛ119 και ΠΡΟΠΟ13120 προβλέπουν συγκεκριμένη τιμή συμμετοχής ανά στήλη, ενώ και ο Κανονισμός διεξαγωγής των παιγνίων στοιχημάτων προκαθορισμένης απόδοσης ορίζει ανώτατο όριο ως προς την αξία στήλης
  46. Επίσης, σχετικά με τα παίγνια που προσφέρονται μέσω παιγνιομηχανήματων στο άρθρο 32 παρ. 2 εδ. α και β του ν. 4002/2011 προβλέπεται ελάχιστο και μέγιστο ποσό συμμετοχής, το οποίο μπορεί να αναπροσαρμόζεται με απόφαση της Ε.Ε.Ε.Π., ενώ παράλληλα σύμφωνα με το 39 παρ. 2 τελευταίο εδάφιο 109 Υπό άρθρο
  47. Βλ. άρθρο 6 παρ.
  48. 111 Βλ. άρθρο 6 παρ.
  49. 112 Βλ. άρθρο 3 παρ.
  50. 113 Βλ. άρθρο 2 παρ.
  51. 114 Βλ. άρθρο 6 παρ.
  52. 115 Βλ. άρθρο 6 παρ.
  53. 116 Βλ. άρθρο 6 παρ.
  54. 117 Βλ. άρθρο 6 παρ.
  55. 118 Βλ. άρθρο 7 παρ.
  56. 119 Βλ. άρθρο 7 παρ.
  57. 120 Βλ. άρθρο 7 παρ.
  58. 121 Υπό άρθρο 2 παρ.
  59. 110 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ του ιδίου νόμου η τιμολογιακή πολιτική των παραχωρησιούχων εντάσσεται στο πλαίσιο της τιμολογιακής πολιτικής του κατόχου της άδειας.
  60. Ως προς τα λοιπά παίγνια, συμπεριλαμβανομένου του ιπποδρομιακού στοιχήματος και του λαχείου sweepstake, δεν υφίστανται στο κείμενο νομοθετικό πλαίσιο αντίστοιχες διατάξεις. Επιπροσθέτως, μολονότι με το άρθρο 41 παρ. 3 του ν. 4024/2011122 ορίζεται ότι στη σύμβαση παραχώρησης του δικαιώματος επί των Κρατικών Λαχείων θα ρυθμίζονται, μεταξύ άλλων, οι γενικοί όροι έκδοσης, λειτουργίας και διαχείρισης των Λαχείων, όπως ενδεικτικά ο καθορισμός της τιμής123, στη σύμβαση παραχώρησης προβλέπεται124 ότι τα ανωτέρω ζητήματα (ενδεικτικά αναφέρονται η τιμή των Κρατικών Λαχείων) μπορούν να καθορίζονται με απόφαση της Ε.Ε.Ε.Π. σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, χωρίς, ωστόσο, να υφίσταται στο κείμενο νομοθετικό πλαίσιο ρητή διάταξη που να απονέμει στην Ε.Ε.Ε.Π. την αρμοδιότητα καθορισμού της τιμής των παιγνίων. Από απάντηση της Ε.Ε.Ε.Π.125 σε σχετικό ερώτημα της Υπηρεσίας […], […].
  61. Όσον αφορά τα παίγνια της ΟΠΑΠ, η νομοθεσία θεσπίζει μία επιπλέον δικλείδα ελέγχου πέραν της εποπτείας που ασκεί η Ε.Ε.Ε.Π. Σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 3Α του ν. 4002/2011126 προβλέπεται η σύσταση με απόφαση της Ε.Ε.Ε.Π. μίας τριμελούς επιτροπής ελέγχου127, η οποία θα παρίσταται στις συνεδριάσεις του Δ.Σ. της ΟΠΑΠ με σκοπό την άσκηση εποπτείας για την τήρηση της κείμενης νομοθεσίας και των συμβατικών υποχρεώσεων της ΟΠΑΠ. Σε περίπτωση διαφωνίας της επιτροπής με τις προτεινόμενες ενώπιον του Δ.Σ. εισηγήσεις, η διαφωνία αυτή απευθύνεται εγγράφως προς το Δ.Σ. της ΟΠΑΠ και κοινοποιείται στην Ε.Ε.Ε.Π., η δε ΟΠΑΠ οφείλει να απόσχει από τη λήψη απόφασης. Επίσης, η επιτροπή εισηγείται στο Δ.Σ. μέτρα για την προστασία του δημοσίου συμφέροντος και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης της ΟΠΑΠ, ενημερώνει την Ε.Ε.Ε.Π. Γενικά σε κάθε περίπτωση που η επιτροπή 122 «Συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις, ενιαίο μισθολόγιο - βαθμολόγιο, εργασιακή εφεδρεία και άλλες διατάξεις εφαρμογής του μεσοπρόθεσμου πλαισίου δημοσιονομικής στρατηγικής 2012-2015» (ΦΕΚ Α΄ 226/27.10.2011). 123 Σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο «Στην άνω σύμβαση παραχώρησης θα ρυθμίζονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα θέματα: το τίμημα για την παραχώρηση, ο τρόπος καταβολής του τιμήματος, τυχόν θέματα αποζημίωσης και ευθύνη των μερών από τη σύμβαση, το δίκαιο που διέπει τη σύμβαση και ο τρόπος επίλυσης των διαφορών των μερών, η διάρκεια της σύμβασης, οι όροι ανανέωσης ή και τροποποίησης της, και οι λόγοι καταγγελίας, οι εν γένει όροι έκδοσης, λειτουργίας και διαχείρισης των λαχείων από τον παραχωρησιούχο, όπως ενδεικτικά ο τρόπος καθορισμού της συχνότητας των κληρώσεων και η δυνατότητα έκδοσης λαχείων με κέρδος σε είδος, ο καθορισμός της τιμής πώλησης των λαχείων, οι όροι εμπορικής επικοινωνίας του παραχωρησιούχου και των πωλητών των λαχείων, οι όροι προστασίας των καταναλωτών, η προστασία προσωπικών δεδομένων, η οικονομική διαχείριση των κερδών από την εκμετάλλευση των λαχείων, οι όροι επιλογής των πωλητών των λαχείων και ο καθορισμός της προμήθειας τους, τα γεωγραφικά κριτήρια σημείων πώλησης των λαχείων, οι όροι επιτήρησης και ελέγχου του παραχωρησιούχου και των πωλητών των λαχείων από το Δημόσιο αναφορικά με θέματα που ρυθμίζει η σύμβαση παραχώρησης και η εκάστοτε κείμενη νομοθεσία ρύθμισης της αγοράς τυχερών παιγνίων, όροι προστασίας των συμμετεχόντων στην κλήρωση των λαχείων και ο τρόπος καταβολής των κερδών στους νικητές». 124 Βλ. σελ. 4 υπό παρ. (Δ). 125 Υπ’ αριθ. πρωτ. 6582/26-8-
  62. 126 Η παράγραφος 3Α προστέθηκε με την παρ. 2 του άρθρου 24 του ν. 4141/2013 (ΦΕΚ Α΄ 81/5.4.2013). 127 Σε αυτή θα συμμετέχει ένα μέλος της Ε.Ε.Ε.Π. 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαπιστώσει μη συμμόρφωση της ΟΠΑΠ με τη νομοθεσία ή τις συμβατικές της υποχρεώσεις, θα ενημερώνει την Ε.Ε.Ε.Π.
  63. Επισημαίνεται ότι οι τροποποιήσεις του νομοθετικού πλαισίου που επήλθαν με το ν. 4141/2013 ακολούθησαν την έκδοση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής ΔΕΕ) απόφασης με ημερομηνία 24 Ιανουαρίου 2013 επί των συνεκδικαζομένων υποθέσεων C-186/11 και C-209/11 με αντικείμενο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 της ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το ΣτΕ. Με την εν λόγω απόφασή του το ΔΕΕ έκρινε ότι εθνική κανονιστική ρύθμιση, η οποία παρέχει το αποκλειστικό δικαίωμα διεξαγωγής, διαχειρίσεως, οργανώσεως και λειτουργίας των τυχερών παιγνίων σε έναν και μόνον οργανισμό, είναι συμβατή με τη ΣΛΕΕ, εφόσον α) η εν λόγω νομοθεσία, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των συγκεκριμένων λεπτομερειών εφαρμογής της (φύση οργανισμού, στον οποίο έχει παραχωρηθεί το μονοπώλιο, και τρόπος λειτουργίας του στην πράξη, προνόμια που απολαμβάνει, καθορισμός μέγιστου ποσού στοιχηματισμού ανά δελτίο και όχι ανά παίκτη), ανταποκρίνεται όντως στη μέριμνα για μείωση των δυνατοτήτων συμμετοχής σε παίγνια και για περιορισμό των δραστηριοτήτων στον τομέα αυτόν με συνεπή και συστηματικό τρόπο και β) ο ασκούμενος κρατικός έλεγχος ασκείται όντως προς επιδίωξη κατά συνεπή και συστηματικό τρόπο της καταπολέμησης της συναφούς προς τα τυχερά παίγνια εγκληματικότητας και είναι αποτελεσματικός, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι ένα τόσο περιοριστικό μέτρο, όπως ένα μονοπώλιο, πρέπει μεταξύ άλλων να υπόκειται σε αυστηρό έλεγχο από μέρους των δημοσίων αρχών
  65. Στην ελληνική έννομη τάξη η παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων υλοποιείται μέσω της παραχώρησης αποκλειστικών δικαιωμάτων, σε κάποιες δε περιπτώσεις η σχετική νομοθεσία προβλέπει την παραχώρηση απευθείας σε συγκεκριμένο παραχωρησιούχο, ενώ σε άλλες κατόπιν διενέργειας διαγωνισμού. Σύμφωνα με τα προαναφερόμενα τα αποκλειστικά δικαιώματα που υφίστανται επί του παρόντος είναι τα εξής: α) Δυνάμει του άρθρου 27 παρ. 2α129 και 10130 του ν. 2843/2000 και της από 15.12.2000 σύμβασης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της ΟΠΑΠ έχει 128 Βλ. σκ. 20 επ. Η οποία ορίζει ότι «Με σύμβαση, που συνάπτεται μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου, εκπροσωπουμένου από τους Υπουργούς Οικονομικών και Πολιτισμού, αρμόδιο για θέματα αθλητισμού ή τα εξουσιοδοτημένα από αυτούς όργανα και του Ο.Π.Α.Π., παραχωρείται για χρονικό διάστημα είκοσι
(20)ετών το αποκλειστικό δικαίωμα της διεξαγωγής, διαχείρισης, οργάνωσης και λειτουργίας από τον Ο.Π.Α.Π. των παιγνιδιών που διεξάγονται σήμερα από αυτόν, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, καθώς και των παιγνιδιών "ΜΠΙΝΓΚΟ ΛΟΤΤΟ", "ΚΙΝΟ", "ΑΡΙΘΜΟΛΑΧΕΙΟ 5 από 35", "ΣΟΥΠΕΡ 3" και "ΣΟΥΠΕΡ 4", όπως αυτά, με τους τυχόν ειδικότερους διακριτικούς τους τίτλους, θα ορισθούν στους προβλεπόμενους στην παράγραφο 2β του παρόντος άρθρου κανονισμούς». 130 Σύμφωνα με την οποία «Το αποκλειστικό δικαίωμα διεξαγωγής, διαχείρισης, οργάνωσης και λειτουργίας του παιχνιδιού Προγνωστικά Αγώνων Μπάσκετ παραχωρείται στην Ο.Π.Α.Π. Α.Ε., με τροποποίηση της σύμβασης που έχει συναφθεί μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της Ο.Π.Α.Π. Α.Ε., για χρόνο ίσο με τον απομένοντα για τη συμπλήρωση είκοσι
(20)ετών από τη δημοσίευση του Ν. 2843/2000 … Το αποκλειστικό δικαίωμα διεξαγωγής, διαχείρισης, οργάνωσης και λειτουργίας του παιχνιδιού Προγνωστικά Αγώνων Ομαδικών Αθλημάτων παραχωρείται στην Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. με τροποποίηση της σύμβασης που έχει συναφθεί μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της Ο.Π.Α.Π. 129 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ παραχωρηθεί στην τελευταία το αποκλειστικό δικαίωμα διεξαγωγής των παιγνίων ΣΤΟΙΧΗΜΑ, ΠΡΟΠΟ, ΠΡΟΠΟΓΚΟΛ, ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΓΩΝΩΝ ΜΠΑΣΚΕΤ, ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΓΩΝΩΝ ΟΜΑΔΙΚΩΝ ΑΘΛΗΜΑΤΩΝ, ΤΖΟΚΕΡ, ΛΟΤΤΟ, ΠΡΟΤΟ, ΜΠΙΝΓΚΟ ΛΟΤΤΟ, ΚΙΝΟ, ΑΡΙΘΜΟΛΑΧΕΙΟ 5 από 35, ΣΟΥΠΕΡ 3 και ΣΟΥΠΕΡ
  1. Η διάρκεια της σύμβασης αρχικά ορίστηκε μέχρι το 2020, αλλά ήδη με την από 12.12.2011 πρόσθετη πράξη παρατάθηκε μέχρι το 2030 για όλα τα παίγνια που αφορά η αρχική σύμβαση με οποιοδήποτε τρόπο και αν διεξάγονται (με επίγεια μέσα ή μέσω διαδικτύου) με εξαίρεση το παίγνιο ΣΤΟΙΧΗΜΑ μέσω διαδικτύου, ως προς το οποίο το αποκλειστικό δικαίωμα της ΟΠΑΠ ισχύει μέχρι το
  2. β) Δυνάμει του άρθρου 39 παρ. 2131 του ν. 4002/2011, της ΥΑ 010010/4.11.2011132 και της από 4.11.2011 σύμβασης παραχωρήθηκε στην ΟΠΑΠ δεκαετής άδεια για την εκμετάλλευση 35.000 παιγνιομηχανημάτων (video lottery terminals, εφεξής και VLTs), εκ των οποίων 16.500 θα εκμεταλλεύεται η ίδια η ΟΠΑΠ μέσω των πρακτορείων της και τα υπόλοιπά 18.500 θα τα λειτουργούν 4-10 παραχωρησιούχοι, προς τους οποίους θα παράσχει σχετική άδεια η ΟΠΑΠ κατόπιν διεθνούς διαγωνισμού. Η ΟΠΑΠ έχει δικαίωμα να ζητήσει την παράταση της άδειας για ίσο ή μικρότερο χρονικό διάστημα με αίτησή της τουλάχιστον ένα έτος πριν τη λήξη της. γ) Δυνάμει του άρθρου 41133 του ν. 4024/2011 και της από 30.7.2013 σύμβασης παραχωρήθηκε στην εταιρία του ομίλου ΟΠΑΠ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ Α.Ε. κατόπιν διεθνούς πλειοδοτικού διαγωνισμού για 12 έτη το αποκλειστικό δικαίωμα λειτουργίας των Κρατικών Λαχείων. Α.Ε. για χρόνο ίσο με τον απομένοντα για τη συμπλήρωση είκοσι
(20)ετών από τη δημοσίευση του Ν. 2843/2000». 131 Η οποία προβλέπει ότι «Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών χορηγείται μια άδεια στην ΟΠΑΠ Α.Ε. σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 27 του ν. 2843/2000 (Α` 219) για το σύνολο των 35.000 παιγνιομηχανημάτων. Από τα ανωτέρω, τα 16.500 παιγνιομηχανήματα εγκαθίστανται και εκμεταλλεύονται από την ΟΠΑΠ Α.Ε. μέσω των πρακτορείων της και τα υπόλοιπα 18.500 παιγνιομηχανήματα εγκαθίστανται σε αμιγείς χώρους, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις των άρθρων 42 και 43, και εκμεταλλεύονται από παραχωρησιούχους προς τους οποίους η ΟΠΑΠ Α.Ε. παραχωρεί το δικαίωμα εγκατάστασης και εκμετάλλευσης τους, σύμφωνα με όσα ορίζονται στην παράγραφο 6 …». 132 «Χορήγηση άδειας στην ΟΠΑΠ Α.Ε. για τα 35.000 παιγνιομηχανήματα του άρθρου 39 του Ν. 4002/2011» (ΦΕΚ Β΄ 2503/4.11.2011). 133 Σύμφωνα με την παρ. 1 του οποίου «Ο Υπουργός Οικονομικών ή το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε. μπορούν να αναθέτουν με σύμβαση παραχώρησης κατόπιν διεθνούς πλειοδοτικού διαγωνισμού σε εταιρεία ειδικού σκοπού, το αποκλειστικό δικαίωμα παραγωγής, διαχείρισης, λειτουργίας προβολής και εν γένει εκμετάλλευσης των λαχείων, που εποπτεύονται από τη Διεύθυνση Κρατικών Λαχείων του Υπουργείου Οικονομικών και συγκεκριμένα του Στιγμιαίου Κρατικού Λαχείου του άρθρου 17 του ν. 1947/1991 (Α` 70), του Στεγαστικού Λαχείου του άρθρου 17 του ν. 1947/1991 (Α` 70), του Κρατικού Λαχείου υπέρ Κοινωνικής Αντιλήψεως, με βάση τα οριζόμενα στον α.ν. 143/1967 της 28/30.9.1967 (Α` 165), του Λαϊκού Λαχείου όπως ορίζεται στο ν. ΓΝΖ/1905 (Α` 120) σε συνδυασμό με την υπουργική απόφαση Μ14724/1941 (Β` 114), του Εθνικού Λαχείου σύμφωνα με όσα ορίζονται στο ν. 339/1936 σε συνδυασμό με την ΕΔΚΛ 1419/1937 «Περί Ιδρύσεως Εθνικού Λαχείου» (Β` 80) και του Έκτακτου ή Ειδικού Λαχείου που κληρώνεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Κρατικών Λαχείων (AELLE) του άρθρου 10 του ν. 2515/1997 (Α` 154)». 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δ) Δυνάμει του ν. 2206/1994134 έχουν παραχωρηθεί σε επιχειρήσεις άδειες λειτουργίας καζίνο (επίγειων) κατόπιν διενέργειας διεθνούς πλειοδοτικού διαγωνισμού. ε) Όσον αφορά το ιπποδρομιακό στοίχημα, με τον α.ν. 598/1968135 και το π.δ. 56/1999136 είχε παραχωρηθεί στον ΟΔΙΕ το αποκλειστικό δικαίωμα διοργάνωσης ιπποδρομιών στην ελληνική επικράτεια και διεξαγωγής ιπποδρομιακών αμοιβαίων στοιχημάτων, το δε νομικό πλαίσιο που διέπει την με την υπό κρίση πράξη παραχώρηση εκτέθηκε ανωτέρω υπό
  2. Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 27 παρ. 9137 του ν. 2843/2000, σε περίπτωση που επιτραπεί εκ του νόμου η διεξαγωγή οποιουδήποτε νέου παιγνίου, η ΟΠΑΠ έχει δικαίωμα πρώτης προτίμησης στην ανάληψη και διεξαγωγή του. Περαιτέρω, η ίδια διάταξη προβλέπει ότι η ΟΠΑΠ έχει αποκλειστικό δικαίωμα διεξαγωγής κάθε μελλοντικού παιγνίου που αφορά αθλητικά γεγονότα.
  3. Η διεξαγωγή τυχερών παιγνίων μέσω διαδικτύου διέπεται από το άρθρο 45 του ν. 4002/2011, το οποίο προβλέπει ότι αυτή ανήκει στην αποκλειστική δικαιοδοσία του Ελληνικού Δημοσίου και ασκείται μέσω παρόχων που αδειοδοτούνται ειδικά προς τούτο κατόπιν διεθνούς πλειοδοτικού διαγωνισμού. Η άδεια είναι 5ετής και κάθε αδειούχος έχει δικαίωμα να ζητήσει την παράτασή της για ίσο ή μικρότερο χρονικό διάστημα με αίτησή του τουλάχιστον ένα έτος πριν τη λήξη της. Ο προαναφερόμενος διαγωνισμός δεν έχει διενεργηθεί, σύμφωνα δε με το άρθρο 50 παρ. 12138 του ιδίου νόμου κατά τη μεταβατική περίοδο μέχρι την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων 134 «'Ιδρυση, οργάνωση, λειτουργία, έλεγχος καζίνων και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 62/20.4.1994). «Περί ιδρύσεως Οργανισμού τελέσεως Ιπποδρομιών και άλλων τινών διατάξεων» (ΦΕΚ Α΄ 256/9.11.1968). 136 «Μετατροπή του Οργανισμού Διεξαγωγής Ιπποδρομιών Ελλάδος (ΟΔΙΕ) σε ανώνυμη εταιρεία (AΕ)» (ΦΕΚ Β΄ 59/26.3.1999). 137 Η οποία ορίζει ότι «α. Σε περίπτωση που επιτραπεί από το νόμο η διεξαγωγή οποιουδήποτε νέου παιγνιδιού, εκτός από τα αναφερόμενα στην παράγραφο 2α, συγκροτείται, με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Πολιτισμού, αρμόδιου για θέματα αθλητισμού, ειδική Επιτροπή. με έργο τη διαμόρφωση των όρων και προϋποθέσεων και του καθορισμού του ανταλλάγματος για την παραχώρηση διεξαγωγής του παιγνιδιού στον Ο.Π.Α.Π. Ο Ο.Π.Α.Π, στον οποίο αποστέλλεται υποχρεωτικά αντίγραφο της εκθέσεως της παραπάνω Επιτροπής, δικαιούται να αναλάβει τη διεξαγωγή και τη διαχείριση, οργάνωση και λειτουργία του παιγνιδιού, εφόσον δηλώσει τούτο ρητά μέσα στην τασσόμενη από το Δημόσιο προθεσμία, η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη των τεσσάρων
(4)μηνών. Εάν ο Ο.Π.Α.Π. αρνηθεί να αναλάβει τη διεξαγωγή του παιγνιδιού ή παρέλθει η παραπάνω προθεσμία, το Δημόσιο μπορεί να αναλάβει το ίδιο τη διεξαγωγή του. Εάν η διεξαγωγή του συγκεκριμένου παιγνιδιού επιτραπεί να ανατεθεί σε τρίτο, το αντάλλαγμα δεν μπορεί να είναι κατώτερο από αυτό που προτάθηκε στον Ο.Π.Α.Π. Ειδικά για κάθε μελλοντικό παιγνίδι που αφορά αθλητικά γεγονότα, η διεξαγωγή τους μπορεί να γίνει αποκλειστικά και μόνο από τον Ο.Π.Α.Π. … γ. Το υπέρ του Ο.Π.Α.Π. δικαίωμα της παραγράφου αυτής θα ισχύει για τα είκοσι
(20)έτη από τη δημοσίευση του παρόντος νόμου». 138 Η οποία προβλέπει ότι «Εταιρείες παροχής υπηρεσιών στοιχημάτων και τυχερών παιγνίων μέσω του διαδικτύου που είναι νόμιμα εγκατεστημένες σε κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού χώρου και κατέχουν σχετική νόμιμη άδεια λειτουργίας και παροχής τέτοιων υπηρεσιών, μπορούν να συνεχίσουν την παροχή υπηρεσιών στη μεταβατική περίοδο μέχρι την εφαρμογή των διατάξεων του νόμου αυτού που διέπουν το διαδικτυακό στοίχημα και τη χορήγηση των σχετικών αδειών μόνον εφόσον υπαχθούν αμέσως και οικειοθελώς στο φορολογικό καθεστώς των άρθρων 45 έως 50 του νόμου αυτού, αναδρομικά στο πλαίσιο του άρθρου 78 παρ. 2 του Συντάγματος. Κάθε σχετική λεπτομέρεια καθορίζεται με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών. Η εφαρμογή της παραγράφου αυτής δεν θίγει τη σχετική αποκλειστική δικαιοδοσία του Ελληνικού Δημοσίου, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο νόμο αυτόν και δεν προδικάζει την παροχή άδειας κατά το άρθρο 45». 135 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ εταιρίες παροχής υπηρεσιών στοιχημάτων και τυχερών παιγνίων μέσω του διαδικτύου με νόμιμη εγκατάσταση σε κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και νόμιμη άδεια λειτουργίας μπορούν να συνεχίσουν να παρέχουν τις υπηρεσίες τους με την προϋπόθεση υπαγωγής τους αναδρομικά στο φορολογικό καθεστώς των άρθρων 45-50 του ως άνω νόμου
  1. Διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι η υπαγωγή στο ως άνω καθεστώς δεν προδικάζει την παροχή αδείας. Σε εκτέλεση της ανωτέρω διάταξης 24 εταιρίες έχουν υπαχθεί στο προαναφερόμενο φορολογικό καθεστώς140 και παρέχουν υπηρεσίες τυχερών παιγνίων διαδικτυακά.
  2. Σημειώνεται ότι η ΟΠΑΠ αμφισβητεί τη νομιμότητα παροχής υπηρεσιών αθλητικού στοιχηματισμού μέσω του διαδικτύου από τις ανωτέρω εταιρίες, […]141[…].
  3. Η ΟΠΑΠ επίσης θεωρεί ότι σύμφωνα με την ΥΑ 010010/4.11.2011 […]. Σημειώνεται ότι βάσει της παρ. 10 της ανωτέρω ΥΑ ορίζεται ότι «Παίγνια Τύπου Καζίνο (casino games] με γεννήτρια τυχαίων αριθμών (random number generator RNG) θα διεξάγονται μόνον μέσω των παιγνιομηχανημάτων, η εγκατάσταση και εκμετάλλευση των οποίων ρυθμίζονται με την παρούσα, αποκλειομένου οποιουδήποτε άλλου μέσου διεξαγωγής τους, μη θιγομένων των διατάξεων περί καζίνο. Παίγνια τύπου καζίνο (casino games) με γεννήτρια τυχαίων αριθμών (random number generator - RNG) σημαίνει τα παίγνια το αποτέλεσμα των οποίων παράγεται με γεννήτρια τυχαίων αριθμών (ενδεικτικά παίγνια τροχών (reel games), πόκερ, μπλακ τζακ, ρουλέτα)». Τέλος, η ΟΠΑΠ αναφέρει ότι στο πλαίσιο της κοινοποίησης του ν. 4002/2011 στις αρμόδιες υπηρεσίες της Ε.Επ. και με σκοπό την αποσαφήνισή του το Ελληνικό Δημόσιο έχει δεσμευτεί να υλοποιήσει πρόσθετα μέτρα […]
  4. 6.4 ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΛΑΔΟΥ
  5. Ο κύκλος εργασιών (το συνολικό χρηματικό ποσό που παίζουν οι παίκτες στα τυχερά παίγνια)143 των ανωτέρω φορέων διεξαγωγής τυχερών παιγνίων (πλην των 24 εταιριών διαδικτύου144) ανήλθε το 2013 σε €5,495 δισ. καταγράφοντας μείωση κατά 8,6% έναντι του 2012, βάσει στοιχείων της ΕΕΕΠ. Αντίστοιχα, ο κύκλος εργασιών που προέρχεται από τις προαναφερθείσες 24 εταιρίες που έχουν λάβει προσωρινή άδεια για παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων μέσω διαδικτύου ανήλθε, κατά το 139 Σε εκτέλεση του άρθρου 50 παρ. 12 του ν. 4002/2011 έχει εκδοθεί η ΠΟΛ 1248/13.12.2011 με τίτλο «Υπαγωγή Εταιρειών παροχής υπηρεσιών στοιχημάτων και τυχερών παιγνίων μέσω διαδικτύου στο φορολογικό καθεστώς της μεταβατικής περιόδου της παρ. 12 του άρθρου 50 του ν. 4002/2011» (ΦΕΚ Β΄ 2854/16.12.2011). 140 Βλ. ιστοσελίδα της Ε.Ε.Ε.Π. (https://www.gamingcommission.gov.gr/index.php/paignia/oi-foreisdieksagogis-tyxeron-paignion), καθώς και του Υπουργείου Οικονομικών (http://old.minfin.gr/portal/el/resource/contentObject/id/adce2057-71fb-4925-b094-42ca230af81f). 141 Σύμφωνα με το οποίο «Οι διατάξεις του παρόντος νόμου, εκτός από τις διατάξεις που αναφέρονται στην Ε.Ε.Ε.Π. και το άρθρο 35, δεν εφαρμόζονται για τα τυχερά παίγνια που διεξάγονται ή για τα οποία έχει ήδη χορηγηθεί άδεια κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου στα καζίνο και στις εταιρίες Ο.Π.Α.Π. Α.Ε. και Ο.Δ.Ι.Ε. Α.Ε., για τα οποία εφαρμόζονται οι ειδικές γι' αυτά διατάξεις». 142 Αναλυτικά περί των θέσεων της ΟΠΑΠ επί του ως άνω ζητήματος βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 1588/3.3.2015 έντυπο πλήρους γνωστοποίησης, υποσ.
  6. 143 Ο κύκλος εργασιών είναι το συνολικό χρηματικό ποσό που παίζουν οι παίκτες στα τυχερά παίγνια. Βλ. https://www.gamingcommission.gov.gr/index.php/i-agora-paignion/ellada. 144 Αφορά εταιρίες παροχής τυχερών παιγνίων μέσω διαδικτύου (κυρίως αθλητικού στοιχήματος) που έχουν υπαχθεί στο μεταβατικό καθεστώς της παραγράφου 12 του άρθρου 50 του ν.4002/
  7. 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τελευταίο διαθέσιμο έτος
(2012), στα €8,153 εκατ. Περαιτέρω, σύμφωνα με εκτιμήσεις145, ο συνολικός τζίρος του παράνομου διαδικτυακού στοιχήματος προσεγγίζει (ή και υπερβαίνει) το €1 δισ., ενώ στα μη νόμιμα επίγεια καταστήματα λειτουργούν 60.000 έως 100.000 παιγνιομηχανές (VLTs), με τζίρο που προσεγγίζει τα 4 με 5 δισ. ευρώ. Συνεπώς, πρόκειται για ένα κλάδο με συνολικό μικτό τζίρο (νόμιμο ή παράνομο) που προσεγγίζει τα €11-12 δισ. Πίνακας 6: Κύκλος εργασιών τυχερών παιγνίων, 2009-2013 (Ποσά σε χιλ. €) ΠΑΡΟΧΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΥΧΕΡΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ 2009 2010 2011 2012 2013 ΟΠΑΠ ΑΕ 5.222.199 4.937.530 4.172.459 3.775.251 3.504.294 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΖΙΝΟ ΚΡΑΤΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ (νυν Ελληνικά Λαχεία ΑΕ) 2.839.588 2.585.937 2.239.463 1.890.156 1.687.605 471.601 347.638 299.894 263.880 238.226 260.095 193.433 123.462 84.388 65.022 8.793.483 8.064.538 6.835.278 6.013.675 5.495.147 - 384 3.376 8.153 - ΟΔΙΕ ΑΕ ΣΥΝΟΛΟ ΚΥΚΛΟΥ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Πηγή: ΕΕΕΠ 67. Επίσης, τα Ακαθάριστα Έσοδα Τυχερών Παιγνίων (Gross Gaming Revenue, εφεξής και GGR)146 των ανωτέρω φορέων διεξαγωγής τυχερών παιγνίων (πλην των 24 εταιριών διαδικτύου) ανήλθαν το 2013, βάσει των στοιχείων της ΕΕΕΠ, στα €1,555 δισ., παρουσιάζοντας πτώση κατά 7,5% έναντι του 2012. Πίνακας 7: GGR τυχερών παιγνίων, 2009-2013 (Ποσά σε χιλ. €) ΠΑΡΟΧΟΙ ΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΥΧΕΡΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ 2009 2010 2011 2012 2013 ΟΠΑΠ ΑΕ 1.705.200 1.582.854 1.348.933 1.235.082 1.150.146 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΖΙΝΟ 626.074 513.435 419.720 330.169 298.665 ΚΡΑΤΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ 156.536 128.486 111.385 97.509 90.898 ΟΔΙΕ ΑΕ 52.113 39.236 27.429 20.287 15.816 145 Βλ. σχετικά http://www.kathimerini.gr/770746/article/proswpa/synentey3eis/ey-giannakopoylos-oparanomos-tzogos-sthn-ellada-exei-megalytero-tziro-apo-th-nomimh-agora. 146 Ο όρος «Ακαθάριστα Έσοδα Τυχερών Παιγνίων» (στην πράξη είναι τα μικτά κέρδη) ή Gross Gaming Revenue (GGR) αναφέρεται στο ποσό που απομένει, εάν αφαιρεθούν από τον Κύκλο Εργασιών Τυχερών Παιγνίων τα κέρδη που αποδόθηκαν στους παίκτες. Η σημασία του προκύπτει από το σχετικό ορισμό της American Gaming Association (http://www.americangaming.org/industryresources/research/fact-sheets/gaming-revenue-10-year-trends), όπου αναφέρεται ότι «GGR is the figure used to determine what a casino, racetrack, lottery or other gaming operation earns before taxes, salaries and other expenses are paid—the equivalent of “sales,” not “profit.”». Επίσης, στην έρευνα Project Olympus-Management Presentation - 2012 της ΟΠΑΠ, ο όρος που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό του συνολικού μεγέθους της αγοράς είναι αυτός του GGR και όχι του μικτού Κύκλου Εργασιών. 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΣΥΝΟΛΟ ΚΥΚΛΟΥ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 2.539.923 2.264.011 1.907.467 1.683.047 1.555.525 ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ - 64 282 1.978 - Πηγή: ΕΕΕΠ 68. Αντίστοιχα, το GGR των προαναφερθεισών 24 εταιριών διαδικτύου ανήλθε το 2012 στα €1,978 εκατ. 6.5 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗ ΠΑΙΓΝΙΩΝ 69. Τα παίγνια που προσφέρει μέχρι σήμερα ο ΟΔΙΕ και τα οποία περιλαμβάνονται στο παραχωρούμενο Δικαίωμα είναι το Αμοιβαίο Ιπποδρομιακό Στοίχημα (εφεξής και «Ιπποδρομιακό Στοίχημα» ή «Αμοιβαίο Στοίχημα») και το Λαχειοφόρο ή Πρόσθετο Αμοιβαίο Ιπποδρομιακό Στοίχημα (εφεξής και «sweepstake» ή «Ιπποδρομιακό Λαχείο»). 6.5.1 Αμοιβαίο Ιπποδρομιακό Στοίχημα 70. Το ιπποδρομιακό στοίχημα είναι το κατεξοχήν παίγνιο στοιχηματισμού επί ιπποδρομιών, το οποίο έλκει τη μεγάλη πλειοψηφία των φίλων του ιπποδρόμου στην Ελλάδα. Το παίγνιο διενεργείται επί ιπποδρομιών που διεξάγονται στον ελληνικό ιππόδρομο (ημεδαπές ιπποδρομίες) ή επί ιπποδρομιών που διεξάγονται σε ιππόδρομους άλλων χωρών (αλλοδαπές ιπποδρομίες147). Ο παίκτης μπορεί να παίξει ιπποδρομιακό στοίχημα στο χώρο του ιπποδρόμου, στα πρακτορεία του ΟΔΙΕ και στα συνεργαζόμενα με τον ΟΔΙΕ πρακτορεία που τυγχάνει να είναι παράλληλα και πρακτορεία του ΟΠΑΠ. Οι βασικοί κανόνες λειτουργίας του παιγνίου είναι οι εξής148: (
  1. i)Οι παίκτες έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν από ένα εύρος απλών ή συνδυαστικών στοιχημάτων (γκανιάν, πλασέ, δίδυμο, φόρκαστ, τρίδυμο, κλπ), ώστε να ποντάρουν σε έναν ή περισσότερους ίππους κάθε ιπποδρομίας, προβλέποντας το νικητή της κούρσας, τη σειρά κατάταξης κλπ. (
  2. ii)Για κάθε ιπποδρομιακή συγκέντρωση (ημέρα) εκδίδεται το επίσημο πρόγραμμα ιπποδρομιών, σύμφωνα με το οποίο διεξάγονται οι ιπποδρομίες (διαδρομές). Κάθε επίσημο πρόγραμμα περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία: ημερομηνία, ώρα και όρους κάθε ιπποδρομίας, τους ίππους με όλα τα στοιχεία τους, τους ιπποπαραγωγούς, τους προπονητές, τους αναβάτες, τη σειρά εκκίνησης, τις παρωπίδες των ίππων, τα βραβεία, κ.ά. (iii) Δεν επιτρέπεται καμία αλλαγή στο πρόγραμμα ημέρας μετά την έναρξη πώλησης στοιχημάτων. Τα ονόματα των αναβατών εμφανίζονται σε ειδικούς πίνακες πριν από κάθε διαδρομή. (
  3. iv)Τα δελτία του αμοιβαίου στοιχήματος εκδίδονται μέχρι τη στιγμή εκκίνησης των ίππων της ιπποδρομίας την οποία αφορούν και μόνο από τις τερματικές μηχανές 147 Κυρίως στη Γαλλία αλλά και στην Αγγλία και στη Νότια Αφρική. Βλ. ισχύοντα Κανονισμό Οργάνωσης και Λειτουργίας Αμοιβαίων Ιπποδρομιακών Στοιχημάτων (εφεξής και «Κανονισμός Οργάνωσης Ιπποδρομιακών Στοιχημάτων»), ο οποίος εγκρίθηκε με την ΥΑ 26271/2012 (ΦΕΚ Β΄ 3186/30.11.2012) (Παράρτημα 1 στην υπ’ αριθμ. πρωτ. 9027/16.12.2014 επιστολή της ΟΠΑΠ). 148 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ του ιπποδρόμου ή των πρακτορείων του φορέα εκμετάλλευσης (επί του παρόντος του ΟΔΙΕ). (
  4. v)Δεν υπάρχει προκαθορισμένη απόδοση, αλλά οι νικητές μοιράζονται το ποσό της δεξαμενής πληρωμών (pay out pool)149. Το ποσό της δεξαμενής πληρωμών προκύπτει, όταν από το συνολικό ποσό των συμμετοχών (σύνολο στοιχημάτων) αφαιρεθεί η προκαθορισμένη προμήθεια (γκανιότα/rake) του φορέα εκμετάλλευσης, καθώς και το τυχόν ποσό που χρησιμοποιείται για τη διοργάνωση τζάκποτ και την ενίσχυση των αποδόσεων (δεξαμενή αποταμίευσης - seed pool)150 . 71. Τα παραπάνω ισχύουν για τα ημεδαπά αμοιβαία στοιχήματα, ήτοι τα αμοιβαία στοιχήματα που διοργανώνονται στην Ελλάδα επί ημεδαπών ιπποδρομιών και τα αμοιβαία στοιχήματα επί αλλοδαπών ιπποδρομιών που διεξάγονται μέσω του συγκεντρωτή αμοιβαίου στοιχήματος (totalizator) του φορέα εκμετάλλευσης (ΟΔΙΕ). Για τα αλλοδαπά αμοιβαία στοιχήματα, ήτοι τα στοιχήματα επί αλλοδαπών ιπποδρομιών που διεξάγονται μέσω του συγκεντρωτή αμοιβαίου στοιχήματος (totalizator) του αρμόδιου αλλοδαπού φορέα και στη διεξαγωγή των οποίων ο φορέας εκμετάλλευσης (ΟΔΙΕ) συμμετέχει με την πώληση στοιχημάτων στην Ελλάδα δυνάμει σύμβασης με τον αρμόδιο αλλοδαπό φορέα, ισχύουν οι κανονισμοί της χώρας οργάνωσής τους. 6.5.2 Λαχειοφόρο ή Πρόσθετο Αμοιβαίο Ιπποδρομιακό Στοίχημα (sweepstake) 72. Το sweepstake, γνωστό και ως ιπποδρομιακό λαχείο, αποτελεί ένα παίγνιο στο οποίο οι παίκτες συμμετέχουν μέσω της αγοράς λαχνών. Αφού έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία πώλησης των λαχνών, πριν από την επικείμενη ιπποδρομία πραγματοποιείται κλήρωση, προκειμένου κάθε ίππος που συμμετέχει στην ιπποδρομία να αντιστοιχιστεί με ένα συγκεκριμένο λαχνό (αριθμό και σειρά). Ο αγοραστής κάθε λαχνού δεν έχει, κατά την αγορά του λαχνού, γνώση για την αντιστοίχησή του με συγκεκριμένο ίππο151. 73. Η διάθεση του sweepstake έχει ανασταλεί από το 1994 βάσει σχετικής απόφασης του ΟΔΙΕ και «…μέχρις ότου ευρεθεί ο κατάλληλος τρόπος προώθησης»152. Το αποκλειστικό δικαίωμα έκδοσης του λαχείου παρέμεινε στον ΟΔΙΕ και περιλαμβάνεται στο Δικαίωμα που μεταβιβάζεται στην ΟΠΑΠ. Το ΔΣ του ΟΔΙΕ 149 Άλλωστε γι’ αυτό το εν λόγω στοίχημα ονομάζεται «αμοιβαίο». Δεν αναφέρεται στον Κανονισμό Οργάνωσης Ιπποδρομιακών Στοιχημάτων, αλλά στο άρθρο 1.1 της Σύμβασης Παραχώρησης (σελ. 6-7) (Παράρτημα 3 του εντύπου συνοπτικής γνωστοποίησης συγκέντρωσης). 151 Στοιχεία από την υπ’ αριθμ. πρωτ. 9424/31.12.2014 επιστολή του ΟΔΙΕ. 152 Ειδικότερα, όπως αναφέρει η από 22.11.1994 απόφαση του ΔΣ του ΟΔΙΕ «… εισηγούμαι [ενν. η εισηγητής συντονίστρια] να ανασταλεί προσωρινά η λειτουργία της Υπηρεσίας … μέχρις ότου ευρεθεί ο κατάλληλος τρόπος προώθησης του λαχείου SWEEPSTAKE … Ο Σύμβουλος κ. Αγγελέτος επισήμανε ότι η σημερινή συγκυρία (πληθώρα λαχείων-διάφορα παιχνίδια) έχουν δημιουργήσει κορεσμό της αγοράς. Η έλλειψη καλόπιστου μηχανισμού προώθησης των λαχείων δυσκολεύει έτι περισσότερο τη διάθεση του SWEEPSTAKE. Ανάγκη έρευνας της αγοράς (μάρκετιγκ) … Το Συμβούλιο … αποφασίζει ομόφωνα την προσωρινή αναστολή της έκδοσης του λαχείου SWEEPSTAKE μέχρις ότου από τον Οργανισμό μελετηθούν οι συνθήκες της αγοράς των τυχερών λαχείων και παιχνιδιών και μελετηθεί-αναπτυχθεί μέθοδος προωθήσεως των λαχείων με τρόπο αξιόπιστο και ασφαλή για τον Οργανισμό ιδίως ως προς την είσπραξη των χρημάτων». 150 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ έλαβε την 21.10.2011 απόφαση με θέμα «Έγκριση διαδικασίας έκδοσης-διάθεσηςκλήρωσης του λαχειοφόρου Α.Σ. Σουήπστεηκ (Sweepstake)»153 με σκοπό την επανακυκλοφορία του λαχείου154. Η παραπάνω απόφαση, ωστόσο, δεν εφαρμόστηκε και το sweepstake τελικά δεν έχει επανακυκλοφορήσει μέχρι σήμερα. 7 ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ/ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ- ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ -ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΕΝΕΣ ΑΓΟΡΕΣ155 7.1 Η ΑΠΟΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΟΥΣΑΣ 74. Ο ΟΠΑΠ θεωρεί ως σχετική αγορά της υπό εξέταση συγκέντρωσης την αγορά της διεξαγωγής και διοργάνωσης του αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος, στην οποία θεωρεί, καταρχήν, ότι περιλαμβάνεται πέραν του ιπποδρομιακού στοιχήματος και το ιπποδρομιακό λαχείο-sweepstake. Εναλλακτικά, η γνωστοποιούσα υποστηρίζει ότι το ιπποδρομιακό λαχείο-sweepstake θα μπορούσε να αποτελεί διακριτή αγορά «που οριοθετείται από το αποκλειστικό δικαίωμα που προβλέπει ο νόμος και η Σύμβαση Παραχώρησης»156. 75. Αναλυτικότερα, η γνωστοποιούσα θεωρεί ότι η αγορά διεξαγωγής και διοργάνωσης του αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος αποτελεί διακριτή αγορά έναντι άλλων αγορών παιγνίων λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της. Οι βασικοί λόγοι διάκρισης της εν λόγω αγοράς, από την πλευρά της ζήτησης, από τα λοιπά τυχερά παίγνια (συμπεριλαμβανομένου του αθλητικού στοιχήματος) είναι οι εξής:  Απευθύνεται σε μικρότερου εύρους παικτικό κοινό με διαφορετικό κοινωνικό προφίλ και οικονομικές δυνατότητες από τους παίκτες αθλητικού στοιχήματος. Το συμπέρασμα, όπως διευκρινίστηκε από τη γνωστοποιούσα κατόπιν ερώτησης 153 Ό.π., βλ. σχετ. 1. Ο τρόπος διεξαγωγής των κληρώσεων, όπως αναλύεται στην απόφαση αυτή, έχει ως κατωτέρω: (α) Για κάθε ίππο που συμμετέχει στην ιπποδρομία κληρώνεται ένας αριθμός και μια σειρά τα οποία αντιστοιχίζονται με το συγκεκριμένο ίππο. Συνολικά κληρώνονται τόσοι αριθμοί και σειρές όσοι οι ίπποι της ιπποδρομίας. Αυτοί είναι οι νικηφόροι λαχνοί. (β) Τα ποσά που κερδίζουν οι νικηφόροι λαχνοί προσδιορίζονται από τη σειρά κατάταξης στη συγκεκριμένη ιπποδρομία. Το μεγαλύτερο ποσοστό επί των διανεμητέων κερδών (35%) κερδίζει ο λαχνός που αντιστοιχίστηκε με το νικητήριο ίππο. Δευτερευόντως κερδίζουν οι υπόλοιποι κληρωμένοι λαχνοί και οι λοιποί βάσει του συνηθισμένου συστήματος των λαχείων (π.χ. ίδιος αριθμός με τον πρώτο ανεξαρτήτως σειράς, με βάση τους λήγοντες αριθμούς κλπ). (γ) Η διανομή των κερδών στους νικητές, όπως και στο ιπποδρομιακό στοίχημα, γίνεται, αφού αφαιρεθεί η προμήθεια του φορέα εκμετάλλευσης (ανερχόμενη σήμερα σε ποσοστό 40%). Δεν υπάρχει συνεπώς προκαθορισμένη απόδοση, αλλά δεξαμενή πληρωμών. (δ) Η διάθεση των λαχείων γίνεται μέσω ηλεκτρονικής εκτύπωσης. Την πώληση θα διενεργούν τόσο λαχειοπώλες που θα διαθέτουν φορητές μηχανές έκδοσης λαχείων, όσο και οι κεντρικοί πράκτορες του ΟΔΙΕ, κάποιοι εκ των οποίων θα έχουν υπό την εποπτεία τους λαχειοπώλες. 155 Η σχετική αγορά προϊόντων περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων ή/και υπηρεσιών που θεωρούνται από τον καταναλωτή εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους, λόγω των χαρακτηριστικών τους, των τιμών τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή στην οποία προσφέρουν ή ζητούν τα σχετικά προϊόντα ή παρέχουν τις σχετικές υπηρεσίες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού και η οποία μπορεί να διακριθεί από άλλες γειτονικές γεωγραφικές περιοχές, ιδίως λόγω των αισθητά διαφορετικών συνθηκών ανταγωνισμού που επικρατούν σ' αυτές. 156 Βλ. έντυπο πλήρους γνωστοποίησης, παρ. 79. Αναφέρει, επίσης, ότι «Για την ταυτότητα του λόγου, και στην προκειμένη περίπτωση ενδείκνυται να παραμείνει ο ορισμός των σχετικών αγορών ανοικτός» (παρ. 80). 154 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ της ΓΔΑ157, βασίζεται κυρίως σε «εμπειρικές διαπιστώσεις», οι οποίες «συνάδουν… με δεδομένα που επικαλούνται άλλες αρχές ανταγωνισμού», καθώς δεν υπάρχουν σχετικές έρευνες για την ελληνική αγορά (Πίνακας 8). Πίνακας 8: Ηλικιακή κατανομή παικτών αθλητικού-ιπποδρομιακού στοιχήματος (Γαλλία) Πηγή: ΟΠΑΠ, από στοιχεία της Γαλλικής Ρυθμιστικής Αρχής Παιγνίων  Η φύση των γνώσεων και δεξιοτήτων που απαιτούνται για τη συμμετοχή στο ιπποδρομιακό στοίχημα, οι οποίες είναι εξειδικευμένες και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συμμετοχή σε άλλο παίγνιο στοιχηματισμού. Προς επίρρωση του ισχυρισμού της, η γνωστοποιούσα αναφέρει και σχετική επιχειρηματολογία η οποία έκανε δεκτή η ΕΑ σε απόφασή της158.  Ενώ ο κύκλος εργασιών του αθλητικού στοιχήματος βαίνει μειούμενος μετά το πέρας των αγώνων Παγκοσμίου Κυπέλλου 2014, δεν καταγράφεται ανάλογη αύξηση του κύκλου εργασιών του ιπποδρομιακού στοιχήματος κι επομένως τα δύο παίγνια δεν είναι εναλλάξιμα.  Ο πάροχος του αθλητικού στοιχήματος δεν είναι και διοργανωτής του αντίστοιχου αθλητικού γεγονότος (π.χ. ποδοσφαιρικού αγώνα), σε αντίθεση με τον πάροχο του ιπποδρομιακού στοιχήματος.  Στο ιπποδρομιακό στοίχημα η πρόβλεψη αφορά μόνο το τελικό αποτέλεσμα, ενώ το αθλητικό προσφέρει πληθώρα εναλλακτικών επιλογών προς στοιχηματισμό (ατομική επίδοση αθλητών, αριθμός τερμάτων αγώνα κλπ).  Το αθλητικό στοίχημα δεν διεξάγεται στους χώρους όπου διοργανώνονται τα αθλητικά γεγονότα, σε αντίθεση με το ιπποδρομιακό που προσφέρεται, κατά το πλείστον, στο χώρο των ιπποδρομιών. 76. Αντίστοιχα, δεν υφίσταται υποκατάσταση ούτε από την πλευρά της προσφοράς, καθώς η προσφορά του ιπποδρομιακού στοιχήματος αποτελεί νομοθετικά προστατευμένο μονοπώλιο και συνεπώς δεν δύναται να παρασχεθεί από άλλους παρόχους. Επ’ αυτού η ΟΠΑΠ αναφέρει ότι «[τ]ο ότι η οικοδόμηση άρα συστημάτων προάσπισης του γενικού συμφέροντος μέσω πρόβλεψης αποκλειστικών δικαιωμάτων 157 Βλ. απάντηση 7(δ) στην υπ’ αριθμ. πρωτ. 9027/16.12.2014 και 3(α) στην υπ’ αριθμ. πρωτ. 59/7.1.2015 επιστολή της ΟΠΑΠ, καθώς και παρ. 61 του εντύπου πλήρους γνωστοποίησης. Η γνωστοποιούσα παραθέτει πίνακα ποσοστού (%) συμμετοχής παικτών αθλητικού και ιπποδρομιακού στοιχήματος ανά ηλικία από τη γαλλική ρυθμιστική αρχή. 158 Απόφαση υπ’ αριθμ. 573/VII/2013. 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ για τη διεξαγωγή ορισμένων παιγνίων δεν επιτρέπει την ολοσχερή ανάπτυξη ανταγωνισμού στις σχετικές περιοχές της οικονομίας δεν είναι μόνο μια συνέπεια της άνω βούλησης του νομοθέτη για αποτελεσματικό ρυθμιστικό έλεγχο επί της διεξαγωγής παιγνίων. Αντίθετα, η νομοθετική και κανονιστική οργάνωση ειδικά οριοθετημένων αποκλειστικών δικαιωμάτων εδράζεται σε δικαιοπολιτικές επιλογές που έχουν κριθεί σύμφωνες με το ενωσιακό δίκαιο, επανειλημμένα, και από το ίδιο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης»159. Ουσιαστικά συνεπώς, «[ο]υδέποτε ο νομοθέτης, ενωσιακός ή εθνικός, ευαγγελίσθηκε την ένταξη των τυχερών παιγνίων σε καθεστώς ανταγωνισμού»160. 77. Περαιτέρω, η άποψη της γνωστοποιούσας ότι το ιπποδρομιακό λαχείο-sweepstake θεωρείται μορφή αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος και συνεπώς ανήκει στην ίδια αγορά με το ιπποδρομιακό στοίχημα βασίζεται στο γεγονός ότι και ο νομοθέτης το ορίζει ρητά ως λαχειοφόρο αμοιβαίο ιπποδρομιακό στοίχημα ή πρόσθετο ιπποδρομιακό στοίχημα, καθώς και στο ότι το sweepstake161:  Είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με διεξαγόμενη ιπποδρομία, η οποία αποτελεί και βασικό συστατικό στοιχείο του εν λόγω παιγνίου.  Αναμένεται να προσφέρεται κυρίως μέσω των ίδιων καναλιών διανομής με το ιπποδρομιακό στοίχημα.  Απευθύνεται στο ίδιο κοινό με του ιπποδρομιακού στοιχήματος.Το δε κοινό αυτό έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (υψηλό επίπεδο εξειδικευμένων γνώσεων σχετικά με ιπποδρομιακά πράγματα) και απαρτίζεται από «ανδρικό κοινό μεγαλύτερης ηλικίας, χαμηλότερης εκπαίδευσης και σχετικά περιορισμένων οικονομικών μέσων».  Εμπίπτει στο νομοθετικά προστατευμένο αποκλειστικό δικαίωμα διοργάνωσης και διεξαγωγής αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος. Καμία άλλη επιχείρηση δεν έχει δικαίωμα να παρέχει υπηρεσίες ιπποδρομιακού λαχείου, συνεπώς υπάρχει απουσία εναλλαξιμότητας.  Υπόκειται στο ρυθμιστικό πλαίσιο περί αμοιβαίων ιπποδρομιακών στοιχημάτων. 78. Αντιθέτως, η γνωστοποιούσα θεωρεί πως το Ιπποδρομιακό Λαχείο-sweepstake δεν ανήκει στη σχετική αγορά των Κρατικών Λαχείων, διότι τα Κρατικά Λαχεία162:  Υπάγονται σε έτερο νομικά οριοθετημένο αποκλειστικό δικαίωμα και η προσφορά τους είναι ρυθμισμένη αυτοτελώς.  Απευθύνονται σε κοινό που διαφοροποιείται σημαντικά από το αντίστοιχο κοινό του Ιπποδρομιακού Λαχείου. Κατά την αναφορά της σχετικής απόφασης της ΕΑ163 δε, το κοινό των Κρατικών Λαχείων περιλαμβάνει τόσο άντρες όσο και 159 Βλ. έντυπο πλήρους γνωστοποίησης υπ’ αριθμ. 1588/3.3.2015, παρ. 67. Ό.π., παρ. 69. 161 Βλ. επιστολή ΟΠΑΠ υπ’ αριθμ. 241/14.1.2015, παρ. 3-5, και έντυπο πλήρους γνωστοποίησης υπ’ αριθμ. 1588/3.3.2015, παρ. 75-77. 162 Βλ. επιστολή ΟΠΑΠ υπ’ αριθμ. 241/14.1.2015, παρ. 6-9, και έντυπο πλήρους γνωστοποίησης υπ’ αριθμ. 1588/3.3.2015, παρ. 78. 163 Απόφαση υπ’ αριθμ. 573/VII/2013. 160 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ γυναίκες σε αντίθεση με το κοινό του Ιπποδρομιακού Λαχείου που κατά την ΟΠΑΠ είναι κατεξοχήν ανδρικό.  Συγκροτούν διακριτή αγορά που οριοθετείται από το σχετικό εκ του νόμου αποκλειστικό δικαίωμα.  Διαφοροποιούνται από το sweepstake και ως προς τα δίκτυα διανομής, καθώς πωλούνται κατά βάση από πλανόδιους λαχειοπώλες, ενώ το sweepstake προσφερόταν στο χώρο του ιπποδρόμου και από το δίκτυο πρακτόρων του ΟΔΙΕ και «[…]»164.  Παρουσιάζουν έντονη εποχικότητα σε αντίθεση με το sweepstake. 79. Σε σχέση με τα παραδοσιακά αριθμολαχεία, η γνωστοποιούσα αναφέρει πως προσφέρονται από την ΟΠΑΠ βάσει αποκλειστικών, εκ του νόμου, δικαιωμάτων, ενώ «το καταναλωτικό κοινό τους είναι ετερογενές και διακρίνεται σαφώς από το αφοσιωμένο στα ιπποδρομιακά πράγματα ειδικό κοινό»165. Δεν μπορεί, συνεπώς, το sweepstake να υπαχθεί στην ίδια αγορά με αυτά. Ενόψει των ανωτέρω, η ΟΠΑΠ θεωρεί ότι «[…]δεν υφίστανται εν προκειμένω οριζόντιες ή κάθετες επικαλύψεις[…]»166 στις δραστηριότητες των μερών στο πλαίσιο της παρούσας συγκέντρωσης και, ως εκ τούτου, δεν υφίστανται επηρεαζόμενες αγορές. 80. Ως σχετική γεωγραφική αγορά, η γνωστοποιούσα θεωρεί για τους σκοπούς της υπό κρίση συγκέντρωσης το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, σε κάθε περίπτωση, όμως, αναφέρει ότι ο ακριβής ορισμός αυτής θα μπορούσε να παραμείνει ανοιχτός. 7.2 Η ΑΠΟΨΗ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΙΝΟΥΣΩΝ167 81. Οι Παρεμβαίνουσες υποστηρίζουν πως η υπό κρίση συγκέντρωση αφορά τις εξής σχετικές αγορές168: (α) Αγορά για την παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων (β) Αγορά για τη διοργάνωση αγώνων ιπποδρομιών και (γ) Αγορά για την παροχή υπηρεσιών ηχητικής και τηλεοπτικής μετάδοσης ιπποδρομιών ή/και δικαιωμάτων για τέτοια μετάδοση. 82. Ως προς την (α) σχετική αγορά, κατά τις Παρεμβαίνουσες η οριοθέτηση μιας ευρύτερης αγοράς τυχερών παιγνίων βασίζεται στα κάτωθι:  Οι υπηρεσίες τυχερών παιγνίων, με εξαίρεση τα τυχερά παίγνια εντός επιγείων καζίνο, έχουν δυνατότητα μεταξύ τους υποκατάστασης, βάσει σχετικής έρευνας που αφορά τη βρετανική αγορά169 και η οποία αναφέρει πως υφίσταται 164 Σε σχετική ερώτηση της ΓΔΑ η γνωστοποιούσα απάντησε […]. Βλ. απάντηση 5 στην υπ’ αριθμ. πρωτ. 241/14.1.2015 επιστολή. 165 Έντυπο πλήρους γνωστοποίησης, παρ. 87. 166 Παρ. 127 του εντύπου πλήρους γνωστοποίησης. 167 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ 505/19.1.2015 Παρέμβαση και υπ’ αριθ. πρωτ. 1222/12.2.2015 συμπληρωματικό υπόμνημα. 168 Παρ. 48 στην Παρέμβαση. 169 Παρ. 56 της Παρέμβασης και “The UK betting and gaming market: estimating price elasticities of demand and understanding the use of promotions – report prepared for HM revenue and customs”, Frontier Economics, June 2014, παρ. 2.3, σελ. 16. 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ υποκατάσταση μεταξύ τυχερών παιγνίων, όπως καταδεικνύει ο υπολογισμός σταυροειδών ελαστικοτήτων.  «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει τη δυνατότητα ύπαρξης ανταγωνισμού τόσο μεταξύ διαφορετικών ειδών υπηρεσιών όσο και μεταξύ ομοίων υπηρεσιών»170. Σημειώνεται ότι η απόφαση που επικαλούνται οι Παρεμβαίνουσες αφορά τον κλάδο των επίγειων μεταφορών.  Υπάρχει συγγένεια μεταξύ των διαφορετικών επιμέρους αγορών τυχερών παιγνίων, όπως προκύπτει και από την αναγνώριση της μεγαλύτερης γαλλικής εταιρίας ιπποδρομιακού στοιχηματισμού Pari Mutuel Urbain-PMU (και με σημαντική παρουσία στο διαδικτυακό αθλητικό στοίχημα και πόκερ) ότι «η μέθοδος των συνδυασμένων πωλήσεων αποτελεί κλειδί για την προσέλκυση νέων πελατών»171.  Σχετική έρευνα της ΟΠΑΠ του 2012 υποδεικνύει «την ύπαρξη υποκαταστασιμότητας σε κάποιο βαθμό ανάμεσα στα διάφορα είδη τυχερών παιγνίων» (π.χ. Τζόκερ με ΚΙΝΟ, Ιπποδρομιακό με Αθλητικό στοίχημα κλπ)172.  Πολλά από τα εν λόγω τυχερά παίγνια μοιράζονται κοινά στοιχεία κόστους ως αποτέλεσμα της παροχής τους από το δίκτυο της ΟΠΑΠ και του ΟΔΙΕ (εν μέρει κοινό δίκτυο). Επίσης, το γεγονός ότι προσφέρονται από τον ίδιο πάροχο και εντός του ίδιου πρακτορείου επιτρέπει σταυροειδείς ή ομαδοποιημένες πωλήσεις173. 83. Περαιτέρω, στην περίπτωση που θεωρηθεί ότι υφίστανται περισσότερες επιμέρους διακριτές αγορές (εκτός επίγειων καζίνο) για την υπό κρίση συγκέντρωση, οι Παρεμβαίνουσες εκτιμούν πως η (ενιαία) αγορά για την παροχή υπηρεσιών τυχερών παιγνίων μπορεί να διακριθεί στις κάτωθι υποαγορές: (α1) Αγορά παροχής υπηρεσιών λαχείων/λοταρίας με επίγεια μέσα και μέσω του διαδικτύου, στην οποία περιλαμβάνονται το sweepstake και τα λαχεία/λοταρίες που προσφέρει η ΟΠΑΠ, (α2) Αγορά παροχής υπηρεσιών στοιχηματισμού με επίγεια μέσα, (α3) Αγορά παροχής υπηρεσιών στοιχηματισμού μέσω του διαδικτύου, (α4) Αγορά παροχής υπηρεσιών παιγνιομηχανημάτων, (α5) Αγορά παροχής υπηρεσιών παιγνίων καζίνο μέσω του διαδικτύου.174 84. Ως προς τους λόγους της ως άνω διάκρισης των υποαγορών (α1), (α2) και (α3), οι Παρεμβαίνουσες υποστηρίζουν ότι:  Τα παίγνια λαχείων/λοταρίας που προσφέρει η ΟΠΑΠ, τα λαχεία που παρέχει η Ελληνικά Λαχεία Α.Ε. και το sweepstake είναι παίγνια τα οποία βασίζονται 170 Υποσημείωση 39 στην Παρέμβαση, όπου μνημονεύεται η απόφαση ΕΕ υπ’ αριθμ. Μ. 4087-Eiffage Macquarie/APRR, παρ. 18. 171 Παρ. 60 της Παρέμβασης και διαφάνεια 8 στην παρουσίαση της PMU στο IAGR Conference (Οκτώβριος 2014), διαθέσιμη στο www.iagr.org. 172 Παρ. 61 της Παρέμβασης και Project Olympus Management Presentation, ΟΠΑΠ
(2012), σελ.
  1. 173 Παρ. 61 στην Παρέμβαση. 174 Παρ. 120 της Παρέμβασης. 36 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αποκλειστικά στην τύχη, δίχως να απαιτείται οποιαδήποτε ειδική γνώση εκ μέρους του παίκτη
  2. Συνεπώς μπορεί να θεωρηθούν υποκαταστάσιμα μεταξύ τους και μέρος μιας επιμέρους διακριτής αγοράς, στην οποία δεν περιλαμβάνονται τα παιγνιομηχανήματα VLT’s, παίγνια τύπου καζίνο μέσω διαδικτύου και παίγνια στοιχηματισμού, διότι τα τελευταία απαιτούν γνώση και εξοικείωση των παικτών
  3.  Τα παίγνια στοιχηματισμού με επίγεια μέσα απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις και η πιθανότητα κέρδους δεν βασίζεται αποκλειστικά στην τύχη. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα παίγνια προκαθορισμένης απόδοσης του ΟΠΑΠ (Πάμε Στοίχημα, monitor games) και τα αμοιβαία παίγνια αθλητικών γεγονότων (Προπό, Προπογκόλ, Προγνωστικά αγώνων μπάσκετ και αγώνων ομαδικών αθλημάτων)
  4. Στην εν λόγω υποαγορά ενδεχομένως να ανήκει και το Ιπποδρομιακό Στοίχημα, καθώς είναι δυνατό να υφίσταται κάποιος βαθμός υποκατάστασης ανάμεσα σε αυτό και τα παίγνια στοιχήματος ποδοσφαιρικών (ή άλλων) αγώνων. Συγκεκριμένα, «[…] οι παίκτες που δραστηριοποιούνται στο ιπποδρομιακό στοίχημα είναι δυνατόν να έχουν εξειδικευμένες γνώσεις και για άλλα αθλήματα και να δραστηριοποιούνται σε παίγνια στοιχήματος που αφορούν αυτά τα αθλήματα […]»
  5. Η υποκατάσταση θα μπορούσε να υποστηριχθεί βάσει και της σταδιακά μειούμενης δραστηριότητας του Ιπποδρομιακού Στοιχήματος τα τελευταία έτη και της πιθανής μεταφοράς των παικτών σε παίγνια αθλητικού στοιχηματισμού
  6.  Οι υπηρεσίες στοιχηματισμού μέσω του διαδικτύου διαθέτουν κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (πρόσβαση σε μεγαλύτερο όγκο πληροφοριών, δυνατότητα στοιχηματισμού όλο το 24ωρο, μεγαλύτερη ποικιλία στοιχημάτων), τα οποία τις διαφοροποιούν από τις αντίστοιχες υπηρεσίες μέσω επίγειων μέσων. Το ίδιο ισχύει και για τις υπηρεσίες ιπποδρομιακού στοιχήματος μέσω του διαδικτύου
  8. Τέλος, στην περίπτωση που η αγορά του «στοιχήματος προκαθορισμένης απόδοσης» θεωρούνταν διακριτή από την αγορά «αμοιβαίων παιγνίων προγνωστικών αθλητικών γεγονότων και αμοιβαίου ιπποδρομιακού στοιχήματος», τότε θα μπορούσε να διακριθεί σε:  Αγορά στοιχήματος προκαθορισμένης απόδοσης με επίγεια μέσα και  Αγορά στοιχήματος προκαθορισμένης απόδοσης μέσω του διαδικτύου
  9. 175 Παρ. 71-78 της Παρέμβασης. Παρ. 79-81 της Παρέμβασης. 177 Οι Παρεμβαίνουσες αναφέρουν ότι τα παίγνια αμοιβαίου ποδοσφαιρικού στοιχήματος (Προπό, Προπογκόλ) θα μπορούσαν να ανήκουν σε διαφορετική αγορά από τα παίγνια στοιχηματισμού προκαθορισμένης απόδοσης, καθώς αφενός η επιρροή της τύχης στα πρώτα είναι υπαρκτή και αφετέρου το παικτικό τους κοινό είναι πιο κοντά σε αυτό των αριθμολαχείων (βλ. παρ. 92-99 της Παρέμβασης). 178 Παρ. 101 της Παρέμβασης. 179 Παρ. 82-86 και 100-103 της Παρέμβασης. 180 Παρ. 90-91 και 103 της Παρέμβασης. 181 Παρ. 121 της Παρέμβασης. 176 37 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
  10. Σε κάθε περίπτωση οι παρεμβαίνουσες θεωρούν ότι «υπάρχει μεγάλη εξάρτηση των αγορών και η συμπεριφορά των παικτών δεν είναι στεγανή. …… [Ε]ίναι τόσο στενά συγγενείς αγορές, δηλαδή ένας άνθρωπος, ο οποίος θα πάει σε ένα κατάστημα του ΟΠΑΠ θα μπορεί πλέον να παίξει ένα ΠΡΟ-ΠΟ, …, να παίξει ένα ΚΙΝΟ, να παίξει και ιπποδρομιακό στοίχημα. ………. Με δεδομένο, λοιπόν, ότι ο ΟΠΑΠ αν εξαιρέσουμε το διαδικτυακό στοίχημα έχει το 100% όλων των σχετιζόμενων αγορών και αποκτά μία ακόμη, ενδεχομένως θα πρέπει να εξεταστεί από την Επιτροπή σας το ενδεχόμενο να αναληφθούν κάποιες δεσμεύσεις εκ μέρους του ΟΠΑΠ στο πώς θα ασκεί το διαδικτυακό, το ιπποδρομιακό στοίχημα, πώς ενδεχομένως θα εκμεταλλεύεται το δίκτυο του ΟΔΙΕ που θα αποκτήσει, τι δραστηριότητες θα γίνονται σε αυτό το δίκτυο, σε συνδυασμό πάντα, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο την υπαρκτή κατάσταση αλλά και το δικαίωμα της πρώτης προτίμησης που έχει ο ΟΠΑΠ σε οποιοδήποτε στοίχημα και τυχερό παιχνίδι στην ελληνική αγορά».182 Σημειώνεται εδώ ότι οι παρεμβαίνουσες, παρόλο που ερωτήθηκαν για αυτό κατά την ακροαματική διαδικασία, δεν ανέλυσαν περαιτέρω το περιεχόμενο των δεσμεύσεων που κατά την άποψη τους θα μπορούσαν να αναληφθούν από την Επιτροπή.183 Ωστόσο, στο υπόμνημα τους μετά την ακροαματική διαδικασία στις 14.5.2015 οι παρεμβαίνουσες προτείνουν δεσμεύσεις, οι οποίες παρουσιάζονται στην ενότητα 8 της παρούσας.
  11. Ως σχετική γεωγραφική αγορά, για όλες τις ως άνω αναφερόμενες σχετικές αγορές προϊόντος και υπηρεσιών οι Παρεμβαίνουσες θεωρούν ότι είναι το σύνολο της ελληνικής επικράτειας. 7.3 Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ
  12. Σύμφωνα με την πρόσφατη απόφαση ΕΑ 573/VII/2013 «ΟΠΑΠ-Κρατικά Λαχεία», η αγορά των τυχερών παιγνίων διακρίνεται περαιτέρω στις παρακάτω αγορές: (α) Αγορά παιγνίων εξειδικευμένων γνώσεων
  13. (β) Αγορά αριθμολαχείων, η οποία διακρίνεται περαιτέρω στις κάτωθι διακριτές υποαγορές: (β1) Αγορά παραδοσιακών αριθμολαχείων. (β2) Αγορά αριθμολαχείων με ιδιαίτερα/διακριτά χαρακτηριστικά. (γ) Αγορά των Κρατικών Λαχείων.
  14. Επομένως, ο ισχυρισμός των Παρεμβαινουσών πως υφίσταται μια ευρύτερη αγορά, η οποία περιλαμβάνει ως υποκατάστατα όλα τα τυχερά παίγνια (εκτός από αυτά που διεξάγονται εντός επίγειων καζίνο), δεν μπορεί να γίνει δεκτός, για τους εξής λόγους:  Στην επικαλούμενη από τις Παρεμβαίνουσες έρευνα για τη βρετανική αγορά αναφέρεται ρητά πως η βιβλιογραφία αναφορικά με την εκτίμηση της επιρροής 182 Βλ. σχετικά, 34η Συνεδρίαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού (Πρακτικά της 5ης Μαΐου 2015), σελ. 25-
  15. 183 Ο.π., σελ.
  16. 184 Στην εν λόγω αγορά περιλαμβάνονται και τα Monitor Games, τα οποία παίζονται στα πρακτορεία της ΟΠΑΠ και τα οποία η ΟΠΑΠ χαρακτηρίζει ως παιχνίδια στοιχηματισμού (όπως και η σχετική παρουσίαση για την αγορά Project Olympus Management Presentation, σελ. 39). Δυνητικά τα εν λόγω παίγνια θα μπορούσαν να τοποθετηθούν σε διακριτή υποαγορά, παρόλα αυτά για τους σκοπούς της παρούσας συγκέντρωσης περαιτέρω ανάλυση παρέλκει. 38 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ της τιμής ενός παιγνίου στη ζήτηση ενός άλλου τυχερού παιγνίου είναι περιορισμένη. Ως εκ τούτου, καταλήγει η έρευνα, τα άμεσα στοιχεία από σταυροειδείς ελαστικότητες μεταξύ δύο παιγνίων είναι σχετικά λίγα
  17. Περαιτέρω, στην επιμέρους ανάλυση μεταξύ διαφορετικών ζευγών παιγνίων (λαχεία-αθλητικό στοίχημα, στοίχημα-καζίνο κ.ο.κ.) η έρευνα αναφέρει πάλι τον περιορισμό της διαθέσιμης βιβλιογραφίας, αλλά και σε αρκετές περιπτώσεις τα αντιφατικά αποτελέσματα των σχετικών μελετών
  18. Σε κάθε περίπτωση, η χρήση σταυροειδών ελαστικοτήτων αποτελεί ένα μόνο τεστ για τον έλεγχο ύπαρξης υποκατάστασης μεταξύ δύο προϊόντων. Προκειμένου να βεβαιωθεί η ύπαρξη σημαντικού βαθμού υποκατάστασης, απαιτείται η χρήση μέρους ή συνόλου μιας σειράς ελέγχων (ανάλυση βαθμού συσχέτισης, υπολογισμών ελαστικοτήτων, ανάλυση συνολοκλήρωσης, SSNIP test, critical loss analysis187), ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της κάθε αγοράς.  Η απόφαση της Ευρ. Επ. την οποία επικαλούνται οι Παρεμβαίνουσες188 αφενός αφορά μια αγορά με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά από την παρούσα (οδικές μεταφορές), αφετέρου δεν προβαίνει σε σαφή ορισμό της σχετικής αγοράς, αλλά την αφήνει ανοιχτή για το μέλλον
  19. Το συμπέρασμα που αναφέρουν οι Παρεμβαίνουσες (βλ παρ. 77 ανωτέρω) αφορά ισχυρισμό των εμπλεκόμενων μερών, το οποίο όμως δεν έγινε επί της ουσίας δεκτό από την Ευρ. Επ.  Η άποψη στην παρουσίαση της PMU ότι «η μέθοδος των συνδυασμένων πωλήσεων αποτελεί κλειδί για την προσέλκυση νέων πελατών»190 (βλ. παρ. 77 ανωτέρω) διατυπώνεται αυθαίρετα χωρίς να αναφέρονται συγκεκριμένα ποσά, αλλά και μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε προκειμένου να προκύψει αυτό το συμπέρασμα. Σε κάθε περίπτωση, η χρησιμότητα συνδυασμένων πωλήσεων για τη διείσδυση ή ανάπτυξη σε μία αγορά ουδόλως συνεπάγεται τη συμπερίληψη των συνδεδεμένων προϊόντων στην ίδια σχετική αγορά191, αντιθέτως μάλιστα προϋποθέτει την ένταξή τους σε χωριστές μεν, στενά σχετιζόμενες δε αγορές
  20. 185 “The UK betting and gaming market: estimating price elasticities of demand and understanding the use of promotions – report prepared for HM revenue and customs”, παρ. 2.3, σελ. 16: “There is a relatively limited literature estimating how demand for one form of gambling is affected by the price of other forms: few papers analyse data across multiple different sectors of the gambling market. As a result, direct evidence on cross-price elasticities is relatively sparse.” 186 Ό.π., σελ. 16-
  21. 187 Βλ., πολλών άλλων, Φώτης
(2013)Βιομηχανική Οργάνωση και Πολιτική Ανταγωνισμού, Κεφ. Δ.
  1. 188 Βλ. Απόφαση Ευρ.Επ. COMP/Μ. 4087 - Eiffage Macquarie/APRR. 189 Ό.π., παρ. 19-20: “In its previous decisions the Commission has emphasized that whether and to what extent inter-modal competition exists has to be assessed on a route-by route-basis. It cannot be concluded in general that any alternative means of transport are in the same market. However, in the present case the exact market definition can be left open as no competition concerns would arise under any market definition considered.” 190 Παρουσίαση της PMU στο IAGR Conference (Οκτώβριος 2014), διαφάνεια 8 (διαθέσιμη στο www.iagr.org). 191 Η συνδυασμένη πώληση προϊόντων (tying) είναι η από κοινού πώληση διαφορετικών προϊόντων σε ένα πακέτο με ενιαία τιμή. Είναι σύνηθες να γίνονται συνδυασμένες πωλήσεις προϊόντων τα οποία δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά (βλ. απόφαση ΕΑ 434/V/2009). 192 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ.
  2. 39 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ  Στη σχετική έρευνα της ΟΠΑΠ193 πράγματι αναφέρεται ότι το 35% των παικτών του παιγνίου Τζόκερ συμμετέχει και στο παίγνιο ΚΙΝΟ. Αυτό δεν είναι αντιφατικό με τη σχετική απόφαση της ΕΑ194, που κατατάσσει τα δύο παίγνια στην ευρύτερη αγορά των αριθμολαχείων. Η έρευνα, όμως, δεν περιλαμβάνει στοιχεία για υποκατάσταση του αθλητικού με το ιπποδρομιακό στοίχημα ή άλλα τυχερά παίγνια εκτός της ΟΠΑΠ.  Η ύπαρξη κοινού δικτύου διανομής και παρόμοιων στοιχείων κόστους για τα προϊόντα της ΟΠΑΠ και (εν μέρει) του ΟΔΙΕ δεν αποτελεί σημαντική ένδειξη ότι ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά
  3.  Τέλος, οι ίδιες οι Παρεμβαίνουσες, με το ίδιο το κείμενο της Παρέμβασης, αντικρούουν τον ισχυρισμό τους για ύπαρξη μιας ευρύτερης αγοράς, καθώς, όπως αναφέρουν «…τα τυχερά παίγνια λαχείων/λοταρίας δεν μπορεί να θεωρηθούν ως υποκαταστάσιμα από παίγνια στοιχηματισμού, καθώς τα τελευταία (όπως εξηγείται κατωτέρω) απαιτούν συγκεκριμένη ικανότητα και γνώση των παικτών» και «…δεν θεωρείται πολύ πιθανό οι παίκτες παιγνίων λαχείων/λοταρίας να στραφούν από τα παραδοσιακού τύπου τέτοια παίγνια σε παίγνια στοιχηματισμού, σε παιγνιομηχανήματα και σε παίγνια καζίνο που παρέχονται μέσω του διαδικτύου»
  4. 7.3.1 Ιπποδρομιακό Στοίχημα και Ιπποδρομιακό Λαχείο - Sweepstake
  5. Το προς παραχώρηση στην ΟΠΑΠ Δικαίωμα, όπως προαναφέρθηκε, περιλαμβάνει το Ιπποδρομιακό Στοίχημα και το Ιπποδρομιακό Λαχείο. Εξεταστέο είναι συνεπώς, κατά πόσον τα δύο αυτά προϊόντα εντάσσονται στις ίδιες ή σε διακριτές σχετικές αγορές, σε σχέση με τα ήδη διαθέσιμα προϊόντα της ΟΠΑΠ. Συγκεκριμένα: 7.3.1.1 Ιπποδρομιακό Στοίχημα
  6. Το ιπποδρομιακό στοίχημα είναι παίγνιο στο οποίο για να συμμετάσχει κάποιος, με πιθανότητες επιτυχίας, πρέπει να κατέχει εξειδικευμένες γνώσεις αναφορικά με τις ιπποδρομίες, όπως την κατάσταση του ίππου, τον αναβάτη, τη σειρά εκκίνησης κλπ, ώστε να μπορέσει να στοιχηματίσει κατάλληλα. Υπό αυτήν την έννοια, θα μπορούσε να ενταχθεί στην ευρύτερη αγορά των παιγνίων εξειδικευμένων γνώσεων μαζί με τα παιχνίδια ΠΡΟΠΟ, ΠΡΟΠΟΓΚΟΛ και Πάμε Στοίχημα του ΟΠΑΠ. Παραταύτα, κατά την κρίση του Τμήματος, το Ιπποδρομιακό Στοίχημα συνιστά από μόνο του μια ξεχωριστή αγορά, διακριτή από τα αθλητικά παίγνια που προαναφέρθηκαν, για τους κάτωθι λόγους:  Από την πλευρά της ζήτησης, και ειδικότερα ως προς το αθλητικό στοίχημα (παιχνίδι Πάμε Στοίχημα), το οποίο αποτελεί το εγγύτερο, βάσει παικτικών χαρακτηριστικών, παίγνιο στο ιπποδρομιακό στοίχημα, οι κατά μήνα γραφικές απεικονίσεις των πωλήσεών του δεν καταδεικνύουν συσχέτιση. Βάσει μηνιαίων 193 Project Olympus Management Presentation 2012, σελ.
  7. Απόφαση ΕΑ 573/VII/
  8. 195 Η συλλογιστική αυτή οδηγεί σε εγγενείς αντιφάσεις: τα προϊόντα μιας πολυεθνικής επιχείρησης δεν ανήκουν στην ίδια αγορά μόνο και μόνο επειδή πωλούνται μέσω των ίδιων διαύλων διανομής. 196 Βλ. παρ. 79-80 της Παρέμβασης. 194 40 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ στοιχείων πωλήσεων που προσκομίσθηκαν από τον ΟΠΑΠ και τον ΟΔΙΕ 197, για το διάστημα 2011-2014 οι μηνιαίες πωλήσεις του ιπποδρομιακού στοιχήματος δεν παρουσιάζουν καμία αντίδραση στις μεταβολές (θετικές ή αρνητικές) των πωλήσεων του αθλητικού στοιχήματος. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα παρατηρείται το μήν

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.