1964-decision-592-2014

(1)Έκδοση για την εταιρία «Alpha Τράπεζα ΑΕ» και

(2)Προς Δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Από τις παραπάνω εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 54 Β΄/16.1.2013). Όπου ήταν δυνατό τα στοιχεία που παραλείφθηκαν αντικαταστάθηκαν με ενδεικτικά ποσά και αριθμούς ή με γενικές περιγραφές (εντός […]). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ των πληρεξουσίων δικηγόρων αυτής, Σταματίου Δρακακάκη (ΑΜ ΔΣΑ 24050) και Βασιλικής Μπρισίμη (ΑΜ ΔΣΑ 31625). Στην αρχή της συζήτησης, ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στην αρμόδια Εισηγήτρια, Βικτωρία Μερτικοπούλου, η οποία ανέπτυξε συνοπτικά την υπ΄ αριθ. πρωτ. οικ. 7062/29.9.2014 Έκθεσή της και πρότεινε για τους λόγους που αναφέρονται αναλυτικά σε αυτή, την έγκριση από την Επιτροπή Ανταγωνισμού της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης που αφορά στην απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου από την «ALPHA ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε.» επί α) των περιουσιακών στοιχείων κυριότητος της «CITIBANK ΙNTERNATIONAL PLC» που απαρτίζουν τον κλάδο λιανικής τραπεζικής που διατηρεί η τελευταία στην Ελλάδα και β) του συνόλου των μετοχών εκδόσεως της ανώνυμης εταιρίας «DINERS CLUB OF GREECE FINANCE COMPANY S.A.». Κατόπιν, το λόγο έλαβαν για λογαριασμό της «ALPHA ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε.», ο πληρεξούσιος δικηγόρος αυτής, Σταμάτης Δρακακάκης, ο οποίος συντάχθηκε με την Εισήγηση και ζήτησε από την ΕΑ την έγκριση της υπ΄ αριθ. πρωτ. 4657/24.6.2014 γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης καθώς και ο Κωνσταντίνος Βαλσαμής, ο οποίος παρείχε διευκρινίσεις και πρόσθετες πληροφορίες επί ερωτημάτων που του τέθηκαν από την Ολομέλεια. Στη συνέχεια, η Επιτροπή προχώρησε σε διάσκεψη επί της ως άνω υπόθεσης, με τη συμμετοχή της αρμόδιας Εισηγήτριας, Βικτωρίας Μερτικοπούλου, η οποία δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία, και αφού έλαβε υπόψη την Εισήγηση, τα στοιχεία του φακέλου της ανωτέρω υπόθεσης, τις απόψεις του ενδιαφερόμενου μέρους, τις διευκρινίσεις που δόθηκαν επί στοιχείων του φακέλου από τη Γενική Διεύθυνση, η οποία και μετά τούτο αποχώρησε από την αίθουσα, και το ισχύον νομικό πλαίσιο, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ Α. H ΥΠΟ ΚΡΙΣΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΥΠΟΘΕΣΗ Α.

1. Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΠΡΑΞΗ Κατά το άρθρο 5 παρ. 2 ν. 3959/2011, συγκέντρωση επιχειρήσεων πραγματοποιείται όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου, μεταξύ άλλων στην περίπτωση κατά την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση ή μια ή περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν άμεσα ή έμμεσα τον έλεγχο του συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων, με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλο τρόπο. Η γνωστοποιηθείσα πράξη στην κρινόμενη υπόθεση αφορά στην απόκτηση από την Alpha Bank (α) των περιουσιακών στοιχείων κυριότητος της «CITIBANK ΙNTERNATIONAL PLC» που απαρτίζουν τους κλάδους λιανικής τραπεζικής, επιχειρηματικής τραπεζικής σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, διάθεσης αμοιβαίων κεφαλαίων και ασφαλιστικής διαμεσολάβησης που διατηρεί η «CITIBANK 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΙNTERNATIONAL PLC» στην Ελλάδα και (β) του συνόλου των μετοχών της DINERS CLUB OF GREECE FINANCE COMPANY S.A., αποτελεί επομένως συγκέντρωση κατά την έννοια της παρ. 2 του άρθρου 5 του ν. 3959/2011, η οποία συνίσταται στην απόκτηση ελέγχου σε τμήμα επιχείρησης και σε επιχείρηση αντιστοίχως. Ειδικότερα, με το υπ’ αριθ. πρωτ. 4657/24.6.2014 έγγραφό του (εφεξής και «Γνωστοποίηση») το πιστωτικό ίδρυμα με την επωνυμία «ALPHA ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε.» (εφεξής και «Alpha», «Alpha Bank» ή «Γνωστοποιούσα» ή «Εξαγοράζουσα») γνωστοποίησε στην Επιτροπή Ανταγωνισμού (εφεξής και «Ε.Α.»), σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3959/2011, την από 13.6.2014 Σύμβαση Πώλησης και Μεταβίβασης κλάδου και Πώλησης και Μεταβίβασης μετοχών1 (εφεξής και «η Σύμβαση») μεταξύ του ιδίου και της «CITIBANK INTERNATIONAL PLC» και της «CITIBANK OVERSEAS INVESTMENT CORPORATION», περί της απόκτησης: α) των περιουσιακών στοιχείων κυριότητος της «CITIBANK ΙNTERNATIONAL PLC» που απαρτίζουν τους κλάδους των καταθέσεων και χορηγήσεων λιανικής τραπεζικής, επιχειρηματικής τραπεζικής σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, έκδοσης και αποδοχής καρτών, διάθεσης αμοιβαίων κεφαλαίων και ασφαλιστικής διαμεσολάβησης2 που διατηρεί η «CITIBANK ΙNTERNATIONAL PLC» στην Ελλάδα (εφεξής και ως «ο υπό εξαγορά κλάδος» ή «Citibank») και β) του συνόλου των μετοχών (εφεξής και ως «οι υπό εξαγορά μετοχές») εκδόσεως της ανώνυμης εταιρίας «DINERS CLUB OF GREECE FINANCE COMPANY S.A.» (εφεξής και «Diners Co»). Όπως αναγνωρίζει η Γνωστοποιούσα, η εξαγορά των υπό (α) και (β) εμπίπτει στην έννοια των αλληλένδετων πράξεων στο βαθμό που, βάσει του οικονομικού σκοπού που επιδιώκεται, η μία πράξη δεν θα πραγματοποιηθεί χωρίς την άλλη, υπάρχει ένα ενιαίο συμβατικό κείμενο με κοινούς όρους και ο έλεγχος αποκτάται από την ίδια επιχείρηση
2. Ο υπό εξαγορά κλάδος, σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στη Σύμβαση4, περιλαμβάνει τη Δραστηριότητα Καρτών της «CITIBANK ΙNTERNATIONAL PLC» στην Ελλάδα (εφεξής και «Citibank»), τη Δραστηριότητα Λιανικής Τραπεζικής προς πελάτες λιανικής και μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (αποτελούμενη από τις Δραστηριότητες Καταθέσεων, Διαχείρισης Περιουσίας, Δανείων, Εγγυήσεων Πελατών και Θυρίδων) και τη Δραστηριότητα Ασφαλιστικής Διαμεσολάβησης, όπως αυτά ορίζονται αναλυτικά στη Σύμβαση
3. 1 Κατά το αυθεντικό κείμενο στην αγγλική γλώσσα: “Business sale and Transfer and Shares Sale and Transfer Agreement”. 2 Βλ. και επόμενη ενότητα ΣΤ της παρούσας. 3 Βλ. επίσης άρ. 10 παρ. 2 ν. 3959/2011 και «Κωδικοποιημένη ανακοίνωση της Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του κανονισμού (EΚ) αρ. 139/2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων», ΕΕ 16.04.2008 C 95/1, ιδίως παρ.
4. Συναφώς βλ. και Απόφαση Ε.Α. 574/VIΙ/2013 Τράπεζα Πειραιώς/Κυπριακές Τράπεζες, παρ.
5. 4 Εισαγωγή, όρος Γ. 5 Για τους ορισμούς εκάστης δραστηριότητας βλ. Σύμβαση, Εισαγωγή (Β): […] Μετάφραση της Σύμβασης από τα αγγλικά τα ελληνικά προσκομισθείσα από τη γνωστοποιούσα βλ. Παράρτημα IV της Γνωστοποίησης. 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Περαιτέρω, η Alpha Bank θα αποκτήσει ένα δίκτυο […] καταστημάτων και […] Μηχανημάτων Αυτόματης Ανάληψης (ΑΤΜ) καθώς και […] περίπου άτομα προσωπικό. Ο υπό εξαγορά κλάδος θα ενοποιηθεί προοδευτικά με τις αντίστοιχες υφιστάμενες δομές/δραστηριότητες της Alpha Bank. Σύμφωνα με τη Γνωστοποίηση, εκτός Συναλλαγής παραμένουν οι τραπεζικές δραστηριότητες προς μεγάλες επιχειρήσεις (‘corporate business’), οι ναυτιλιακές δραστηριότητες (‘shipping’), καθώς και τα συστήματα πληροφορικής της «CITIBANK INTERNATIONAL PLC»
6. Σημειώνεται ότι οι προαναφερθείσες δραστηριότητες θα εξακολουθήσουν να παρέχονται από το διεθνή όμιλο Citigroup στην Ελλάδα. Επιπλέον, η Γνωστοποιούσα διευκρινίζει ότι ο υπό εξαγορά κλάδος δεν ασκεί χρηματιστηριακές συναλλαγές, αλλά συνεργάζεται με τρίτους (π.χ. […]) που εκτελούν τις εντολές/χρηματιστηριακές συναλλαγές των πελατών της λιανικής τραπεζικής, ενώ ως προς τα αμοιβαία κεφάλαια δραστηριοποιείται μόνο στη διανομή/διάθεση και όχι στη δημιουργία/διαχείριση. Κατά τα διαλαμβανόμενα στη Σύμβαση, οι υπό εξαγορά μετοχές αφορούν στο σύνολο (ήτοι, ποσοστό 100%) των μετοχών εκδόσεως της Diners Co, κυριότητος των «CITIBANK INTERNATIONAL PLC» κατά 9,96% και «CITIBANK OVERSEAS INVESTMENT CORPORATION» κατά 90,04%. Συνεπώς, κατόπιν ολοκλήρωσης της γνωστοποιηθείσας πράξης η Diners Co θα καταστεί εξ ολοκλήρου και αποκλειστικά θυγατρική εταιρία της Alpha Bank. […]
7. Σύμφωνα με τη Γνωστοποιούσα, η Alpha Bank θα καταβάλει […] εκατ. ευρώ για τον υπό εξαγορά κλάδο. […] Η ολοκλήρωση της Συναλλαγής τελεί, μεταξύ άλλων, υπό την αίρεση ότι μετά την υπογραφή της Σύμβασης, η Συναλλαγή θα εγκριθεί από την Τράπεζα της Ελλάδος8 και από την Ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού, δυνάμει της υπό κρίση Γνωστοποίησης
8. Η πλήρωση των αιρέσεων πρέπει να έχει συντελεστεί μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2014, με δικαίωμα εκάστου των μερών να ζητήσει παράταση κατά 60 εργάσιμες ημέρες
9. Στη Σύμβαση ορίζεται11 μεταβατική περίοδος, από την υπογραφή της Σύμβασης μέχρι και την ολοκλήρωση της συναλλαγής, κατά τη διάρκεια της οποίας, η Citibank υποχρεούται, μεταξύ άλλων, να ενημερώσει για την εν λόγω μεταβίβαση τους πελάτες της, οι οποίοι είναι αποδέκτες των σχετικών υπηρεσιών […]. Παράλληλα, στη Σύμβαση περιλαμβάνεται ρήτρα περί μη ανταγωνισμού για […] μήνες
10. […] Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται η […]
11. 6 […] Όρος 20.
12. της Σύμβασης. […] 8 Σύμφωνα με την παρ. 18 του άρθρου 16 του ελληνικού Ν. 2515/
13. 9 Όρος 7 της Σύμβασης. 10 Όρος 7.4.
14. της Σύμβασης. 11 Βλ. αναλυτικά όρο 9.11 της Σύμβασης […] 12 Βλ. όρο 20.11 της Σύμβασης. 7 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Α.
15. ΛΟΓΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Κατά τη γνωστοποιούσα, με τη συγκεκριμένη συναλλαγή θα ενισχυθούν ορισμένοι τομείς της οικονομικής δραστηριότητας του Ομίλου, καθώς η Alpha Bank θα αποκτήσει πρόσβαση στις βέλτιστες πρακτικές που χρησιμοποιεί μία τράπεζα διεθνούς βεληνεκούς με αντίστοιχη εμπειρία, επιτρέποντάς της να γίνει ανταγωνιστική σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ειδικότερα, σύμφωνα με τη Γνωστοποιούσα, με την προτεινόμενη συναλλαγή […] […] Με την προτεινόμενη συναλλαγή ο Όμιλος της Alpha Bank υποστηρίζει ότι θα είναι σε θέση να βελτιστοποιήσει το πελατοκεντρικό επιχειρηματικό μοντέλο και να αφομοιώσει αποδοτικά την πλατφόρμα υψηλής ποιότητας πελατείας της «CITIBANK INTERNATIONAL PLC» στην Ελλάδα, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό την κεφαλαιουχική επάρκεια και ανταγωνιστικότητα του Ομίλου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επιπλέον, η Γνωστοποιούσα υποστηρίζει ότι η υπό κρίση συγκέντρωση αναμένεται να είναι επωφελής για τους καταναλωτές για τους κατωτέρω, μεταξύ άλλων, λόγους:  Η Alpha Bank θα παρέχει έναν επαυξημένο αριθμό χορηγητικών και καταθετικών προϊόντων, τα οποία εκτιμάται ότι θα καλύπτουν πλήρως τις ανάγκες των καταναλωτών.  Το νέο διευρυμένο δίκτυο καταστημάτων της Alpha Bank, παράλληλα με τη βελτίωση των εναλλακτικών δικτύων τα οποία θα ενισχυθούν δια της επικέντρωσης στα ισχυρά σημεία καθεμίας τράπεζας, αναμένεται να διατηρήσει και βελτιώσει το επίπεδο των παρεχομένων υπηρεσιών προς τους καταναλωτές.  Η μείωση του λειτουργικού κόστους που θα προκύψει από την προτεινόμενη συγκέντρωση θα ωφελήσει τους πελάτες του νέου Ομίλου, καθώς θα είναι σε θέση να επενδύσει σε νέες τεχνολογίες, την ανάπτυξη της προϊοντικής βάσης και της προσαρμογής της τιμολογιακής πολιτικής του ενιαίου σχήματος.  Η ενισχυμένη κεφαλαιακή βάση του νέου ομίλου θα τον καθιστά ασφαλέστερο και υγιή από κεφαλαιακής άποψης, προς όφελος των πελατών του και της οικονομίας γενικότερα. Σύμφωνα με τη Γνωστοποιούσα, η υπό κρίση εξαγορά θα επιτρέψει στον Όμιλο της Alpha Bank να ανταπεξέλθει στις νέες συνθήκες της τραπεζικής αγοράς, όπως έχουν διαμορφωθεί μετά τις πραγματοποιηθείσες εξαγορές των τελευταίων ετών και τη συγκέντρωση της αγοράς, συνεπεία της σοβαρής οικονομικής κρίσης. Η Alpha Bank επισημαίνει ότι η ίδια έχει προβεί σε μία μόνο διαρθρωτική εξαγορά και έχει λάβει το μικρότερο ποσοστό κρατικής ενίσχυσης στο πλαίσιο ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζικών ιδρυμάτων
16. Α.
17. ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ Ε.Α. 13 14 Βλ. αναλυτικά όρο 20.11.6 της Σύμβασης. […] 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Η γνωστοποιηθείσα πράξη έχει εθνική διάσταση και εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 παρ. 1 ν. 3959/201115 με βάση τους γνωστοποιηθέντες κύκλους εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων, όπως αυτοί αναλύονται ανωτέρω στο κεφάλαιο Β και παρατίθενται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα. Κύκλος Εργασιών 2013 (σε €) Εθνικός κ.ε. […] ΑLPHA […] ΥΠΟ ΕΞΑΓΟΡΑ ΚΛΑΔΟΣ […] DINERS CO Παγκόσμιος κ.ε. […] […] […] Η Γνωστοποιηθείσα πράξη δεν έχει κοινοτική διάσταση δεδομένου ότι: (α) παρότι ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων υπερβαίνει τα 5 δις ευρώ, ο κοινοτικός κύκλος εργασιών του υπό εξαγορά κλάδου και της Diners Co δεν υπερβαίνει το όριο των 250 εκατ. ευρώ16 και (β) παρότι ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων υπερβαίνει τα 2,5 δις ευρώ, ο υπό εξαγορά κλάδος και η Diners Co πραγματοποιούν το σύνολο του κύκλου εργασιών τους στην Ελλάδα.17 Α.
18. ΕΜΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΗΚΟΥΣΑ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Η υπόχρεη προς Γνωστοποίηση επιχείρηση Alpha Bank γνωστοποίησε στην Ε.Α. στις 24.6.2014 (αριθ. πρωτ. 4657) την προαναφερθείσα από 13.6.2014 Σύμβαση. Ως αφετηρία της προθεσμίας των 30 ημερών προς Γνωστοποίηση λογίζεται η ημερομηνία υπογραφής της, ήτοι η 13.6.
19. Ως εκ τούτου, η Alpha Bank γνωστοποίησε εμπροθέσμως, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/
20. Σε συνέχεια της γνωστοποίησης, η Alpha Bank απέστειλε στις 30.6.2014 αντίτυπο του φύλλου της ημερήσιας οικονομικής εφημερίδας πανελλαδικής κυκλοφορίας «Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ» της ίδιας ημέρας στο οποίο δημοσιεύθηκε η υπό κρίση πράξη κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 6 ν. 3959/2011 και την απόφαση Ε.Α. 305/V/2006 σχετικά με τον καθορισμό του ειδικότερου περιεχομένου της δημοσίευσης των συγκεντρώσεων που υπόκεινται σε προληπτικό έλεγχο. Το κείμενο της ως άνω δημοσίευσης αναρτήθηκε στο διαδικτυακό τόπο της Ε.Α. την 1.7.2014, κατ’ άρθρο 6 παρ. 6 εδ. β΄ του ν. 3959/
21. 15 Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1 «Κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη συμφωνίας ή τη δημοσίευση προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά». 16 Βλ. αρ. 1 παρ. 2 Κοινοτικού Κανονισμού Συγκεντρώσεων 139/2004 ΕE 29.01.2004 L 024/
22. 17 Βλ. άρ. 1 παρ. 3 Καν. 139/2004 ό.π.. 18 Διαθέσιμο στο http://www.epant.gr/news_details.php?Lang=gr&id=306&nid=652 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Η υπό κρίση γνωστοποίηση κατέστη τελικώς πλήρης και προσήκουσα κατ’ άρθρο 8 του ν. 3959/2011 την 24.07.2014, με την υπ’ αριθ. πρωτ. 5564 επιστολή της γνωστοποιούσας, ύστερα από ανταλλαγή επιστολών με την Επιτροπή για παροχή πρόσθετων και διευκρινιστικών στοιχείων απαραίτητων για την αξιολόγηση της συγκέντρωσης. Εν συνεχεία, κατά την εξέταση της Γνωστοποιούμενης Συγκέντρωσης διαπιστώθηκε ότι σε ορισμένες από τις επιμέρους αγορές στις οποίες αυτή αφορά προκαλούνται σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό της με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, στις 22 Αυγούστου 2014 εκδόθηκε, σύμφωνα με το άρθρο 8, παρ. 4 ν. 3959/2011, η υπ’ αριθ. πρωτ. 6078 απόφαση του Προέδρου της Ε.Α. με την οποία απεφασίσθη η κίνηση της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης της εν λόγω Συγκέντρωσης. Βάσει των ανωτέρω, η προθεσμία έκδοσης απόφασης της Ε.Α. επί της Γνωστοποιούμενης Συγκέντρωσης παρέρχεται στις 20 Νοεμβρίου
23. H Επιτροπή ζήτησε από έξι εμπορικές τράπεζες19 στοιχεία για τις σχετικές αγορές που αφορά η υπό κρίση πράξη, την άποψή τους για τα αποτελέσματα της εν λόγω συγκέντρωσης στη λειτουργία του ανταγωνισμού στις οποίες αυτή αφορά, καθώς και ποσοτικά στοιχεία. Επιπλέον, στοιχεία αναφορικά με την αγορά Αμοιβαίων Κεφαλαίων ζητήθηκαν από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Β. ΤΑ ΜΕΡΗ Στην υπό κρίση πράξη, ως συμμετέχοντα μέρη λογίζονται αφενός ο Όμιλος του οποίου ηγείται η Alpha Bank και αφετέρου o υπό εξαγορά κλάδος και η υπό εξαγορά Diners Cο. Β.1 ΟΜΙΛΟΣ ALPHA BANK Β.1.
24. «ALPHA ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ»20 Η εταιρία με την επωνυμία «ΑLPHA ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ» και διακριτικό τίτλο «ALPHA BANK» αποτελεί πιστωτικό ίδρυμα που δραστηριοποιείται στον τομέα των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών εν γένει και έχει έδρα το Δήμο Αθηναίων
25. Το σύνολο των υπηρεσιών που παρέχει η Alpha Bank προσφέρεται μέσω του πανελλαδικού δικτύου των καταστημάτων της και της υπηρεσίας ηλεκτρονικής τραπεζικής (μέσω διαδικτύου, τηλεφώνου, κινητής τηλεφωνίας και […]22 μηχανημάτων αυτόματης ανάληψης). Ο Όμιλος της Alpha Bank δραστηριοποιείται ταυτόχρονα και στη διεθνή τραπεζική αγορά, και συγκεκριμένα στην Kύπρο23, στη Ρουμανία24, στη Βουλγαρία25, στη Σερβία26, στην Αλβανία27, στην Π.Γ.Δ.Μ.28 και στη Μεγάλη Βρετανία
26. 19 Συγκεκριμένα, ζητήθηκαν στοιχεία από:
27. […],
28. […],
29. […],
30. […],
31. […] και
32. […] http://www.alpha.gr. 21 Σταδίου 40, 102 52 Αθήνα. 22 Βλ. επιστολή Alpha Bank με αριθ. πρωτ. 5466/22.7.
33. 23 Alpha Bank Cyprus LTD, Emporiki Bank Cyprus LTD. 24 Alpha Bank Romania. 25 Διαθέτει δίκτυο […] Καταστημάτων. 20 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Σύμφωνα με το άρθρο 4 του Καταστατικού της Alpha Bank: «4.1 Σκοπός της Τραπέζης είναι η διενέργεια, για ίδιο λογαριασμό ή για λογαριασμό τρίτων, στην Ελλάδα και στην αλλοδαπή, αυτοτελώς ή σε συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της κοινοπραξίας, μετά τρίτων, του συνόλου, άνευ περιορισμού ή ετέρας διακρίσεως, των (κυρίων και παρεπομένων) εργασιών, δραστηριοτήτων, συναλλαγών και υπηρεσιών, που η εκάστοτε κείμενη (ημεδαπή, κοινοτική, αλλοδαπή) νομοθεσία επιτρέπει σε πιστωτικά ιδρύματα. 4.2 Για την εκπλήρωση του κατ’ άρθρο 4.1 σκοπού, η Τράπεζα δύναται να διενεργεί οποιαδήποτε πράξη, εργασία ή συναλλαγή που, αμέσως ή εμμέσως, είναι συναφής, συμπληρωματική ή επιβοηθητική των κατ’ άρθρο 4.1 σκοπών». Με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της τράπεζας δύνανται: (α) να ιδρύονται, σε οποιαδήποτε πόλη του εσωτερικού ή του εξωτερικού, ή/και να καταργούνται, υποκαταστήματα, γραφεία, μονάδες, θυρίδες ή παραρτήματα της τράπεζας και (β) να καθορίζονται οι όροι λειτουργίας, ως και η φύση και έκταση των εργασιών τους. Β.1.
34. Προηγούμενες εξαγορές της Alpha Bank Σημαντική πρόσφατη εξέλιξη για τη Γνωστοποιούσα είναι η εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας
35. Την 1.2.2013 ολοκληρώθηκε η µεταβίβαση στην Τράπεζα του συνόλου του µετοχικού κεφαλαίου της Εµπορικής Τραπέζης Α.Ε. από την Credit Agricole S.A., σε συνέχεια της συµφωνίας που είχε υπογραφεί ανάµεσα στα δύο μέρη την 16.10.2012 και αφότου ελήφθησαν οι απαιτούµενες κανονιστικές εγκρίσεις. Συγκεκριμένα, στις 24.12.2012, η Επιτροπή Ανταγωνισμού, με την υπ’ αριθ. 556/VII/2012 Απόφασή της, ομόφωνα ενέκρινε κατ’ άρθρο 8 παρ. 3 ν. 3959/2011, την κατ’ άρθρο 6 παρ. 1 επ. ν. 3959/2011 συγκέντρωση. Την 28.6.2013 ολοκληρώθηκε η νομική συγχώνευση δι' απορροφήσεως της Εμπορικής Τραπέζης και η δημιουργία της ενιαίας πλέον Alpha Bank. Στη συνέχεια ακολούθησε η μεταβίβαση31 των συμβατικών σχέσεων από συμβάσεις καταθέσεων της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δωδεκανήσου Συν.Π.Ε. στην Alpha Bank. Όμοια διαδικασία μεταβίβασης των συμβατικών σχέσεων από συμβάσεις καταθέσεων έλαβε χώρα ταυτόχρονα για τις καταθέσεις της Συνεταιριστικής Τράπεζας Ευβοίας Συν.Π.Ε. και της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας Συν.Π.Ε. Β.1.
36. Διοικητικό Συμβούλιο 26 Alpha Bank Srbija A.D. Διαθέτει δίκτυο […] Καταστημάτων. 28 Alpha Bank A.D. Skopje. 29 Μέσω του καταστήματος Λονδίνου και της Alpha Bank London. 30 Η Εµπορική Τράπεζα, η οποία ιδρύθηκε το 1886, δραστηριοποιείται κυρίως στην Ελλάδα προσφέροντας ένα µεγάλο εύρος τραπεζικών προϊόντων σε ιδιώτες, µικρές, µεσαίες και µεγάλες επιχειρήσεις. Ο τοµέας των µικροµεσαίων και µεγάλων επιχειρήσεων αντιστοιχεί στο 60% των επιχειρησιακών της µεγεθών. Διέθετε κατά τον χρόνο εξαγοράς της από την Alpha Bank δίκτυο 320 Καταστηµάτων ενώ απασχολούσε άνω των 4.000 εργαζοµένων. 31 Την 8.12.2013 η Τράπεζα ανακηρύχθηκε ανάδοχος του συνόλου των καταθέσεων των Συνεταιριστικών Τραπεζών Εύβοιας, Δωδεκανήσου και Μακεδονίας μετά από ολοκλήρωση της κατ’ άρθρον 63Δ Ν. 3601/2007 διαγωνιστικής διαδικασίας (βλ. Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2013 της Alpha Bank). 27 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου (εφεξής και «Δ.Σ.») της Alpha Bank εκλέγονται με μυστική ψηφοφορία από τη Γενική Συνέλευση (εφεξής και «Γ.Σ.») των μετόχων για περίοδο τεσσάρων ετών με δυνατότητα επανεκλογής. Στον παρακάτω πίνακα αναγράφονται τα μέλη του Δ.Σ. της Alpha Bank, καθώς και τυχόν παράλληλες δραστηριότητές τους στο χρηματοπιστωτικό κλάδο εκτός του Ομίλου της Alpha Bank. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΙΔΙΟΤΗΤΑ Ράπανος Θ. Βασίλειος Τάνες Γ. Μηνάς Μη Εκτελεστικό Μέλος - Πρόεδρος του Δ.Σ. Μη Εκτελεστικό Ανεξάρτητο Μέλος – Αντιπρόεδρος Εκτελεστικό Μέλος - Διευθύνων Σύμβουλος & C.E.O (Β΄ Αντιπρόεδρος – Ελληνική Ένωση Τραπεζών) Εκτελεστικό Μέλος - C.O.O (Αντιπρόεδρος – ΑΧΑ Ασφαλιστική Α.Ε.) Εκτελεστικό Μέλος Εκτελεστικό Μέλος (Α. Μέλος Δ.Σ. ΑΧΑ Ασφαλιστική Α.Ε. Β. Μέλος Εκτελεστικής Επιτροπής Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών) Μη Εκτελεστικό Μέλος Μη Εκτελεστικό Μέλος Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος Ανεξάρτητο μη εκτελεστικό μέλος (Α. Αντιπρόεδρος – International Bank of Qatar Β. Μέλος Δ.Σ. – Central Bank of Jordan) Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Εκπρόσωπος Ελληνικού Δημοσίου του Ν. 3723/2008 Μη εκτελεστικό μέλος κατ’ εφαρμογή του Ν. 3864/2010 Ματζούνης Π. Δημήτριος Φιλάρετος Σπύρος Θεοδωρίδης Αρτέμης Αρώνης Γεώργιος Βιδάλης Ο. Ευθύμιος Παπαδοπούλου Ιωάννα Αποστολίδης Παύλος Καλούσης Ευάγγελος Λύρας Ιωάννης Dabdoub S. Ibrahim Shahbaz A. Shahzad Λώλος Σαράντης - Ευάγγελος Ιπλιξιάν Σ. Παναγιώτα Σύμφωνα με τη Γνωστοποιούσα32, τα ανωτέρω μέλη του Δ.Σ. της Alpha Bank δεν συμμετέχουν σε οποιαδήποτε άλλη επιχείρηση εκτός του Ομίλου της Alpha Bank που δραστηριοποιείται σε κάποια από τις επηρεαζόμενες στην υπό εξέταση συγκέντρωση σχετικές αγορές. Β.1.
37. Μετοχική Σύνθεση Σύμφωνα με τη Γνωστοποίηση, η Alpha Bank, οι μετοχές της οποίας είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών33, έχει ευρεία πολυμετοχική βάση και δεν υπάρχει μέτοχος που ελέγχει άμεσα ή έμμεσα, de jure ή de facto, την εταιρία. Συγκεκριμένα, η μετοχική βάση της αποτελείται από περίπου […] επενδυτές
38. Η διάρθρωση της σύνθεσης των μετόχων της Alpha Bank εξαιρουμένου του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητος («ΤΧΣ»), την 16.6.2014 είχε ως εξής: 32 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 5201/14.7.2014 απαντητική επιστολή της Alpha Bank. Η μετοχή της Τράπεζας είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών από το
39. 34 Με στοιχεία 16.6.
40. 33 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Κατωτέρω παρατίθενται οι μεταβολές35 στη μετοχική σύνθεση της Alpha Bank ως προς τη συμμετοχή του ΤΧΣ, από 1.1.2013 έως σήμερα, με χρονολογική σειρά:  Ποσοστό ΤΧΣ μετά την ανακεφαλαιοποίηση 6.6.2013: 83,66% (9.138,64 εκατ. μετοχές).  Ποσοστό ΤΧΣ μετά την 1η άσκηση warrants36 10.12.2013: 81,71% (8.925,27 εκατ. μετοχές).  Ποσοστό ΤΧΣ μετά την ΑΜΚ Μαρτίου 2014: 69,90% (8.925,27 εκατ. μετοχές).  Ποσοστό ΤΧΣ μετά τη 2η άσκηση warrants 10.6.2014: 66,36% (8.474,09 εκατ. μετοχές). Σημειώνεται ότι απομένουν ακόμη επτά

(7)ημερομηνίες άσκησης warrants ανά εξάμηνο, με τελευταία ημερομηνία άσκησης την 10.12.2017. Αναφορικά με τους Παραστατικούς Τίτλους Δικαιωμάτων Κτήσης Μετοχών («Warrants»), οι μέτοχοι κατέχουν 1.143.803.533 τέτοιους τίτλους, ο κάθε ένας από τους οποίους ενσωματώνει δικαίωμα αγοράς 7,408683070 Νέων Μετοχών κυριότητος του ΤΧΣ, και των οποίων η διάρθρωση την 16.6.2014 είχε ως εξής: Στον παρακάτω πίνακα παρατίθεται στατιστική ανάλυση των μετόχων και των warrants (από 16.6.2014). Κλιμάκια 1 - 1500 1501 - 3000 3001 - 15000 15001 - 30000 30001 - 150000 35 36 ALPHA BANK ΚΟΙΝΕΣ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΕΣ Πλήθος Μετόχων Πλήθος Μετοχών […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Ποσοστό % […] […] […] […] […] Επισημαίνεται ότι αναφέρονται οι μεταβολές που ξεπερνούν το 1% του μετοχικού κεφαλαίου. Παραστατικοί Τίτλοι Δικαιωμάτων Κτήσης Μετοχών. 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 150001 - 999999999 Σύνολα Κλιμάκια 1 - 1500 1501 - 3000 3001 - 15000 15001 - 30000 30001 - 150000 150001 - 999999999 Σύνολα […] […] […] 4.294.971.798 WARRANTS ALPHA BANK Πλήθος Κατόχων Warrants Πλήθος Warrants […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 1.143.803.533 […] 100,000 Ποσοστό % […] […] […] […] […] […] 100,000 Β.1.5. Επί της ενδεχόμενης άσκησης ελέγχου στην Alpha Bank από το ΤΧΣ κατά την έννοια των διατάξεων για τον έλεγχο συγκεντρώσεων Κατά το άρθρο 5 παρ. 2 του ν. 3959/2011, συγκέντρωση επιχειρήσεων πραγματοποιείται όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση κατά την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση, ή μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, αποκτούν άμεσα ή έμμεσα τον έλεγχο του συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων, με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλο τρόπο. O έλεγχος απορρέει από δικαιώματα, συμβάσεις ή άλλα μέσα, τα οποία, είτε μεμονωμένα είτε από κοινού με άλλα, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών πραγματικών ή νομικών συνθηκών, παρέχουν τη δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη δραστηριότητα μιας επιχείρησης. Κατά την αξιολόγηση της απόκτησης ελέγχου (αποκλειστικού ή κοινού) σε μία επιχείρηση αξιολογείται γενικά εάν η αποκτώσα ή οι αποκτώσες επιχειρήσεις θα έχουν τη δυνατότητα μετά τη συγκέντρωση να ελέγχουν τις στρατηγικές εμπορικές αποφάσεις της αποκτηθείσας επιχείρησης. Κατά την ειδικότερη αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως το ύψος του μετοχικού κεφαλαίου που αποκτάται και το είδος των δικαιωμάτων που μπορούν να ασκηθούν, η συμμετοχή στα διοικητικά όργανα (Γ.Σ. και Δ.Σ.) και οι δυνατότητες επιρροής που υφίστανται εντός αυτών, η δυνατότητα εκλογής και αλλαγής του διοικητικού συμβουλίου της αποκτηθείσας, καθώς και δικαιώματα αρνησικυρίας για τις στρατηγικές εμπορικές αποφάσεις της εταιρίας (π.χ. προϋπολογισμός, σημαντικές επενδύσεις, στρατηγικά επιχειρηματικά σχέδια-business plans). Η απόκτηση του ελέγχου δύναται να προκύπτει είτε de jure (π.χ. από τις εκάστοτε ισχύουσες συμφωνίες μετόχων, τις καταστατικές προβλέψεις των εταιριών), είτε de facto (π.χ. από την εν τοις πράγμασι άσκηση των δικαιωμάτων ψήφου στις γενικές συνελεύσεις και τα διοικητικά συμβούλια των εταιριών κατά τη διάρκεια ενός σημαντικού χρονικού διαστήματος)37. 37 Βλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση της Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ των επιχειρήσεων (2008/C 95/01), σκ. 54 επ. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Εν προκειμένω, ως προς τη δυνατότητα του ΤΧΣ να ασκεί καθοριστική επίδραση στην Alpha Bank τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά και δικαιώματά του πρέπει να εξετασθούν, ειδικότερα38:

1. i)Το γεγονός ότι το ΤΧΣ συμμετέχει με ποσοστό 66,36% στο μετοχικό κεφάλαιο της Alpha Bank, είναι επομένως, ο πλειοψηφών μέτοχος.
2. ii)Το γεγονός ότι σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου, το άρθρο 10 περίπτωση β) της παρ. 2 του ν. 3864/2010 προβλέπει ότι: «… ο εκπρόσωπος του Ταμείου στο Διοικητικό Συμβούλιο έχει: … β) το δικαίωμα αρνησικυρίας στη λήψη οποιασδήποτε απόφασης του ΔΣ του πιστωτικού ιδρύματος: …
3. ii)εφόσον η υπό συζήτηση απόφαση δύναται να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα των καταθετών ή να επηρεάσει σοβαρά τη ρευστότητα ή τη φερεγγυότητα ή την εν γένει συνετή και εύρυθμη λειτουργία του πιστωτικού ιδρύματος (όπως επιχειρηματική στρατηγική, διαχείριση στοιχείων ενεργητικού – παθητικού, κλπ.)». Προβλέπεται, επίσης, ότι το ΤΧΣ «Παρακολουθεί και αξιολογεί, για τα πιστωτικά ιδρύματα που έχουν λάβει κεφαλαιακή ενίσχυση από το Ταμείο, το βαθμό συμμόρφωσης με τα σχέδια αναδιάρθρωσης τους, διασφαλίζοντας παράλληλα την επιχειρησιακή τους αυτονομία»39.. Ομοίως και στη Σύμβαση μεταξύ του ΤΧΣ και της Alpha40 (στο εξής και «Σύμβαση ΤΧΣ- Alpha») προβλέπεται (όρος 3.3 (γ)): «[…]». iii) Το γεγονός ότι το ΤΧΣ έχει δικαίωμα έγκρισης του Σχεδίου Αναδιάρθρωσης, δεδομένου ότι το εν λόγω σχέδιο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη διαχείριση της Alpha, προκειμένου να καλυφθεί το κεφαλαιακό έλλειμμα και να εξασφαλισθεί η βιωσιμότητά της και, συνεπώς, είναι ενδεχόμενο το δικαίωμα αυτό να παρέχει τη δυνατότητα καθοριστικού επηρεασμού των δραστηριοτήτων της κατά την έννοια του αρ. 5 του ν. 3959/201141. Ειδικότερα, η Σύμβαση ΤΧΣ-Alpha και ο ν. 3864/2010 ρητώς προβλέπουν ότι το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης υπόκειται στην έγκριση του ΤΧΣ42, το οποίο μάλιστα μπορεί, κατόπιν διαβούλευσης με την Τράπεζα της Ελλάδος, να ζητήσει να γίνει αλλαγές ή προσθήκες. 38 Είναι αδιάφορο αν το ΤΧΣ πράγματι άσκησε τα ως άνω δικαιώματα ή αν σκοπεύει να την ασκήσει στο μέλλον, αρκεί η δυνατότητα αυτή να είναι πραγματική: βλ. ΠΕΚ (23.02.2006), Υπόθεση Τ-282/02, Cementbouw Handel & Industrie BV, σκ. 58, καθώς και Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση ό.π., σκ. 16. 39 Άρ. 2 παρ. 2(β) . ν.3864/2010, όπως είχε τροποποιηθεί και συμπληρωθεί, αντικαταστάθηκε ως άνω με το αρ.2 υποπαράγραφο Α1 του ν. 4254/2014 (ΦΕΚ Α 85/7.4.2014). 40 Βλ. Σύμβαση Πλαισίου Συνεργασίας μεταξύ του ΤΧΣ και της Alpha Bank της 12 Ιουνίου 2013 (μετάφραση από τα αγγλικά) (αρ. πρωτ. […]). 41 Αρ. 6 παρ. 1 ν. 3864/2010, όπως είχε τροποποιηθεί και συμπληρωθεί, αντικαταστάθηκε ως άνω με το αρ.2 υποπαράγραφο Α2 του ν. 4254/2014 (ΦΕΚ Α 85/7.4.2014). 42 Άρ. 6 παρ. 3 ν. 3864/2010 ό.π. : «Το Ταμείο μπορεί, κατόπιν διαβούλευσης με την Τράπεζα της Ελλάδος, να ζητήσει από το πιστωτικό ίδρυμα να γίνουν αλλαγές ή προσθήκες στο εν λόγω σχέδιο αναδιάρθρωσης. Κατόπιν της έγκρισης του σχεδίου από το Ταμείο, αυτό διαβιβάζεται στο Υπουργείο Οικονομικών και υποβάλλεται από το Υπουργείο Οικονομικών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς έγκριση». Βλ. και όρο 3.5 της Σύμβασης ΤΧΣ - Alpha (μετάφραση από τα αγγλικά): […] 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Ωστόσο, τα ανωτέρω δικαιώματα θα πρέπει να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα των ακόλουθων παραμέτρων, πάντοτε κατά την έννοια των διατάξεων περί ελέγχου συγκεντρώσεων: α) Όπως ρητά προβλέπεται, τόσο εκ του νόμου όσο και συμβατικά, τα δικαιώματα ψήφου του ΤΧΣ υπάγονται σε συγκεκριμένους περιορισμούς. Οι περιορισμοί αυτοί, σε επίπεδο γενικής συνέλευσης, σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου, και σε επίπεδο ορισμού διευθυντικών στελεχών, φαίνεται να διατηρούν την επιχειρηματική αυτονομία της Alpha Bank. Ειδικότερα, σε επίπεδο γενικής συνέλευσης, η άσκηση των δικαιωμάτων ψήφου του ΤΧΣ υπόκειται στους περιορισμούς του άρθρου 7α παράγραφος 1 του ν. 3864/2010. Επομένως, το ΤΧΣ ασκεί στη γενική συνέλευση το δικαίωμα ψήφου μόνο για τις αποφάσεις τροποποίησης του καταστατικού, περιλαμβανομένης της αύξησης ή μείωσης κεφαλαίου ή της παροχής σχετικής εξουσιοδότησης στο διοικητικό συμβούλιο, συγχώνευσης, διάσπασης, μετατροπής, αναβίωσης, παράτασης της διάρκειας ή διάλυσης της εταιρίας, μεταβίβασης στοιχείων του ενεργητικού, περιλαμβανομένης της πώλησης θυγατρικών, ή για όποιο άλλο θέμα απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία κατά τα προβλεπόμενα στο ν. 2190/1920 «περί ανωνύμων εταιρειών». Αντίστοιχος περιορισμός των δικαιωμάτων ψήφου προβλέπεται και στη Σύμβαση ΤΧΣ – Alpha Bank43. Δεν προβλέπεται, κατά συνέπεια, δυνατότητα συμμετοχής του ΤΧΣ στις αποφάσεις της γενικής συνέλευσης που τυχόν αφορούν λήψη αποφάσεων για στρατηγικά εμπορικά ζητήματα (προϋπολογισμό, επιχειρησιακό σχέδιο, επενδύσεις), καθώς και για εκλογή, αλλαγή ή διατήρηση του διοικητικού συμβουλίου της εταιρίας44. Σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου, στα στρατηγικά εμπορικά ζητήματα της εταιρίας, το ΤΧΣ δύναται καταρχήν να παρεμβαίνει σε περιορισμένο και μόνο βαθμό, δεδομένου ότι ρητώς προβλέπεται εκ του νόμου ότι το ΤΧΣ θα ασκεί τα δικαιώματά του σεβόμενο την επιχειρηματική αυτονομία του πιστωτικού ιδρύματος45 και πάντως μόνο εφόσον το ζήτημα περιλαμβάνεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, θίγει τους καταθέτες ή/και διακυβεύει τη ρευστότητα, τη φερεγγυότητα και την εν γένει συνετή λειτουργία του ιδρύματος ή αφορά ορισμένες εταιρικές πράξεις δυνάμενες να επηρεάσουν σημαντικά τη συμμετοχή του ΤΧΣ στο μετοχικό κεφάλαιο του πιστωτικού ιδρύματος (π.χ. τροποποίηση καταστατικού, συγχώνευση, διάσπαση, πώληση θυγατρικών ή για οποιοδήποτε θέματα απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία του ν. 2190/1920)46. Περαιτέρω, στη Σύμβαση ΤΧΣ Alpha Bank και κατ’ αντιστοιχία με τα ρητώς προβλεπόμενα στο ν. 3864/2010, 43 Βλ. Άρθρο 3.2 της Σύμβασης ΤΧΣ - ALPHA BANK. Σημειώνεται ωστόσο ότι σύμφωνα με την παράγραφο 4 άρθρου 7α ν. 3864/2010, οι ανωτέρω περιορισμοί αίρονται εφόσον διαπιστωθεί, με απόφαση των μελών του Γενικού Συμβουλίου του ΤΧΣ, ότι παραβιάζονται ουσιώδεις υποχρεώσεις του πιστωτικού ιδρύματος οι οποίες προβλέπονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης ή προάγουν την υλοποίηση αυτού. 45 Βλ. άρθρο 10 παρ. 2 (ε) του ν. 3864/2010 και άρθρο 2 παρ. 2 (β) του ιδίου νόμου. 46 Βλ. άρθρο 10 παρ. 2 και αρ. 7Α παρ. 3 του ν. 3864/2010. Βλ. αποφάσεις Ε.Α. 549/VI/2012 – Τράπεζα Πειραιώς/Αγροτική Τράπεζα, κεφάλαιο Β.1.5, καθώς και 556/VI/2012 - Alpha Bank/Εμπορική Τράπεζα, κεφάλαιο B.1.5 (με σχετικές παραπομπές σε σχετική νομοθεσία και νομολογία). Βλ. επίσης ενδεικτικά Case No IV/M.697 - Lockheed Martin / Loral Corporation, σκ. 6-8. 44 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προβλέπεται ότι η Alpha Bank θα εξακολουθήσει να αποφασίζει ανεξάρτητα την εμπορική στρατηγική και πολιτική (περιλαμβανομένου του επιχειρηματικού σχεδίου και του προϋπολογισμού)47, ότι οι αντιπρόσωποι του ΤΧΣ και το ΤΧΣ κατά την άσκηση των δικαιωμάτων τους, θα πρέπει να σέβονται την επιχειρηματική αυτονομία της Alpha Bank48, καθώς και ότι η συμμετοχή του ΤΧΣ και των αντιπροσώπων του στα όργανα της Alpha Bank, η οποία αποφασίζει ανεξάρτητα, δεν μειώνει ή παρεμποδίζει την ευθύνη του διοικητικού συμβουλίου49. Αναφορικά με το δικαίωμα του ΤΧΣ σχετικά με το διορισμό του […]50, παρότι πρόκειται για σημαντικό στέλεχος, συνεπώς τα δικαιώματα αρνησικυρίας που αφορούν αποφάσεις σχετικά με τον διορισμό και την απόλυσή του θα μπορούσαν να θεωρηθούν υπό το πρίσμα των δικαιωμάτων αρνησικυρίας που είναι κρίσιμα για την παροχή ελέγχου51, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι πρόκειται για ένα μόνο διευθυντικό στέλεχος εκ των πολλών που στελεχώνουν την Alpha Bank, του οποίου το διορισμό ο εκπρόσωπος του ΤΧΣ απλώς εγκρίνει. Το δικαίωμα τούτο έγκρισης αυτοτελώς δεν φαίνεται υπό τις παρούσες περιστάσεις να δίδει δυνατότητα άσκησης αποφασιστικής επιρροής στην εμπορική πολιτική της γνωστοποιούσας. Εξάλλου, κατ’ αντιπαραβολή, η αντίστοιχη συμβατική ρύθμιση μεταξύ ΤΧΣ και της τράπεζας σε περίπτωση που η συμμετοχή ιδιωτών υπολείπεται του 10% προβλέπει ότι το ΤΧΣ έχει το δικαίωμα διορισμού τόσο του Προέδρου όσο και του Διευθύνοντος Συμβούλου του ΔΣ, και οποιωνδήποτε άλλων εκτελεστικών μελών αυτού, ενώ έχει παράλληλα δικαίωμα διορισμού, αλλά και παύσης, του Chief Risk Officer (CRO), του Chief Operating Officer (COO), του Chief Internal Auditor (CIA), καθώς και έγκρισης των όρων και προϋποθέσεων υπό τις οποίες θα διορίζονται ο «Chairman of the Audit Committee» και ο «Chairman of the Risk Committee»52. Επομένως, ο περιορισμένος χαρακτήρας του δικαιώματος έγκρισης του διορισμού ενός συγκεκριμένου διευθυντικού στελέχους φαίνεται να συνδέεται με την ανάγκη αποτελεσματικής εκτέλεσης από το ΤΧΣ των κατά το νόμο αρμοδιοτήτων εποπτείας του επί συγκεκριμένων ζητημάτων που αφορούν στην τράπεζα. β) Η ίδρυση του ΤΧΣ περιλήφθηκε στο από 26.05.2010 «Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής για την Ελλάδα» όπου ρητώς προβλέπεται ότι στόχος του θα είναι «η διαφύλαξη της φερεγγυότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα και κατά συνέπεια της δυνατότητάς του να στηρίξει την ελληνική οικονομία, παρέχοντας κεφάλαιο στις τράπεζες 47 Βλ. όρο 2.2 της Σύμβασης ΤΧΣ - Alpha Bank: «[…]». Βλ. όρο 2.4 της Σύμβασης ΤΧΣ-Alpha Bank: «[…]». Το ίδιο προβλέπεται και νομοθετικά (στο άρθρο 10 του ν. 3864/2010). 49 Βλ. όρο 3.3, β), v, τελ. εδάφιο της Σύμβασης ΤΧΣ-Alpha Bank: «[…]». 50 Βλ. όρος 3.3, δ), v της Σύμβασης ΤΧΣ-Alpha Bank: «[…]». 51 Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση ό.π. σκ. 69. 52 Βλ. σύμβαση πρότυπο «Relationship Framework Agreement between the HFSF and [BANK] (HFSF has full voting rights/ Private sector participation less than 10%)» διαθέσιμη στο http://www.hfsf.gr/files/rfa/RFA_%20HFSF%20full%20voting%20rights.pdf . Βλ. Όρο 3.3: «
4. d)The HFSF Representatives in the Board will have the following rights: […] v. To approve the Bank’s CFO, CRO, COO and CIA and their dismissal. vi. To approve the terms and criteria used for the appointment of the Chairman of Audit Committee and Chairman Risk Committee». 48 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ εφόσον χρειαστεί»53. Αντιστοίχως στο ν. 3864/2010 προβλέπεται ότι σκοπός του ΤΧΣ θα είναι η «συνεισφορά στη διατήρηση της σταθερότητας του ελληνικού τραπεζικού συστήματος προς χάριν του δημοσίου συμφέροντος» και στο πλαίσιο του σκοπού αυτού «παρέχει κεφαλαιακή ενίσχυση στα πιστωτικά ιδρύματα και στα μεταβατικά πιστωτικά ιδρύματα που συστήνονται με το άρθρο 63Ε του ν. 3601/2007»54. Η Τράπεζα της Ελλάδος (εφεξής και «ΤτΕ»), εφόσον διαπιστώσει αδυναμία του πιστωτικού ιδρύματος να ανακάμψει και αδυναμία λήψης εναλλακτικών μέτρων για την αποτροπή κατάρρευσης του πιστωτικού ιδρύματος55, είτε υποχρεώνει το τραπεζικό ίδρυμα σε μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων σε άλλο πιστωτικό ίδρυμα56, είτε συστήνει μεταβατικό πιστωτικό ίδρυμα που τελεί υπό τον έλεγχο του ΤΧΣ57, είτε συνιστά στο πιστωτικό ίδρυμα την υποβολή αίτησης κεφαλαιακής ενίσχυσης προς το ΤΧΣ58. Λόγοι λήψης των εν λόγω μέτρων είναι η ανάγκη διαφύλαξης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και αποτροπής της συστημικής αστάθειας που θα προκαλούσε τυχόν κατάρρευση των τραπεζικών ιδρυμάτων59. Συνεπώς, η διαδικασία ενεργοποίησης του ΤΧΣ εφαρμόζεται ύστερα από απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδας και τα στοιχεία του πιστωτικού ιδρύματος στα οποία βασίζεται το αίτημα κεφαλαιακής ενίσχυσης υποβάλλονται και αξιολογούνται ομοίως από την Τράπεζα της Ελλάδος60. Ο ρόλος του ΤΧΣ στο θέμα αυτό είναι πολύ περιορισμένος, με εξαίρεση τη νομοθετική πρόβλεψη ότι η στρατηγική του ΤΧΣ συνολικά αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας μεταξύ του ίδιου, του Υπουργείου Οικονομικών και της ΤτΕ61. Εξάλλου το ΤΧΣ δηλώνει62 ότι «η επιλογή του (εκάστοτε) πιστωτικού ιδρύματος το οποίο δύναται να τύχει κεφαλαιακής ενίσχυσης γίνεται μόνο από την εποπτική αρχή, δηλαδή την Τράπεζα της Ελλάδος χωρίς την κρίση του Ταμείου» και ότι «η συμμετοχή του ΤΧΣ στις Τράπεζες δεν αποτελεί επιχειρηματική απόφαση ούτε εμπεριέχει κριτήρια ιδιώτη επενδυτή αλλά αποτελεί δέσμια αρμοδιότητα δηλαδή συγκεκριμένη νομική υποχρέωση». Συναφώς, κατά την αξιολόγηση της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης των πιστωτικών ιδρυμάτων στο πλαίσιο του ελέγχου κρατικών ενισχύσεων, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 53 26.05.2010 «Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής για την Ελλάδα» διαθέσιμο στο http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/occasional_paper/2010/pdf/ocp61_el.pdf βλ. παρ. 17-18. Βλ. και απόφαση ΣτΕ 668/2012. 54 Άρθρο 2 παρ. 1 και 2 ν. 3864/2010. 55 Βλ. άρθρο 139 παρ. 3 ν. 4261/2014 (πρώην 63Β παρ. 3 ν. 3601/2007). Σημειώνεται ότι με το άρθρο 166 παρ. 1 και 2 ν. 4261/2014 «Πιστωτικά Ιδρύματα/Ασφάλιση αυτοκινήτων κ.α» (ΦΕΚ Α 107/5.5.2014) καταργήθηκε ο ν. 3601/2007 και βάσει του ιδίου άρθρου οποιαδήποτε αναφορά σε αυτόν νοείται εφεξής ως αναφορά στο ν. 4261/2014 σύμφωνα με σχετική αντιστοίχιση στο Παράρτημα 1 του ν. 4261/2014 ή του Κανονισμού (ΕΕ) 575/2013. 56 Βλ. άρθρο 141 ν. 4261/2014 (πρώην 63Δ του ν. 3691/2007, βλ. υποσημείωση ανωτέρω). 57 Βλ. άρθρο 142 ν. 4261/2014 (πρώην 63Ε του ν. 3691/2007, βλ. υποσημείωση ανωτέρω). 58 Σύμφωνα με το άρθρο 6 ν. 3864/2010. 59 Βλ. ιδίως άρθρο 63Β παρ. 2 ν. 3601/2007. 60 Άρθρο 6 ν. 3864/2010. 61 Άρθρο 2 παρ. 3 ν. 3864/2010. 62 Απόφαση ΕΑ 576/VII/2013 ΕΘΝΙΚΗ/PROBANK, παρ. 33. 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ «οι περιστάσεις υπό τις οποίες μπορεί να χορηγήσει στήριξη προς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα καθορίζονται επακριβώς και περιορίζονται από την ελληνική νομοθεσία»63. Εξάλλου, η ενίσχυση της κεφαλαιακής επάρκειας, όχι μόνο της Alpha Bank, αλλά και όλων των ελληνικών τραπεζών μέσω του ΤΧΣ αξιολογείται ως προς τη συμβατότητά της με την εσωτερική αγορά ως κρατική ενίσχυση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η νομική βάση για την αξιολόγηση της κεφαλαιακής ενίσχυσης είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β΄ ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει ότι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την κοινή αγορά όταν χορηγούνται «για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους»64. Ειδικώς για την Alpha Bank η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την πρόσφατη από 09.07.2014 Απόφασή της, συνεκτιμώντας και το από 12.06.2014 τελικό Σχέδιο Αναδιάρθρωσης της Alpha Bank, θεωρεί ότι πληρούνται οι απαιτήσεις για την έγκριση κρατικών ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β΄ της ΣΛΕΕ65. Ειδικότερα, σύμφωνα με το ν. 3864/2010, το πιστωτικό ίδρυμα στο οποίο έχει χορηγηθεί ενίσχυση της κεφαλαιακής του επάρκειας οφείλει να εκπονήσει λεπτομερές σχέδιο αναδιάρθρωσης ή να τροποποιήσει σχέδιο που έχει ήδη υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το οποίο εγκρίνεται από το ΤΧΣ και στη συνέχεια υποβάλλεται προς έγκριση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του Υπουργείου Οικονομικών66. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε σειρά σχετικών ανακοινώσεων προβλέπει ρητώς ότι για την ενίσχυση της κεφαλαιακής βάσης χρηματοπιστωτικών οργανισμών απαιτείται η κατάθεση σχεδίου αναδιάρθρωσης, το οποίο πρέπει να περιλαμβάνει εμπεριστατωμένη διάγνωση των προβλημάτων της τράπεζας «για να επιβεβαιωθεί ή να αποκατασταθεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των μεμονωμένων τραπεζών χωρίς εξάρτηση από κρατική στήριξη»67. Τα εν 63 Ενδεικτικά ΕΕ 359/18 21.11.2012 Κρατική ενίσχυση SA.34824 (2012/C) (ex2012/NN) – Ανακεφαλαιοποίηση Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, παρ. 49. 64 ΕΕ 2012/C 359/18 21.11.2012 Κρατική ενίσχυση αριθ. SA.34824 (2012/C) (ex2012/NN) – Ανακεφαλαιοποίηση Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, ομοίως και Κρατική ενίσχυση αριθ. SA.34825 (2012/C) (ex 2012/NN) Ανακεφαλαιοποίηση της EFG Eurobank από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας ΕΕ 2012/C 359/21.11.2012, σελ. 32. 65 Βλ Απόφαση της Ευρ. Επιτροπής της 09.07.2014 “ON THE STATE AID SA.34823 (2012/C), SA.36004 (2013/NN), SA.37965 (2013/N), SA.37966 (2013/N), SA.37967 (2013/N) implemented by Greece for Alpha Bank Group relating to Recapitalisation and restructuring of Alpha Bank S.A. […]” (διαθέσιμη στα αγγλικά: http://ec.europa.eu/competition/elojade/isef/case_details.cfm?proc_code=3_SA_3482. Επί της υποβολής του Σχεδίου Αναδιάρθρωσης βλ. παρ. 14. Βλ. επίσης και προηγούμενη απόφαση της 27.07.2012 της Ευρ. Επιτροπής «Κρατική ενίσχυση SA.34823 (2012/C) (πρώην 2012/ΝΝ) — Ανακεφαλαιοποίηση της Alpha Bank από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας — Πρόσκληση για υποβολή παρατηρήσεων σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης» ΕΕ

(2012)C 357/36 της 20.11.

1. 66 Άρ. 6 παρ. 3 ν. 3864/
2. 67 Ανακοίνωση της Επιτροπής — Εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα που λήφθηκαν για τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στο πλαίσιο της τρέχουσας παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης («Η τραπεζική ανακοίνωση 2008») ΕΕ C 270 της 25/10/2008 008 παρ.
3. Bλ. και Ανακοίνωση της Επιτροπής περί της αποκατάστασης της βιωσιμότητας και αξιολόγησης των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης βάσει των 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ λόγω σχέδια αναδιάρθρωσης (εν προκειμένω το από 12.06.2014 τελικό Σχέδιο Αναδιάρθρωσης της Alpha Bank που υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή) είναι αναπόσπαστα τμήματα και προϋπόθεση της ενίσχυσης της κεφαλαιακής επάρκειας των πιστωτικών ιδρυμάτων, διαδικασίας διεξαγόμενης προς το σκοπό εξυπηρέτησης του δημοσίου συμφέροντος και υπαγόμενης στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς την αξιολόγηση της συμβατότητάς της με την ενιαία αγορά στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Alpha Bank, υπό το ιδιόμορφο καθεστώς που αυτό συντάσσεται κατ’ εφαρμογή του άρ. 6 ν. 3864/2010 διαφέρει ως προς τη φύση και τους σκοπούς του από το επιχειρησιακό σχέδιο μίας οιασδήποτε εταιρείας, διότι αποτελεί ουσιώδες στάδιο της ως άνω διαδικασίας «ενεργοποίησης» του ΤΧΣ, συντάσσεται άπαξ και συνοδεύει το αίτημα του πιστωτικού ιδρύματος για κεφαλαιακή ενίσχυση από το ΤΧΣ. Βάσει των ανωτέρω, τα ειδικότερα δικαιώματα του ΤΧΣ περί έγκρισης του Σχεδίου Αναδιάρθρωσης, δεν συνιστούν άσκηση ελέγχου και δεν λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση αυτού από την Υπηρεσία, στο βαθμό που δεν συνιστούν άσκηση δικαιωμάτων του ΤΧΣ ως μετόχου των πιστωτικών ιδρυμάτων, αλλά εντάσσονται στην ανωτέρω διαδικασία
4. Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι, υπό τις παρούσες ιδιάζουσες περιστάσεις, κατ’ εξαίρεση, η πλειοψηφική συμμετοχή του ΤΧΣ στο μετοχικό κεφάλαιο της Alpha Bank δεν αρκεί αυτοτελώς για την παροχή ελέγχου επί της Alpha Bank, ενόψει αφενός, των περιορισμών στα δικαιώματα ψήφου του ΤΧΣ, και αφετέρου, της διατήρησης της αυτονομίας της εν λόγω τράπεζας, όπως τα ανωτέρω αποτυπώνονται στο ν. 3864/2010 και στη Σύμβαση μεταξύ του ΤΧΣ και της Alpha Bank. Τα ανωτέρω επιμέρους δικαιώματα του ΤΧΣ επί του Σχεδίου Αναδιάρθρωσης, δεν συνιστούν έλεγχο επί της Alpha Bank, στο βαθμό που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και ασκούνται από το ΤΧΣ υπό την παραπάνω ιδιότητα και σε κάθε περίπτωση αξιολογούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων. Επιπροσθέτως, επισημαίνεται ότι το ΤΧΣ είναι υποχρεωμένο νομοθετικά να διαθέσει τις μετοχές που απέκτησε εντός πενταετίας από τη συμμετοχή του στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου και μάλιστα σε επιχείρηση που δεν ελέγχεται άμεσα ή έμμεσα από το κράτος, λαμβάνοντας υπόψη και την τήρηση των όρων ανταγωνισμού στο χρηματοπιστωτικό τομέα
5. Περαιτέρω, το ΤΧΣ προτίθεται – παρά την περιορισμένη δυνατότητα παρέμβασής του στην εμπορική αυτονομία των τραπεζών (στις οποίες η ιδιωτική συμμετοχή υπερβαίνει το […] να αναλάβει υποχρεώσεις ώστε να διασφαλιστεί […]
6. Πράγματι, ανεξαρτήτως του καθεστώτος ελέγχου των επιμέρους πιστωτικών ιδρυμάτων κατά την έννοια των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων («Η ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης») ΕΕ C 195 της 19/08/2009 σ. 9-20, παρ.4 και
7. 68 Πρβλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση ό.π. σκ.
8. Πρβλ. επίσης απόφαση της Ευρ. Επιτροπής M.493 – Tractabel-Distrigaz (II) σκ.
9. 69 Βλ. άρθρο 8 ν. 3864/
10. 70 Βλ. και κατωτέρω Κεφ. Ε.
11. 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διατάξεων για τις συγκεντρώσεις, η κατά τα ανωτέρω πλειοψηφική συμμετοχή του ΤΧΣ και ο ορισμός αντιπροσώπου σε έκαστο εξ αυτών μπορεί να εγείρει ανησυχίες από απόψεως ανταγωνισμού (ιδίως υπό το πρίσμα των άρθρων 1 του ν. 3959/2011 και 101 ΣΛΕΕ) και επιβάλλει τη θεσμοθέτηση επαρκούς πλαισίου εσωτερικής εταιρικής διακυβέρνησης σε επίπεδο ΤΧΣ, ώστε να διασφαλίζεται ο έλεγχος/περιορισμός της διάχυσης ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών των πιστωτικών ιδρυμάτων, μέσω του ΤΧΣ ή των εκπροσώπων αυτού, και να αποφεύγεται έτσι το ενδεχόμενο συντονισμού της επιχειρηματικής δραστηριότητας μεταξύ των πιστωτικών ιδρυμάτων όπου το ΤΧΣ συμμετέχει με πλειοψηφική μετοχική συμμετοχή. Σε κάθε περίπτωση, σκοπός του ΤΧΣ είναι η συνεισφορά στη διατήρηση της σταθερότητας του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, προς χάριν του δημοσίου συμφέροντος (άρ. 2 ν. 3864/2010). Σημειωτέον ότι τα ανωτέρω ισχύουν αποκλειστικά με βάση την ισχύουσα σχέση μεταξύ Alpha Bank και ΤΧΣ. Το ενδεχόμενο μεταβολής αυτής ήδη προβλέπεται από το ν. 3864/2010 και τη Σύμβαση ΤΧΣ - Alpha Bank, καθώς, σε περίπτωση που το Γενικό Συμβούλιο του Ταμείου διαπιστώσει ότι παραβιάζονται ουσιώδεις υποχρεώσεις του πιστωτικού ιδρύματος, οι οποίες προβλέπονται στο Σχέδιο Αναδιάρθρωσης ή προάγουν την υλοποίηση του, τότε τα δικαιώματα ψήφου του ΤΧΣ θα ασκούνται χωρίς τους περιορισμούς της παρ. 3 του άρθρου 7α ν. 3864/2010 και εφαρμόζεται αυτόματα η Σύμβαση που διέπει τις σχέσεις του ΤΧΣ με πιστωτικά ιδρύματα όπου η συμμετοχή των ιδιωτών υπολείπεται του 10%, χωρίς την ανάγκη υπογραφή νέας σύμβασης πλαίσιο
12. Επισημαίνεται ότι στη Σύμβαση αυτή, η οποία επισυνάπτεται στη Σύμβαση ΤΧΣ-Alpha Bank ως Παράρτημα IV, ρητώς προβλέπονται […]72 και […]73, […], αλλά και οποιαδήποτε άλλη αλλαγή νομοθετική, συμβατική ή de facto επηρεάζει τη σχέση Alpha Bank και ΤΧΣ και ιδιαίτερα το καθεστώς ελέγχου επί της Alpha Bank, θα πρέπει να αξιολογηθεί εκ νέου από την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Β.1.
13. Συνεργασίες Alpha Bank Οι συνεργασίες της Alpha Bank με άλλα πιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται στην εγχώρια αγορά παρατίθενται στο Παράρτημα Β.
14. Β.1.
15. Κύκλος Εργασιών Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, ο υπολογισθείς κατ’ άρθρο 10 ν. 3959/2011 κύκλος εργασιών του Ομίλου Alpha Bank για τη χρήση 2013 βάσει των εργασιών του στην 71 Βλ. άρ. 7α παρ. 4 ν. 3864/2010: «
16. Το Ταμείο ασκεί πλήρως τα δικαιώματα ψήφου, χωρίς τους περιορισμούς της παραγράφου 3 εάν διαπιστωθεί, με απόφαση των μελών του Γενικού Συμβουλίου του Ταμείου, ότι παραβιάζονται ουσιώδεις υποχρεώσεις του πιστωτικού ιδρύματος οι οποίες προβλέπονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης ή προάγουν την υλοποίηση αυτού ή περιγράφονται στη «συμφωνία πλαίσιο» του άρθρου 2». Βλ. και όρο 5 της Σύμβασης ΤΧΣ-ALPHA BANK: […]». 72 Όρος 3.2 «[…]». 73 Όρος 3.3.: «[…]». 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Ελλάδα ανήλθε σε ποσό […] ευρώ, ενώ ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών του Ομίλου ανήλθε, κατά την ίδια περίοδο, σε ποσό […] δις ευρώ
17. Β.
18. Ο ΥΠΟ ΕΞΑΓΟΡΑ ΚΛΑΔΟΣ Β.2.
19. Ο υπό εξαγορά κλάδος τραπεζικής λιανικής που διατηρεί στην Ελλάδα ο διεθνής όμιλος Citigroup μέσω της «CITIBANK INTERNATIONAL PLC»75 H «CITIBANK INTERNATIONAL PLC» δραστηριοποιείται στον τομέα των τραπεζικών και εν γένει χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σε 160 χώρες παγκοσμίως και έχει παρουσία στην ελληνική αγορά τα τελευταία 50 χρόνια. Το αντικείμενο εργασιών του υπό εξαγορά κλάδου της Citibank76 καταλαμβάνει: «(i) την “Δραστηριότητα Καρτών της Citi”, η οποία περιλαμβάνει την χορήγηση, εμπορία και εξυπηρέτηση των καταναλωτικών πιστωτικών καρτών της Citi και καταναλωτικών πιστωτικών καρτών χρήσης κοινής ονομασίας (‘co-brand’) και διάφορων συναφών προϊόντων καταναλωτικών πιστωτικών καρτών και προϊόντων πληρωμής καταναλωτικών πιστωτικών καρτών και την παροχή υπηρεσιών αποδοχής/εκκαθάρισης χρεωστικών και πιστωτικών καρτών Visa και MasterCard, (ii) την “Δραστηριότητα Λιανικής Τραπεζικής”, εξυπηρετώντας πελάτες λιανικής και μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, η οποία περιλαμβάνει

(1)την χορήγηση, την διατήρηση και εξυπηρέτηση εγχώριων καταθέσεων πελατών,

(2)την δραστηριότητα διαχείρισης περιουσίας παρέχοντας εγχώριες επενδυτικές υπηρεσίες (η “Δραστηριότητα Διαχείρισης Περιουσίας”),

(3)την χορήγηση, εμπορία και εξυπηρέτηση ορισμένων ασφαλισμένων και μη ασφαλισμένων δανείων, (iii) την μίσθωση, διατήρηση, θεματοφυλακή και εξυπηρέτηση θυρίδων (η “Δραστηριότητα Θυρίδων”) και (iv) την “Δραστηριότητα Ασφαλιστικής Διαμεσολάβησης”, η οποία περιλαμβάνει τη διανομή ασφαλιστικών προϊόντων και την μεσιτεία ασφαλίσεων και άλλες υπηρεσίες ασφαλιστικής διαμεσολάβησης». Στο κάτωθι διάγραμμα απεικονίζεται η εταιρική δομή της Citibank: 74 Σύμφωνα με την Ενοποιημένη Κατάσταση Αποτελεσμάτων, στα αποτελέσματα του Ομίλου περιλαμβάνεται και η αρνητική υπεραξία εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας € […] (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. […] επιστολή Alpha Bank). 75 http://www.citibank.gr. 76 Όπως αποτυπώνεται και στη Σύμβαση. 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟ Β.2.

1. Κύκλος Εργασιών Σύμφωνα με τη Γνωστοποίηση, ο υπολογισθείς κατ’ άρθρ. 10 ν. 3959/2011 κύκλος εργασιών για τη χρήση 2013 του υπό εξαγορά κλάδου, παγκοσμίως, ταυτίζεται με αυτόν που πραγματοποιείται στην Ελλάδα και ανέρχεται σε ποσό […] εκατ. ευρώ. Β.
2. DINERS CLUB OF GREECE FINANCE COMPANY S.A.77 Β.3.
3. Σύντομο Ιστορικό Η «ΝΤΑΪΝΕΡΣ ΚΛΑΜΠ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ»78 (ΠΡΩΗΝ ΝΤΑΪΝΕΡΣ ΚΛΑΜΠ ΕΛΛΑΔΟΣ (DINERS CLUB OF GREECE S.A.) ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ)79 έχει έδρα το Δήμο της Αθήνας. Έχει συσταθεί και λειτουργεί με άδεια της Τράπεζας της Ελλάδος80 και υπόκειται στην εποπτεία αυτής ως αρμόδιας εποπτικής αρχής
4. Ο σκοπός της εταιρίας, σύμφωνα με το άρθρο 3 του καταστατικού της, είναι: 77 http://www.dinersclub.gr/. Για τις διεθνείς συναλλαγές της εταιρίας η επωνυμία αποδίδεται στην αγγλική ως «DINERS CLUB OF GREECE FINANCE COMPANY S.A.». 79 ΕΤΠΘ 159/26.9.
5. 80 Βλ. σχετικά «OYΣIΩΔEIΣ OPOI XOPHΓHΣHΣ KAPTAΣ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗΣ ΠΛΗΡΩΜΩΝ DINERS CLUB PRESTIGE» http://www.dinersclub.gr/greece/dinersgr/pdf/dprestige.pdf. 81 Σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο ΦΕΚ Α.Ε.-Ε.Π.Ε. 13210/2011, με την υπ’ αριθ. πρωτ. 271/9.2.2007 επιστολή της Τράπεζας της Ελλάδος, εγκρίθηκε η ανάθεση των αρμοδιοτήτων των Μονάδων Εσωτερικής Επιθεώρησης, Διαχείρισης Κινδύνων, Κανονιστικής Συμμόρφωσης και των Πληροφοριακών Συστημάτων από την Εταιρία (εννοείται η DINERS CO) στην Τράπεζα «Citibank International Plc». 78 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ «
6. (α) η παροχή δανείων ή πιστώσεων οποιασδήποτε μορφής, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης και διάθεσης πιστωτικών δελτίων ή και καρτών διευκόλυνσης πληρωμών, (β) η άσκηση δραστηριοτήτων επικουρικού προς την ανωτέρω υπό (α) δραστηριότητα, όπως η παροχή ταξιδιωτικών και τουριστικών γενικά υπηρεσιών προς τους δανειολήπτες και κατόχους καρτών της Εταιρείας, (γ) η αποκλειστική εκμετάλλευση και αντιπροσώπευση στην Ελλάδα της εταιρείας Diners Club International και η χρήση των διακριτικών γνωρισμάτων αυτής.
7. Για την επίτευξη του σκοπού της η Εταιρεία μπορεί: (α) Να συμμετέχει σε οποιαδήποτε επιχείρηση με όμοιο ή παρεμφερή σκοπό, οποιουδήποτε εταιρικού τύπου. (β) Να συνεργάζεται με οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο με οποιοδήποτε τρόπο. (γ) Να ιδρύει υποκαταστήματα ή πρακτορεία ή γραφεία οπουδήποτε, καθορίζοντας συγχρόνως και τους όρους λειτουργίας τους. (δ) Να ιδρύει θυγατρικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. (ε) Να αντιπροσωπεύει οποιαδήποτε επιχείρηση ημεδαπή ή αλλοδαπή με όμοιο ή παρεμφερή σκοπό». Η κάρτα Diners Club λειτουργεί υπό το σύστημα δικαιόχρησης, […]
8. Η Diners Club International εξαγοράστηκε το 1981 από την Citicorp (USA) η οποία το 2008 την πούλησε στην εταιρία «Discover Financial Services»83, ενώ η Diners Co παρέμεινε θυγατρική των «CITIBANK INTERNATIONAL PLC» και «CITIBANK OVERSEAS INVESTMENT CORPORATION». Β.3.
9. Σύμβαση μεταξύ «CITIBANK INTERNATIONAL PLC» και «DINERS CLUB OF GREECE ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ» Στις 10 Ιανουαρίου 200584, η «CITIBANK INTERNATIONAL PLC» και η «DINERS CLUB OF GREECE ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ» υπέγραψαν σύμβαση, σύμφωνα με την οποία η Diners Co ανέθεσε στη Citibank την παροχή συγκεκριμένων υπηρεσιών, μεταξύ των οποίων και αυτή της πώλησης καρτών μέσω του δικτύου της τελευταίας. Τα μέρη συμφώνησαν ότι η Citibank θα εκτελέσει τα αναφερόμενα στη σύμβαση μέσω του ελληνικού υποκαταστήματός της, το οποίο θα είναι υπεύθυνο για την παροχή της σχετικής Υπηρεσίας και θα δικαιούται την αμοιβή85 που προβλέπεται στη σύμβαση. Η σύμβαση αυτή θα ισχύει από την ημερομηνία υπογραφής και μέχρι να καταγγελθεί από οποιοδήποτε από τα μέρη. 82 […]. Βλ σχετικά: http://www.dinersclub.com/about-us-timeline.html , http://www.dinersclub.com/localsites.html, http://www.dinersclub.com/meet-our-team.html, http://www.dinersclub.com/pressroom/article20080407.html και https://www.facebook.com/DinersClubInternational/app_
10. 84 Σημειώνεται ότι τα μέρη έχουν […]. 85 Σύμφωνα με τη σύμβαση, ως αντάλλαγμα για την Υπηρεσία η Diners θα καταβάλει στη Citibank το ποσό των […] ευρώ για κάθε νέο λογαριασμό που ανοίγει η Citibank, συν το ΦΠΑ, αν οφείλεται. 83 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Κατά τα εκεί προβλεπόμενα, τίποτα στη σύμβαση αυτή δεν θα θεωρηθεί ότι δημιουργεί υποχρέωση αποκλειστικότητας για τα μέρη. Και οι δύο συμβαλλόμενοι παραμένουν ελεύθεροι να παράσχουν ή να ζητήσουν την περιγραφόμενη Υπηρεσία από τρίτα μέρη
11. Β.3.
12. Διοικητικό Συμβούλιο Σύμφωνα με το Καταστατικό της Diners Co, η εταιρία διοικείται από το Διοικητικό Συμβούλιο (εφεξής και «Δ.Σ.») που αποτελείται από επτά

(7)έως εννέα

(9)Συμβούλους. Τα μέλη του Δ.Σ. εκλέγονται από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων της εταιρίας για τριετή θητεία87. Στον κατωτέρω πίνακα παρουσιάζονται τα μέλη του Δ.Σ. της Diners Co, η θητεία των οποίων λήγει στις 30.6.2017: ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ GRANT CARSON VALENTIN VALDERRABANO ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΚΟΥΜΠΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΟΥΤΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΕΜΙΛΙΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΜΑΣ ΙΔΙΟΤΗΤΑ Εκτελεστικό Μέλος - Πρόεδρος του Δ.Σ. Εκτελεστικό Μέλος – Αντιπρόεδρος Εκτελεστικό Μέλος Εκτελεστικό Μέλος Μη Εκτελεστικό & Ανεξάρτητο Μέλος Μη Εκτελεστικό Μέλος Μη Εκτελεστικό Μέλος Μη Εκτελεστικό Μέλος Β.3.4. Κύκλος Εργασιών Σύμφωνα με τη Γνωστοποίηση, ο υπολογισθείς κατ’ άρθρο 10 του ν. 3959/2011 κύκλος εργασιών για τη χρήση 2013 της Diners Co παγκοσμίως ταυτίζεται με αυτόν που πραγματοποιείται στην Ελλάδα και ανέρχεται σε ποσό […] εκατ. ευρώ. 86 Με βάση έρευνα της Γ.Δ.Α. δεν παρέχει υπηρεσίες πώλησης καρτών Diners καμία άλλη τράπεζα που δραστηριοποιείται στην ελληνική επικράτεια. 87 […]. 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Γ. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΡΙΖΟΝΤΙΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ «Οριζόντιες συγκεντρώσεις» είναι οι συγκεντρώσεις στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που αποτελούν πραγματικούς ή δυνητικούς ανταγωνιστές στην ίδια σχετική αγορά. Η δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης από μία και μόνη επιχείρηση ως αποτέλεσμα συγκέντρωσης αποτελεί την πλέον συνήθη θεμελίωση της διαπίστωσης ότι η συγκέντρωση θα οδηγήσει σε σημαντική παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Επιπλέον, η έννοια της δεσπόζουσας θέσης έχει εφαρμοστεί και σε ολιγοπωλιακή διάρθρωση αγοράς σε περιπτώσεις συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Η έννοια αυτή αποτελεί σημαντική ένδειξη όσον αφορά το κριτήριο της βλάβης του ανταγωνισμού, που εφαρμόζεται προκειμένου να εκτιμηθεί εάν μία συγκέντρωση ενδέχεται να παρακωλύσει ουσιωδώς τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό88. Δύο είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να εμποδίσουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης: α) καταργώντας σημαντικές ανταγωνιστικές πιέσεις σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες ως εκ τούτου θα έχουν αυξημένη ισχύ στην αγορά, χωρίς να καταφύγουν σε συντονισμό της συμπεριφοράς τους (επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς), β) μεταβάλλοντας τη φύση του ανταγωνισμού ούτως ώστε επιχειρήσεις που προηγουμένως δεν συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους, τώρα είναι πολύ πιθανότερο να συντονίζουν και να αυξάνουν τις τιμές ή με άλλο τρόπο να βλάπτουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. ή καθιστώντας το συντονισμό ευκολότερο, σταθερότερο ή αποτελεσματικότερο για τις επιχειρήσεις που συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους και πριν από τη συγκέντρωση (επιπτώσεις συντονισμένης συμπεριφοράς). Δ.1. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΜΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Κατά κανόνα, μία συγκέντρωση με επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς θα εμποδίσει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό με τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης από μία και μόνη επιχείρηση, η οποία θα έχει συνήθως αισθητά μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς από τον επόμενο σε μέγεθος ανταγωνιστή μετά τη συγκέντρωση89. 88 Βλ. Κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων ΕΕ C 031 της 05/02/2004 σ. 5, παρ. 4. Κατ’ αρχήν, κατά την αξιολόγηση των επιπτώσεων μιας συγκέντρωσης στον ανταγωνισμό, η Επιτροπή συγκρίνει τις συνθήκες ανταγωνισμού που θα προκύψουν από την κοινοποιηθείσα συγκέντρωση με εκείνες που θα επικρατούσαν χωρίς αυτήν. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι συνθήκες ανταγωνισμού που υπάρχουν κατά τον χρόνο της συγκέντρωσης αποτελούν το στοιχείο σύγκρισης για την αξιολόγηση των επιπτώσεων της συγκέντρωσης (ibid., παρ. 9). 89 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π. παρ 25. 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων, η Επιτροπή Ανταγωνισμού λαμβάνει υπόψη της τους ακόλουθους κυρίως παράγοντες:

1. i)Υψηλά μερίδια αγοράς, ώστε μία ενδεχόμενη αύξηση των τιμών να αποβεί επικερδής για τη νέα οντότητα. Έχει γίνει δεκτό ότι πολύ μεγάλα μερίδια αγοράς (άνω του 50%) μπορούν από μόνα τους να μαρτυρούν την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά90, 91. Παράλληλα, παγίως αναγνωρίζεται ότι αύξηση των μεριδίων λόγω της συγκέντρωσης της τάξης του 0-5% θεωρείται καταρχήν ασήμαντη92. Σημασία έχει εξάλλου η απόσταση μεταξύ των μεριδίων της οντότητας που θα προκύψει από τη συγκέντρωση και των επόμενων ανταγωνιστών, καθώς στις περιπτώσεις που αυτή ανέρχεται σε ποσοστό ανώτερο του 20%, υφίσταται μεγαλύτερος κίνδυνος για τη δημιουργία ατομικής δεσπόζουσας θέσης93. Συγκεντρώσεις οι οποίες, λόγω του περιορισμένου μεριδίου αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων, δεν είναι πιθανόν να εμποδίσουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, ενώ σχετική ένδειξη υφίσταται όταν τα συνδυασμένα μερίδια αγοράς δεν υπερβαίνουν το 25%94. Τέλος, κατά την αξιολόγηση των ασκούμενων στη νέα οντότητα ανταγωνιστικών πιέσεων αξιολογούνται πέραν των μεριδίων αγοράς και οι παραγωγικές δυνατότητες των ανταγωνιστών (δυνατότητα αύξησης παραγωγής, επέκτασης φάσματος προϊόντων, επανατοποθέτησης προϊόντων).
2. ii)Επίπεδα συγκέντρωσης (δείκτης ΗΗΙ): Η Ε.Α. είναι ελάχιστα πιθανό να εντοπίσει οριζόντια προβλήματα ανταγωνισμού σε αγορές όπου ο δείκτης HerfindahlHirschman (ΗHI) μετά τη συγκέντρωση δεν θα ξεπερνά το 1000 ή που κυμαίνεται μεταξύ 1000-2000 και η διαφορά («δέλτα») είναι κάτω από 250 ή που είναι πάνω από 2000 και το δέλτα κάτω από 150 εκτός ειδικών περιστάσεων95, 96. iii) Εάν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις είναι άμεσοι ανταγωνιστές: Εντός της σχετικής αγοράς, ορισμένα προϊόντα είναι πλησιέστερα υποκατάστατα απ' ό,τι άλλα. Τα κίνητρα των συμμετεχουσών επιχειρήσεων να αυξήσουν τις τιμές είναι πιθανότερο να περιοριστούν όταν οι αντίπαλες επιχειρήσεις παράγουν στενά υποκατάστατα των προϊόντων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων απ' ό,τι εάν προσφέρουν λιγότερο στενά υποκατάστατα. Επομένως μία συγκέντρωση έχει λιγότερες πιθανότητες να παρακωλύσει 90 Απόφαση ΠΕΚ στην υπόθ. T-210/01, General Electric κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σκ. 570-574. Επίσης αποφάσεις Ε.Επ. Μ.3732, Procter & Gamble/Gilette, σκ. 19-20, 22-24, Μ.774, St Gobain/Wacker/NOM, σκ. 223, M.4494, Evraz/Highveld, σκ. 91-93. Βλ. και E.A. 434/V/2009, σκ. 28. 91 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων όπ.π., παρ. 17. 92 Αποφάσεις Ε.Επ. Μ.5384, ό.π., σκ. 85, 90, 95-96, Μ.4844, ό.π., σκ. 137-138, 139-140,155-156, Μ.4155, BNP Paribas/BNL, σκ. 30-31. 93 Βλ. σχετ. απόφαση Ε.Επ. Μ.6458, Universal/EMI, σκ. 302-303 και 372. 94 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων όπ.π., παρ. 18. 95 Απόφαση Ε.Επ. Μ.4314, Johnson & Johnson/Pfizer, σκ. 73. 96 Ο δείκτης "ΗΗΙ" (Herfindahl-Hirschman Index) χρησιμοποιείται για τη μέτρηση των επιπέδων συγκέντρωσης. Ο δείκτης HHI προκύπτει από την άθροιση των τετραγώνων των ατομικών μεριδίων αγοράς όλων των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη συγκεκριμένη αγορά. Ενώ το επίπεδο του ΗΗΙ σε απόλυτους όρους μπορεί να αποτελέσει μία αρχική ένδειξη της ανταγωνιστικής πίεσης στην αγορά μετά τη συγκέντρωση, η μεταβολή του (γνωστή ως "δέλτα") είναι ένα χρήσιμο στοιχείο για τη μεταβολή του επιπέδου συγκέντρωσης που προκύπτει απευθείας από τη συγκέντρωση. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 16 επ. 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης, όταν υπάρχουν πολλές δυνατότητες υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων και εκείνων που προσφέρουν οι αντίπαλοι παραγωγοί.97, 98.
3. iv)Εναλλακτικές επιλογές εφοδιασμού: Λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της πράξης από την Ε.Α. η τυχόν δυσκολία των πελατών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων να ανεύρουν εναλλακτικούς προμηθευτές, είτε διότι αυτοί είναι ελάχιστοι, είτε διότι οι πελάτες αντιμετωπίζουν σημαντικά έξοδα προσαρμογής99,100.
4. v)Δυνατότητα αποκλεισμού ανταγωνιστών: Αξιολογείται επίσης η δυνατότητα της προκύπτουσας από τη συγκέντρωση επιχείρησης να δυσχεράνει την επέκταση μικρότερων εταιριών στη σχετική αγορά ή να περιορίσει την ικανότητα των αντιπάλων επιχειρήσεων να την ανταγωνιστούν (π.χ. η νέα οντότητα μπορεί να ελέγχει ή να επηρεάζει σε τέτοιο βαθμό τις δυνατότητες διανομής, ώστε να είναι περισσότερο δαπανηρή η επέκταση δραστηριοτήτων ή η είσοδος αντιπάλων επιχειρήσεων)101.
5. vi)Aντισταθμιστική ισχύς αγοραστών: Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς πρέπει να νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητας του πελάτη να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές102. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφάσιζε να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους παράδοσης. Συνήθως η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει μεγάλους και 97 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 28-29. Γενικά όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των συμμετεχουσών σε μία πράξη συγκέντρωσης επιχειρήσεων, τόσο αυξάνει το κίνητρο για τις εν λόγω επιχειρήσεις να αυξήσουν τις τιμές τους μετά τη συγκέντρωση. Βλ. ενδεικτικά Μ.3191, Philip Morris/Papastratos, σκ. 20, 32, Μ.3544, BayerHealthcare/Roche OTC, σκ. 40-45 και 50-53, Μ.2978, Lagardere/Natexis/VUP, σκ. 700-703, Μ.2817, Barilla/BPL/Kamps, σκ. 34-39. Στην υπόθεση Μ.3287 AGCO/Valtra, σκ. 31-34, έγινε δεκτό ότι τα προϊόντα της αποκτώμενης οντότητας δεν ήταν στενά υποκατάστατα με τα προϊόντα της αποκτώσας αλλά και των ανταγωνιστών, με αποτέλεσμα να γίνει δεκτό ότι παρά την ισχυρή θέση της νέας οντότητας δεν δημιουργούνταν προβλήματα ανταγωνισμού. Προς τούτο λήφθηκε υπόψη ότι η αποκτώμενη οντότητα αξιοποιούσε ανεξάρτητους διανομείς σε αντίθεση με την αποκτώσα που είχε δικό της δίκτυο διανομής των προϊόντων. Σημασία έχει επίσης και το αγοραστικό κοινό στο οποίο απευθύνεται έκαστη επιχείρηση, καθώς όταν οι συμμετέχουσες σε μία συγκέντρωση επιχειρήσεις απευθύνονται σε διαφορετικών χαρακτηριστικών πελάτες, υφίστανται λιγότερες πιθανότητες να θεωρηθούν στενοί ανταγωνιστές. Βλ. σχετ. απόφ. Ε.Επ. Μ.5128, Nordic Capital/TietoEnator, σκ. 26. 99 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 31. 100 Η ύπαρξη κόστους μεταστροφής των πελατών συνιστά ευνοϊκό παράγοντα για τη δημιουργία οριζόντιων μη συντονισμένων αποτελεσμάτων. Βλ. σχετ. αποφάσεις Ε.Επ. M.986, AgfaGevaert/DuPont, σκ. 63-71, Μ.4731, Google/Doubleclick, σκ. 210, όπου παρά τη διαπίστωση της ύπαρξης μη αμελητέων εξόδων αλλαγής προμηθευτή, η Επιτροπή κατέληξε ότι υπήρχε πραγματική, ουσιαστική δυνατότητα αλλαγής παρόχου και δεν ευνοούνταν η δημιουργία ατομικής δεσπόζουσας θέσης. Επίσης και M.4439, RyanAir/Air Lingus, σκ. 542. 101 Βλ. ανωτέρω Κατευθυντήριες για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 36 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). 102 Αποφάσεις Ε.Επ. Μ.2533, ό.π., σκ. 128-132, Μ.3732, ό.π., σκ. 24, και Μ.774, ό.π., σκ. 228-229 και 265. 98 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πολυσύνθετους πελάτες και όχι μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο. Δεν αρκεί η ύπαρξη αγοραστικής ισχύος πριν τη συγκέντρωση, αλλά πρέπει να υπάρχει και μετά την πραγματοποίησή της, καθώς η συγκέντρωση δύο προμηθευτών μπορεί να καταργεί μία αξιόπιστη πηγή εφοδιασμού103. vii) Δυνητικός ανταγωνισμός - Εμπόδια εισόδου: Όταν η είσοδος σε μία αγορά είναι πιθανή, έγκαιρη και επαρκής, τότε είναι δυνατόν να ματαιώσει ή να αποτρέψει τις αντιανταγωνιστικές επιπτώσεις μίας συγκέντρωσης104. Η είσοδος είναι πιθανή, εάν είναι επικερδής, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις που θα έχει στις τιμές η αύξηση του όγκου παραγωγής που είναι διαθέσιμη στην αγορά και τις πιθανές αντιδράσεις των ήδη δραστηριοποιούμενων επιχειρήσεων. Περαιτέρω, το εάν θα είναι επικερδής η είσοδος σε μία αγορά εξαρτάται και από το εάν η αγορά είναι υπό ανάπτυξη ή εάν είναι κορεσμένη ή αναμένεται να συρρικνωθεί105, 106. Η είσοδος είναι έγκαιρη εάν γίνει εντός δύο ετών, πάντοτε όμως εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της αγοράς. Πρέπει δε να είναι επαρκής, ώστε να θεωρηθεί υπολογίσιμη107. Η είσοδος ενδέχεται να είναι δυσκολότερη αν οι ήδη υπάρχουσες επιχειρήσεις προστατεύουν τα μερίδια αγοράς τους προσφέροντας μακροχρόνιες συμβάσεις ή επιλεκτικές μειώσεις τιμών στους πελάτες που προσπαθεί να προσελκύσει ο νεοεισερχόμενος. Οι πιθανότητες εισόδου μειώνονται, επίσης, εάν το κόστος αποτυχίας είναι μεγάλο. Παραδείγματα επιχειρήσεων που εισήλθαν και εξήλθαν από το κλάδο κατά το παρελθόν μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος των εμποδίων εισόδου. Τα εμπόδια εισόδου μπορεί να λάβουν τις ακόλουθες μορφές: νομικά πλεονεκτήματα που περιορίζουν τον αριθμό επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά λόγω π.χ. περιορισμού αριθμού αδειών εκμετάλλευσης, τεχνικά πλεονεκτήματα ήδη δραστηριοποιούμενων επιχειρήσεων όπως π.χ. πρόσβαση σε βασικές διευκολύνσεις με προνομιακούς όρους ή σε βασικές τεχνολογίες, η ύπαρξη πείρας ή φήμης που είναι δύσκολο να αποκτηθεί από μία νεοεισερχόμενη επιχείρηση, η προσήλωση στο σήμα, οι στενές σχέσεις προμηθευτώνπελατών, η σημασία της διαφήμισης, το απαγορευτικό κόστος μεταστροφής των πελατών σε ένα άλλο προμηθευτή. Γ.2. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Συγκεντρώσεις σε αγορές με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης μπορεί να οδηγήσουν στη δημιουργία ή την ενίσχυση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης και ως εκ τούτου στην παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού, καθώς αυξάνουν την πιθανότητα συντονισμού μεταξύ των δραστηριοποιούμενων επιχειρήσεων αναφορικά με τις τιμές, την παραγωγή, τους πελάτες ή τις πωλήσεις, χωρίς προς τούτο να απαιτείται να προσφύγουν σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική με την έννοια των άρθρων 1 του ν. 3959/2011 και 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής 103 Βλ. ανωτέρω Κατευθυντήριες για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 65, 67. Βλ. π.χ. απόφαση ΠΕΚ Τ-342/99, ό.π., σκ. 262, 266-268. Επίσης, απόφαση Ε.Επ. Μ.3732, ό.π., σκ. 26-27. 105 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.774, ό.π., σκ. 232. 106 Βλ. ανωτέρω Κατευθυντήριες για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 69-71. 107 Βλ. ανωτέρω Κατευθυντήριες για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 74-75. 104 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ «ΣΛΕΕ»)108. Η συγκέντρωση μπορεί να καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο, πιο σταθερό και πιο αποτελεσματικό για επιχειρήσεις που συντόνιζαν ήδη τη συμπεριφορά τους πριν από τη συγκέντρωση, είτε καθιστώντας πιο συγκροτημένο τον συντονισμό είτε επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να συντονιστούν σε ακόμη υψηλότερες τιμές. Συντονισμός είναι πιθανότερο να ανακύψει σε αγορές στις οποίες είναι σχετικά πιο απλό για τα μέρη να καταλήξουν σε συνεννόηση όσον αφορά τους όρους του συντονισμού. Επιπλέον, για να είναι βιώσιμος ο συντονισμός πρέπει να πληρούνται τρεις βασικές προϋποθέσεις: πρώτον, οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να ελέγχουν σε επαρκή βαθμό την τήρηση των όρων του συντονισμού· δεύτερον, η πειθαρχία προϋποθέτει την ύπαρξη κάποιων αξιόπιστων αποτρεπτικών μηχανισμών που μπορούν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση παρέκκλισης· τρίτον, οι αντιδράσεις τρίτων, όπως υφισταμένων και μελλοντικών ανταγωνιστών που δεν συμμετέχουν στον συντονισμό, καθώς και πελατών, δεν θα πρέπει να είναι ικανές να θέσουν σε κίνδυνο τα προσδοκώμενα αποτελέσματα του συντονισμού. Κατά την ανωτέρω αξιολόγηση, η Ε.Α. λαμβάνει υπόψη της όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά των σχετικών αγορών και τη μεταβολή που θα επιφέρει στη δομή αυτής η πραγματοποίηση της συγκεντρώσεως109. Τα κριτήρια βάσει των οποίων αξιολογείται η ενδεχόμενη δημιουργία ή ενίσχυση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης είναι:
6. i)Επίπεδο συγκέντρωσης στις υπό εξέταση αγορές: Ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης μίας αγοράς ευνοεί την ανάπτυξη συντονισμού. Η από κοινού κατοχή υψηλού μεριδίου αγοράς, ιδίως στην περίπτωση δυοπωλίου μπορεί, εκτός αποδείξεως του εναντίου, να συνιστά σημαντικότατη ένδειξη υπάρξεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως110. Συγκεκριμένα, στις περιπτώσεις που μετά τη συγκέντρωση προκύπτει δυοπώλιο με μερίδιο αγοράς άνω του 60%, υφίσταται σοβαρό έρεισμα για την εξέταση 108 Συλλογική δεσπόζουσα θέσεως παρακωλύουσα σε σημαντικό βαθμό τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό εντός της κοινής αγοράς ή σε σημαντικό τμήμα αυτής μπορεί, επομένως, να προκύψει κατόπιν μιας συγκεντρώσεως όταν, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών της οικείας αγοράς και της μεταβολής που θα επιφέρει στα χαρακτηριστικά της η πραγματοποίηση της συγκεντρώσεως, η τελευταία θα έχει ως αποτέλεσμα ότι κάθε μέλος του οικείου ολιγοπωλίου, συνειδητοποιώντας τα κοινά συμφέροντα, θα θεωρούσε δυνατό, οικονομικά ορθολογικό και, επομένως, προτιμητέο να υιοθετεί διαρκώς την ίδια γραμμή δράσεως στην αγορά με σκοπό να πωλεί σε τιμές υψηλότερες από τις ανταγωνιστικές, χωρίς να χρειάζεται να συνάψει συμφωνία ή να ακολουθήσει εναρμονισμένη πρακτική, κατά την έννοια του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, και χωρίς οι σημερινοί ή οι μελλοντικοί ανταγωνιστές ή ακόμη οι πελάτες και οι καταναλωτές να μπορούν να αντιδράσουν αποτελεσματικά. Βλ. σχετ. απόφαση ΔΕΕ C-413/06, Sony/BMG κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής (υπόθεση Impala), σκ. 122. Βλ. επίσης Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 39 επ., καθώς και απόφαση ΠΕΚ Τ-342/99, ό.π., σκ. 61. 109 Και στη θεμελίωση της πιθανής δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης θα πρέπει να υφίσταται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της κατάστασης που θα διαμορφωθεί από πλευράς ανταγωνιστικών συνθηκών στην αγορά και της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης. Βλ. απόφαση Ε.Επ. M.4685, Enel/Acciona/Endesa, σκ. 30-43, όπου έγινε δεκτό ότι η μικρή αύξηση του μεριδίου αγοράς που προέκυπτε από την συγκέντρωση δεν ενίσχυε την πιθανότητα συντονισμού. Επιπρόσθετα, τα μέρη είχαν ήδη δεσμούς μεταξύ τους και η πιθανότητα συντονισμού προϋπήρχε και δεν επήλθε ως αποτέλεσμα της συγκέντρωσης. 110 Βλ. απόφαση ΠΕΚ Τ-102/96, ό.π., σκ. 205-206. Βλ. Επίσης απόφαση Ε.Επ. Μ.1517, Rhodia/Donau Chemie, σκ. 61. 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ της πιθανότητας συντονισμού λόγω δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης111, 112. Αντίθετα, στις περιπτώσεις όπου τέσσερις και πλέον επιχειρήσεις κατέχουν μερίδιο 111 Βλ. απόφαση ΠΕΚ T-102/96, ό.π. Στην υπόθεση αυτή, συμμετρικά μερίδια της τάξεως του 70% περίπου που θα κατείχαν τρεις επιχειρήσεις έγινε δεκτό ότι δημιουργούσαν συλλογική δεσπόζουσα θέση λόγω: α) διαφάνειας τιμών, β) ανελαστικής ζήτησης, γ) έλλειψης αντισταθμιστικής ισχύος και δ) μικρών πιθανοτήτων ανάπτυξης της αγοράς. Βλ. επίσης, απόφαση Ε.Επ. Μ.1363, DuPont/Hoechst/Herberts, σκ. 35-36. Στην υπόθεση αυτή μερίδιο αγοράς άνω του 60% του δυοπωλίου δεν θεωρήθηκε επαρκές για την διαπίστωση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης λόγω: α) ύπαρξης ισχυρής αντισταθμιστικής ισχύος, β) μη ύπαρξης ιδιαίτερης διαφάνειας ως προς τις τιμές (bidding market), γ) ανομοιογένειας των προϊόντων. Βλ. και αποφάσεις Ε.Επ. Μ.1882, ό.π. (όπου μερίδιο του δυοπωλίου της τάξεως του 50-60% θεωρήθηκε ότι δεν προκαλούσε πρόβλημα ανταγωνισμού διότι τα εμπόδια εισόδου δεν ήταν υψηλά (σκ. 87), υπήρχε περιορισμένη διαφάνεια τιμών (σκ. 91), ενώ υπήρχε αρκετά μεγάλο ανταγωνιστικό περιθώριο με δυνατότητες ανταπόκρισης στη ζήτηση (σκ. 92)) και Μ.3314, Air Liquide/Messer Targets, σκ. 115-116 (όπου διαπιστώθηκε η πιθανότητα δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας με μερίδιο αγοράς μεταξύ 60-70% του δυοπωλίου λόγω: α) του γεγονότος ότι καθεμία από τις δύο εταιρίες κατείχε δίκτυα διανομής και υψηλά μερίδια αγοράς σε διαφορετικές περιοχές, με αποτέλεσμα το δυοπώλιο να μπορεί να δρα ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες εταιρίες (σκ. 119-120), β) υπήρχε διαφάνεια τιμών λόγω των διαφορετικών περιοχών, στις οποίες ηγείται η καθεμία επιχείρηση, η οποία επέτρεπε την επιβολή αντιποίνων (σκ. 124), γ) δεν υπήρχε αντισταθμιστική ισχύς των μικρών πελατών, ενώ οι κυριότεροι ανταγωνιστές δεν είχαν παρουσία σε ορισμένες περιοχές, με αποτέλεσμα να μην μπορούν ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση (σκ. 125). Βλ. τέλος ενδεικτικά νομολογία που παρατίθεται στο N. Levy, European Merger Control Law, (εκδ.2008), Κεφ.5 παρ. 5.13[8][α]. 112 Βλ. αποφάσεις Ε.Επ. Μ.1681, Akzo Nobel/Hoechst Roussel VET, σκ. 37 (όπου διαπιστώθηκε η ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ τριών εταιριών που μετά τη συγκέντρωση θα κατείχαν συμμετρικά μερίδια συνολικού ύψους περίπου 85-90%, καθώς υπήρχε υπερβολική παραγωγική δυναμικότητα στον κλάδο που μπορούσε να χρησιμεύσει για την επιβολή αντιποίνων, ενώ υπήρχε και διαρθρωτικός δεσμός μεταξύ τους), Μ.2420, Mitsui/CVRD/Caemi, σκ. 223, 225 (όπου ερευνήθηκε η πιθανότητα συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ τριών εταιριών που κατείχαν συνολικά μερίδιο της τάξης τουλάχιστον του 70% και έγινε δεκτό ότι μία τέτοια θέση ήταν δύσκολο να διατηρηθεί διότι: α) οι ανταγωνιστές και οι πελάτες βεβαίωσαν ότι τα μέρη ασκούσαν ανταγωνισμό ως προς τις πωλήσεις (σκ. 228) β) το προϊόν ήταν διαφοροποιημένο (σκ. 229), γ) υπήρχαν διαφορετικές στρατηγικές μεγιστοποίησης του κέρδους λόγω διαφορών ως προς το κόστος ανάλογα με την περιοχή όπου απευθύνονταν τα προϊόντα τους (σκ. 230), δ) υπήρχε επίταση λόγω της συγκέντρωσης της ασυμμετρίας μεριδίων αγοράς, με αποτέλεσμα να μειώνονται τα κίνητρα συντονισμού (σκ. 231) και ε) δεν αναμενόταν ομοιόμορφη ανάπτυξη στις περιοχές που απευθύνονταν η κάθε εταιρία, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνητρο ανταγωνισμού μεταξύ τους (σκ. 244)). Βλ. επίσης, απόφαση Ε.Επ. Μ.2498, ό.π., σκ. 117-118, όπου ερευνήθηκε η πιθανότητα δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας με τρεις εταιρίες που θα είχαν περίπου 60-70% της αγοράς και έγινε δεκτό ότι η πιθανότητα αυτή δεν ήταν πιθανή διότι: α) η εξεταζόμενη πράξη αύξανε την ασυμμετρία μεταξύ των κυριότερων φορέων της αγοράς (σκ. 119), β) ο μηχανισμός αντιποίνων ως προς τον πιθανό συντονισμό μέσω επενδύσεων δεν ήταν επαρκής (σκ. 128,139) και γ) υπήρχε δυνατότητα αντίδρασης από τους μικρότερους ανταγωνιστές, καθώς ένας εξ αυτών είχε αυξήσει τα μερίδια αγοράς του πρόσφατα (σκ.141). Βλ. και απόφαση Ε.Επ. Μ.4338, Cinven/Warburg Pincus/Casema/Multicabel, σκ. 43-48, όπου συμμετρικά μερίδια μεταξύ τριών προμηθευτών που προσέγγιζαν το 90% της αγοράς έγινε δεκτό ότι δεν οδηγούσαν σε συλλογική δεσπόζουσα διότι: α) δεν υπήρχε διαφάνεια ως προς τις τιμές και όρους συνεργασίας (σκ. 46), β) δεν υπήρχαν αποκλειστικότητες ως προς τη συνεργασία (σκ. 45), γ) καμία εταιρία δεν επεσήμανε κίνδυνο συντονισμού (σκ. 47) και δ) μία εξ αυτών θα ετίθετο επικεφαλής της αγοράς, συνεπώς ήταν αμφίβολο εάν θα είχε κίνητρο συντονισμού (σκ. 48). Βλ. επίσης απόφαση Ε.Επ. Μ.4154, Degussa/Dow, σκ. 28, όπου ερευνήθηκε η πιθανότητα συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ τριών εταιριών που θα κατείχαν 75% της σχετικής αγοράς και δεν διαπιστώθηκε διότι: α) τα μερίδια που θα προέκυπταν από την συγκέντρωση θα ήταν ασύμμετρα μεταξύ των τριών (30-35%, 25%, 1520% αντίστοιχα, σκ. 20, 29), β) η αγορά ήταν σε ανάπτυξη και γ) δεν υπήρχε διαφάνεια λόγω ατομικών διαπραγματεύσεων μεταξύ προμηθευτών και πελατών (σκ. 29). Βλ. τέλος απόφαση Ε.Επ. Μ.4523, Travelport/Worldspan, σκ. 149, στην οποία ερευνήθηκε η δυνατότητα συντονισμού μεταξύ τριών επιχειρήσεων με συνολικό μερίδιο της τάξης τουλάχιστον του 80% και δεν έγινε δεκτή διότι: α) υπήρχε προοπτική ανάπτυξης στην αγορά (σκ. 153), β) τα προϊόντα ήταν διαφοροποιημένα (σκ. 156), 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αγοράς άνω του 60% μετά τη συγκέντρωση, θεωρείται καταρχήν ότι είναι δύσκολη η διατήρηση του ενδεχόμενου συντονισμού μεταξύ τους113. Επίσης, λαμβάνεται υπόψη και η αύξηση του βαθμού συγκέντρωσης που προκύπτει από την προταθείσα πράξη. Δείκτης HHI κάτω του επιπέδου των 1800 μονάδων δεν κατατείνει στην ύπαρξη υψηλού βαθμού συγκέντρωσης στην αγορά114. Παράλληλα, έχει γίνει δεκτό ότι αύξηση των μεριδίων λόγω της συγκέντρωσης της τάξης του 0-10% θεωρείται καταρχήν ότι δεν συμβάλλει στην δημιουργία συλλογικής δεσπόζουσας θέσης115. με αποτέλεσμα να μην υφίσταται επαρκής διαφάνεια στην αγορά (σκ. 161-162). Βλ. τέλος νομολογία που παρατίθεται στο N. Levy, European Merger Control Law (εκδ. 2008), Κεφ. 5 παρ. 5.13[8][β]. 113 Βλ. απόφαση Ε.Επ. M.1016, Price Waterhouse/Coopers & Lybrand, σκ. 103, σύμφωνα με την οποία: «Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει πειστικές ενδείξεις ότι υπάρχει πράγματι παρόμοια δεσπόζουσα θέση σήµερα στην αγορά των "έξι µεγάλων". Κατά την έρευνά της, η Επιτροπή δεν συγκέντρωσε στοιχεία που επιτρέπουν να θεωρηθεί ότι οι µεγάλες επιχειρήσεις πελάτες των "έξι µεγάλων" πιστεύουν ότι υπάρχει σήµερα συλλογική δεσπόζουσα θέση. Από γενική άποψη, η ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης τριών ή τεσσάρων προµηθευτών δεν είναι πιθανή, λόγω των πολύπλοκων αµοιβαίων σχέσεων που αυτό προϋποθέτει και των επακόλουθων κινήτρων για την υιοθέτηση αποκλινουσών συµπεριφορών. Η κατάσταση αυτή θα ήταν ασταθής και δυσβάστακτη µακροχρόνια. Ειδικότερα, όπως αναπτύσσεται ανωτέρω, φαίνεται ότι η αγορά των υπηρεσιών σε µεγάλες επιχειρήσεις/πελάτες των "έξι µεγάλων" είναι σήµερα ανταγωνιστική, εφόσον οι πελάτες δηµοσιεύουν προσκλήσεις για την υποβολή προσφορών και υπάρχουν αλλαγές ελεγκτών µεταξύ µελών της οµάδας των "έξι µεγάλων». Βλ. επίσης M.2498, UPMKymmene/Haidl, όπου ερευνήθηκε η πιθανότητα δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ τεσσάρων προμηθευτών που θα κατείχαν περίπου 70-80% μερίδιο αγοράς (βλ. παρ. 114-115) και, παρά το γεγονός ότι εξαλειφόταν ένα σημαντικός ανεξάρτητος ανταγωνιστής (βλ. παρ. 116) και υπήρχαν χαρακτηριστικά που ευνοούσαν τη συλλογική δεσπόζουσα θέση (βλ. παρ. 124), εντούτοις κάτι τέτοιο δεν διαπιστώθηκε διότι: α) η έρευνα αφορούσε μείωση ανταγωνιστών από πέντε σε τέσσερις κύριους ανταγωνιστές (βλ. παρ. 115, 123), β) ο δείκτης HHI εξακολουθούσε μετά τη συγκέντρωση να είναι κάτω από τις 1800 μονάδες (βλ. παρ. 115), γ) υπήρχε έλλειψη συμμετρίας κόστους μεταξύ των τεσσάρων προμηθευτών (βλ. παρ.125), δ) υπήρχε περιορισμένη σταθερότητα στα μερίδια αγοράς (βλ. παρ. 125) και ε) υπήρχαν μικρότεροι ανταγωνιστές που μπορούσαν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στις σχετικές αγορές π.χ. διότι είχαν αυξήσει τα μερίδια αγοράς τους ή διότι είχαν αποφασίσει να επενδύσουν στην σχετική αγορά (βλ. παρ. 141-147). Βλ. επίσης Μ.202, Thorn EMI/Virgin Music, σκ. 23-40. Στην υπόθεση αυτή ερευνήθηκε εάν υπήρχε πιθανότητα δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ πέντε κύριων προμηθευτών που θα παρέμεναν μετά την συγκέντρωση στη σχετική αγορά κατέχοντας μερίδιο περίπου 80% και δεν διαπιστώθηκε λόγω μη ουσιώδους μεταβολής των συνθηκών ανταγωνισμού στην σχετική αγορά (βλ. παρ. 40) διότι: α) οι βασικοί ανταγωνιστές εξακολουθούσαν να είναι πέντε και μετά την διενέργεια της συγκέντρωσης (βλ. παρ. 23-27), β) η αποκτώμενη επιχείρηση διέθετε χαμηλό μερίδιο αγοράς, ήτοι περίπου 3% (βλ. παρ. 28), γ) οι μεγάλες επιχειρήσεις διατηρούσαν τα μερίδια αγοράς τους παρά τα δυναμικά χαρακτηριστικά της εν λόγω αγοράς, καθώς διέθεταν πλεονεκτήματα έναντι των μικρότερων ανταγωνιστών (βλ. παρ. 29-33) και δ) δεν υπήρχαν ενδείξεις περί έλλειψης τιμολογιακού ανταγωνισμού στον εν λόγω κλάδο έως την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης (παρ. 39). Βλ. επίσης Μ.258, CCIE/GTE, σκ. 23-35, όπου ερευνήθηκε η πιθανότητα συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ τεσσάρων επιχειρήσεων που θα κατείχαν μετά τη συγκέντρωση περίπου το 90% της σχετικής αγοράς και δεν διαπιστώθηκε παρά την ύπαρξη εμποδίων εισόδου στην αγοράς κυρίως διότι: α) υπήρχαν κάποιοι μικροί ανταγωνιστές που θα ασκούσαν κάποιο μικρό ανταγωνισμό (βλ. παρ. 23), β) υπήρχε προοπτική μικρής ανάπτυξης στην σχετική αγορά (βλ. παρ. 24), γ) η αγορά χαρακτηριζόταν από καινοτομία (βλ. παρ. 28) και δ) δεν υπήρχαν σημαντικοί διαρθρωτικοί δεσμοί-συνεργασίες μεταξύ των ανταγωνιστών ως αποτέλεσμα της συγκέντρωσης (βλ. παρ. 30-32, 35). Βλ. επίσης Μ.1225, Enso/Stora, σκ. 68, όπου δεν διαπιστώθηκε πιθανότητα δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ πέντε ανταγωνιστών, μεταξύ άλλων και διότι θα υπήρχε κάποιος ανταγωνισμός ιδίως από το εξωτερικό, ενώ υπήρχαν και κάποιοι πελάτες με σημαντική αγοραστική ισχύ. 114 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.2498, UPM-Kymmene/Haidl, σκ. 115. 115 Βλ. ενδεικτικά Case No IV/M.2883 - BERTELSMANN / ZOMBA, σκ. 27, Μ.1440, Lucent Technologies/Ascend Communications, σκ. 18 (αναφορά σε μερίδιο 0-5% για ατομική δεσπόζουσα θέση). 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
7. ii)Μερίδια αγοράς ανταγωνιστών: Η σχέση μεριδίων αγοράς αποτελεί παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διερεύνηση της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσεως. Εφόσον οι ανταγωνιστές κατέχουν μικρά μερίδια αγοράς, δεν μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικά ανταγωνιστική πίεση στη συλλογική δεσπόζουσα θέση116. iii) Συνθήκες που ευνοούν την επίτευξη συναντίληψης και τον έλεγχο εκ μέρους των επιχειρήσεων των όρων συντονισμού: Όσο λιγότερο περίπλοκο και πιο σταθερό είναι το οικονομικό περιβάλλον, τόσο πιο εύκολο είναι για τις επιχειρήσεις να καταλήξουν σε κοινή αντίληψη για τους όρους συντονισμού117. Έτσι είναι ευκολότερο να υπάρξει συντονισμός σε μία αγορά με λίγες επιχειρήσεις που παράγουν ομοιογενή προϊόντα, που χαρακτηρίζεται από σταθερότητα αναφορικά με τη ζήτηση, τα μερίδια αγοράς και τις ανταγωνιστικές συνθήκες, στην οποία επικρατεί διαφάνεια και όπου παρατηρούνται συμμετρικά μερίδια αγοράς και κοινές δομές κόστους. Ειδικότερα, έχει αξιολογηθεί ότι ο συντονισμός είναι πιο εύκολος σε αγορές που δεν αναπτύσσονται, εμφανίζουν ωριμότητα και σταθερότητα, με χαμηλό δείκτη καινοτομίας, με αποτέλεσμα για την όποια έστω μικρή αύξηση της ζήτησης να μην υπάρχει κίνητρο εισόδου νέων ανταγωνιστών στην αγορά ή υιοθέτησης κάποιας επιθετικής στρατηγικής οικειοποίησης της νέας ζήτησης από τις δραστηριοποιούμενες επιχειρήσεις118. Αντίθετα, η υψηλή ελαστικότητα ζήτησης σε σχέση με την τιμή, η ασταθής ζήτηση ή η έντονη ανάπτυξη μιας αγοράς ή, αντίθετα, μία έντονα πτωτική πορεία αυτής δηλώνουν ότι οι τρέχουσες συνθήκες αγοράς δεν καθιστούν πιθανό το συντονισμό119. Επίσης, σε αγορές που μπορεί να αναπτυχθούν λόγω καινοτομιών ή της πιθανής μετατόπισης της ζήτησης σε νέες τεχνολογίες καθίσταται αβέβαιος και ασταθής ο πιθανός συντονισμός120. Επιπλέον, ευχερέστερος είναι ο συντονισμός κατανομής της αγοράς όταν οι πελάτες έχουν απλά χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την κατανομή πελατείας. Εξάλλου, όσο μεγαλύτερη η διαφάνεια σε μία αγορά τόσο ευκολότερο καθίσταται για τις επιχειρήσεις να εδραιώσουν επιτυχώς και να διατηρήσουν το μεταξύ τους συντονισμό121. Η διαφάνεια συνιστά μία από τις βασικές συνθήκες που χαρακτηρίζουν αγορές δεκτικές 116 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.2533, BP/EON, σκ. 52. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 45, 47. Ο συντονισμός είναι ευκολότερος σχετικά με τη τιμή που θα ισχύει για ένα και μόνο ομοιογενές απ’ ό,τι για πολλά και ανόμοια προϊόντα. 118 Βλ. αποφάσεις ΠΕΚ Τ-102/96, ό.π., σκ. 235-237 και 244, και Τ-342/99, ό.π., σκ. 121-125, όπου εκτιμήθηκε ότι η υψηλή ζήτηση που παρατηρήθηκε τη τελευταία δεκαετία στη σχετική αγορά αποτελούσε παράγοντα μη διευκόλυνσης της δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης (βλ. ιδίως σκ. 133). Βλ. επίσης αποφάσεις Ε.Επ. 94/208, ό.π., σκ. 55, 78, 94, 97/25/ΕΚ, ό.π., σκ. 91, 1999/641/ΕΚ, ό.π., σκ. 67, 92/553/ΕΟΚ, ό.π., σκ. 126, Μ.1673, ό.π., σκ. 81-82, Μ.2389, Shell/Dea, σκ. 80 (όπου ετήσια αναμενόμενη αύξηση περίπου 2,5% έχει θεωρηθεί ότι καθιστά την αγορά ώριμη). 119 Η ελαστικότητα της ζήτησης έχει γίνει δεκτό ότι συνιστά παράγοντα αποτροπής της δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης (βλ. απόφαση ΠΕΚ Τ-342/99, ό.π., σκ. 139-140). Αντίθετα ισχύουν για τη σταθερή ζήτηση. Βλ. αποφάσεις Ε.Επ. Μ.2420, ό.π., σκ. 240, 92/553/ΕΚ, ό.π., σκ. 60, 124, και Μ.1673, ό.π., σκ. 83-84. Βλ. τέλος και απόφαση ΔΕΕ C-68/94, ό.π., σκ. 238 (όπου θεωρήθηκε ότι η έντονα πτωτική πορεία της ζήτησης, περίπου 30% τα τελευταία πέντε χρόνια, καθιστούσε την αγορά ανταγωνιστική). 120 Βλ. ενδεικτικά απόφαση Ε.Επ. Μ.1298, Kodak/Imation, σκ. 60. 121 Βλ. σχετικά και πέμπτο κριτήριο (v). 117 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συντονισμού122. Ιδίως η διαφάνεια ως προς τις τιμές συνιστά βασικό παράγοντα κατά την αξιολόγηση του επιπέδου διαφάνειας μιας αγοράς123, 124. Οι αγορές πρέπει να είναι αρκετά διαφανείς, ώστε οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο συντονισμό να παρακολουθούν επαρκώς αν οι άλλες επιχειρήσεις παρεκκλίνουν από αυτόν και να τους επιβάλλουν αντίποινα. Όσο μικρότερος ο αριθμός των δραστηριοποιούμενων σε μία αγορά επιχειρήσεων και όσο λιγότερο περίπλοκο και περισσότερο σταθερό το ανταγωνιστικό περιβάλλον, τόσο υψηλότερος θα είναι ο βαθμός διαφάνειας στην εν λόγω αγορά. Επιπροσθέτως, ο τρόπος με τον οποίο συνάπτονται οι εμπορικές συνεργασίες σε μία αγορά δύναται να ευνοεί τη διαφάνεια. Έτσι, η δημοσιοποίηση πληροφοριών (π.χ. για τις τιμές) ή η ανταλλαγή τους μέσω εμπορικών ενώσεων ή μέσω σταυροειδών συμμετοχών ή συμμετοχής σε κοινές επιχειρήσεις συνιστούν συνθήκες που διευκολύνουν το συντονισμό125. Τέλος, πιο εύκολος καθίσταται ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων που παρουσιάζουν κοινά σημεία π.χ. ως προς τη διάρθρωση του κόστους, τα μερίδια αγοράς, τα επίπεδα παραγωγικής ικανότητας ή/και κάθετης ολοκλήρωσης126. Συγκεκριμένα, ο συντονισμός είναι πιο εύκολος σε περίπτωση συμμετρικών και σταθερών μεριδίων αγοράς127. 122 Βλ. απόφαση Ε.Επ. M.1383, Exxon/Mobil, σκ. 474. Βλ. απόφαση ΓενΔικ T-102/96, Gencor, σκ. 227. 124 Βλ. σχετ. αποφ. Ε.Επ. M.4844, Fortis/ABN AMRO Assets, σκ. 197 και Μ.4523, Travelport/Worldspan, σκ. 161, όπου αξιολογήθηκε ότι η πολυπλοκότητα της δομής τιμολόγησης δεν επιτρέπει τη διαφάνεια στην αγορά καθώς είναι απαραίτητες πολλές προσθήκες για την ικανή διεξαγωγή της δραστηριότητας (στη σχετική αγορά). 125 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 47, 49-50. Βλ. επίσης αποφάσεις Ε.Επ. M.3060, UCB/Solutia, σκ. 46-47, Μ.190, Nestle/Perrier, σκ. 121-122 (όπου δημοσιευμένοι τιμοκατάλογοι εκ του εργοστασίου μπορούσαν να αποτελέσουν στοιχείο αναφοράς για σιωπηρό συντονισμό πολιτικών τιμολόγησης), Μ.1225, Enso/Stora, σκ. 68 (όπου η καταγραφή μυστικών εκπτώσεων καταδείκνυε την έλλειψη διαφάνειας στην σχετική αγορά), Μ.3868, DONG/Elsam/Energi E2, σκ. 623-624 (όπου θεωρήθηκε ότι υπήρχε διαφάνεια ως προς τις τιμές και τις μετακινήσεις των πελατών λόγω α) της ύπαρξης συμφωνίας προμήθειας μεταξύ ανταγωνιστών με αποτέλεσμα να υπάρχει γνώση του κόστους προμήθειας μεταξύ τους, β) της δημοσίευσης τιμών, δίχως να παρατηρούνται συχνές εκπτώσεις, και γ) της ομοιογένειας προϊόντων που διευκόλυνε την μη εμπλοκή των επιχειρήσεων στις περιοχές δραστηριοποίησης των άλλων ανταγωνιστών με συνέπια να είναι εύκολο να διαπιστωθεί η μετακίνηση πελάτη). 126 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 41, 45-48. Ενδεικτικά αναφέρεται και η απόφαση Ε.Επ. Μ.3333, Sony/BMG

(2), σκ.191. 127 Βλ. απόφαση Ε.Επ. M.358, Pilkington/SIV, σκ. 63, Μ.2533, BP/EON, σκ. 45,72, όπου συνολικό μερίδιο περίπου 50-60% θεωρήθηκε ενδεικτικό συλλογικής δεσπόζουσας θέσης λόγω συμμετρίας των μεριδίων, ενώ ταυτόχρονα λήφθηκαν υπόψη η υψηλή παραγωγική δυναμικότητα στα σχετικά προϊόντα των δύο επιχειρήσεων έναντι της αντίστοιχης των ανταγωνιστών (βλ. ιδίως σκ. 47), αλλά και ο μικρός αριθμός των ανταγωνιστών και το γεγονός ότι αυτοί κατείχαν πολύ χαμηλά μερίδια αγοράς (βλ. ιδίως σκ. 48, 50 και 52). Βλ. επίσης απόφαση ΠΕΚ Τ-102/96 ό.π, σκ. 207-208, 222, και αποφάσεις Ε.Επ. M.190, Nestle/Perrier, σκ. 123, Μ.3314, Air Liquide/Messer Targets, σκ. 85, 92, 118, 123, 94/208/ΕΚ, Mannesmann/Valourec/Ilva, σκ. 48-50, 53, 55, 59 (συμμετρικά θεωρήθηκαν μερίδια 36% και 33% αντίστοιχα), 97/25/EK, ABB/Daimler-Benz, σκ. 88, Μ.1673, VEBA/VIAG, σκ. 64-65, M.2690, Solvay/Montedison-Ausimont, σκ. 46 (συμμετρικά θεωρήθηκαν μερίδια 40-50% και των δύο επιχειρήσεων), Μ.1440, Lucent Technologies/Ascend Communications, σκ. 18 (όπου θεωρήθηκε ότι υπάρχει ασυμμετρία μεταξύ των τριών επιχειρήσεων, καθώς κατείχαν μερίδια αγοράς που απείχαν μεταξύ τους άνω των δέκα ποσοστιαίων μονάδων, γεγονός που σε συνδυασμό με την ανάπτυξη τεχνολογιών και τις ανακατατάξεις στα μερίδια αγοράς κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών καθιστούσε το συντονισμό απίθανο), Μ.1882, Pirelli/BICC, σκ. 87, Μ.4215, Glatfelter/Crompton Assets, σκ. 72, 120-121 (όπου οι κύριοι λόγοι μη διαπίστωσης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης ήταν η 123 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Επαρκής βαθμός συμμετρίας μεταξύ των μερών του ολιγοπωλίου συμβάλλει στην εδραίωση και τη διατήρηση πιθανού συντονισμού (ως προς την τιμή, την κατανομή πελατείας ή τις παραγόμενες ποσότητες), με αποτέλεσμα τα οφέλη του συντονισμού να μπορούν να επιμεριστούν συμμετρικά και να είναι πιο ελκυστικά. Εξάλλου, σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεριδίων αγοράς κατά τη διάρκεια ενός χρονικού διαστήματος αποτελούν ένδειξη ότι η αγορά είναι ανταγωνιστική και συνηγορούν κατά της στοιχειοθέτησης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά128.

1. iv)Δεσμοί μεταξύ των επιχειρήσεων στη σχετική αγορά προϊόντος: Για την ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης απαιτείται οι επιχειρήσεις να είναι επαρκώς συνδεδεμένες μεταξύ τους, ώστε να ακολουθούν μία και την αυτή γραμμή δράσεως στη σχετική αγορά, οι δεσμοί δε αυτοί πρέπει να είναι σημαντικοί129. Πρέπει ιδίως να εξετάζεται εάν υπάρχουν τέτοιοι δεσμοί μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων που τους επιτρέπουν να ενεργούν από κοινού ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές τους, από τους πελάτες τους και τους καταναλωτές130. Οι δεσμοί μεταξύ των μελών του ολιγοπωλίου μπορεί να είναι διαρθρωτικοί, νομικοί, οικονομικοί ή άλλης φύσης (π.χ. ύπαρξη συμφωνίας συνεργασίας σε άλλες αγορές, εκτός της σχετικής αγοράς στην οποία διερευνάται η ύπαρξη της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης). Η κατοχή συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μπορεί να προκύπτει (και) από την ύπαρξη μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων συμφωνίας, από τον τρόπο εφαρμογής αυτής και, επομένως, από τους δεσμούς ή τις διασυνδέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων που απορρέουν από τη συμφωνία αυτή131. Πάντως, η ύπαρξη συμφωνίας ή άλλων νομικών δεσμών δεν είναι απαραίτητη για τη διαπίστωση συνδρομής συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, διαπίστωση που θα μπορούσε να προκύπτει από άλλες διασυνδέσεις και θα εξαρτώνταν από οικονομική εκτίμηση και, ιδίως από την εκτίμηση της διαρθρώσεως της οικείας αγοράς132.
2. v)Παρακολούθηση των παρεκκλίσεων: Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια στη σχετική αγορά, τόσο μεγαλύτερη και η πιθανότητα ανακάλυψης τυχόν παρεκκλίσεων από τους όρους συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων. Καθοριστικό στοιχείο είναι να διαπιστωθεί τι μπορούν να συναγάγουν οι επιχειρήσεις από τις πληροφορίες που είναι διαθέσιμες σχετικά με τις ενέργειες άλλων επιχειρήσεων. Πρακτικές που διευκολύνουν μεγάλη ασυμμετρία των μεριδίων αγοράς και η ασυμμετρία ως την παραγωγική ικανότητα των τριών εταιριών). 128 Βλ. απόφαση ΠΕΚ Τ-342/99 ό.π, σκ. 111, 117-119, και απόφαση Ε.Επ. M.190, Nestle/Perrier, σκ. 46 (όπου αξιολογήθηκε ότι μικρές διακυμάνσεις των μεριδίων αγοράς ύψους περίπου 2,5% καταδεικνύουν σταθερότητα μεριδίων κατά την εξεταζόμενη περίοδο). 129 Βλ. απόφαση ΔΕΚ C-393/92, Δήμος Almelo-Αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, σκ. 4243, απόφαση ΠΕΚ Τ-24/93, σκ. 62 και απόφαση ΔΕΚ C-395/96, σκ. 37. 130 Βλ. απόφαση ΔΕΚ C-395/96 ό.π, σκ. 41-42. Βλ. επίσης απόφαση ΠΕΚ T-228/97, Irish Sugar κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σκ. 46, απόφαση ΠΕΚ Τ-191/98, AtlanticContainer Line AB κ.ά. κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σκ. 595. 131 Βλ. αποφάσεις Ε.Επ. M.4141, Linde/BOC, σκ. 185, Μ.3972, TRW Automotive/Delphi Metal Espana, σκ. 26 (όπου ο δομικός δεσμός μεταξύ δύο ανταγωνιστών που προέκυπτε από τη συμμετοχή τους σε κοινή επιχείρηση επιλύθηκε με την απομάκρυνση από το δ.σ. των μελών της μίας εταιρίας και την λύση της μεταξύ τους συμφωνίας μετόχων), Μ.1383, ό.π., σκ. 452. 132 Βλ. αποφάσεις ΔΕΚ C-395/96, ό.π., σκ. 45, C-413/06, Sony/BMG κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής (υπόθεση Impala), σκ.119. 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ την παρακολούθηση παρεκκλίσεων είναι π.χ. οι ρήτρες ευθυγράμμισης με τους ανταγωνιστές ή ρήτρες του πλέον ευνοούμενου πελάτη (MFN clauses), η οικειοθελής δημοσίευση πληροφοριών ή η ανταλλαγή τους μέσω εμπορικών ενώσεων133.
3. vi)Αποτρεπτικοί μηχανισμοί - Αντίποινα: Ο βιώσιμος συντονισμός προϋποθέτει την ύπαρξη αξιόπιστων αποτρεπτικών μηχανισμών, δια των οποίων μπορούν να επιβληθούν αντίποινα σε περίπτωση παρέκκλισης μίας επιχείρησης από τους όρους συντονισμού. Η απειλή αντιποίνων είναι πειστική μόνον εφόσον αναμένεται με αρκετή βεβαιότητα ότι, σε περίπτωση παρέκκλισης, θα ενεργοποιηθούν άμεσα οι αποτρεπτικοί μηχανισμοί134, και εφόσον είναι έγκαιρη. Τα αντίποινα δεν επιβάλλονται κατ’ ανάγκη στην ίδια αγορά, όπου έγινε η παρέκκλιση. Εάν υπάρχει αλληλεπίδραση των εμπορικών δραστηριοτήτων που ασκούν οι επιχειρήσεις σε άλλες αγορές, μπορεί να υπάρχουν διάφορες δυνατότητες επιβολής αντιποίνων135. Τα αντίποινα μπορεί να συνίστανται ενδεικτικώς στην προσωρινή κήρυξη ενός «πολέμου τιμών» ή την απειλή επιστροφής σε κατάσταση πλεονασματικής προσφοράς. vii) Βαθμός ανταγωνιστικής πιέσεως από τους ανταγωνιστές - Δυνητικός ανταγωνισμός - Εμπόδια εισόδου: Προκειμένου να κριθεί επιτυχής ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων, θα πρέπει οι επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν σ’ αυτόν να μην έχουν κίνητρο ή να μην είναι σε θέση να αντιδράσουν έναντι των υιοθετούμενων από τις συμμετέχουσες στο συντονισμό επιχειρήσεις πρακτικών136 (competitive fringe). Έτσι, όσο μεγαλύτερη είναι η πίεση που μπορεί να ασκηθεί στο ολιγοπώλιο από τους μικρότερους ανταγωνιστές τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα διαπίστωσης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης137. 133 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 50-51. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 52. 135 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 55. Μορφές αντιποίνων αποτελούν η ματαίωση κοινών επιχειρήσεων ή άλλων μορφών συνεργασίας ή ακόμα και η πώληση μετοχών σε εταιρίες που ανήκουν από κοινού στις οικείες επιχειρήσεις. Βλ. π.χ. Μ.3314, ό.π., σκ. 97. 136 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 56, και απόφαση ΠΕΚ Τ-342/99, ό.π, σκ. 219-222 (όπου: α) οι μικρές ανταγωνίστριες επιχειρήσεις δήλωσαν ότι σε περίπτωση μείωσης της προσφοράς σε επίπεδο κάτω του ανταγωνισμού από τις τρεις μεγάλες επιχειρήσεις, θα μπορούσαν αυτές να αυξήσουν τη δυναμικότητά τους και να καλύψουν τη ζήτηση και μάλιστα σε όλους τους προορισμούς με παρεμφερείς τιμές και β) έγινε δεκτό ότι οι μικρότερες αυτές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να διανείμουν αποτελεσματικά τα προϊόντα για την κάλυψη της ζήτησης, καθώς υπήρχαν δίκτυα διανομής ανεξάρτητα από τους παραδοσιακούς δίαυλους διανομής π.χ. ανεξάρτητα πρακτορεία, αναπτυσσόμενες νέες μέθοδοι διανομής κλπ. (βλ. ιδίως σκ. 257). Βλ. επίσης αποφάσεις Ε.Επ. Μ.2502, Cargill/Cerestar, σκ. 21 (όπου έγινε δεκτό ότι δεν μπορούσε να θεμελιωθεί πιθανότητα συντονισμού και συλλογικής δεσπόζουσας θέσης διότι η αγορά ήταν σε ανάπτυξη περίπου 5%, κάποιοι εκ των μικρότερων ανταγωνιστών κατόρθωσαν και αύξησαν τα μερίδια αγοράς τους, ενώ κάποιοι εκ των πιθανών συμμετεχόντων στο ολιγοπώλιο είτε διατηρούσαν σταθερά είτε έχαναν μερίδια αγοράς), Μ.2537, Philips/Marconi Medical Systems, σκ. 46. Στην απόφαση Ε.Επ. Μ.4980, ABF/GBI Business κρίθηκε ότι η απορροφώμενη επιχείρηση ήταν αυτή που λόγω των χαρακτηριστικών της και των πλεονεκτημάτων της μπορούσε να ασκεί τέτοια ανταγωνιστική πίεση στις λοιπές δύο μεγάλες επιχειρήσεις, ώστε να καθίσταται ο συντονισμός μη υλοποιήσιμος και συνεπώς με την αποχώρησή της θα δημιουργούνταν ευεπίφορο έδαφος για τον συντονισμό (σκ. 290 επ.). 137 Βλ. απόφαση ΔΕK C-68/94, ό.π, σκ. 246-248, όπου έγινε δεκτό ότι ο μικρότερος ανταγωνιστής (Coposa) μπορούσε να ασκήσει ανταγωνιστική πίεση στο δημιουργούμενο δυοπώλιο λόγω της 134 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Σχετικά έχει γίνει δεκτό ότι για την ένταση του εσωτερικού ανταγωνισμού έχει σημασία και η ένταση του ανταγωνισμού εκτός ολιγοπωλίου. Εάν επομένως υφίσταται εξωτερικός ανταγωνισμός, τα κίνητρα των μελών του ολιγοπωλίου για συμπεριφορά αντίθετη προς τον ανταγωνισμό μειώνονται138. Στο πλαίσιο αυτό λαμβάνεται υπόψη και ο τυχόν δυνητικός ανταγωνισμός139, όπως η απειλή αξιόπιστης εισόδου νέου ανταγωνιστή, καθώς και η ύπαρξη εμποδίων εισόδου, νομικών ή οικονομικών (για παράδειγμα, η είσοδος νέων ανταγωνιστών στην αγορά παρεμποδίζεται σε μεγάλο βαθμό σε περιπτώσεις όπου απαιτούνται υψηλές επενδύσεις. Περαιτέρω, εμπόδια εισόδου έχει διαπιστωθεί ότι αποτελούν, μεταξύ άλλων, ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς140 και η κατοχή εκ μέρους των συμμετεχουσών υποδομής και σημάτων που υπερέχουν ως προς τον αριθμό, το μέγεθος και την αξία σε σχέση με τους μικρότερους ανταγωνιστές141). viii) Αντισταθμιστική ισχύς πελατών: Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις διαπραγματεύσεις λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητάς του να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές142. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η πλεονάζουσας παραγωγικής δυναμικότητάς του, γεγονός το οποίο κατέτεινε στη μη δημιουργία συλλογικής δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά. Βλ. επίσης αποφάσεις ΠΕΚ Τ-102/96, ό.π., σκ. 256-258, όπου έγινε δεκτό ότι οι δυνατότητες αναπτύξεως της παραγωγής των ανταγωνιστών ήταν περιορισμένες, άρα περιορισμένη ήταν και η δυνατότητα άσκησης ανταγωνιστικής πίεσης, Τ-342/99, ό.π., σκ. 62 (βάσει της οποίας η άσκηση ασθενούς ανταγωνιστικής πίεσης συνιστά την τρίτη προϋπόθεση θεμελίωσης συλλογικής δεσπόζουσας θέση), Τ-342/99, ό.π., σκ. 210 επ. (όπου ερευνήθηκε αν συνολικά -και όχι ο καθένας ατομικά- οι ανταγωνιστές μπορούν να αντιδράσουν αποτελεσματικά και θεωρήθηκε ότι οι εκατοντάδες μικρές επιχειρήσεις που υπήρχαν στην αγορά, εξυπηρετούσαν όλους τους προορισμούς και προσέφεραν αντίστοιχης ποιότητας προϊόντα, ίσως και σε καλύτερες τιμές (σκ. 226) μπορούσαν να καλύψουν την ενδεχόμενη μείωση προσφοράς εκ μέρους του ολιγοπωλίου (βλ. ιδίως σκ. 213-214, 218-220), Μ.2498, ό.π., σκ. 142. Βλ. ακόμη αποφάσεις Ε.Επ. Μ.3820, Avnet/Memec, σκ. 28, 30 (όπου έγινε δεκτό ότι σε δυοπώλιο με μερίδιο αγοράς της τάξεως του 60% μπορούσε να υπάρχει ανταγωνιστική πίεση λόγω της παρουσίας πολλών διεθνών και τοπικών επιχειρήσεων στη σχετική αγορά), M.190, ό.π., σκ. 129 (όπου έγινε δεκτό ότι μικρότεροι προμηθευτές δεν μπορούσαν να ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση κυρίως λόγω της τοπικής εμβέλειας τους και του γεγονότος ότι ήταν διασκορπισμένοι), Μ.2665, Johnson Professional Holdings/Diverseylever, σκ. 31 (όπου έγινε δεκτό ότι οι μικρότεροι ανταγωνιστές μπορούσαν να ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση παρά τη μη επαρκή πρόσβαση σε δίκτυα διανομής αφού αποδείχθηκε ότι υπήρχε ανταγωνιστής που απέκτησε μερίδιο αγοράς ύψους 20% περίπου σε πολύ λίγα χρόνια). 138 Βλ. απόφαση Ε.Επ. M.580 ABB/Daimler-Benz, σκ. 97-98. 139 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.3314, ό.π, σκ. 98. 140 Βλ. απόφαση Ε.Επ. M.190, Nestle/Perrier, σκ. 34, 98. 141 Βλ. αποφάσεις Ε.Επ. M.190, ό.π, σκ. 54-56, 76, 83, 96, Μ.1673, VEBA/VIAG, σκ. 105-106, 109 (όπου έγινε δεκτό ότι εμπόδιο άσκησης αποτελεσματικών ανταγωνιστικών πιέσεων στο δυοπώλιο αποτελούσε το γεγονός ότι οι ανταγωνιστές αυτού εξαρτώνταν από τη χρήση δικτύου που ανήκε στο δυοπώλιο). 142 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.2533, ό.π, σκ. 128-132. Βλ. επίσης αποφάσεις Ε.Επ. Μ.3732, Procter & Gamble/Gillette, σκ. 24 (όπου λήφθηκε υπόψη η αγοραστική δύναμη των μεγάλων πελατών Metro και Carrefour, αλλά η Επιτροπή κατέληξε ότι τα μεγάλα μερίδια αγοράς και η μεγάλη δύναμη της νέας οντότητας δεν μπορούσαν να υπερκεραστούν από την ισχύ των μεγάλων αυτών πελατών), Μ.774, Saint-Gobain/Wacker-Chemie/NOM, σκ. 228-229 (όπου έγινε δεκτό ότι δεν θεμελιωνόταν αγοραστική ισχύς των πελατών καθώς η αγορά προμήθειας (buyer side) ήταν λιγότερο συγκεντρωμένη από την αγορά παραγωγής (supplier side) και είχε μεγαλύτερο αριθμό αγοραστών, γεγονός που λήφθηκε υπόψη για τη στοιχειοθέτηση της δεσπόζουσας θέσης (βλ. σκ. 265), Μ.3314, ό.π, σκ. 125 (όπου το γεγονός ότι οι πελάτες ήταν μικρές επιχειρήσεις με λιγοστή διαπραγματευτική ισχύ έναντι του δυοπωλίου 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφασίσει να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους παράδοσης. Συνήθως η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει μεγάλους και πολυσύνθετους πελάτες και όχι μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο. Δεν αρκεί η ύπαρξη αγοραστικής ισχύος πριν τη συγκέντρωση, αλλά πρέπει αυτή να υπάρχει και μετά την πραγματοποίησή της143. Εφόσον υφίστανται ένας ή περισσότεροι μεγάλοι αγοραστές, τούτο μπορεί να προκαλέσει ανταγωνισμό μεταξύ των μερών που κατέχουν τη συλλογική δεσπόζουσα θέση144. ενίσχυε τη θέση του τελευταίου). Βλ. τέλος απόφαση Ε.Επ. M.190, Nestle/Perrier, σκ. 78, Μ.1673, ό.π, σκ.86. 143 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, ό.π., παρ. 65-67. 144 Βλ. απόφαση Ε.Επ. M.580, ό.π, σκ. 99-102, 110 (όπου θεωρήθηκε ότι η ύπαρξη ενός μεγάλου αγοραστή, της Deutsche Bahn, μπορούσε να προκαλέσει ανταγωνισμό προσφορών μεταξύ των μελών του δυοπωλίου). 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Δ. ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το χρηματοπιστωτικό σύστημα145 αποτελείται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τις αγορές χρήματος, πιστώσεων και κεφαλαίων και τις σχετικές υποδομές146. Η κύρια λειτουργία του είναι η διαμεσολάβηση μεταξύ πλεονασματικών οικονομικών μονάδων (αυτών δηλαδή που αποταμιεύουν) και ελλειμματικών οικονομικών μονάδων (εκείνες που δανείζονται για να επενδύσουν στις παραγωγικές ευκαιρίες που έχουν επιλέξει), με στόχο την ανακατανομή της ρευστότητας. Στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα περιλαμβάνονται:  τα πιστωτικά ιδρύματα, που αποτελούν και τον πυρήνα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ήτοι ελληνικές εμπορικές τράπεζες, υποκαταστήματα ξένων τραπεζών, συνεταιριστικές τράπεζες και ειδικοί πιστωτικοί οργανισμοί,  οι θεσμικοί επενδυτές, ήτοι ασφαλιστικές εταιρίες, φορείς κοινωνικής ασφάλισης και οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ), και  οι λοιπές μη τραπεζικές επιχειρήσεις, ιδίως χρηματιστηριακές εταιρίες, εταιρίες χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing), εταιρίες πρακτόρευσης απαιτήσεων (factoring), εταιρίες παροχής πιστώσεων και εταιρίες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών (εταιρίες venture capital). Η ανακατανομή της ρευστότητας επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της παροχής τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών όπως οι καταθέσεις ιδιωτών και επιχειρήσεων (όψεως, ταμιευτηρίου και προθεσμίας) και οι χορηγήσεις δανείων (στεγαστικών, καταναλωτικών και επαγγελματικών). Τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν, δε, επεκταθεί είτε απευθείας είτε μέσω θυγατρικών τους, στην παροχή και άλλων χρηματοοικονομικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, όπως έκδοση πιστωτικών και χρεωστικών καρτών, ανάπτυξη και διάθεση αμοιβαίων κεφαλαίων, πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων, χρηματιστηριακές υπηρεσίες, υπηρεσίες πληρωμών, ασφαλιστικές εργασίες κ.ά. Δ.2. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Στην ελληνική αγορά σήμερα δραστηριοποιούνται 41 πιστωτικά ιδρύματα υπό διαφορετικά εποπτικά καθεστώτα αναλόγως της χώρας στην οποία εδρεύουν147. Αναλυτικότερα: 145 Ελληνική Ένωση Τραπεζών, Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2011 και 2012, Ιανουάριος 2013. Οι υποδομές περιλαμβάνουν τα συστήματα πληρωμών και συστήματα εκκαθάρισης και διακανονισμού συναλλαγών. 147 Για τα πιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται βλέπε ιστοσελίδα της Τράπεζας της Ελλάδος με στοιχεία Δεκεμβρίου 2013 (http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Supervision/SupervisedInstitutions/default.aspx). Ειδικότερα, βλ. Πίνακα Πιστωτικών Ιδρυμάτων σε λειτουργία. http://www.bankofgreece.gr/BoGDocuments/1_Πίνακας_Πιστωτικών_Ιδρυμάτων_σε_λειτουργία.xls (Στοιχεία Σεπτεμβρίου 2014). 146 36 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ (ΜΕ ΕΔΡΑ Ή ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Δεκέμβριος 2013) Πλαίσιο λειτουργίας148 Αριθμός - Αδειοδότηση και εποπτεία από την ΤτΕ, - Υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης (ενιαία άδεια λειτουργίας) του Εμπορικές Τράπεζες με έδρα στην Ελλάδα 10 149 Ν. 4261/2014 . - Αδειοδότηση και εποπτεία από την ΤτΕ, Συνεταιριστικές Τράπεζες με έδρα στην 10 - Υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης (ενιαία άδεια λειτουργίας) του Ελλάδα Ν. 4261/2014. - Εποπτεία από τις αρμόδιες αρχές του κράτους καταγωγής, λειτουργούν με Τράπεζες με έδρα σε χώρα εντός Ε.Ε. που «Κοινοτικό Διαβατήριο» 150 16 λειτουργούν υποκαταστήματα στην Ελλάδα - Υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης (ενιαία άδεια λειτουργίας) του Ν. 4261/2014. Τράπεζες με έδρα σε χώρα εκτός Ε.Ε. που - Εποπτεία από την ΤτΕ, 4 λειτουργούν υποκαταστήματα στην Ελλάδα - Μη υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης του Ν. 4261/2014. Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων 1 - Εξαίρεση από την εφαρμογή του Ν. 4261/2014. ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ 41 Είδος ιδρύματος Επιπλέον των παραπάνω πιστωτικών ιδρυμάτων που έχουν μόνιμη παρουσία στην Ελλάδα, 376 πιστωτικά ιδρύματα με έδρα σε άλλο κράτος – μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ)151 δύνανται να παρέχουν τραπεζικές υπηρεσίες πληρωμών ή χρηματοδότησης προς φυσικά ή νομικά πρόσωπα, εποπτευόμενα από τις αρμόδιες αρχές της χώρας καταγωγής τους152. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, ο αριθμός των πιστωτικών ιδρυμάτων, ανά χώρα, τα οποία έχουν απλώς γνωστοποιήσει στο πλαίσιο του Ν. 3601/2007 στην ΤτΕ «ενδιαφέρον παροχής υπηρεσιών χωρίς εγκατάσταση»153 παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα154: ΠΙΣΤΩΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΕΟΧ ΧΩΡΙΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Σεπτεμβρίου 2014) Χώρα Αριθμός Χώρα Αριθμός Χώρα Αυστρία 33 Ιρλανδία 28 Μάλτα Βέλγιο 5 Ισλανδία 1 Νορβηγία Γαλλία 41 Ισπανία 5 Ολλανδία Γερμανία 50 Ιταλία 11 Ουγγαρία Γιβραλτάρ 4 Κύπρος 5 Πολωνία Δανία 4 Λιχτενστάιν 7 Πορτογαλία Εσθονία 1 Λετονία 6 Σουηδία Ην. Βασίλειο 84 Λουξεμβούργο 45 Τσεχία Φινλανδία ΣΥΝΟΛΟ: 376 Αριθμός 9 3 23 3 1 3 3 1 7 148 Ελληνική Ένωση Τραπεζών, «Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2011 και το 2012», Ιανουάριος 2013 και Τράπεζα της Ελλάδος, Πίνακας Πιστωτικών Ιδρυμάτων που Λειτουργούν στην Ελλάδα βάσει του Ν. 4261/2014 (Αύγουστος 2014). 149 Σημειώνεται ότι ο εν λόγω νόμος αντικατέστησε το Ν. 3601/2007 από την 1.1.2014. 150 Συμπεριλαμβάνεται η Τράπεζα Κύπρου αναφορικά με την παροχή της δραστηριότητας 6 της Οδηγίας 2013/36/ΕΕ (Εγγυήσεις και αναλήψεις υποχρεώσεων), μόνο για το υφιστάμενο στις 26.3.2013 χαρτοφυλάκιο του πρώην υποκαταστήματος της Τράπεζας Κύπρου, το οποίο δεν μεταβιβάσθηκε στην Τράπεζα Πειραιώς. 151 Ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος (ΕΟΧ) περιλαμβάνει τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία. 152 Ελληνική Ένωση Τραπεζών, «Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2011 και το 2012», Ιανουάριος 2013 σελ. 14. 153 Άρθρο 38 του ν. 4261/2014 (πρώην 15 ν. 3601/2007). Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τα στοιχεία που τηρεί και δημοσιεύει η Τράπεζα της Ελλάδος, από τα 376 πιστωτικά ιδρύματα μόνο ένα έλαβε άδεια κατά τη διάρκεια του 2014. 154 Βλ. www.bankofgreece.gr/BoGDocuments/7_πίνακας_πι_cross_border_κατά_χώρα_site.pdf (στοιχεία Σεπτεμβρίου 2014). 37 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Στην Ελλάδα επίσης δραστηριοποιούνται και εταιρίες οι οποίες εξειδικεύονται στην παροχή συγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών155 και εποπτεύονται είτε από την ΤτΕ είτε από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς156: ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Αριθμός157 Είδος επιχείρησης Ανταλλακτήρια Συναλλάγματος Εταιρίες Χρηματοδοτικής Μίσθωσης 11 10 Εταιρείες Πρακτορείας Επιχειρηματικών Απαιτήσεων Εταιρείες Παροχής Πιστώσεων Ανώνυμες Εταιρίες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ) Χρηματιστηριακές εταιρίες Ιδρύματα Ηλεκτρονικού Χρήματος (χωρίς εγκατάσταση) 160 Χρηματοδοτικά Ιδρύματα (χωρίς εγκατάσταση)161 Ιδρύματα Πληρωμών 5 4 16158 59159 23 1 12 Δ.3. ΕΓΧΩΡΙΑ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Σύμφωνα με δημοσιευμένα162 οικονομικά στοιχεία, τα σημαντικότερα τραπεζικά ιδρύματα στην Ελλάδα, με βάση το ενεργητικό, είναι τα εξής: ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (σε εκατ. ευρώ) ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ 2010 2011 2012 2013 Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο 96.305 20,79% 87.308 19,92% 77.940 18,75% 3.883 0,84% 3.377 0,77% 1.636 0,39% EUROBANK ERGASIAS 90.372 19,51% 75.782 17,29% 67.700 16,29% ΝΕΟ Τ. Τ 16.565 3,58% […] [0-5]% […] [0-5]% ALPHA BANK ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 63.771 13,76% 55.197 12,59% 53.799 12,94% 26.403 5,70% 20.857 4,76% 19.421 4,67% ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ PROBANK α΄τρίμηνο 2014 Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο 84.197 21,42% 82.744 21,13% 70.669 17,98% 69.434 17,73% 68.103 17,33% 67.299 17,19% 155 Eκτός της αποδοχής καταθέσεων που, βάσει νομοθεσίας, παρέχεται μόνο από τα πιστωτικά ιδρύματα. 156 Βλ. ιστοσελίδα της Τράπεζας της Ελλάδος http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Supervision/SupervisedInstitutions/default.aspx ως είχε κατά το χρόνο σύνταξης της παρούσας. 157 Βλ. ιστοσελίδα Ένωσης Θεσμικών Επενδυτών (http://www.ethe.org.
4. gr)και ιστοσελίδα Χρηματιστηρίου Αθηνών (http://www.ase.gr). 158 Εποπτεύονται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Βλ. ιστοσελίδα Ένωσης Θεσμικών Επενδυτών http://www.ethe.org.gr. 159 Σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά στοιχεία Αυγούστου 2014 του Χρηματιστηρίου Αθηνών (http://www.helex.gr). 160 Τα εν λόγω πιστωτικά ιδρύματα εποπτεύονται από τις αρμόδιες αρχές της χώρας καταγωγής τους και, κατά τα προβλεπόμενα από το Ν. 3601/2007, έχουν απλώς γνωστοποιήσει στην Τράπεζα της Ελλάδος «ενδιαφέρον παροχής υπηρεσιών χωρίς εγκατάσταση». 161 Ό.π. 162 Τα στοιχεία των HSBC και Citibank δεν είναι δημοσιευμένα και προέρχονται από τη δήλωσή τους στην Γ.Δ.Α. κατόπιν ερωτηματολογίου. Επίσης, τα στοιχεία του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου για τα έτη 2011 και 2012 δεν είναι δημοσιευμένα. 38 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (σε εκατ. ευρώ) ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ 2010 2011 2012 2013 Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο 51.700 11,16% 43.840 10,00% 62.342 15,16% 30.431 6,57% […] [5-10]% - - 4.309 0,93% 3.321 0,76% 2.548 0,62% 7.035 1,52% 6.260 1,43% 4.931 1,19% […] [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% μ/δ μ/δ μ/δ μ/δ […] [0-5]% ATTICA BANK 4.781 1,03% 4.182 0,95% 1.636 HSBC BANK […] [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% […] 964 0,21% ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ 23.693 5,11% ΣΥΝΟΛΟ 163 ΑΓΟΡΑΣ 463.327 ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΓΕΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ MILLENΝIUM BANK CYPRUS POPULAR BANK ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΥΠΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ CITIBANK International ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ α΄τρίμηνο 2014 Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο 85.778 21,83% 83.150 21,24% 2.678 0,68% 2.734 0,70% 0,39% 4.055 1,03% 4.026 1,03% […] [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% […] [0-5]% 741 0,17% 735 0,18% 749 0,19% 702 0,18% 53.098 12,11% 86.395 20,78% 73.502 18,70% 78.331 20,01% 438.296 415.672 392.989 391.557 Δ.4. ΒΑΘΜΟΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Δ.4.1. Οι εξελίξεις μέχρι και το 2013 Τα πρώτα προβλήματα στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα έγιναν αισθητά με το ξέσπασμα της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008, ενώ οι πιέσεις εντάθηκαν στη συνέχεια εξαιτίας της εγχώριας δημοσιονομικής κρίσης. Η κρίση δημόσιου χρέους στην Ελλάδα από τα τέλη του 2009 και έπειτα επηρέασε αρνητικά τις νομισματικές και πιστωτικές εξελίξεις, τις αγορές κεφαλαίων και το τραπεζικό σύστημα. Σημειώθηκε έντονη συρρίκνωση των καταθέσεων και η χορήγηση τραπεζικής χρηματοδότησης περιορίστηκε δραστικά, ενώ καταγράφηκε σημαντική αύξηση των τραπεζικών επιτοκίων, ραγδαία άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων και πτώση των τιμών των μετοχών. Οι τράπεζες αποκόπηκαν από τις διεθνείς αγορές χρήματος και ομολόγων, κατέγραψαν ζημίες ―εν μέρει λόγω της αναδιάρθρωσης του δημόσιου χρέους― και επιπλέον χρειάστηκε να δεσμεύσουν κεφάλαια για προβλέψεις δεδομένης της σημαντικής αύξησης των προβληματικών στοιχείων 163 Σύνολο βάσει Στατιστικού Δελτίου Οικονομικής Συγκυρίας (ΣΔΟΣ), σελ. 92. 39 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ενεργητικού164. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, την ίδια περίοδο τα καθαρά έσοδα από τόκους να εμφανίσουν μείωση165. Μολονότι οι ελληνικές τράπεζες είχαν εισέλθει στην κρίση με ικανοποιητικούς δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας, οι ζημίες από το 2010 και μετά και κυρίως η επίπτωση του PSI είχαν ως αποτέλεσμα οι περισσότερες τράπεζες να βρεθούν στο τέλος του 2011 με έλλειμμα κεφαλαίων. Με τη μεταβατική ανακεφαλαιοποίηση των συστημικών τραπεζών το 2012 και την ολοκλήρωση της διαδικασίας στο τέλος του πρώτου εξαμήνου του 2013, οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας των ελληνικών τραπεζών αποκαταστάθηκαν166. Tο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας καθίσταται ο σημαντικότερος μέτοχος των τεσσάρων συστημικών τραπεζών, ενώ διατηρεί απόθεμα ασφαλείας ύψους άνω των 8 δις ευρώ, το οποίο θα ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση που κάποια τράπεζα χρειαστεί περαιτέρω ενίσχυση κεφαλαίων υπό το φως των αποτελεσμάτων της διενεργούμενης άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress test)167. Κατά τη διάρκεια του 2013 ο τραπεζικός τομέας μετασχηματίστηκε εκ βάθρων, οδηγώντας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην Ενδιάμεση Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής της ΤτΕ168, στη δημιουργία λιγότερων μεν τραπεζών αλλά ανθεκτικότερων και ικανών να εκμεταλλευτούν συνέργειες και οικονομίες κλίμακος. Παράλληλα, η εξυγίανση πραγματοποιήθηκε χωρίς να υποστεί ζημιά κανένας καταθέτης. Όπως αναφέρεται στην Έκθεση, στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος, ως εποπτική αρχή, είχε τη θέση ότι το μέγεθος της ελληνικής οικονομίας και η οικονομική συγκυρία απαιτούν λιγότερες σε αριθμό τράπεζες, περισσότερο ανθεκτικές στις οικονομικές αναταράξεις169. Αν και συνεχίζουν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις τις οποίες θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι τράπεζες, διαφαίνονται ωστόσο σημάδια βελτίωσης των τραπεζικών μεγεθών. Οι εξαγορές και συγχωνεύσεις που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του 2013 επηρέασαν καθοριστικά τα αποτελέσματα των τραπεζών. Οι εμπορικές τράπεζες με μετοχές εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών εμφάνισαν για πρώτη φορά ύστερα από τρία χρόνια κέρδη (μετά τους φόρους) ύψους 5,7 δις ευρώ και οι τραπεζικοί όμιλοι κέρδη ύψους 6,5 δις ευρώ170. Ακολούθως παρατίθεται διαγραμματική απεικόνιση της εξέλιξης της κερδοφορίας των ελληνικών τραπεζικών ομίλων κατά τα τελευταία έτη. 164 Βλ. σχετικά Έκθεση Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2013, Φεβρουάριος 2014, σελ. 137. Tα έσοδα από τόκους μειώθηκαν αφενός λόγω της αύξησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων (για τα οποία δεν εισπράττονται οι οφειλόμενοι τόκοι) και αφετέρου λόγω της μείωσης του υπολοίπου των δανείων δεδομένου ότι περιορίστηκαν οι νέες χορηγήσεις δανείων. Παράλληλα με τη μείωση των εσόδων από τόκους, αυξήθηκαν και τα έξοδα τόκων (κυρίως από τη χρήση του μηχανισμού έκτακτης χρηματοδότησης της ΤτΕ) και μειώθηκαν τα έσοδα από προμήθειες (η δεύτερη σημαντικότερη πηγή εσόδων). Βλ σχετικά Έκθεση Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2013, Φεβρουάριος 2014, σελ. 154. 166 Βλ σχετικά Έκθεση Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2013, Φεβρουάριος 2014, σελ. 154. 167 Βλ σχετικά Έκθεση Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2013, Φεβρουάριος 2014, σελ. 154. 168 Βλ σχετικά Νομισματική Πολιτική, Ενδιάμεση Έκθεση, ΤτΕ, Δεκέμβριος 2013, σελ. 93. 169 Βλ σχετικά Νομισματική Πολιτική, Ενδιάμεση Έκθεση, ΤτΕ, Δεκέμβριος 2013, σελ. 107. 170 Βλ σχετικά Νομισματική Πολιτική, Ενδιάμεση Έκθεση, ΤτΕ, Δεκέμβριος 2013, σελ. 107. 165 40 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (δις ευρώ) 10 5 0 -5 -10 -15 -20 -25 -30 -35 -40 -45 Εξέλιξη των κερδών μετά από φόρους των ελληνικών τραπεζικών ομίλων 2008 Πηγή: 2009 2010 2011 2012 2013 ΤτΕ, Νομισματική Πολιτική 2013-2014, σελ. 107 και Έκθεση του Διοικη