1980-decision-598-2014

(2013)στην ελληνική και παγκόσμια αγορά, είχε, βάσει των οικονομικών καταστάσεων τους, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 10 ν. 3959/2011, όπως ισχύει, ως εξής: Πίνακας 1: Κύκλος εργασιών συμμετεχουσών επιχειρήσεων ΚΥΚΛΟΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 2013 (σε εκατ. €) Συμμετέχουσες επιχειρήσεις Όμιλος MIG

(1)Όμιλος VIVARTIA ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Α.Ε. Όμιλος ΜΕΒΓΑΛ

(2)ΣΥΝΟΛΟ (1+2) Παγκόσμια Αγορά 1.189,02 582,91 316,59 143,49 1.332,51 Ελληνική Αγορά […] 550,48 […] […] […] Πηγή: Επεξεργασία προσκομισθέντων στοιχείων από ΓΔΑ 9. Με βάση τα ως άνω στοιχεία, η υπό εξέταση συγκέντρωση υπόκειται σε προηγούμενη γνωστοποίηση, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα στοιχεία και τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις των εταιριών, πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει. Η εθνική διάσταση της συγκέντρωσης προκύπτει, σύμφωνα με το νόμο, από τον προσδιορισμό του κύκλου εργασιών όλων των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων. Εν προκειμένω, ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών εταιριών κατά τη διάρκεια της τελευταίας οικονομικής χρήσης

(2013)υπερέβη τα 150.000.000 ευρώ, ενώ για την ίδια χρήση ο εθνικός κύκλος εργασιών για κάθε μία συμμετέχουσα επιχείρηση υπερέβη τα 15.000.000 ευρώ. Περαιτέρω, η υπό κρίση συγκέντρωση δεν έχει κοινοτική διάσταση, καθώς τα μέρη δεν πληρούν τα κατώφλια του κύκλου εργασιών του άρθρου 1 του Κανονισμού ΕΚ 139/2004. Ενόψει των ανωτέρω, η παρούσα γνωστοποίηση υποβάλλεται αρμοδίως ενώπιον της Ε.Α. I.3 ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΠΛΗΡΟΥΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ 10. Κατά τη γνωστοποιούσα, η συνένωση των δύο εταιριών προβλέπεται να έχει θετική επίδραση στη δραστηριότητα της νέας οντότητας στον τομέα των γαλακτοκομικών προϊόντων από τις συνέργιες και τις οικονομίες κλίμακος που αναμένεται να προκύψουν στα δίκτυα πωλήσεων και διανομών, καθώς και στην αλυσίδα τροφοδοσίας και την παραγωγή των προϊόντων της νέας οντότητας. Η νέα οντότητα, παρέχοντας μία πληρέστερη και μεγαλύτερη σε αριθμό προϊοντική γκάμα θα δύναται να επεκτείνει το υφιστάμενο δίκτυο διανομής των δύο μερών σε νέες αγορές (π.χ. μικρά νησιά και άλλες απομακρυσμένες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας), οι οποίες σήμερα, λόγω του ασύμφορου μεταφορικού κόστους που προκύπτει από τις παραδόσεις μικρού αριθμού προϊόντων ανά προμηθευτή, υπό-εξυπηρετούνται. Επιπλέον, η νέα οντότητα θα είναι σε ευνοϊκότερη θέση για την παραγωγή και διάθεση νέων καινοτόμων προϊόντων στην Ελλάδα και την αλλοδαπή, ενισχύοντας περαιτέρω την εξαγωγική της δραστηριότητα. 11. Περαιτέρω, σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η υπό κρίση συγκέντρωση αποσκοπεί και στη διάσωση της ΜΕΒΓΑΛ, […]4. Στο πλαίσιο αυτό, η υπό κρίση συγκέντρωση θα έχει και οιονεί εξυγιαντικό χαρακτήρα […]. 12. […][…][…][…]. 4 Βλ. αναλυτικότερα το υπ’ αριθ. πρωτ. 4514/17.6.2014 «Υπόμνημα (Position Paper): Συνέπειες της συγκέντρωσης ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ-ΜΕΒΓΑΛ για τον ανταγωνισμό και τον τελικό καταναλωτή», καθώς και […], την οποία προσκόμισε η γνωστοποιούσα με την υπ’ αριθ. πρωτ. 5809/31.7.2014 επιστολή της. 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 13. […]5[…]. 14. Επισημαίνεται ωστόσο ότι, για να διαπιστωθεί αν μια συγκέντρωση ενδέχεται να παρακωλύσει σημαντικά τον ανταγωνισμό, ιδίως με τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μια σφαιρική αξιολόγηση της συγκέντρωσης από άποψη ανταγωνισμού6. Τα μέτρα αναδιοργάνωσης των επιχειρήσεων υπό μορφή συγκεντρώσεων μπορεί να αποτελούν εκδήλωση δυναμικού ανταγωνισμού και να ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα ενός κλάδου. Αυτή η βελτίωση της αποτελεσματικότητας είναι δυνατόν να εξουδετερώνει ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες της συγκέντρωσης για τον ανταγωνισμό, και ιδίως για τους καταναλωτές. Ωστόσο, κατά την αξιολόγηση της συγκέντρωσης, οποιαδήποτε βελτίωση της αποτελεσματικότητας πρέπει να είναι προς όφελος των καταναλωτών, να προκύπτει σαφώς ως αποτέλεσμα της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης και να είναι επαληθεύσιμη. Οι προϋποθέσεις αυτές ισχύουν σωρευτικά. 15. Εν προκειμένω, ότι από τα προσκομισθέντα στοιχεία δεν είναι δυνατόν να επαληθευτούν και να εκτιμηθούν ποσοτικά οι επικαλούμενες από τη γνωστοποιούσα ως άνω βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας. Πράγματι, οι περισσότερες από τις πληροφορίες βάσει των οποίων οι αρχές ανταγωνισμού αξιολογούν κατά πόσον μια συγκέντρωση θα επιφέρει βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας, βρίσκονται αποκλειστικά στην κατοχή των συμμετεχόντων στη συγκέντρωση μερών. Εναπόκειται, επομένως, στα κοινοποιούντα μέρη να υποβάλουν όλες τις σχετικές πληροφορίες που είναι αναγκαίες για να αποδειχθεί ότι η επικαλούμενη βελτίωση της αποτελεσματικότητας συνδέεται με τη συγκεκριμένη συγκέντρωση και ότι είναι πιθανό να υλοποιηθεί7. Ειδικότερα, η γνωστοποιούσα επιχείρηση δεν εξειδίκευσε με σαφήνεια τις επικαλούμενες βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας, ούτε και προσκόμισε για την τεκμηρίωση των ισχυρισμών της τυχόν εσωτερικά έγγραφα που χρησιμοποιήθηκαν από τη διοίκηση των επιχειρήσεων κατά τη λήψη της απόφασης για τη συγκέντρωση ή άλλα συναφή αποδεικτικά μέσα. 16. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι δεν προσκομίσθηκαν τα αναγκαία στοιχεία που θα επέτρεπαν μια ποσοτική εκτίμηση των επικαλούμενων βελτιώσεων της αποτελεσματικότητας στην κρινόμενη υπόθεση, ορισμένες από τις επικαλούμενες οικονομικές ωφέλειες μπορεί να θεωρηθεί ότι θα έχουν θετική εν γένει επίπτωση για τους καταναλωτές. Ειδικότερα:  Άρση επικάλυψης δικτύων διανομής: η διανομή των προϊόντων και των δύο επιχειρήσεων είναι δυνατό να επιτευχθεί σαφώς πιο αποτελεσματικά από ένα δίκτυο. Το εν λόγω δίκτυο διανομής αναμένεται να αναπτυχθεί με βέλτιστο τρόπο, καθώς στα ίδια μεταφορικά μέσα θα μεταφέρονται κωδικοί και των δύο εταιριών, μειώνοντας δρομολόγια εκεί που πρέπει, και αυξάνοντας δρομολόγια ή ανοίγοντας νέες τοπικές αγορές (π.χ. νησιά ή απομακρυσμένες περιοχές), εκεί όπου μέχρι σήμερα η διανομή κωδικών μίας και μόνο εταιρίας ήταν πιθανώς ασύμφορη. Η εξαγοράζουσα εταιρία θα έχει σαφώς μικρότερο κόστος μεταφοράς και μέρος της προκύπτουσας ωφέλειας δύναται (θεωρητικά τουλάχιστον) να μετακυληθεί στον καταναλωτή, εφόσον βεβαίως ο βαθμός της πίεσης από ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, το κόστος των πρώτων υλών, τα χαρακτηριστικά της ζήτησης και το ποσοστό κέρδους επί των τιμών χονδρικής των διανομέων και των λιανοπωλητών παραμείνουν ως έχουν. Η ενδεχόμενη αυτή μείωση 5 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5809/31.7.2014 επιστολή της γνωστοποιούσας. Βλ. και κατωτέρω Κεφ. III.1.4.2.2. Βλ. Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των οριζοντίων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων» ΕΕ C 31/2004, (εφεξής Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων ), σημείο 76 επ. 7 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων, όπ.π., σημείο 87. 6 5   ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ του κόστους μεταφοράς με την άρση αλληλοεπικάλυψης των δικτύων διανομής θεωρείται άμεση, καθώς αφορά σε λειτουργικά κόστη. Συνέργειες στο δίκτυο προμήθειας: αντίστοιχες, αν και μικρότερες, ωφέλειες μπορεί να προκύψουν και από τη μερική άρση επικαλύψεων στο δίκτυο προμήθειας των συμμετεχουσών εταιριών, γεγονός που οδηγεί σε περαιτέρω μείωση λειτουργικών εξόδων. Ενίσχυση εξαγωγικής δυναμικής και βέλτιστη διαχείριση πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας: λόγω της καλύτερης διαχείρισης της πλεονάζουσας παραγωγικότητας των συμμετεχουσών και της ισχυροποίησης της παρουσίας της νέας οντότητας σε αγορές εξωτερικού μπορεί, επίσης, να προκύψει πτώση του κόστους παραγωγής. Ειδικότερα, τυχόν οικονομίες κλίμακος παραγωγής μπορεί να ωφελήσουν συνάμα και τον Έλληνα καταναλωτή, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση του κόστους παραγωγής και σε ανταγωνιστικότερες τιμές στο μέλλον. Παράλληλα, με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της εξαγωγικής δυναμικής της νέας επιχείρησης, θα είναι δυνατή, μέσω του μοιράσματος του οικονομικού ρίσκου (diversification of risk, risk pooling) η σε μεγαλύτερο βαθμό απεξάρτηση της οικονομικής βιωσιμότητάς της από την οικονομική συγκυρία της εγχώριας αγοράς. Με τον τρόπο αυτό, εξορθολογίζεται ο επιχειρηματικός προγραμματισμός, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα. Επίσης, τυχόν τόνωση των εξαγωγών θα ενισχύσει, έμμεσα, και την εγχώρια παραγωγή στο προηγούμενο στάδιο (επίπεδο κτηνοτροφίας), δοθέντος ότι οι δύο οντότητες παραδοσιακά προμηθεύονται το μεγαλύτερο ποσοστό των αναγκών τους σε γάλα από τους έλληνες παραγωγούς.  Συνέργειες τεχνογνωσίας: η νέα οντότητα θα είναι, επίσης, σε ευνοϊκότερη θέση για την παραγωγή και διάθεση νέων προϊόντων, επ’ ωφελεία του καταναλωτή. Θα πρέπει να αναμένονται, σχετικώς, και ωφέλειες στην διοικητική αποτελεσματικότητα και στην αποτελεσματικότητα της προώθησης των προϊόντων των δύο εταιριών. 17. Τέλος, αναφορικά με τους ισχυρισμούς της γνωστοποιούσας ότι η υπό κρίση συγκέντρωση αποσκοπεί και στη διάσωση της ΜΕΒΓΑΛ και έχει οιονεί εξυγιαντικό χαρακτήρα επισημαίνεται ότι, σε κάθε περίπτωση, η γνωστοποιούσα δεν επικαλείται ότι η υπό εξαγορά ΜΕΒΓΑΛ αποτελεί «προβληματική επιχείρηση»8 και δεν προσκόμισε επαρκή προς τούτο στοιχεία. 18. Από την προκαταρκτική εξέταση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης προέκυψαν, ωστόσο, σοβαρές αμφιβολίες για το συμβατό αυτής με τις συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού σε ορισμένες από τις σχετικές αγορές στις οποίες αφορά. Βάσει της προκαταρκτικής αυτής έρευνας, κοινοποιήθηκε στις συμμετέχουσες επιχειρήσεις η υπ’ αριθ. πρωτ. 6141/28.8.2014 Απόφαση του Προέδρου της Ε.Α. αναφορικά με την κίνηση της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης (B΄ Φάση – εις βάθος διερεύνηση), σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 4 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει. II ΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΣΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ II.1 ΔΕΛΤΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 19. Η εξαγοράζουσα εταιρία ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ είναι θυγατρική της VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ Α.Ε. (εφεξής και VIVARTIA) και δραστηριοποιείται, μεταξύ άλλων, στην παραγωγή και διανομή γαλακτοκομικών προϊόντων και φυσικών χυμών φρούτων. Ορισμένα από τα εμπορικά σήματα της εταιρίας είναι τα: Φρέσκο Γάλα ΔΕΛΤΑ, Μικρές Οικογενειακές Φάρμες, Milko, ΔΕΛΤΑ Advance, Life, Complet, ΔΕΛΤΑ Daily, Bλάχας, 8 Βλ. παρ. 89 των Κατευθυντήριων γραμμών για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων. 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Natural, Vitaline κ.λπ. Η ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ υπάγεται στον αποκλειστικό έλεγχο της VIVARTIA, καθώς η τελευταία ελέγχει το 100% του μετοχικού κεφαλαίου της εξαγοράζουσας. 20. Η VIVARTIA είναι εταιρία χαρτοφυλακίου και δραστηριότητά της είναι οι συμμετοχές σε άλλες εταιρίες και η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών και υπηρεσιών διοίκησης σε θυγατρικές της εταιρίες. Οι κυριότερες δραστηριότητές της εντοπίζονται: (

1. i)στον κλάδο γαλακτοκομικών και ποτών, όπου έχει ως αντικείμενο την παραγωγή και διανομή γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως γάλα και παρεμφερή προϊόντα γιαουρτιού και χυμών φρούτων (μέσω της ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ και θυγατρικών αυτής), (
2. ii)στον κλάδο υπηρεσιών εστίασης και ψυχαγωγίας, όπου έχει ως αντικείμενο την παραγωγή και διάθεση προϊόντων εστίασης, μέσω της λειτουργίας αλυσίδας εστιατορίων, εστιατορίων ταχείας εστίασης, καφέ-ζαχαροπλαστείων και υπηρεσιών μαζικής εστίασης (catering) (π.χ. μέσω των GOODY’S A.E. και EVEREST A.E.) και (iii) στον κλάδο καταψυγμένων τροφίμων, όπου εστιάζει στην παραγωγή και διανομή κατεψυγμένων τροφίμων, όπως λαχανικά και έτοιμες συνταγές γευμάτων (μέσω της ΜΠΑΡΜΠΑ ΣΤΑΘΗΣ Α.Β.Ε.Ε. και θυγατρικών αυτής). 21. Η VIVARTIA υπάγεται στον αποκλειστικό έλεγχο του ομίλου Marfin Investment Group (εφεξής και MIG), ο οποίος ελέγχει το 92,08% του μετοχικού κεφαλαίου της. Ο όμιλος MIG είναι επενδυτική εταιρία συμμετοχών με έδρα την Ελλάδα και δραστηριοποιείται στην Ελλάδα και το εξωτερικό σε κλάδους, όπως, οι μεταφορές και η ναυτιλία (μέσω της ATTICA A.E. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ, της Flight Ambulance International GmbH), η πληροφορική (μέσω της SINGULARLOGIC Α.Ε.), οι μεσιτικές υπηρεσίες (real estate) μέσω της MIG Real Estate ΑΕΕΑΠ και της Robne kuće Beograd d.o.o., η υγεία (μέσω της εταιρίας ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΥΓΕΙΑ Α.Ε., ενώ ελέγχει στην Ελλάδα και τα μαιευτήρια ΜΗΤΕΡΑ και ΛΗΤΩ), ο τουρισμός και η ψυχαγωγία (μέσω των εταιριών Sunce Koncern d.o.o., Hilton Cyprus ANAKON Investments S.A. and Theros International Gaming Inc.). II.2 ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ - ΜΕΒΓΑΛ - ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ 22. Η εταιρία ΜΕΒΓΑΛ δραστηριοποιείται στον κλάδο της παραγωγής και διανομής γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως γάλα και παρεμφερή προϊόντα γιαουρτιού, καθώς και στην αγορά χυμών φρούτων. Ορισμένα από τα εμπορικά σήματα της εταιρίας είναι τα: Φρέσκο Γάλα ΜΕΒΓΑΛ, Αγρόκτημα Βραχιάς, Topino, Αριάνι, Κεφίρ, Ξυνόγαλο, Harmony, Frutomania, κ.λπ. 23. Η ΜΕΒΓΑΛ αποτελεί αποκλειστικό μέτοχο (κατά 100%)των εξής εταιριών:  ΕΒΡΟΓΑΛ ΑΒΕΕ, με αντικείμενο δραστηριότητας την παραγωγή και εμπορία τυροκομικών και γιαουρτιού,  ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΕΠΕ, με αντικείμενο δραστηριότητας την εμπορία ειδών διατροφής,  MEVGAL ENTERPRISES LTD, κυπριακή εταιρία εμπορίας ειδών διατροφής και  MEVGAL USA ING, αμερικανική εταιρία εμπορίας ειδών διατροφής. 24. Επίσης, η ΜΕΒΓΑΛ κατέχει ποσοστό 20% στην εταιρία ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑ ΑΕ9, η οποία δραστηριοποιείται στην παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών, ενώ η θυγατρική της ΜΕΒΓΑΛ MEVGAL ENTERPRISES LTD κατέχει το 100% του μ.κ. της βουλγαρικής εταιρίας MEVGAL BULGARIA EOOD, με αντικείμενο δραστηριότητας 9 Η μετοχική σύνθεση της εταιρίας ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑ ΑΕ, κατά την ημερομηνία της γνωστοποίησης της συγκέντρωσης, είχε ως εξής: […] και ΜΕΒΓΑΛ ΑΕ […]%. 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ την παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών10. 25. Η μετοχική σύνθεση της ΜΕΒΓΑΛ, κατά την ημερομηνία της γνωστοποίησης της συγκέντρωσης, είχε ως εξής: Πίνακας 2: Μετοχική Σύνθεση ΜΕΒΓΑΛ ΜΕΤΟΧΟΙ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑ ΜΕΤΟΧΕΣ ΠΟΣΟΣΤΟ […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Σύνολο Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων Εντύπου Γνωστοποίησης III ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ III.1 ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ III.1.1 Γενικό πλαίσιο 26. «Οριζόντιες συγκεντρώσεις» είναι οι συγκεντρώσεις, στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που αποτελούν πραγματικούς ή δυνητικούς ανταγωνιστές στην ίδια σχετική αγορά. 10 Την 31.3.2014 πουλήθηκαν από τη MEVGAL ENTERPRISES LIMITED όλα τα πάγια της Βουλγάρικης εταιρίας Μevgal Bulgaria eood. 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Δύο είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να εμποδίσουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης11: α) καταργώντας σημαντικές ανταγωνιστικές πιέσεις σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες ως εκ τούτου θα έχουν αυξημένη ισχύ στην αγορά, χωρίς να καταφύγουν σε συντονισμό της συμπεριφοράς τους (επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς), β) μεταβάλλοντας τη φύση του ανταγωνισμού ούτως ώστε επιχειρήσεις που προηγουμένως δεν συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους, να είναι πλέον πολύ πιθανότερο να τη συντονίζουν και να αυξάνουν τις τιμές ή με άλλο τρόπο να βλάπτουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Μια συγκέντρωση μπορεί επίσης να καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο, σταθερότερο ή αποτελεσματικότερο για τις επιχειρήσεις που συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους και πριν από τη συγκέντρωση (επιπτώσεις συντονισμένης συμπεριφοράς)12. 27. Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων, η Ε.Α. λαμβάνει υπόψη της σωρεία παραγόντων οι οποίοι σχηματικά εκτίθενται κατωτέρω. Οι εν λόγω παράγοντες δεν αποτελούν έναν «κατάλογο» που εφαρμόζεται μηχανικά σε κάθε περίπτωση. Η ανάλυση κάθε συγκεκριμένης υπόθεσης από πλευράς ανταγωνισμού βασίζεται σε μία γενική αξιολόγηση των προβλεπόμενων επιπτώσεων της συγκέντρωσης λαμβάνοντας υπόψη τους όποιους από τους κατωτέρω εκάστοτε σχετικούς παράγοντες και συνθήκες, καθώς τούτοι δεν είναι πάντοτε στο σύνολό τους κρίσιμοι για την εξέταση κάθε συγκέντρωσης. Ως εκ τούτου είναι πιθανό να μην χρειαστεί να αναλυθούν εξίσου λεπτομερώς όλα τα δεδομένα μίας υπόθεσης13. III.1.2 Επιπτώσεις μη Συντονισμένης Συμπεριφοράς 28. Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων, η Ε.Α. λαμβάνει υπόψη της τους ακόλουθους κυρίως παράγοντες:
3. i)Υψηλά μερίδια αγοράς: Τα μερίδια αγοράς και τα επίπεδα συγκέντρωσης αποτελούν χρήσιμες πρώτες ενδείξεις για τη διάρθρωση της αγοράς και τη σπουδαιότητα τόσο των συμμετεχόντων μερών όσο και των ανταγωνιστών τους από πλευράς ανταγωνισμού14. Αν και απλώς πρώτες ενδείξεις για την ισχύ στην αγορά και την αύξησή της, είναι κατά κανόνα σημαντικοί παράγοντες κατά την αξιολόγηση15. Στο πλαίσιο αυτό όσο μεγαλύτερο είναι το άθροισμα των μεριδίων αγοράς των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων, τόσο πιθανότερο είναι η συγκέντρωση να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της ισχύος στην αγορά. Έτσι, έχει γίνει δεκτό ότι πολύ μεγάλα μερίδια αγοράς (άνω του 50%) μπορούν από μόνα τους να μαρτυρούν την ύπαρξη δεσπόζουσας 11 Πέραν της συμβολής στη δημιουργία ή ενίσχυση ατομικής δεσπόζουσας θέσης, μια συγκέντρωση δύναται να περιορίσει σημαντικά τον ανταγωνισμό, εφόσον λαμβάνει χώρα σε μία ολιγοπωλιακή αγορά και οδηγεί στην κατάργηση σημαντικών ανταγωνιστικών πιέσεων που ασκούσαν προηγουμένως μεταξύ τους τα μέρη, σε συνδυασμό με τη μείωση της ανταγωνιστικής πίεσης επί των υπολοίπων ανταγωνιστών. Στην περίπτωση αυτή, ακόμα και αν υπάρχει ελάχιστη πιθανότητα συντονισμού μεταξύ των μελών του ολιγοπωλίου, η εξάλειψη ενός σημαντικού παράγοντα ανταγωνισμού συνιστά επίπτωση μη συντονισμένης συμπεριφοράς. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων, όπ.π. σημείο 25. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ. Μ.3512 VNU / WPP / JV, σκ. 17 επ., και M.3916 T-Mobile Austria/Tele.ring, σκ. 40 επ. 12 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 25. 13 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 13. 14 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ.14. 15 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 27. 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ θέσης στη σχετική αγορά16,17 δίχως ωστόσο να αποκλείεται η έγκρισή τους, εφόσον συντρέχουν συγκεκριμένοι, ειδικά τεκμηριωμένοι λόγοι18. Μία συγκέντρωση, στην οποία συμμετέχει μία επιχείρηση με μερίδιο αγοράς που θα παραμείνει κάτω του 50% μετά την πραγματοποίησή της, δύναται να δημιουργεί προβλήματα ανταγωνισμού λαμβανομένων υπόψη και των λοιπών παραγόντων που αναλύονται κατωτέρω 19. Έτσι, συγκεντρώσεις που οδηγούν σε μερίδια αγοράς μεταξύ 25-40% δεν προκαλούν κατά κανόνα προβλήματα μη συντονισμένων αποτελεσμάτων ιδίως εφόσον υφίστανται στις σχετικές αγορές άλλοι ισχυροί ανταγωνιστές, καθώς και άλλοι μικρότεροι ανταγωνιστές20. Ωστόσο, εφόσον η απόσταση των μεριδίων αγοράς μεταξύ της νέας οντότητας και των επόμενων ανταγωνιστών προσεγγίζει περίπου το 20% απαιτείται να εξετασθούν αναλυτικότερα και οι λοιπές συνθήκες της αγοράς21. Τέλος, συγκεντρώσεις που οδηγούν σε μερίδια αγοράς κάτω του 25% δεν είναι πιθανόν να εμποδίσουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό22. Πέραν του ύψους του μεριδίου αγοράς της νέας οντότητας κατά τα ανωτέρω, συνεκτιμάται και η δυνατότητα των εναπομεινάντων ανταγωνιστών να ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση στη νέα οντότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η σχέση μεταξύ των μεριδίων αγοράς των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και των ανταγωνιστών τους (και ιδιαίτερα αυτών που κατέχουν την επόμενη θέση από απόψεως μεγέθους), αποτελεί κριτήριο αξιολόγησης της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης23. Όπως προαναφέρθηκε, στις περιπτώσεις που η απόσταση μεταξύ της πρώτης επιχείρησης και της δεύτερης ή/και της τρίτης υπερβαίνει το 20%, τότε είναι περισσότερο πιθανή η ανεύρεση προβλημάτων ανταγωνισμού μετά τη συγκέντρωση, ακόμη και αν το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας δεν υπερβαίνει το 50%24. Παράγοντες που δεικνύουν δυνατότητες άσκησης ανταγωνιστικής πίεσης είναι η αύξηση των μεριδίων αγοράς των ανταγωνιστών κατά τα τελευταία έτη, οι δυνατότητες αύξησης της παραγωγικής ικανότητας εκ μέρους αντιπάλων επιχειρήσεων, η μη ύπαρξη σημαντικών εμποδίων εισόδου, ο βαθμός ανάπτυξης της αγοράς τα τελευταία χρόνια (εκτός αν η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας έχει ιδιαίτερο κόστος) 25. Επιπροσθέτως, η ύπαρξη δεσμών μεταξύ της νέας οντότητας και των ανταγωνιστών δύναται να αποθαρρύνει τους τελευταίους από την άσκηση τέτοιας πίεσης. Τέτοιοι δεσμοί έχει 16 Βλ. απόφαση ΓενΔικ T-210/01, General Electric κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρ. 570-574, καθώς και αποφάσεις ΕΕπ Μ.3732 Procter & Gamble/Gilette, σκ.19-20, 22-24, Μ.774 St Gobain/Wacker/NOM, σκ. 223, Μ.3197 CANDOVER/CINVEN/BERTELSMANN-SPRINGER, M.4494 EVRAZ/HIGHVELD, σκ. 91-93, Μ.2861 Siemens/Dragerwerk/JV, σκ.86. Βλ. και E.A. 434/V/2009, σκ. 28. 17 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 17. 18 Βλ. αποφάσεις ΕΕπ Μ.3090 VOLKSWAGEN/OFFSET/CRESCENT/LEASEPLAN/JV, σκ. 21-25, Μ.3544 BAYER HEALTHCARE/ROCHE, σκ.41-45, Μ.2568 Haniel/Ytong, σκ.100-106. 19 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 17. Βλ. και αποφάσεις ΕΕπ Μ.214 Du Pont κατά ICI, σκ.32-47, Μ.3149 PROCTER & GAMBLE/WELLA, σκ.50-51, Μ.2033 Metso/Svedala, σκ.189-224, Μ.2337 NESTLE/RALSTON PURINA, σκ.41-47, Μ.2609 HP/COMPAQ, σκ.36, 40-47, Μ.2223 Getronics/Hagemeyer/JV, σκ.21-31. 20 Βλ. ενδεικτικά Μ.3267 CRH/CEMENTBOUW, παρ.21-22, Μ.2621, SEB/Moulinex. παρ.130, παρ.132-133 και παρ.148-149. 21 Βλ. ενδεικτικά Μ.3191 Philip Morris/Papastratos, παρ.17-19, Μ.2544, MASTERFOODS/ROYAL CHAIN, παρ.75. 22 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 18. Βλ. επίσης ενδεικτικά Μ.1882 Pirelli/BICC, παρ.57-58. 23 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2187 CVC/Lenzing, σκ.137 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). 24 Βλ. αναλυτικά N. Levy, European Merger Control Law, chapter 5, The Control of Concentrations between Undertakings, Rel. 18-11/2008, σελ. 5-264, υποσ.149-151 (σχετική νομολογία). 25 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.3287, σκ. 34, Μ.3146 Smith & Nephew/Centerpulse, σκ.20-21, καθώς και Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 33-34. 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ θεωρηθεί ότι είναι οι ελέγχουσες συμμετοχές σε κοινές επιχειρήσεις26, οι μειοψηφικές μετοχικές και μη ελέγχουσες συμμετοχές σε ανταγωνιστή27, καθώς και τυχόν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών (π.χ. διανομής, παραγωγής)28.
4. ii)Επίπεδα συγκέντρωσης (δείκτης ΗΗΙ): Είναι ελάχιστα πιθανό να εντοπισθούν οριζόντια προβλήματα ανταγωνισμού σε αγορές, όπου ο δείκτης ΗΗΙ μετά τη συγκέντρωση δεν θα ξεπερνά το 1000 ή που κυμαίνεται μεταξύ 1000-2000 με μεταβολή (Δ) κάτω από 250 ή που ξεπερνά το 2000, αλλά η μεταβολή (Δ) κυμαίνεται κάτω από το 150 εκτός ειδικών περιστάσεων29,30. iii) Διαφοροποίηση προϊόντων και βαθμός υποκατάστασης: Όταν υφίσταται υψηλός βαθμός υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και των ανταγωνιστών τους, οι πιθανότητες παρακώλυσης του ανταγωνισμού αυξάνονται31.
5. iv)Εναλλακτικές επιλογές εφοδιασμού: Η δυσκολία των πελατών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων να ανεύρουν εναλλακτικούς προμηθευτές, είτε διότι αυτοί είναι ελάχιστοι, είτε διότι αντιμετωπίζουν σημαντικά έξοδα προσαρμογής επιτείνει τις πιθανότητες παρακώλυσης του ανταγωνισμού32.
6. v)Δυνατότητα αποκλεισμού ανταγωνιστών: Η προκύπτουσα από τη συγκέντρωση επιχείρηση δύναται να δυσχεράνει την επέκταση μικρότερων εταιριών στη σχετική αγορά ή να περιορίσει την ικανότητα των αντιπάλων επιχειρήσεων να την ανταγωνιστούν (εφόσον π.χ. μπορεί να ελέγχει ή να επηρεάζει σε τέτοιο βαθμό τις δυνατότητες διανομής33), ώστε να είναι περισσότερο δαπανηρή η επέκταση δραστηριοτήτων ή η είσοδος αντιπάλων επιχειρήσεων. Επίσης, αν αυτή η επιχείρηση ελέγχει μορφές πνευματικής ή βιομηχανικής ιδιοκτησίας (π.χ. σήματα) μπορεί να δυσχεράνει την επέκταση ή την είσοδο των αντιπάλων της ιδίως εάν κατέχει χαρτοφυλάκιο ηγετικών στην αγορά προϊόντων34. Περαιτέρω, έχει γίνει δεκτό ότι η σύναψη συμβάσεων αποκλειστικότητας ιδίως με σημαντικούς πελάτες συμβάλλει στη δημιουργία ατομικής δεσπόζουσας θέσης στην σχετική αγορά35.
7. vi)Aντισταθμιστική ισχύς αγοραστών: Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς πρέπει να νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή 26 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.1383 Εxxon/Mobil, σκ.452. Βλ. αποφάσεις Ε.Επ. Μ.1980 VOLVO/RENAULT, σκ.31,45, Μ.2876 Newcorp/Telepiu, σκ. 285-308. 28 Βλ. αποφάσεις Ε.Επ. Μ.2972 DSM/Roche Vitamins, παρ.51-68, Μ.2690 SOLVAY/MONTEDISONAUSIMONT, παρ.86, Μ.1313 Danish Crown/Vestjyske Slagterier, παρ.110, 133-134. 29 Βλ. απόφαση Ε.Επ. Μ.4314 Johnson & Johnson/Pfizer, παρ. 73. 30 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 19-20. 31 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 28-29. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.3191, όπ.π., σκ.20, 26, Μ.2817 BARILLA/BPL/KAMPS, σκ. 34-39, Μ.3287 AGCO/VALTRA, σκ.31-34. 32 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 31. 33 Βλ. αποφάσεις ΕΕπ Μ.1630, Air Liquide/BOC, Μ.1221, Rewe/Meinl., Μ.2033 Metso/Svedala, Μ.1712 Generali/INA, σκ. 53, Μ.2978 Lagardere/Natexis/VUP, σκ. 448-535, Μ.2139 Bombardier/ADtranz, σκ. 79-82. 34 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 36 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). Βλ. επίσης απόφαση ΓενΔικ Τ-114/02, Babyliss κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρ. 343363, 389-400, καθώς και αποφάσεις ΕΕπ Μ.2033, όπ.π., σκ.132-133, Μ.330 McCormick, Μ.2291 VNU/ACNielsen, σκ.34-39, Μ.2544, όπ.π., σκ.41,43,46-48, 53-55. 35 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.877 Boeing/McDonnell Douglas, ιδίως σκ.43-46. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.986, Agfa-Gevaert/Du Pont, ιδίως σκ.67-68, Μ.1313, Danish Crown/Vestjyske Slagterier, σκ.125. 27 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ και της ικανότητας του πελάτη να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές36. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφάσιζε να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους παράδοσης. Συνήθως η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει μεγάλους και πολυσύνθετους πελάτες37 παρά μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο38. Δεν αρκεί η ύπαρξη αγοραστικής ισχύος πριν τη συγκέντρωση, αλλά πρέπει να υπάρχει και μετά την πραγματοποίησή της, καθώς η συγκέντρωση δύο προμηθευτών μπορεί να καταργεί μία αξιόπιστη πηγή εφοδιασμού39. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικό να ερευνάται και το κίνητρο των αγοραστών να κάνουν χρήση της τυχόν αγοραστικής ισχύος40. Επιπλέον, τυχόν πολιτική των πελατών να προμηθεύονται προϊόντα από πολλαπλές πηγές (multi-sourcing strategy) συμβάλλει στον περιορισμό της ισχύος του προμηθευτή41. vii) Δυνητικός ανταγωνισμός - Εμπόδια εισόδου: Όταν η είσοδος σε μία αγορά είναι πιθανή, έγκαιρη και επαρκής, τότε είναι δυνατόν να ματαιώσει ή να αποτρέψει τις αντιανταγωνιστικές επιπτώσεις μίας συγκέντρωσης42. Η είσοδος είναι πιθανή, εάν είναι επικερδής. Για την αξιολόγηση αυτή λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις που θα έχει στις τιμές η αύξηση του όγκου παραγωγής ως αποτέλεσμα της εισόδου του νέου παίκτη και οι πιθανές αντιδράσεις των ήδη δραστηριοποιούμενων στην αγορά επιχειρήσεων. Η είσοδος ενδέχεται να είναι δυσκολότερη αν οι ήδη δραστηριοποιούμενες επιχειρήσεις προστατεύουν τα μερίδια αγοράς τους προσφέροντας μακροχρόνιες συμβάσεις ή επιλεκτικές μειώσεις τιμών στους πελάτες που προσπαθεί να προσελκύσει ο νεοεισερχόμενος. Οι πιθανότητες εισόδου μειώνονται, επίσης, εάν το κόστος αποτυχίας είναι μεγάλο. Παραδείγματα επιχειρήσεων που εισήλθαν και εξήλθαν από το κλάδο κατά το παρελθόν μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος των εμποδίων εισόδου. Τα εμπόδια εισόδου μπορεί να λάβουν τις ακόλουθες μορφές: νομικά πλεονεκτήματα που περιορίζουν τον αριθμό επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά λόγω π.χ. περιορισμού αριθμού αδειών εκμετάλλευσης, τεχνικά πλεονεκτήματα ήδη δραστηριοποιούμενων επιχειρήσεων, όπως π.χ. πρόσβαση σε βασικές διευκολύνσεις με προνομιακούς όρους ή η πρόσβαση σε βασικές τεχνολογίες, η ύπαρξη πείρας ή φήμης που είναι δύσκολο να αποκτηθεί από μία νεοεισερχόμενη επιχείρηση, η προσήλωση στο σήμα, οι στενές σχέσεις προμηθευτών-πελατών, η σημασία της προώθησης των σχετικών προϊόντων μέσω διαφήμισης, το υψηλό κόστος μεταστροφής σε έναν άλλο προμηθευτή. Περαιτέρω, το εάν θα είναι επικερδής η είσοδος σε μία αγορά εξαρτάται και από το εάν η αγορά είναι υπό ανάπτυξη ή εάν είναι κορεσμένη ή αναμένεται να συρρικνωθεί43,44. Η είσοδος είναι έγκαιρη εάν γίνει εντός δύο ετών πάντοτε, όμως, εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της αγοράς. Επίσης, πρέπει να είναι επαρκής, ώστε να θεωρηθεί υπολογίσιμη45. 36 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2533, σκ. 128-132. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.3732, σκ. 24 και Μ.774, όπ.π., σκ. 228-229. 37 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΕΕπ Μ.1684 Carrefour/Promodes, σκ.25-28. 38 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΕΕπ Μ.2139 Bombardier/ADtranz, σκ.67. 39 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 65, 67. 40 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.1412 Hutchison/RCPM/ECT, σκ.129-130. 41 Βλ. αποφάσεις ΕΕπ Μ.3227 Paperlinx/Buhrmann Paper Merchanting Division, σκ.18-19, Μ.477 MercedesBenz/Kassbohrer, σκ.63,86. 42 Βλ. π.χ. απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, σκ. 262, 266-268. Βλ. επίσης απόφαση ΕΕπ Μ.3732, παρ. 26-27. 43 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.774, σημείο 232. 44 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 69-71. 45 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 74-75. 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ III.1.3 ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΝΩΠΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ III.1.3.1 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 29. Ο κλάδος των γαλακτοκομικών προϊόντων κατέχει σημαντική θέση στον ευρύτερο κλάδο των τροφίμων και περιλαμβάνει αρκετές αγορές τροφίμων, οι οποίες αντιστοιχούν σε μία μεγάλη ποικιλία τελικών προϊόντων με κύρια συστατική βάση το νωπό γάλα. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα κατατάσσονται στα βασικότερα είδη διατροφής για τους καταναλωτές και ως εκ τούτου παρουσιάζουν σχετικά χαμηλή ελαστικότητα ως προς την τιμή και το διαθέσιμο εισόδημά τους. Οι επιλογές των καταναλωτών μεταξύ των εμπορικών σημάτων που διατίθενται στην αγορά επηρεάζονται κυρίως από την τιμή (ειδικά την τρέχουσα περίοδο), από την ύπαρξη ανταγωνιστικών/υποκατάστατων προϊόντων, καθώς και από άλλους παράγοντες, όπως η γεύση, η ποιότητα, η διάρκεια χρήσης των προϊόντων κ.λπ46. 30. Οι διατάξεις τόσο του Κώδικα Τροφίμων και Ποτών όσο και του π.δ. 113/9.6.199947, όπως τροποποιήθηκε με το ν. 4254/201448, ορίζουν ρητά, μεταξύ άλλων, τις κατηγορίες των γαλακτοκομικών προϊόντων και τις επιτρεπτές συνθήκες παραγωγής, συντήρησης, συσκευασίας και μεταφοράς αυτών. Σύμφωνα λοιπόν με τον Κώδικα Τροφίμων και Ποτών49, «νωπό γάλα νοείται το γάλα που εκκρίνεται από τους μαστικούς αδένες μιας ή περισσοτέρων αγελάδων, προβατινών, αιγών ή βουβαλίδων, το οποίο δεν έχει θερμανθεί πέραν των 40 οC, ούτε έχει υποβληθεί σε επεξεργασία με ισοδύναμο αποτέλεσμα». Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει το γάλα που «διατίθεται στην κατανάλωση χωρίς καμιά άλλη επεξεργασία, εκτός από τη διήθηση και την ψύξη καθώς και την oμoιoγενoπoίηση», κάτω από συγκεκριμένες προδιαγραφές υγιεινής και χημικής σύστασης. Επίσης, σύμφωνα με τον Κώδικα Τροφίμων και Ποτών, με τον όρο «γάλα» απλά, χωρίς να συνοδεύεται αυτό από κάποιο επίθετο, νοείται αποκλειστικά και μόνο το γάλα το οποίο προέρχεται από αγελάδα, είναι νωπό, πλήρες, δεν έχει υποστεί αφυδάτωση ή συμπύκνωση και δεν περιέχει άλλες ύλες που έχουν προστεθεί από έξω. Όλοι οι άλλοι τύποι γάλακτος, εφόσον δεν προέρχονται από αγελάδα, πρέπει να χαρακτηρίζονται με έναν από τους όρους «κατσίκας», «προβάτου», «βουβάλου» ή «ανάμικτο προβάτου κατσίκας». 31. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζονται τα συστατικά που αποτελούν το νωπό γάλα, όπως λίπος, πρωτεΐνες, λακτόζη και μέταλλα, για την παραγωγή διάφορων τελικών προϊόντων. Διάγραμμα 1: Χρήση νωπού γάλακτος για παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων 46 Βλ. σχετικά και κλαδική μελέτη της ICAP με θέμα «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Ιούλιος 2013. «Τροποποίηση των διατάξεων του από 2/16.5.1959 β.δ/τος “περί κτηνιατρικού υγειονομικού ελέγχου του γάλακτος”» (ΦΕΚ 115 Α'/9.6.1999). 48 Βλ. συγκεκριμένα ν. 4254/2014 «Μέτρα στήριξης και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στο πλαίσιο εφαρμογής του ν. 4046/2012 και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 85/7.4.2014), υποπερ. 2α της υποπαρ. ΣΤ8 της παρ. ΣΤ του πρώτου άρθρου με θέμα «Άρση εμποδίων στον ανταγωνισμό στον κλάδο της επεξεργασίας τροφίμων Ρυθμίσεις γαλακτοκομικών προϊόντων». 49 Υ.Α. 1100/1987, άρθρο 80. 47 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πηγή: ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ 32. Η συνολική παραγωγή του αγελαδινού γάλακτος50 ανά χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθορίζεται από το έτος 1984 βάσει του συστήματος εθνικών ποσοστώσεων, με σκοπό την υιοθέτηση κανόνων που θα συνδέουν την Κοινοτική παραγωγή γάλακτος με τις ανάγκες της αγοράς. Έτσι, σε κάθε κράτος-μέλος αντιστοιχεί μία συνολική εγγυημένη ποσότητα (για μία περιεκτικότητα αναφοράς του γάλακτος σε λιπαρές ουσίες), η οποία αποτελεί την ανώτατη ποσότητα αγελαδινού γάλακτος που μπορεί να παραδοθεί από τους παραγωγούς, συνολικά σε γαλακτοκομεία και άλλες μονάδες παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων (εμπορεύσιμο γάλα), καθώς και τις ποσότητες γάλακτος που δύναται να πουλήσει ο παραγωγός απευθείας στην κατανάλωση. 33. Βάσει του συστήματος ποσοστώσεων προστατεύεται η τιμή του γάλακτος σε επίπεδο παραγωγού, καθώς οι συνολικές ποσότητες αγελαδινού γάλακτος που παραδίδονται στους αγοραστές σε κάθε κράτος-μέλος είναι εντός συγκεκριμένων ορίων51. Η ανώτατη ποσότητα μπορεί να μεταφερθεί από παραγωγό σε παραγωγό ενός κράτους μέλους (αλλά όχι μεταξύ διαφορετικών κρατών μελών). Σύμφωνα με τον κοινοτικό κανονισμό (ΕΚ) 72/2009 του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε., οι εθνικές ποσοστώσεις παραγωγής αγελαδινού γάλακτος όλων των κρατών-μελών της Κοινότητας, αυξάνονται από την γαλακτοκομική περίοδο 2009-2010 (1 Απριλίου - 31 Μαρτίου) κατά 1% το χρόνο μέχρι και την γαλακτοκομική περίοδο 2013-2014. Στη συνέχεια παραμένουν σταθερές και 50 Το οποίο αποτελεί τη βάση των περισσότερων γαλακτοκομικών προϊόντων και της συντριπτικής πλειοψηφίας των προϊόντων λευκού γάλακτος. 51 Εντούτοις, η ανώτατη ποσότητα μπορεί να μεταφερθεί από παραγωγό σε παραγωγό ενός κράτους-μέλους (αλλά όχι μεταξύ διαφορετικών κρατών-μελών). 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τον Απρίλιο του 2015 το καθεστώς των ποσοστώσεων θα καταργηθεί. Για την Ελλάδα καθορίστηκε σε 845.292 τόνους, με προσδιοριστέα αύξηση 1% ανά έτος έως και το 2015. 34. Η τιμή αγοράς του γάλακτος από τις γαλακτοβιομηχανίες διαμορφώνεται βάσει κυρίως των εξής κριτηρίων: ποιότητα (χημική σύνθεση γάλακτος, μικροβιακή κατάσταση, αντιβιοτικά), ποσότητα, μέγεθος κτηνοτροφικής μονάδας, προοπτικές ανάπτυξης της μονάδας και εποχικότητα, αλλά και την τιμή εισαγωγής γάλακτος από την Ε.Ε. Η τιμή αγοράς αυξομειώνεται στην περίπτωση που μεταβληθούν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του εισκομιζόμενου γάλακτος. 35. Αναφορικά δε με τη μέση τιμή παραγωγού, η ποσοστιαία μηνιαία μεταβολή της το 2012 έναντι του 2011 κατέγραψε, κατά κανόνα, φθίνοντα ρυθμό αύξησης, με στροφή σε μείωση από τον Σεπτέμβριο του 2012 και μετά. Πίνακας 3: Μέση Τιμή παραγωγού αγελαδινού γάλακτος ανά μήνα (€/κιλό) 2010 ΙΑΝ ΦΕΒ ΜΑΡ ΑΠΡ ΜΑΪ ΙΟΥΝ ΙΟΥΛ ΑΥΓ ΣΕΠ ΟΚΤ ΝΟΕ […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] ΔΕΚ Πηγή: ΕΛΟΓΑΚ yoy Δ% […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 2011 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] yoy Δ% […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] yoy Δ% 2012 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] yoy Δ% 2013 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 36. Το νωπό γάλα παράγεται σε κτηνοτροφικές μονάδες και συλλέγεται από μονάδες μεταποίησης ή/και εμπορίας, μονάδες τυποποίησης - συσκευασίας γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και από παραγωγούς - κτηνοτρόφους που μεταποιούν το γάλα της κτηνοτροφικής τους εκμετάλλευσης. Οι πηγές προμήθειας νωπού γάλακτος είναι: απευθείας από παραγωγούς, από ενώσεις ή/και συλλόγους παραγωγών, από συνεταιρισμούς και από ιδιόκτητες φάρμες, από εισαγωγές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να πραγματοποιηθούν και αγοραπωλησίες μεταξύ των γαλακτοβιομηχανιών. 37. Στην αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες επιχειρήσεις ως αγοραστές. Καμία από τις δύο συμμετέχουσες δε διαθέτει ιδιόκτητες φάρμες. Ο κύριος όγκος των αγορών νωπού γάλακτος το 2013 πραγματοποιήθηκε απευθείας από παραγωγούς και για τις δύο συμμετέχουσες επιχειρήσεις (ΔΕΛΤΑ: [8595]%, ΜΕΒΓΑΛ: [75-85]%), όπως παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα. Πίνακας 4: Αγορές σε νωπό γάλα (σε τόνους) των συμμετεχουσών εταιριών για το 2013 ΔΕΛΤΑ % Συνολική ποσότητα συλλ. γάλακτος: […] [95-100]% - Ιδιόκτητες Φάρμες […] […] - Ενώσεις / Σύλλογοι […] […] - Απευθείας από παραγωγούς […] 15 [85-95]% ΜΕΒΓΑΛ […] […] % [95-100]% [85-95]% ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΔΕΛΤΑ % ΜΕΒΓΑΛ - Εισαγωγές […] [5-10]% - Άλλο, π.χ. άλλη εταιρία του κλάδου […] [5-10]% % […] […] [15-25]% Πηγή: ΔΕΛΤΑ και ΜΕΒΓΑΛ 38. Σύμφωνα με στοιχεία του Ελληνικού Γεωργικού Οργανισμού - Δήμητρα (εφεξής ΕΛΟΓΑΚ), τόσο ο συνολικός αριθμός παραγωγών αγελαδινού γάλακτος στην Ελλάδα, όσο και η συνολική παραγωγή αγελαδινού γάλακτος, κατέγραψαν πτωτική πορεία στην τριετία 2011-2013. Πίνακας 5: Εξέλιξη αριθμού παραγωγών και παραγωγής αγελαδινού γάλακτος, 20112013 (σε γαλακτοκομικές περιόδους ) 2010-2011 2011-2012 2012-2013 […] […] […] Παραγωγή σε τόνους […] […] […] Πηγή: ΕΛΟΓΑΚ 39. Το νωπό γάλα είναι ομογενοποιημένο προϊόν52, για το οποίο δεν υπάρχουν υποκατάστατα (τουλάχιστον για τις περισσότερες χρήσεις του). Το μεγαλύτερο ποσοστό της χρήσης του γάλακτος ως πρώτη ύλη αφορά στην κατηγορία του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος ανερχόμενο το πρώτο τρίμηνο του 2013 στο [45-55]%. Ακολουθεί το γάλα υψηλής παστερίωσης με ποσοστό [15-25]% περίπου και τα γιαούρτια και τα τυριά με ποσοστό της τάξης του [10-15]% περίπου. Πίνακας 6: Κατανομή της χρήσης νωπού γάλακτος, 2011-2013 (1ο τετράμηνο) Αριθμός παραγωγών Συμμετοχή κατά χρήση: 2011 2012 2013 (1ο τετράμηνο) Παστεριωμένο (φρέσκο) Υψηλής Παστερίωσης (HP ή Υ.Π.) Συμπυκνωμένο Γιαούρτια και οξυνισθέντα γάλατα [45-55]% [15-25]% [0-5]% [5-10]% [45-55]% [15-25]% [0-5]% [5-10]% [45-55]% [15-25]% [0-5]% [10-15]% Τυριά Λοιπά προϊόντα [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [10-15]% [5-10]% Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων ΕΛΟΓΑΚ53 40. Η συλλογή του γάλακτος διενεργείται σε καθημερινή βάση από τις ατομικές δεξαμενές ψύξης του γάλακτος (παγολεκάνες) των παραγωγών54. Λαμβάνεται δείγμα γάλακτος από την παγολεκάνη του κάθε παραγωγού ξεχωριστά, πριν τοποθετηθεί το γάλα στα ισόθερμα βυτία της κάθε εταιρίας, όπου και ζυγίζεται. Στη συνέχεια, το γάλα μεταφέρεται στο εργοστάσιο, όπου υπόκειται σε εργαστηριακούς ελέγχους και υποβάλλεται στις απαραίτητες διεργασίες (όπως παστερίωση και ομογενοποίηση για να απαλλαχθεί από τους παθογόνους οργανισμούς), προκειμένου να παραχθεί το τελικό προϊόν διατηρώντας τα θρεπτικά συστατικά του αναλλοίωτα55. 41. Η ΔΕΛΤΑ διαθέτει […]βυτία συλλογής γάλακτος. Επίσης, […]. Αντίστοιχα, η ΜΕΒΓΑΛ διαθέτει […] βυτία, εκ των οποίων τα […] είναι […], τα […] είναι […] και τα υπόλοιπα […] ανήκουν σε […]. 42. Η μέγιστη απόσταση μεταφοράς του νωπού γάλακτος συνδέεται άμεσα με την «καλή ποιότητά» του, καθώς και τις συνθήκες μεταφοράς του. Ο Κανονισμός Ε.Κ. 853/2004 για 52 Με εξαίρεση τη διάκριση μεταξύ γάλακτος και οργανικού (βιολογικού) γάλακτος. Ο ΕΛΟΓΑΚ προσκόμισε στοιχεία για την χρήση του αγελαδινού γάλακτος ελληνικής παραγωγής για τα έτη 2011, 2012 και το πρώτο τετράμηνο του 2013. 54 Οι οποίες συνήθως τους παραχωρούνται με χρησιδάνειο από την εκάστοτε εταιρία. 55 Σύμφωνα με τη ΔΕΛΤΑ, στην περίπτωση που μεσολαβεί σταθμός συλλογής, το γάλα ελέγχεται εκεί, ψύχεται, διυλίζεται και αποθηκεύεται προσωρινά, μέχρι την αποστολή του στα εργοστάσια. 53 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τον καθορισμό ειδικών κανόνων υγιεινής για τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης (L 139/04 και L 226/04) θέτει τα μέγιστα όρια συνολικού αριθμού βακτηρίων και σωματικών κυττάρων, για γάλα καλής ποιότητας και ασφάλειας/υγιεινής. Τα επιτρεπόμενα αυτά όρια μικροβιακού φορτίου και λοιπών στοιχείων διαφέρουν ανάλογα με το είδος του ζώου από το οποίο παράγεται το γάλα. Ειδικότερα, για την παραγωγή υγιεινών προϊόντων γάλακτος προβλέπεται ότι:  Το γάλα πρέπει να ψύχεται (<=4-5οC) μέχρι να χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή γαλακτοκομικών προϊόντων, εκτός και εάν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί αμέσως μετά την άμελξη ή μέσα σε 4 ώρες από τη στιγμή της παραλαβής του. Η ψύξη του γάλακτος γίνεται είτε στο στάβλο, είτε στο σταθμό συγκέντρωσης και ψύξης που βρίσκεται στον οικισμό ή σε κάποιο κεντρικό σημείο της περιοχής (σε θερμοκρασία περιβάλλοντος το γάλα αλλοιώνεται εντός 3-4 ωρών). Το γάλα το οποίο έχει ψυχθεί πρέπει να μεταφέρεται στο εργοστάσιο μέσα σε γαλακτοδοχεία ή με βυτία ή με φορτηγά-ψυγεία, τα οποία έχουν μόνωση, ώστε να διατηρείται η ψύξη. Αυτό προϋποθέτει ότι η απόσταση που θα διανύσει το γάλα κατά τη μεταφορά του είναι τέτοια, ώστε αυτό να παραδοθεί πριν φτάσει την κρίσιμη θερμοκρασία για την ανάπτυξη των μικροοργανισμών των 13οC. Ο τρόπος αυτός συλλογής και μεταφοράς του γάλακτος υπό συνεχή ψύξη στη γαλακτοκομική μονάδα δίνει τη δυνατότητα μείωσης του κόστους παραλαβής και μεταφοράς του γάλακτος και αυξάνει την ακτίνα της περιοχής συλλογής του χωρίς σοβαρή ποιοτική υποβάθμισή του.  Η παστερίωση πρέπει να γίνεται σωστά και να καλύπτει τις απαιτήσεις του Κανονισμού 852/200456 για την υγιεινή των τροφίμων.  Ο αριθμός μικροβίων για το αγελαδινό γάλα (που προσδιορίζονται σε θερμοκρασία επώασης 30οC) δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 100.000/ml.  Εφόσον το νωπό γάλα ξεπεράσει σε περιεκτικότητα καθορισμένο αριθμό μικροοργανισμών (100.000) δεν θεωρείται πλέον κατάλληλο για χρήση στην παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων για τον άνθρωπο. Κατά το χρόνο που μεσολαβεί από την άμελξη μέχρι και την μεταποίηση του νωπού γάλακτος, το μικροβιακό του φορτίο αυξάνεται. 43. Οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις διαθέτουν και σταθμούς συγκέντρωσης γάλακτος σε περιοχές κοντά στις κτηνοτροφικές μονάδες για τη γρηγορότερη και ασφαλέστερη εισκόμιση του γάλακτος. Η ΔΕΛΤΑ διαθέτει τέσσερεις

(4)σταθμούς συλλογής γάλακτος και τέσσερα

(4)εργοστάσια57, στους οποίους σταθμούς συγκεντρώνεται το γάλα από διάφορους νομούς της χώρας

1. Η μέση χιλιομετρική απόσταση από τους παραγωγούς στα κέντρα συλλογής, σύμφωνα με τα προσκομισθέντα στοιχεία, είναι περίπου […], ενώ από τους παραγωγούς στα εργοστάσια η μέγιστη διανυόμενη απόσταση ανέρχεται περί τα […] (με χαρακτηριστικό παράδειγμα την απευθείας μεταφορά ποσοτήτων νωπού γάλακτος από τις περιοχές του νομού Ξάνθης στο εργοστάσιο της ΔΕΛΤΑ στον Ταύρο).
2. Αντίστοιχα, οι μονάδες συλλογής γάλακτος για τη ΜΕΒΓΑΛ βρίσκονται στο εργοστάσιο της εταιρίας στα Κουφάλια Θεσσαλονίκης […]. Το γάλα όλων των κατηγοριών (αγελαδινό, πρόβειο, γίδινο), από όλους τους νομούς της χώρας, συλλέγεται […].[…]
4. Αναφορικά με την οριοθέτηση της γεωγραφικής αγοράς για την προμήθεια και συλλογή 56 Όπως τροποποιήθηκε και ισχύει με τους Κανονισμούς 1019/2008 και 219/
5. Στη Θεσσαλονίκη, στην Ημαθία, στον Αγ. Στέφανο και στον Ταύρο Αττικής. 58 Τοποθεσίες σταθμών συλλογής: νομοί […] (βλ. σχετ. 23a - Πίνακας 4 στην υπ’ αριθ. πρωτ. 4487/17.6.2014 απάντηση της γνωστοποιούσας). Το συλλεγόμενο γάλα παραδίδεται και στα εργοστάσια της εταιρίας στη Θεσσαλονίκη, στην Ημαθία και στον Ταύρο. 59 […]. 57 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ νωπού γάλακτος, και λαμβάνοντας υπόψη και την υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφαση της Ε.Α.60 υποστηρίζεται η οριοθέτηση μιας ευρύτερης σχετικής γεωγραφικής αγοράς με εθνική διάσταση ή τουλάχιστον μιας σχετικής γεωγραφικής αγοράς που εκτείνεται σε περισσότερες περιφέρειες της χώρας ή ακόμη και στην ηπειρωτική Ελλάδα στο σύνολό της, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως α) την τεχνική δυνατότητα μεταφοράς του νωπού γάλακτος στα εργοστάσια μεταποίησης καλύπτοντας μεγάλη χιλιομετρική απόσταση, β) τα υψηλά ποσοστά απευθείας εισκόμισης νωπού γάλακτος στις μεταποιητικές μονάδες εντός εικοσιτετραώρου από μεγάλη χιλιομετρική απόσταση, γ) τη δομή κόστους των εταιριών του κλάδου και το συγκριτικό κόστος εισκόμισης νωπού γάλακτος, δ) τη δυνατότητα αλυσίδας υποκατάστασης μεταξύ όμορων νομών, ε) το γεγονός ότι η τιμή νωπού γάλακτος διαμορφώνεται με ομοιογενή εν γένει κριτήρια σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα, με την επιφύλαξη του παράγοντος κόστους μεταφοράς και της δραστηριοποίησης γαλακτοβιομηχανιών συνεταιριστικού χαρακτήρα σε ορισμένες περιφέρειες/νομούς της χώρας, καθώς και στ) τη δυνατότητα μεταφοράς των ποσοστώσεων μεταξύ των παραγωγών της χώρας.
6. Οι περιοχές στις οποίες παρουσιάζεται σημαντική οριζόντια επικάλυψη μεταξύ των συμμετεχουσών εταιριών στην προμήθεια νωπού γάλακτος εντοπίζονται στην περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας
7. Στην εν λόγω περιφέρεια εισκομίσθηκε το 48,28% του συνολικού όγκου αγελαδινού γάλακτος το 2013 (περίπου 292.858 τόνοι), καθώς η περιφέρεια αυτή συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος του ζωικού πληθυσμού της χώρας.
8. Ειδικότερα, το έτος 2013, η ΔΕΛΤΑ συνέλεξε γάλα από […] νομούς της χώρας, ενώ η ΜΕΒΓΑΛ από […] νομούς της Βόρειας Ελλάδας, στους οποίους έχει παρουσία και η ΔΕΛΤΑ
9. Η ποσοστιαία απορρόφηση γάλακτος των συμμετεχουσών ανά κοινό νομό, για το έτος 2013, κυμαίνεται αθροιστικά από [35-45]%-[75-85]% σε πέντε νομούς. Ειδικότερα, στους νομούς Ημαθίας και Πέλλας καταγράφεται απορρόφηση της τάξης του [75-85]% και [65-75]% αντίστοιχα. Σημαντικό αθροιστικό μερίδιο παρουσιάζεται, επίσης, και στους νομούς Θεσσαλονίκης ([45-55]%), Ξάνθης ([45-55]%) και Σερρών ([35-45]%).
10. Ο παρακάτω Πίνακας παρουσιάζει το αθροιστικό μερίδιο των συμμετεχουσών στους επτά νομούς που έχουν παρουσία και οι δύο, για τα έτη 2011-
11. Πίνακας 7: Ποσοστιαία Απορρόφηση Γάλακτος των Συμμετεχουσών Επιχειρήσεων στο Σύνολο της Παραγωγής Γάλακτος στους Επτά Κοινούς Νομούς για τα Έτη 2011, 2012 και 2013 ΝΟΜΟΣ […] […] […] […]63 […] […] […] 2011 [65-75]% [45-55]% [35-45]% [65-75]% [45-55]% [35-45]% Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων προσκομισθέντων από τον ΕΛΟΓΑΚ 2012 [65-75]% [45-55]% [35-45]% [65-75]% [45-55]% [10-15]% 2013 [75-85]% [45-55]% [25-35]% [45-55]% [65-75]% [35-45]% [10-15]%
12. Αναλυτικότερα, για το 2013, τα ποσοστά απορρόφησης γάλακτος ανά κοινό νομό και ανά συμμετέχουσα επιχείρηση είχαν ως εξής: 60 Βλ. αναλυτικότερα παρ. 34-42 αυτής. Στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας υπάγονται οι νομοί Ημαθίας, Θεσσαλονίκης, Κιλκίς, Πέλλας, Πιερίας, Σερρών και Χαλκιδικής. 62 Βλ. προσκομισθέντα στοιχεία του ΕΛΟΓΑΚ ανά νομό της Ελλάδας. 63 Για τα έτη 2011 και 2012 στο νομό Ξάνθης δραστηριοποιούταν μόνο η ΔΕΛΤΑ. 61 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πίνακας 8: Ποσοστιαία Απορρόφηση Γάλακτος ανά Συμμετέχουσα Επιχείρηση στο Σύνολο της Παραγωγής Γάλακτος στους Επτά Κοινούς Νομούς για το Έτος 2013 ΝΟΜΟΣ […] […] […] […] […] […] […] ΔΕΛΤΑ ΜΕΒΓΑΛ [55-65]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% [35-45]% [5-10]% [35-45]% [25-35]% [35-45]% [5-10]% [10-15]% [0-5]% Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων προσκομισθέντων από τον ΕΛΟΓΑΚ ΣΥΝΟΛΟ [75-85]% [45-55]% [25-35]% [45-55]% [65-75]% [35-45]% [10-15]%
13. Συνολικά στην ελληνική επικράτεια, για το έτος 2013, η ΔΕΛΤΑ απορρόφησε το [2535]% του νωπού γάλακτος και η ΜΕΒΓΑΛ το [5-10]%, φτάνοντας αθροιστικά στο [3545]% στο σύνολο των γαλακτοβιομηχανιών.
14. Όπως προκύπτει από την επεξεργασία των στοιχείων του ΕΛΟΓΑΚ, σχετικά με τις παραδόσεις αγελαδινού γάλακτος ανά νομό, την τελευταία περίοδο εισκομίσθηκαν στο νομό Ημαθίας 8.830 τόνοι και στο νομό Πέλλας 15.393 τόνοι, ποσότητες που αντιστοιχούν στο [0-5]% και [0-5]% της συνολικής εγχώριας εισκομισθείσας ποσότητας αγελαδινού γάλακτος αντίστοιχα. Συγκεκριμένα, ο νομός Ημαθίας εμφανίζεται να κατέχει την 17η θέση, ενώ ο νομός Πέλλας κατέχει την 8η θέση στην εθνική κατανομή. Αναφορικά δε με τους νομούς Θεσσαλονίκης, Ξάνθης και Σερρών, όπου το αθροιστικό μερίδιο εισκόμισης των συμμετεχουσών είναι επίσης σημαντικό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η επόμενη/δεύτερη σε μερίδιο γαλακτοβιομηχανία απορροφά στους νομούς Θεσσαλονίκης, Ξάνθης και Σερρών το [15-25]%, [25-35]% και [15-25]%64 αντίστοιχα της συνολικής ποσότητας παραγόμενου αγελαδινού γάλακτος στους εν λόγω νομούς. Επίσης, στους εν λόγω νομούς, οι συνολικές εισκομίσεις αντιπροσωπεύουν για το νομό Θεσσαλονίκης το [25-35]% (163.536 τόνοι), για το νομό Ξάνθης το [10-15]% (57.840 τόνοι) και για το νομό Σερρών το [5-10]% (50.935 τόνοι) της συνολικής εισκομισθείσας ποσότητας αγελαδινού γάλακτος της χώρας. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο νομός Θεσσαλονίκης βρίσκεται στην 1η θέση, ο νομός Ξάνθης στην 3η και ο νομός Σερρών στην 4η θέση της πανελλήνιας κατάταξης των νομών αναφορικά με τις εισκομίσεις παραγόμενου αγελαδινού γάλακτος.
15. Αναφορικά με τις μετακινήσεις των παραγωγών αγελαδινού γάλακτος («αποχωρήσεις» και οι «αφίξεις») από και προς τις συμμετέχουσες εταιρίες (προς/από άλλες εταιρίες του κλάδου), παρουσιάζονται στους παρακάτω πίνακες. Ειδικότερα για τη ΔΕΛΤΑ: Πίνακας 9: Μετακινήσεις Παραγωγών συνεργαζόμενων με ΔΕΛΤΑ, 2011-2013 2011 2012 2013 ΣΥΝΟΛΟ Ετήσιος Μέσος Όρος 64 Συν. Συνεργασθέντων Παραγωγών Αφίξεις % αφίξεων Αποχωρήσεις % αποχ/σεων […] […] […] […] […] […] […] […] [10-15]% [5-10]% [10-15]% […] […] […] […] [10-15]% [5-10]% [5-10]% […] […] [10-15]% […] Με βάσει τα διαθέσιμα στην Υπηρεσία στοιχεία, το εν λόγω ποσοστό αφορά στην εταιρία […]. 19 [5-10]% ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Συν. Συνεργασθέντων Παραγωγών Αφίξεις % αφίξεων Αποχωρήσεις % αποχ/σεων Σχόλιο: Τα στοιχεία του 2011 και 2012 αφορούν τη ΔΕΛΤΑ και τις ΕΥΡΩΤΡΟΦΕΣ (100% θυγατρικής της ΔΕΛΤΑ.) Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων ΔΕΛΤΑ
16. Όσον αφορά στις μετακινήσεις των συνεργαζόμενων με τη ΜΕΒΓΑΛ παραγωγών, ισχύουν τα ακόλουθα: Πίνακας 10: Μετακινήσεις Παραγωγών συνεργαζόμενων με ΜΕΒΓΑΛ, 2011-2013 Συν. Συνεργασθέντων Παραγωγών 2011 2012 2013 […] […] […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ Ετήσιος Μέσος Όρος Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων ΜΕΒΓΑΛ Αφίξεις […] […] […] […] […] % αφίξεων [0-5]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% Αποχωρήσεις […] […] […] […] […] % αποχ/σεων [5-10]% [10-15]% [15-25]% [15-25]%
17. Όπως προκύπτει από τους παραπάνω Πίνακες, την τριετία 2011-2013 ο συνολικός αριθμός των παραγωγών που ξεκίνησαν συνεργασία (αφίξεις) με τη ΔΕΛΤΑ […] τον αντίστοιχο αριθμό των παραγωγών που αποχώρησαν κατά περίπου […], δηλαδή φαίνεται ότι στη ΔΕΛΤΑ […] περίπου […] παραγωγοί. Αντίθετα για τη ΜΕΒΓΑΛ, προκύπτει ότι […] περίπου […] παραγωγούς την εξεταζόμενη τριετία.
18. Αναφορικά με τις μετακινήσεις παραγωγών αγελαδινού γάλακτος μεταξύ των συμμετεχουσών εταιριών, όπως προκύπτει από τα προσκομισθέντα στοιχεία, μετακινήθηκαν συνολικά […] παραγωγοί της ΜΕΒΓΑΛ προς τη ΔΕΛΤΑ, ενώ την αντίθετη πορεία ακολούθησαν […] μόλις παραγωγοί.
19. Όσον αφορά στις μετακινήσεις των συνεργαζόμενων με τις ανταγωνίστριες εταιρίες παραγωγών νωπού γάλακτος, κατόπιν επεξεργασίας στοιχείων που προσκόμισαν οι γαλακτοβιομηχανίες, για την περίοδο 2011-2013, ενδεικτικά σημειώνονται τα εξής:

(1)Σχετικά με τη FRIESLAND, διέκοψαν τη συνεργασία τους με την εταιρία […] παραγωγοί και συνεργάστηκαν μαζί της […] νέοι, σε σύνολο κατά μέσο όρο […] παραγωγών ανά έτος.

(2)Σχετικά με την ΚΡΙ-ΚΡΙ, διέκοψαν τη συνεργασία τους με την εταιρία […] παραγωγοί και συνεργάστηκαν μαζί της […] νέοι σε σύνολο κατά μέσο όρο […] παραγωγών ανά έτος.

(3)Σχετικά με τη ΡΟΔΟΠΗ, διέκοψαν τη συνεργασία τους με την εταιρία […] παραγωγοί και συνεργάστηκαν μαζί της […] νέοι σε σύνολο κατά μέσο όρο […] παραγωγών ανά έτος. Αντίθετη μετακίνηση παραγωγών είχαμε στην εταιρία ΟΛΥΜΠΟΣ, με την οποία διέκοψαν τη συνεργασία τους […] παραγωγοί και συνεργάστηκαν μαζί της […] νέοι σε σύνολο κατά μέσο όρο […] παραγωγών ανά έτος. Από τα παραπάνω διαφαίνεται ότι υπάρχει σχετική κινητικότητα παραγωγών ανάμεσα στις γαλακτοβιομηχανίες. Το γεγονός αυτό, πάντως, δεν μπορεί να οδηγήσει σε ασφαλές συμπέρασμα σχετικά με την μετακίνηση των παραγωγών, αφού λαμβάνεται υπόψη μόνο ο αριθμός των παραγωγών και όχι η ποσότητα που παράγει ο καθένας από αυτούς. 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ III.1.3.2 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΝΩΠΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ III.1.3.2.1 Εισαγωγικά

1. Όπως προαναφέρθηκε, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΛΟΓΑΚ, το συνδυασμένο μερίδιο της νέας οντότητας θα ανέρχεται πανελλαδικά σε [35-45]% της συνολικής παραγόμενης ποσότητας αγελαδινού γάλακτος που απορροφούν οι γαλακτοβιομηχανίες (ΔΕΛΤΑ: [2535]%, ΜΕΒΓΑΛ: [5-10]%), ενώ οι βασικοί ανταγωνιστές των συμμετεχουσών κατέχουν αρκετά μικρότερα μερίδια αγοράς ([…] [10-15]%, […] [5-10]%, […] [0-5]%), τα οποία υπολείπονται κατά περισσότερο από 20 ποσοστιαίες μονάδες.
2. Ειδικά, όσον αφορά στους επτά νομούς, από τους οποίους συλλέγουν νωπό γάλα και οι δύο συμμετέχουσες εταιρίες, η ποσοστιαία απορρόφηση γάλακτος της νέας οντότητας για το έτος 2013, ανέρχεται αθροιστικά από [10-15]% έως και [75-85]%.
3. Όπως προαναφέρθηκε, από το σύνολο των επτά νομών με κοινή παρουσία των συμμετεχουσών εταιριών, σε δύο νομούς (Ημαθία και Πέλλα) τα μερίδιά τους για το 2013 είναι άνω του [65-75]%, ενώ σε τρεις ακόμη νομούς (Θεσσαλονίκη, Ξάνθη και Σέρρες, νομοί οι οποίοι βρίσκονται αντίστοιχα στην 1η, 3η και 4η θέση στην κατάταξη με τις συνολικές εισκομίσεις παραγόμενου αγελαδινού γάλακτος πανελλαδικά) κυμαίνονται από [35-45]% έως [45-55]%, με τη δεύτερη γαλακτοβιομηχανία να υπολείπεται από [10-15] έως [25-35] ποσοστιαίες μονάδες.
4. Συνεπώς, εκτιμάται ότι τόσο στην εθνική αγορά, αλλά κυρίως στους πέντε προαναφερόμενους επιμέρους νομούς, όπου συλλέγεται το 48,8% του συνολικού όγκου αγελαδινού γάλακτος, τα συμμετέχοντα μέρη, μετά την πραγματοποίηση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης, θα κατέχουν ένα σημαντικό μερίδιο στην αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος.
5. Καθώς, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, το νωπό γάλα αποτελεί τη βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων, και δη για την παραγωγή (φρέσκου) παστεριωμένου γάλακτος θα πρέπει να εκτιμηθεί, εάν θα επηρεαστεί και ο ανταγωνισμός στις επόμενες (του νωπού γάλακτος) αγορές, εάν δηλαδή η νέα οντότητα, που θα προκύψει μετά τη συγκέντρωση, θα έχει την ικανότητα και το κίνητρο να εκμεταλλευτεί την ισχυρή της θέση στην αγορά προμήθειας της πρώτης ύλης, προκειμένου αφενός να περιορίσει τις εναλλακτικές πηγές διάθεσης νωπού γάλακτος σε βάρος των γαλακτοπαραγωγών και αφετέρου να αποκλείσει τους υπάρχοντες ή τους δυνητικούς της ανταγωνιστές στην αγορά παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων, περιορίζοντας ή αυξάνοντας το κόστος πρόσβασης στην πρώτη ύλη. III.1.3.2.2 Η άποψη της γνωστοποιούσας
6. Η γνωστοποιούσα υποστηρίζει (τόσο στο έντυπο γνωστοποίησης όσο και στο Υπόμνημά της - Position Paper) τόσο κατά τη διάρκεια της έρευνας, στο υπόμνημά της, αλλά και στη συζήτηση ενώπιον της Επιτροπής, ότι, ακόμα και αν ήθελε κριθεί ότι οι διαπιστώσεις της Ε.Α στην υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφασή της αναφορικά με τους κινδύνους περιορισμού του ανταγωνισμού στη βαθμίδα παραγωγής νωπού αγελαδινού γάλακτος ήταν βάσιμες, το σημερινό οικονομικό, νομικό και εν τέλει πραγματικό πλαίσιο έχει αλλάξει σε αισθητό βαθμό σε σχέση με την περίοδο που ελήφθη η προαναφερθείσα απόφαση της Ε.Α., με αποτέλεσμα να μη συντρέχουν πλέον οι όποιοι τυχόν κίνδυνοι περιορισμού του ανταγωνισμού είχαν τότε διαπιστωθεί.
7. Αναλυτικότερα, η γνωστοποιούσα υποστηρίζει ότι το αθροιστικό μερίδιο της νέας οντότητας στην εγχώρια αγορά δεν θα υπερβαίνει το [35-45]%, ενώ μόνο στους νομούς Ημαθίας και Πέλλας τα μέρη αθροιστικά θα εισκομίζουν ποσότητες πάνω του [65-75]% των παραγομένων, επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι αυτό οφείλεται στο αντικειμενικό 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ γεγονός ότι στους συγκεκριμένους νομούς η συνολική παραγωγή είναι σχετικά μικρή. Προσκόμισε δε στοιχεία κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας (28.11.2014) και για το 9μηνο του 2014, από τα οποία προκύπτει ότι τα μερίδια για τους προαναφερόμενους νομούς κυμαίνονται στα ίδια περίπου επίπεδα.
8. Περαιτέρω, η γνωστοποιούσα υποστηρίζει ότι οι υπόλοιπες γαλακτοβιομηχανίες θα εξακολουθήσουν να έχουν επαρκέστατη πρόσβαση στο εγχώριο νωπό γάλα και επισημαίνει συναφώς ότι η μετακίνηση των Ελλήνων παραγωγών αγελαδινού γάλακτος από εταιρία σε εταιρία είναι εύκολη και συχνή. Προς επίρρωση των ισχυρισμών της προσκόμισε σχετικά στοιχεία, όπου μόνο για τη ΔΕΛΤΑ την περίοδο 2011-2013, ο μέσος όρος των παραγωγών ανά έτος ήταν […], ενώ ο μέσος όρος ανά έτος των αφίξεων ([…] παραγωγοί) και αποχωρήσεων ([…] παραγωγοί) παραγωγών της εταιρίας ήταν υψηλός. Σχετικώς αναφέρει, επίσης, ότι οι παραγωγοί μπορούν στην πράξη να αλλάζουν εταιρίες με τις οποίες συνεργάζονται και δη χωρίς κυρώσεις, καθώς δεν υπάρχουν συμβόλαια. Κατά συνέπεια εκτιμά ότι η νέα οντότητα δεν θα διαθέτει διαπραγματευτική δύναμη έναντι των εγχώριων παραγωγών και εάν θελήσει να καταχραστεί τη θέση της μειώνοντας τις τιμές αγοράς, αυτομάτως οι παραγωγοί θα μπορέσουν να αντιδράσουν μετακινούμενοι σε άλλες γαλακτοβιομηχανίες.
9. Επιπλέον αναφέρει ότι η εγχώρια παραγωγή υπολείπεται σημαντικά της ποσόστωσης, η οποία και θα καταργηθεί το
10. Επομένως, η οποιαδήποτε βούληση αύξησης των αγορών από ανταγωνιστές της θα μπορούσε εύκολα και άμεσα να ικανοποιηθεί από τους υφιστάμενους παραγωγούς με μία, ενδεικτικά, κατά 10-15% αύξηση της παραγωγής τους. Επιπλέον, αναφέρει ότι υπάρχει η δυνατότητα η εγχώρια παραγωγή γάλακτος να αυξηθεί σχετικά άμεσα και σε σημαντικό βαθμό απλά και μόνο με αύξηση του ζωικού κεφαλαίου από τους παραγωγούς. Επίσης, κατά τη γνωστοποιούσα, οι ανταγωνιστές της νέας οντότητας σε κάθε περίπτωση μπορούν να βρουν α΄ ύλη, και ήδη το κάνουν, μέσω εισαγωγών σε πλεονεκτικές, μάλιστα, τιμές, ενώ αναφέρει ότι για το έτος 2013 εκτιμά ότι μόλις το 35% της ποσότητας εγχώριου αγελαδινού γάλακτος κατευθύνεται για φρέσκο παστεριωμένο γάλα. Συνεπώς, ένας ανταγωνιστής θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εισαγωγές, π.χ. για την παρασκευή γάλακτος εβαπορέ, ΗΡ ή γιαουρτιού (προϊόντα στα οποία κατεξοχήν χρησιμοποιείται εισαγόμενο γάλα από ανταγωνιστές, χωρίς αυτό να τους έχει περιορίσει την παρουσία τους στην αγορά) και μόνο εγχώριο γάλα για την παραγωγή φρέσκου γάλακτος.
11. Επίσης, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι η προπεριγραφείσα από το 2015 κατάργηση των ποσοστώσεων, όπως και η μείωση του αριθμού των παραγωγών και του όγκου της παραγόμενης στην Ελλάδα ποσότητας αναμένεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στον εγχώριο κλάδο της παραγωγής γάλακτος. Σε αυτό θα συμβάλει, όπως αναφέρει, και η πρόσφατη τροποποίηση της νομοθεσίας (ν. 4254/2014) περί αυξημένης διάρκειας συντήρησης του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος, καθώς με αυτή διευκολύνεται σε μεγάλο βαθμό η πραγματοποίηση εισαγωγών από ανταγωνιστές της νέας οντότητας, ακόμα και για την παραγωγή και εμπορία φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος. Αυτή και μόνο η πραγματικότητα αρκεί, σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, για να άρει τις όποιες επιφυλάξεις ως προς τη (μη) δυνατότητα της νέας οντότητας να επηρεάσει τον ανταγωνισμό στην επόμενη βαθμίδα, αυξάνοντας το κόστος για τους ανταγωνιστές της. Η εκτιμώμενη από τη γνωστοποιούσα, βάσει των ανωτέρω, μεταβολή στη δομή της αγοράς θα οδηγήσει, μεταξύ άλλων, σε συγκέντρωση και κατ’ επέκταση μεγέθυνση των κτηνοτροφικών μονάδων ενισχύοντας έτσι τη διαπραγματευτική τους δύναμη έναντι της γαλακτοβιομηχανίας. Την τάση συγκέντρωσης στο επίπεδο των παραγωγών μοιραία θα επιταχύνει και η προαναφερθείσα τροποποίηση της νομοθεσίας για τη διάρκεια του γάλακτος και η μέσω αυτής αύξηση των εισαγωγών. Ωστόσο επισημαίνει ότι δεν είναι σε θέση να προβλέψει αν η επικείμενη αύξηση των εισαγωγών σε παστεριωμένο γάλα, σε 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συνδυασμό με τις ήδη σημαντικές εισαγωγές γάλακτος ΥΠ και εβαπορέ, θα είναι τέτοιας έντασης ώστε να μπορεί να θεμελιωθεί ότι η σχετική αγορά λευκού γάλακτος είναι διεθνής ως προς τη γεωγραφική της διάσταση. III.1.3.2.3 Η αξιολόγηση της Επιτροπής
12. Κατά την κρίση των μελών της Επιτροπής, και παρά το βάσιμο ορισμένων επιχειρημάτων της γνωστοποιούσας, η εξεταζόμενη συγκέντρωση δύναται να περιορίσει τη λειτουργία του ανταγωνισμού στην αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος (τόσο σε τοπικό, όσο και σε εθνικό επίπεδο), αλλά και συνακόλουθα στις αγορές επόμενου σταδίου. Συγκεκριμένα, το αθροιστικά υψηλό μερίδιο αγοραστικής δύναμης ως προς την προμήθεια νωπού γάλακτος που αναμένεται να προκύψει μετά την ολοκλήρωση της συγκέντρωσης και το οποίο θα υπερβαίνει το [35-45]%65, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι – από την πλευρά της προσφοράς – οι παραγωγοί αγελαδινού γάλακτος εμφανίζουν μεγάλη διασπορά (κατακερματισμό)66, αποτελεί ένδειξη ότι τα μέρη θα είναι εν δυνάμει σε θέση να περιορίσουν τη λειτουργία του ανταγωνισμού στις εξεταζόμενες σχετικές αγορές. Από τη μία πλευρά, δύναται να προκύψουν κατά άμεσο τρόπο δυσμενείς συνέπειες για τους γαλακτοπαραγωγούς, εξαιτίας της μείωσης των εναλλακτικών πηγών διάθεσης των προϊόντων τους. Από την άλλη πλευρά, δεδομένου ότι το νωπό γάλα αποτελεί τη βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων - και ιδίως του (φρέσκου) παστεριωμένου γάλακτος - δύναται να επηρεαστεί και ο ανταγωνισμός στις αγορές επόμενου σταδίου, καθόσον η νέα οντότητα θα έχει την ικανότητα και το κίνητρο να εκμεταλλευτεί την ισχυρή της θέση στην αγορά προμήθειας της πρώτης ύλης (ελέγχοντας ή επηρεάζοντας σε τέτοιο βαθμό τους όρους προμήθειας εισροών ή τις δυνατότητες διάθεσης νωπού γάλακτος), ώστε να καθίσταται περισσότερο δαπανηρή η επέκταση των δραστηριοτήτων ή η είσοδος των ανταγωνιστών της (αποκλεισμός υπαρχόντων ή/και δυνητικών ανταγωνιστών). Η ισχύς της νέας οντότητας στην αγορά προηγούμενου σταδίου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την περαιτέρω ενίσχυση της θέσης της στις σχετικές αγορές επόμενου σταδίου, και αντιστρόφως.
13. Από γενικότερη οικονομική άποψη, η άσκηση της αγοραστικής δύναμης που οδηγεί στην επίτευξη περισσότερο ευνοϊκών όρων εφοδιασµού δεν θα πρέπει να θεωρείται αφ’ εαυτής ανεπιθύμητη. Τούτο ισχύει κυρίως όταν υφίσταται μεγάλος βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά προηγούμενου σταδίου και οι ισχυροί αγοραστές είναι εκτεθειμένοι σε αποτελεσματικό ανταγωνισμό στις αγορές στις οποίες πωλούν τα προϊόντα τους και, κατά συνέπεια, είναι υποχρεωμένοι να μεταβιβάζουν τα πλεονεκτήματα που επιτυγχάνουν κατά τον εφοδιασμό στους πελάτες τους. Στην περίπτωση αυτή, η αγοραστική ισχύς μπορεί να εμποδίσει την πλευρά της προσφοράς από το να επιτύχει μονοπωλιακά ή ολιγοπωλιακά κέρδη.
14. Ωστόσο, όταν μία επιχείρηση µε μεγάλη αγοραστική ισχύ διαθέτει ισχυρή θέση και στην αγορά επόμενου σταδίου δεν είναι πλέον εύλογο να αναμένεται ότι θα μεταβιβάσει στον καταναλωτή τα πλεονεκτήματα που πέτυχε στο στάδιο του εφοδιασμού. Η επιχείρηση που προκύπτει από μια συγκέντρωση μπορεί να είναι σε θέση να επιτύχει χαμηλότερες τιμές με τη μείωση των εισροών που αγοράζει. Αυτό με τη σειρά του είναι πιθανό να την οδηγήσει σε περιορισμό του όγκου παραγωγής της στην αγορά του τελικού προϊόντος, εις 65 Στις περιπτώσεις που η απόσταση μεταξύ της πρώτης επιχείρησης και της δεύτερης ή/και της τρίτης υπερβαίνει το 20%, τότε είναι περισσότερο πιθανή η ανεύρεση προβλημάτων ανταγωνισμού μετά τη συγκέντρωση, ακόμη και για τις περιπτώσεις στις οποίες το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας δεν υπερβαίνει το 50%. Βλ. αναλυτικά N. Levy, European Merger Control Law, Κεφάλαιο 5, The Control of Concentrations between Undertakings, Rel. 18-11/2008, σελ. 5-227, υποσ. 143 και σελ. 5-264, υποσ.149-151 και σχετική νομολογία στην οποία παραπέμπει. 66 Βλ. π.χ. Μ.1221, Rewe/Meinl, σκ. 89-
15. 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ βάρος της ευημερίας των καταναλωτών. Τα αποτελέσματα αυτά μπορεί να προκύψουν ιδίως όταν οι πωλητές των προηγούμενων σταδίων χαρακτηρίζονται από σχετικό κατακερματισμό. Ο ανταγωνισμός στις αγορές των επόμενων σταδίων μπορεί επίσης να επηρεαστεί δυσμενώς, ιδίως, εάν η οντότητα που θα προκύψει από τη συγκέντρωση είναι πιθανόν να χρησιμοποιήσει την αγοραστική της ισχύ έναντι των προμηθευτών της για να θέσει τους αντιπάλους της εκτός αγοράς
17. Επισημαίνεται, σχετικώς, ότι η αξιολόγηση των μεριδίων αγοράς σε αγορές παραγωγής και διανομής επιτρέπει πράγματι την εξαγωγή ασφαλών ενδείξεων εν γένει αναφορικά με τη θέση, δύναμη ή/και σπουδαιότητα, τόσο των συμμετεχόντων μερών όσο και των ανταγωνιστών τους, από πλευράς ανταγωνισμού. Η προσέγγιση, όμως, αυτή δεν μπορεί να μεταφερθεί εξ’ ολοκλήρου στο επίπεδο της αγοράς προμήθειας/εφοδιασμού, καθώς η αγοραστική δύναμη εκφράζεται πιο έντονα στο επίπεδο της αλληλεπίδρασης του αγοραστή με συγκεκριμένους παραγωγούς/ προμηθευτές (ειδικότερα, όσον αφορά στην άσκηση της διαπραγματευτικής δύναμης του αγοραστή έναντι μεμονωμένων παραγωγών/προμηθευτών). Οι περισσότερες θεωρίες βλάβης στη λειτουργία του αποτελεσματικού ανταγωνισμού (theories of harm) αναφορικά με την άσκηση αγοραστικής ισχύος προϋποθέτουν, την ύπαρξη τόσο αγοραστικής δύναμης στην αγορά προηγούμενου σταδίου, όσο και οικονομικής ισχύος στην αγορά επόμενου σταδίου. Αναφέρονται δε στις δυνατότητες εκμετάλλευσης της διαπραγματευτικής δύναμης του αγοραστή με βάση τη συγκεκριμένη διάρθρωση και τις συνθήκες λειτουργίας των εξεταζόμενων κάθε φορά αγορών. Στο ίδιο πλαίσιο, σε αντίστοιχες υποθέσεις που θέτουν ζητήματα μονοψωνίου/ολιγοψωνίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συνεκτιμήσει, πέραν των αθροιστικών μεριδίων αγοράς και του συνακόλουθου βαθμού συγκέντρωσης στις αγορές προμήθειας/εφοδιασμού, και τα λεγόμενα «σημεία ή/και επίπεδα απειλής» (threat points) από την πλευρά των παραγωγών/προμηθευτών, ως ενδείξεις του βαθμού οικονομικής εξάρτησής τους από τον αγοραστή. Για παράδειγμα, σε συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων λιανεμπορίου, τα εν λόγω «σημεία ή/και επίπεδα απειλής» για τον παραγωγό/προμηθευτή εκφράζονται συνήθως ως ποσοστό του κύκλου εργασιών που αυτός διαθέτει σε συγκεκριμένο πελάτη, πέραν του οποίου είναι δύσκολη η αλλαγή του τρόπου διάθεσης των προϊόντων του. Συναφώς, παρά τις εγγενείς δυσχέρειες υπολογισμού της αγοραστικής ισχύος σε ανάλογες υποθέσεις, οι αρχές ανταγωνισμού έχουν διατυπώσει τις ανησυχίες τους ως προς τη δυνατότητα περιορισμού του αποτελεσματικού ανταγωνισμού από την επιχείρηση με αγοραστική δύναμη, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου ο αγοραστής κατέχει αισθητά χαμηλότερο μερίδιο στην αγορά προμήθειας/εφοδιασμού σε σχέση με το αντίστοιχο κατώφλι του 50% που παραδοσιακά χρησιμοποιείται ως ένδειξη δεσπόζουσας θέσης σε αγορές παραγωγής και διανομής.
18. Στην κρινόμενη υπόθεση, προκύπτει ότι το αθροιστικό μερίδιο της νέας οντότητας στην αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος θα είναι υψηλό σε εθνικό επίπεδο, υπερβαίνοντας το 36%, όπως προαναφέρθηκε, της συνολικής απορρόφησης, και ιδιαιτέρως υψηλό σε τοπικό επίπεδο, προσεγγίζοντας έως και το [75-85]% της απορρόφησης σε περιοχές της ευρύτερης γαλακτοπαραγωγικής ζώνης της Βόρειας Ελλάδας (βλ. αναλυτικότερα ανωτέρω Κεφ. III.1.3.1). Επίσης, παρατηρείται σχετική σταθερότητα των εν λόγω μεριδίων των συμμετεχουσών, καθώς και των λοιπών εταιριών, κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών ετών.
19. Επομένως, υφίστανται καταρχήν οι προϋποθέσεις ως προς τη δυνατότητα της νέας 67 Βλ. ενδεικτικά Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων, ο.π., σημεία 61-63∙ "The Welfare Consequences of the Exercise of Buyer Power", µελέτη των Paul Dobson, Michael Waterson και Alex Chu για το Office of Fair Trading (Αρχή Ανταγωνισμού Μεγ. Βρετανίας), Σεπτέµβριος 1998∙ Υπόθεση COMP IV/M.1221 REWE/Meinl, παρ. 71 επ. Βλ. σχετικώς και παρ. 243-246 της υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφασης της Ε.Α. 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ οντότητας να περιορίσει τη λειτουργία του ανταγωνισμού στις εξεταζόμενες σχετικές αγορές, μέσω της άσκησης της αγοραστικής της ισχύος.
20. Περαιτέρω, παρά την οριοθέτηση ευρύτερης σχετικής γεωγραφικής αγοράς προμήθειας νωπού γάλακτος, κατά την έρευνα της Γ.Δ.Α. και την επεξεργασία των στοιχείων του ΕΛΟΓΑΚ, δεν επιβεβαιώθηκαν οι αιτιάσεις της γνωστοποιούσας αναφορικά με τη συχνότητα και τον υψηλό βαθμό μετακίνησης γαλακτοπαραγωγών μεταξύ των γαλακτοβιομηχανιών. Ειδικότερα, δεν αποδείχθηκε ότι οι εν λόγω μετακινήσεις (από άποψη συνολικού αριθμού) πραγματοποιούνται σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεωρηθούν επαρκές αντίβαρο στη διαφαινόμενη αγοραστική δύναμη της νέας οντότητας. Στις απαντήσεις τους στα ερωτηματολόγια της υπηρεσίας, οι σύλλογοι αγελαδοτρόφων επισημαίνουν, σχετικώς, ότι η μετακίνηση παραγωγών σε άλλη γαλακτοβιομηχανία είναι δύσκολη. Στη διαπίστωση αυτή κατατείνουν και οι μακροχρόνιες σχέσεις συνεργασίας, καθώς και ο υψηλός συχνά βαθμός οικονομικής εξάρτησης των γαλακτοπαραγωγών με συγκεκριμένες βιομηχανίες. Επιτείνονται δε σε περιοχές που χαρακτηρίζονται από γεωγραφική απομόνωση και μικρό μέγεθος κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων.
21. Θα πρέπει, επίσης, να συνεκτιμηθεί ότι η παρασκευή του (φρέσκου) παστεριωμένου γάλακτος απορροφά το μεγαλύτερο μέρος από την εγχώρια παραγωγή του αγελαδινού γάλακτος και ότι η Ελλάδα είναι ελλειμματική χώρα σε πρώτη ύλη γάλακτος, καθώς οι ποσότητες που καταναλώνονται είναι μεγαλύτερες από την ποσόστωση. Συναφώς, παρόλο που, όπως αναφέρει και η γνωστοποιούσα, η εγχώρια παραγωγή υπολείπεται της εθνικής ποσόστωσης (έτσι ώστε να είναι θεωρητικά δυνατή η αύξηση της εγχώριας παραγωγής προς ικανοποίηση τυχόν αύξησης της ζήτησης, συνεπεία της ενεργοποίησης της υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας των γαλακτοβιομηχανιών), γεγονός παραμένει ότι η γαλακτοπαραγωγική βάση της χώρας συρρικνώνεται διαρκώς, υπό το βάρος διαφόρων παραγόντων που επηρεάζουν δυσμενώς την ανταγωνιστικότητα (και εν τέλει βιωσιμότητα) των εγχώριων κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων.
22. Τονίζεται επίσης ότι, όπως προκύπτει από τα συλλεχθέντα στοιχεία, το 75% του παραγόμενου γάλακτος κατά το έτος 2013 διανεμήθηκε μέσω δέκα γαλακτοβιομηχανιών/συνεταιρισμών
24. Επισημαίνεται ακόμα ότι, παρά το γεγονός ότι η σχετική γεωγραφική αγορά έχει κριθεί ότι εκτείνεται σε περισσότερες περιφέρειες της χώρας ή ακόμη και στην ηπειρωτική Ελλάδα στο σύνολό της, οι τοπικές αγορές, στις οποίες παρατηρείται σημαντικός βαθμός συγκέντρωσης μετά την υπό κρίση πράξη (Θεσσαλονίκη, Ημαθία, Πέλλα, Σέρρες και Ξάνθη), αντιπροσωπεύουν το [45-55]% της συνολικής εισκομισθείσας ποσότητας αγελαδινού γάλακτος της χώρας. Ωστόσο, κατά την κρίση της Επιτροπής, στις περιοχές Θεσσαλονίκης, Σερρών και Ξάνθης προκύπτει ότι είτε η αύξηση του μεριδίου αγοράς που προκύπτει από τη συγκέντρωση είναι λιγότερο σημαντική (περίπου [5-10]% - [5-10]%) είτε οι ανταγωνιστές διαθέτουν μερίδια αγοράς σχετικά σημαντικά (περίπου [25-35]% και [25-35]% αντίστοιχα). Ωστόσο, σε δύο περιοχές (Ημαθία και Πέλλα), σαφώς η αύξηση μεριδίου που προκύπτει από την συγκέντρωση είναι σημαντική ([65-75]%-[75-85]%)
25. Οι υπόλοιποι μάλιστα ανταγωνιστές στις εν λόγω περιοχές έχουν αδύναμη παρουσία κατέχοντας μερίδια περί του [15-25]%, με αποτέλεσμα να μην προκύπτει ότι μπορούν να αποτελέσουν επαρκή εναλλακτική λύση για τους παραγωγούς των εν λόγω περιοχών
27. Περαιτέρω, για την αύξηση της παραγωγής νωπού γάλακτος απαιτούνται επενδύσεις τόσο σε ζωικό κεφάλαιο, όσο και σε σταβλικές εγκαταστάσεις, οι οποίες δεν θεωρείται εφικτό 68 Βλ. Μ.1221, ο.π., σκ. 94-
28. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι κατά την άποψη της Υπηρεσίας θα πρέπει να ληφθούν υπόψη εξαιτίας του γεγονότος ότι, όπως προαναφέρθηκε, η Ξάνθη και οι Σέρρες κατατάσσονται στην 3η και 4η θέση αντίστοιχα στην κατάταξη με τις συνολικές εισκομίσεις παραγόμενου αγελαδινού γάλακτος πανελλαδικά. 70 Βλ. σχετικά και Μ.1221, ο.π., σκ. 82-87, 109-
29. 69 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ να πραγματοποιηθούν σε έγκαιρο χρόνο (λαμβανομένων υπόψη της γενικότερης χρηματοοικονομικής κατάστασης, της καθυστέρησης καταβολής των σχετικών επιδοτήσεων, καθώς και του αναγκαίου χρόνου προκειμένου το νέο ζωικό κεφάλαιο να ενταχθεί στην παραγωγή και να αποδώσει). Κατά συνέπεια, η πρόσβαση στο ελληνικό νωπό γάλα (ως πρώτη ύλη) με ανταγωνιστικούς όρους χρόνου και κόστους, δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη.
30. Επισημαίνεται στο σημείο αυτό η σημαντικότητα, για τους Έλληνες καταναλωτές, της ελληνικής προέλευσης της α΄ ύλης για την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων, την οποία αναγνωρίζουν, πέραν από τους συλλόγους παραγωγών, το σύνολο σχεδόν των γαλακτοβιομηχανιών και των σούπερ μάρκετ.
31. Επίσης, αν και ο αριθμός των γαλακτοπαραγωγών συρρικνώνεται με σταθερούς ρυθμούς, δεν εμφανίζεται αύξηση της τιμής αγοράς του νωπού γάλακτος. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η εξέλιξη της μέσης μηνιαίας τιμής αγοράς νωπού γάλακτος των βασικών γαλακτοβιομηχανιών κατά την τελευταία τριετία. Πίνακας 11: Εξέλιξη Μέσης (σταθμισμένης) Μηνιαίας Τιμής Αγοράς Νωπού Γάλακτος (αγελαδινού) ανά Βιομηχανία, 2011-2013 Εταιρία 2011 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 2012 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 2013 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων ΕΛΟΓΑΚ
32. Από τα στοιχεία του παραπάνω πίνακα προκύπτει ότι: α) η μέση τιμή, ενώ αυξάνεται από το 2011 στο 2012 παρουσιάζει πτώση από το 2012 στο 2013, β) υπάρχει […] μεταξύ των τιμών ΔΕΛΤΑ – ΜΕΒΓΑΛ για το έτος 2013, γ) οι τιμές αγοράς νωπού γάλακτος των συμμετεχουσών εταιριών είναι […], κατά την τριετία 2011-2013, έναντι των βασικών ανταγωνιστών τους ([…],[…],[…]), και δ) αν και υπάρχει μείωση του αριθμού των παραγωγών (βλ. Κεφ. ΙΙΙ.1.3.1) αυτό δεν συνοδεύεται από αύξηση της μέσης τιμής αγοράς πρώτης ύλης (η μέση τιμή μειώνεται μετά το 2012).
33. Όπως προαναφέρθηκε, η γνωστοποιούσα θεωρεί ότι θα πρέπει να αναμένεται η μεγέθυνση (συγκέντρωση) των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων και η αύξηση της διαπραγματευτικής τους ισχύος, ως αποτέλεσμα της μεταβολής της δομής και λειτουργίας της αγοράς που αναμένεται τόσο από την επερχόμενη κατάργηση των ποσοστώσεων το 2015 και τη συνακόλουθη δυνατότητα αύξησης της εγχώριας παραγωγής γάλακτος, όσο και από την τροποποίηση της νομοθεσίας για τη διάρκεια συντήρησης του γάλακτος, που θα διευκολύνει σε μεγάλο βαθμό την πραγματοποίηση εισαγωγών παστεριωμένου γάλακτος. Παρά τα επιχειρήματα της γνωστοποιούσας και ανεξαρτήτως της τελικής κατάληξης των σχετικών εκτιμήσεών της, οι οποίες δεν μπορούν να τεκμηριωθούν προς το παρόν, δεν αναιρείται η χρησιμότητα και η σημασία ανάληψης σχετικών δεσμεύσεων από τη γνωστοποιούσα, τουλάχιστον για ένα εύλογο χρονικό διάστημα.
34. Λαμβάνοντας υπόψη συνολικά τα ανωτέρω στοιχεία, κρίνεται ότι η σημαντική δύναμη 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ της νέας οντότητας στην αγορά της προμήθειας νωπού γάλακτος ενέχει αφενός τον κίνδυνο σημαντικού περιορισμού των εναλλακτικών πηγών διάθεσης νωπού γάλακτος σε βάρος των γαλακτοπαραγωγών και αφετέρου τον κίνδυνο εκμετάλλευσης της ισχυρής της θέσης στην αγορά προμήθειας της πρώτης ύλης (ελέγχοντας ή επηρεάζοντας σε τέτοιο βαθμό τους όρους προμήθειας εισροών ή τις δυνατότητες διάθεσης νωπού γάλακτος), ώστε να περιορίζεται ο ανταγωνισμός στις σχετικές αγορές προηγούμενου και επόμενου σταδίου (αποκλεισμός ανταγωνιστών), μέσω της άσκησης από τη νέα οντότητα της αγοραστικής της ισχύος. Κατά συνέπεια, κρίνεται αναγκαία η ανάληψη δεσμεύσεων από τη γνωστοποιούσα, όπως, π.χ. η διάθεση, για εύλογο χρονικό διάστημα, προς τις λοιπές γαλακτοβιομηχανίες σε ανταγωνιστικές τιμές σημαντικής ποσότητας εγχώριου νωπού αγελαδινού γάλακτος κατ’ έτος, σε τιμές κόστους και βάσει αντικειμενικών, διαφανών και επαληθεύσιμων κριτηρίων, καθώς και η συνέχιση αγοράς, για εύλογο χρονικό διάστημα, των υφιστάμενων προσφερόμενων ποσοτήτων νωπού γάλακτος των παραγωγών στους νομούς Ημαθίας και Πέλλας, οι οποίοι συνεργάζονται με τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις, εφόσον οι παραγωγοί το επιθυμούν, προς την κατεύθυνση της διασφάλισης πρόσβασης των ανταγωνιστών της σε επαρκείς ποσότητες πρώτης ύλης και της εν γένει ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης των γαλακτοπαραγωγών στις περιοχές όπου η νέα οντότητα θα κατέχει ιδιαίτερα μεγάλη αγοραστική ισχύ, προκειμένου να εγκριθεί η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση. III.1.4 ΔΟΜΗ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΤΙΣ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΕΝΕΣ ΑΓΟΡΕΣ III.1.4.1 ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΕΛΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ71
35. Κατά τη γνωστοποιούσα επιχείρηση, με τη διατύπωση μίας σχετικής επιφύλαξης 72, οι σχετικές αγορές που αφορά η συγκέντρωση είναι οι εξής:
36. Η αγορά λευκού γάλακτος, η οποία σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφαση της Ε.Α., διακρίθηκε περαιτέρω στις κάτωθι υπο-αγορές: 71 Η σχετική αγορά προϊόντων περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων ή/και υπηρεσιών που θεωρούνται από τον καταναλωτή εναλλάξιμα ή δυνάμενα να υποκατασταθούν μεταξύ τους, λόγω των χαρακτηριστικών τους, των τιμών τους και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή στην οποία προσφέρουν ή ζητούν τα σχετικά προϊόντα ή παρέχουν τις σχετικές υπηρεσίες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού και η οποία μπορεί να διακριθεί από άλλες γειτονικές γεωγραφικές περιοχές, ιδίως λόγω των αισθητά διαφορετικών συνθηκών ανταγωνισμού που επικρατούν σ' αυτές. Ως «επηρεαζόμενη αγορά» νοείται: α) Κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκούν επιχειρηματικές δραστηριότητες δύο ή περισσότερες από τις συμμετέχουσες στη συγκέντρωση επιχειρήσεις, εφόσον εκτιμάται ότι η συγκέντρωση θα οδηγήσει σε συνολικό μερίδιο στην αγορά αυτή ύψους τουλάχιστον 15% (Η περίπτωση αφορά οριζόντιες σχέσεις), καθώς και β) Κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκεί επιχειρηματικές δραστηριότητες οποιαδήποτε συμμετέχουσα επιχείρηση και βρίσκεται σε προηγούμενο ή επόμενο στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας του προϊόντος σε σχέση με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται άλλη συμμετέχουσα επιχείρηση, και οποιοδήποτε από τα ατομικά ή συνδυασμένα μερίδια αγοράς των επιχειρήσεων αυτών, σε οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας, ανέρχεται σε 25% τουλάχιστον, ανεξάρτητα αν μεταξύ των μερών υφίσταται σχέση προμηθευτή/πελάτη (Η περίπτωση αφορά τις κάθετες σχέσεις). 72 Η γνωστοποιούσα επισημαίνει ότι, κατά την εκτίμηση των μερών, η παρούσα συγκέντρωση δεν δημιουργεί ζητήματα ανταγωνισμού είτε σε κάθετο είτε σε οριζόντιο επίπεδο, σε οποιαδήποτε από τις σχετικές αγορές, υπό οποιαδήποτε εκδοχή καθορισμού αυτών. Υπό αυτή την παραδοχή και προς διευκόλυνση της εξέτασης της συγκέντρωσης από τις υπηρεσίες της Ε.Α., η παρούσα γνωστοποίηση συμπληρώνεται από τη γνωστοποιούσα βάσει του καθορισμού σχετικών αγορών στον οποίο κατέληξε η Ε.Α. με την απόφαση αριθ. 515/VI/2011 (VIVARTIA- ΜΕΒΓΑΛ). Ωστόσο, στα οικεία χωρία και για συγκεκριμένες σχετικές αγορές η γνωστοποιούσα επιφυλάσσεται να παραθέσει στοιχεία και επιχειρήματα που συνηγορούν υπέρ ευρύτερων καθορισμών αγοράς. 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1.
37. του φρέσκου γάλακτος73, 1.
38. του γάλακτος υψηλής παστερίωσης (Υ.Π. ή HP), 1.
39. του παιδικού γάλακτος, 1.
40. του λειτουργικού/εμπλουτισμένου γάλακτος, 1.
41. του προβιοτικού γάλακτος, 1.
42. του γάλακτος μακράς διαρκείας (Μ.Δ. ή U.H.T.) και 1.
43. του συμπυκνωμένου γάλακτος (εβαπορέ).
44. Η αγορά σοκολατούχου γάλακτος
45. Η αγορά γάλακτος με προσθήκη καφέ
46. Η αγορά γιαουρτιού, η οποία σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφαση της Ε.Α., διακρίθηκε περαιτέρω στις κάτωθι υπό-αγορές: 4.
47. του χύμα γιαουρτιού, 4.
48. του τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού 4.
49. του τυποποιημένου γιαουρτιού με γεύσεις
50. Η (υπο) αγορά επιδορπίων με βάση το γάλα
51. Η αγορά τυροκομικών προϊόντων, η οποία σύμφωνα με την υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφαση της Ε.Α., διακρίθηκε περαιτέρω στις κάτωθι υπό-αγορές: 6.
52. των μαλακών τυριών 6.
53. των ημίσκληρων τυριών 6.
54. των σκληρών τυριών
55. Η αγορά τυποποιημένων χυμών
56. Η αγορά κρέμας γάλακτος
57. Η αγορά ταχείας/μαζικής εστίασης
58. Η αγορά καφέ-ζαχαροπλαστείων
59. Η αγορά βιομηχανικού catering
60. Επίσης, η γνωστοποιούσα αναφέρει πως υφίστανται και αγορές που «δεν αφορούν» την εν λόγω συγκέντρωση, καθώς σε αυτές δραστηριοποιείται μόνο ο όμιλος VIVARTIA, χωρίς ταυτόχρονα η ΜΕΒΓΑΛ να έχει παρουσία ως πραγματικός ή δυνητικός ανταγωνιστής, πελάτης ή προμηθευτής. Ειδικότερα, ο όμιλος VIVARTIA δραστηριοποιείται στις αγορές:

(1)κατεψυγμένων λαχανικών,

(2)φρέσκων συσκευασμένων σαλατών,

(3)κατεψυγμένων ζυμών,

(4)κατεψυγμένων μυρωδικών,

(5)κατεψυγμένων γευμάτων και

(6)προϊόντων βιομηχανικά επεξεργασμένης ντομάτας.

1. Λαμβάνοντας υπόψη τις δραστηριότητες των μερών και σύμφωνα με παλαιότερες αποφάσεις της Ε.Α.74, και ειδικότερα με την υπ’ αριθ. 515/VI/2011 απόφασή της, οι σχετικές αγορές στους κλάδους της υπό κρίση συγκέντρωσης επιχειρήσεων είναι οι εξής:
2. Γαλακτοκομικά 1.
3. Λευκό γάλα 1.1.
4. Φρέσκο γάλα75 1.1.
5. Γάλα υψηλής παστερίωσης 1.1.
6. Παιδικό γάλα 73 Βλ. ωστόσο, αναφορικά με το φρέσκο γάλα και το γάλα υψηλής παστερίωσης, τα αναλυτικά κατωτέρω αναφερόμενα (Κεφ. III.1.4.2.1), σύμφωνα με την πρόσφατη τροποποίηση της νομοθεσίας περί διάρκειας συντήρησης του γάλακτος (ν. 4254/2014). 74 Βλ. αποφάσεις Ε.Α. 310/V/2006 ΔΕΛΤΑ-ΒΛΑΧΑΣ, 314/V/2006 Συγκέντρωση ΔΕΛΤΑ - CHIPITA, 369/V/2007 & 373/V/2007 Αυτεπάγγελτη έρευνα σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών προϊόντων, 394/V/2008 Συγκέντρωση EVEREST, OLYMPIC CATERING – VIVARTIA, 515/VI/2011 Συγκέντρωση VIVARTIA – ΜΕΒΓΑΛ. 75 Βλ. κατωτέρω (Κεφ. III.1.4.2.1) αναφορικά με την τροποποίηση της νομοθεσίας περί διάρκειας συντήρησης του γάλακτος (ν. 4254/2014). 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1.1.
7. Λειτουργικό/Εμπλουτισμένο γάλα 1.1.
8. Προβιοτικό γάλα (ξυνόγαλο, κεφίρ, αριάνι) 1.1.
9. Γάλα μακράς διαρκείας 1.1.
10. Συμπυκνωμένο γάλα 1.
11. Σοκολατούχο γάλα 1.
12. Γάλα με προσθήκη καφέ 1.
13. Γιαούρτι 1.4.
14. Χύμα γιαούρτι 1.4.
15. Τυποποιημένο γιαούρτι 1.4.2.
16. Τυποποιημένο λευκό γιαούρτι 1.4.2.
17. Τυποποιημένο γιαούρτι με γεύσεις 1.4.2.
18. Τυποποιημένο παιδικό γιαούρτι 1.4.2.
19. Τυποποιημένο λειτουργικό γιαούρτι 1.
20. Κρέμα γάλακτος 1.
21. Επιδόρπια με βάση το γάλα
22. Τυροκομικά προϊόντα 2.
23. Μαλακά τυριά 2.1.
24. Χύμα μαλακά τυριά 2.1.
25. Τυποποιημένα μαλακά τυριά 2.
26. Ημίσκληρα τυριά 2.2.
27. Χύμα ημίσκληρα τυριά 2.2.
28. Τυποποιημένα ημίσκληρα τυριά 2.
29. Σκληρά τυριά 2.3.
30. Χύμα σκληρά τυριά 2.3.
31. Τυποποιημένα σκληρά τυριά
32. Τυποποιημένοι χυμοί
33. Τσάι έτοιμο προς κατανάλωση (RTD)
34. Ζωοτροφές
35. Κατεψυγμένα λαχανικά
36. Φρέσκες συσκευασμένες σαλάτες
37. Κατεψυγμένες ζύμες
38. Κατεψυγμένα μυρωδικά
39. Προϊόντα βιομηχανικά επεξεργασμένης ντομάτας III.1.4.1.1 Γενικά
40. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, οι αγορές του λευκού και σοκολατούχου γάλακτος βρίσκονται σε φάση ωριμότητας. Ειδικότερα, το συνολικό μέγεθος του λευκού γάλακτος τόσο σε όγκο όσο και σε αξία παρουσιάζει μικρές μεταβολές από χρόνο σε χρόνο, ενώ η αγορά του σοκολατούχου παρουσιάζει πιο σημαντικές μεταβολές, επηρεασμένη από την οικονομική κρίση, η οποία φαίνεται πως έχει επηρεάσει αρνητικά και άλλα τμήματα της αγοράς, όπως τα συμπυκνωμένα γάλατα, τα γάλατα χαμηλών λιπαρών, τα παιδικά εμπλουτισμένα γάλατα και τα εμπλουτισμένα γάλατα για ενήλικες. Αντίθετα, το γάλα υψηλής παστερίωσης έχει αναπτυχθεί δυναμικά. Επιπλέον, αρκετές νέες εταιρίες έχουν δραστηριοποιηθεί στην αγορά του λευκού γάλακτος και μικρότερες εταιρίες έχουν καταφέρει να αυξήσουν το μερίδιό τους.
41. Η έρευνα της Γ.Δ.Α. επιβεβαιώνει την άποψη της γνωστοποιούσας ότι τα τελευταία χρόνια υπήρξαν αρκετές εξελίξεις στην αγορά του λευκού γάλακτος, κυρίως λόγω αλλαγών που προέκυψαν από τη δραστηριοποίηση ή παύση υπαρχόντων εταιριών σε διάφορες κατηγορίες. Ενδεικτικά αναφέρονται η αύξηση στα λανσαρίσματα προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, τα οικονομικά προβλήματα της ΑΓΝΟ, τα λανσαρίσματα από μικρές 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τοπικές γαλακτοβιομηχανίες. H κατηγορία του συμπυκνωμένου γάλακτος καταγράφει πτωτική πορεία, ενώ η πορεία της κατηγορίας του γάλακτος υψηλής παστερίωσης μπορεί να χαρακτηριστεί ελαφρά ανοδική.
42. Σύμφωνα με σχετικές απαντήσεις που έδωσαν ανταγωνίστριες εταιρίες οι βασικές αλλαγές, που σημειώθηκαν την τελευταία τριετία στον κλάδο των γαλακτοκομικών προϊόντων εν γένει, είναι η επέκταση γεωγραφικής κάλυψης από εταιρίες και η αύξηση των μεριδίων τους, η είσοδος στο παιδικό γάλα της ΟΛΥΜΠΟΣ, η είσοδος στο γιαούρτι της ΚΡΙ ΚΡΙ και η είσοδος της ΗΠΕΙΡΟΣ στην κατηγορία των τυριών. III.1.4.1.2 Δίκτυα διανομής
43. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα των εταιριών πωλούνται κυρίως σε αλυσίδες και τοπικά σούπερ μάρκετ αλλά και, σε μικρότερα σημεία πώλησης (ορισμένα εξ αυτών), δηλαδή μίνι μάρκετ, αρτοποιία, παντοπωλεία, περίπτερα, ενώ προϊόντα διατίθενται και για επαγγελματική χρήση και σε εξειδικευμένα καταστήματα (καφετέριες) και σε εταιρίες μαζικής εστίασης.
44. Για τη διανομή των εν λόγω προϊόντων οι συμμετέχουσες εταιρίες διαθέτουν ευρύτατο δίκτυο διανομής, το οποίο αναλυτικά έχει ως εξής:
45. Η ΔΕΛΤΑ διαθέτει κεντρικές εγκαταστάσεις (εργοστάσια) στην Αττική (Ταύρο και Άγιο Στέφανο), στη Λαμία, στο Πλατύ Ημαθίας και στη Σίνδο Θεσσαλονίκης. Το δίκτυο διανομής της αποτελείται από […] συνεργάτες[…] και […] φορτηγά διανομής που εξυπηρετούν […] πελάτες πανελλαδικά. Συνάπτει […] τύπους συμβάσεων συνεργασίας […].
46. Ειδικότερα, η ΔΕΛΤΑ συνάπτει […] συμβάσεις με συνεργάτες της σε Αττική και Θεσσαλονίκη. Κύριο αντικείμενο των συμβάσεων είναι […] της ΔΕΛΤΑ, […].
47. Όσον αφορά στους συνεργάτες/αντιπροσώπους της ΔΕΛΤΑ που δραστηριοποιούνται στην επαρχία (ήτοι στο σύνολο της χώρας πλην των νομών Αττικής και Θεσσαλονίκης), η εταιρία συνάπτει […] συμβάσεις. Κύριο αντικείμενο των εν λόγω συμβάσεων είναι […] της εταιρίας, […]).
48. Τέλος, όπως αναφέρει η γνωστοποιούσα76, ο όμιλος Vivartia διαθέτει συνεργεία για επισκευές και τεχνική υποστήριξη ψυγείων και κέντρο εξυπηρέτησης καταναλωτών, το οποίο παρέχει ενημερωτικές πληροφορίες στους καταναλωτές και διαχειρίζεται τυχόν παράπονα ή διαμαρτυρίες τους.
49. Όσον αφορά στο δίκτυο διανομής της ΜΕΒΓΑΛ, η τελευταία διαθέτει ένα οργανωμένο δίκτυο διανομής που καλύπτει περισσότερα από […][…]σημεία πώλησης […]. Οι κεντρικές εγκαταστάσεις του εργοστασίου της ΜΕΒΓΑΛ βρίσκονται στα Κουφάλια Θεσσαλονίκης. Τα κέντρα διανομών σε Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Χαλκιδική, Χανιά και Ξάνθη είναι ιδιόκτητα, όπως και ο υποσταθμός συγκέντρωσης γάλακτος στις Σέρρες. Το δίκτυο διανομής της ΜΕΒΓΑΛ αποτελείται από […] φορτηγά αυτοκίνητα ψυγεία για την χειμερινή περίοδο, (κατά την καλοκαιρινή περίοδο ο αριθμός τους […]), καθώς και από […] αυτοκίνητα […] που εξυπηρετούν τις περιοχές των υποκαταστημάτων77 της ΜΕΒΓΑΛ. Επίσης, η ΜΕΒΓΑΛ διακινεί τα προϊόντα της στις περιοχές πο[…]υ δεν έχει υποκαταστήματα με το δίκτυο διανομής […], οι οποίοι διαθέτουν […] φορτηγά αυτοκίνητα ψυγεία διανομών. Ειδικότερα, για τη διανομή των προϊόντων της στις περιοχές που διατηρεί υποκατάστημα, η ΜΕΒΓΑΛ συνάπτει […]78,[…][…]79,[…]. Για τη διανομή των προϊόντων της στις περιοχές που δεν διατηρεί υποκατάστημα, η ΜΕΒΓΑΛ 76 Βλ. παρ. 186 του εντύπου γνωστοποίησης. Η ΜΕΒΓΑΛ διαθέτει […]. 78 […]. 79 […]. 77 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συνάπτει […]80, […]81.[…]. III.1.4.1.3 Πελάτες - Διαπραγματευτική δύναμη πελατών των συμμετεχουσών
50. Οι μεγαλύτεροι πελάτες των συμμετεχουσών επιχειρήσεων για τις κατηγορίες του λευκού γάλακτος, στο σύνολό του, του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος, του γιαουρτιού, στο σύνολό του (τυποποιημένου και χύμα), του τυποποιημένου παιδικού γιαουρτιού και των επιδορπίων με βάση το γάλα είναι τα σούπερ-μάρκετ, καθώς απορροφούν ποσοστό από [45-55]% και άνω για κάθε μία από τις ανωτέρω κατηγορίες. Παρά τη σημαντική θέση των σούπερ μάρκετ, οι μικροί πελάτες λιανικής, όπως αρτοποιία και μίνι μάρκετ, διατηρούν σχετικά υψηλή τη συμμετοχή τους στις πωλήσεις, καθώς αυτή, σε ορισμένα προϊόντα, ανέρχεται έως [25-35]%. Σημαντικό είναι και το ποσοστό που καταλαμβάνουν τα περίπτερα στις πωλήσεις της ΔΕΛΤΑ (η ΜΕΒΓΑΛ […], το οποίο ανέρχεται έως [1525]%.
51. Διαφοροποιημένη είναι η εικόνα που παρουσιάζει η κατανομή των πωλήσεων στο σοκολατούχο γάλα όπου για τη ΔΕΛΤΑ, αν και τα σούπερ μάρκετ εξακολουθούν να έχουν μεγάλη συμμετοχή στις πωλήσεις με [35-45]%, τα περίπτερα συμμετέχουν με το ιδιαίτερα σημαντικό ποσοστό της τάξης του [35-45]%, ενώ το υπόλοιπο [5-10]% και [05]% πραγματοποιείται από μικρούς πελάτες λιανικής (φούρνους, μίνι μάρκετ, κλπ) και άλλους πελάτες αντίστοιχα. Αναφορικά με τις πωλήσεις της ΜΕΒΓΑΛ στο σοκολατούχο γάλα, και έπειτα από τις παραδοχές της Γ.Δ.Α.82, το [65-75]% πραγματοποιείται από τους μικρούς πελάτες λιανικής (αρτοποιεία, μίνι μάρκετ, κλπ), ενώ μόλις το [15-25]% γίνεται μέσω των σούπερ μάρκετ.
52. Περαιτέρω, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι, αναφορικά με τα τελικά σημεία πώλησης, η ΔΕΛΤΑ υπογράφει συμβάσεις οι οποίες έχουν διάρκεια […], και κατ’ εξαίρεση, […] ετών. Οι συμβάσεις αυτές δεν περιλαμβάνουν ρήτρα αποκλειστικής συνεργασίας. Επιπλέον, η ΔΕΛΤΑ παρέχει, κατά περίπτωση, ψυγεία στους πελάτες της, ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός και υπογράφεται σχετικό συμφωνητικό χρησιδανείου, το οποίο είναι αόριστης διάρκειας. Προβλέπεται, ωστόσο, η λύση του σε περίπτωση τερματισμού με οποιοδήποτε τρόπο της συνεργασίας με τον πελάτη.
53. Ως προς το ζήτημα της αποκλειστικότητας στη χρήση του παρεχόμενου από τη ΔΕΛΤΑ ψυγείου, στα σχετικά συμφωνητικά περιέχεται η εξής ρήτρα: «[…]». 100.Για το ίδιο θέμα η ΜΕΒΓΑΛ αναφέρει ότι […]. Πίνακας 12: Ποσοστιαία Κατανομή πωλήσεων των ΔΕΛΤΑ - ΜΕΒΓΑΛ ανά κανάλι διανομής, 2013 ΠΡΟΪΟΝ ΛΕΥΚΟ ΓΑΛΑ ΦΡ. ΠΑΣΤ. ΓΑΛΑ ΣΟΚ/ΧΟ ΓΙΑΟΥΡΤΙ ΠΑΙΔΙΚΟ ΓΙΑΟΥΡΤΙ ΕΠΙΔΟΡΠΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΔΙΚΤΥΟ ΔΙΑΝΟΜΗΣ Δ Μ Δ Μ Δ Μ Δ Μ Δ Μ Δ Μ […] [6575]% [4555]% [6575]% [4555]% [4555]% [1525]% [7585]% [6575]% [8595]% [75-85]% [7585]% [6575]% 80 […]. 81 82 […]. Βλ. κατωτέρω στο τέλος του Πίνακα
54. 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΛΕΥΚΟ ΓΑΛΑ ΠΡΟΪΟΝ […] [510]% […] ΦΡ. ΠΑΣΤ. ΓΑΛΑ [2535]% [1525]% […] [0-5]% [0-5]% [2535]% [1525]% [1015]% ΣΟΚ/ΧΟ [510]% [6575]% [3545]% [0-5]% [1015]% ΠΑΙΔΙΚΟ ΓΙΑΟΥΡΤΙ ΓΙΑΟΥΡΤΙ [1525]% [0-5]% [0-5]% [1015]% [0-5]% [0-5]% [10-15]% [510]% [1015]% [0-5]% [0-5]% ΕΠΙΔΟΡΠΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ [0-5]% [1525]% [1015]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% * Καθώς η ΜΕΒΓΑΛ δεν προσκόμισε διευκρινιστικά στοιχεία σχετικά με τις πωλήσεις των αντιπροσώπων της, η Γ.Δ.Α. έκανε την εξής παραδοχή: οι πωλήσεις των αντιπροσώπων προστέθηκαν στις πωλήσεις των σούπερ-μάρκετ, των πελατών λιανικής και των περιπτέρων κατά τα αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής των πωλήσεων των ιδιωτών ανά κατηγορία **[…] Πηγή: ΔΕΛΤΑ, ΜΕΒΓΑΛ 101.Ειδικότερα, οι πέντε μεγαλύτεροι πελάτες - σούπερ μάρκετ των συμμετεχουσών επιχειρήσεων απορροφούν ποσοστό από [25-35]%-[45-55]% των πωλήσεων της ΔΕΛΤΑ για το έτος 2013, ανάλογα με το είδος του γαλακτοκομικού προϊόντος, ενώ για τη ΜΕΒΓΑΛ τα ποσοστά κυμαίνονται από [5-10]%-[35-45]%, όπως παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα. Αντίστοιχα, οι πέντε μεγαλύτεροι πελάτες - συνεργάτες της ΔΕΛΤΑ και της ΜΕΒΓΑΛ απορροφούν ποσοστό από [0-5]% έως [5-10]% και από [5-10]% έως [5-10]%, αντίστοιχα, ανάλογα την εταιρία και το είδος του προϊόντος. Πίνακας 13: Συμμετοχή στις πωλήσεις ΔΕΛΤΑ - ΜΕΒΓΑΛ των πέντε μεγαλύτερων πελατών ανά κανάλι διανομής, 2013 ΦΡ. ΠΑΣΤ. ΓΑΛΑ Δ […] […] […] [1525]% [1015]% [1015]% ΥΨ. ΠΑΣΤ. ΓΑΛΑ ΣΟΚ/ΧΟ ΤΥΠ. ΛΕΥΚΟ ΓΙΑΟΥΡΤΙ ΠΑΙΔΙΚΟ ΓΙΑΟΥΡΤΙ Δ Μ Δ Μ Δ Μ Δ Μ [5-10]% [10-15]% [0-5]% [5-10]% [0-5]% [1525]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [1525]% [510]% [1015]% [510]% [510]% Μ [10-15]% [5-10]% [0-5]% [10-15]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [1525]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% [4555]% [25-35]% [4555]% [35-45]% [15-25]% [0-5]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% […] [0-5]% [0-5]% […] [0-5]% [10-15]% […] [5-10]% [0-5]% ΣΥΝΟΛΟ Σ/Μ* [4555]% [15-25]% [35-45]% [15-25]% ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ* [0-5]% [15-25]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [2535]% [5-10]% *: Σύνολο των πέντε μεγαλύτερων πελατών Πηγή: Στοιχεία προσκομισθέντα από τη ΔΕΛΤΑ και τη ΜΕΒΓΑΛ 32 [5-10]% [0-5]% [5-10]% ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ III.1.4.1.4 Καθετοποίηση 102.Ως προς τη φύση και την έκταση της κάθετης ολοκλήρωσης των συμμετεχουσών επιχειρήσεων, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι καταρχήν και οι δύο συμμετέχουσες επιχειρήσεις δεν έχουν δικές τους μονάδες παραγωγής πρώτης ύλης και η καθετοποίηση λαμβάνει χώρα στα επόμενα στάδια, χωρίς όμως ολοκληρωμένο ιδιόκτητο δίκτυο διανομής, καθώς χρησιμοποιείται πλήθος συνεργατών. III.1.4.1.5 Εμπιστοσύνη στο σήμα 103.Κατά τη γνωστοποιούσα, εμπιστοσύνη στο σήμα (brand loyalty) υφίσταται, τόσο στην αγορά του λευκού γάλακτος όσο και σε αυτή του σοκολατούχου γάλακτος, αλλά σε περιορισμένο βαθμό, δεδομένου ότι ο καταναλωτής εμπιστεύεται εξίσου πολλές γαλακτοβιομηχανίες είτε μεγάλου μεγέθους είτε και τοπικές. Η ισχύς ενός σήματος ακολουθεί την ποιότητα του προϊόντος, συνεπώς, εάν το προϊόν παύσει να είναι ποιοτικό αντίστοιχα ο καταναλωτής θα στραφεί σε ένα από τα πολλά ανταγωνιστικά σήματα ή τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας που κυκλοφορούν. Επίσης, σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, το σήμα είναι σημαντικό για μία συγκεκριμένη μερίδα καταναλωτών που αγοράζουν προϊόντα υψηλής ποιότητας. Το σήμα είναι μεν αδιάφορο για τους καταναλωτές προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, ωστόσο, την εγγυητική (ως προς την ποιότητα και την ευθύνη) λειτουργία του σήματος, για τα ιδιωτικής ετικέτας προϊόντα, αναλαμβάνουν οι μεγάλες αλυσίδες λιανικής, που αποτελούν οι ίδιες την απαραίτητη εγγύηση για τον καταναλωτή γάλακτος ιδιωτικής ετικέτας (βλ. π.χ. γάλα ΑΒ, ΜΑΡΑΤΑ του Σκλαβενίτη, Vero milk του Βερόπουλου κ.ά.), απουσία σήματος προμηθευτή. Επίσης, η ύπαρξη καθιερωμένων σημάτων δεν έχει εμποδίσει την είσοδο στην αγορά (με σημαντικά μερίδια αγοράς) νέων εταιριών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι πολλές μικρές τοπικές γαλακτοβιομηχανίες (π.χ. ΕΒΡΟΦΑΡΜΑ, ΡΟΔΟΠΗ, ΣΕΡΓΑΛ, ΕΒΟΛ κ.ά.). 104.Οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις ανταγωνίζονται, τόσο στην παραγωγή επώνυμων προϊόντων, καθώς και οι δύο παράγουν σχεδόν το σύνολο των βασικών ειδών γαλακτοκομικών προϊόντων όσο και στην παραγωγή ορισμένων γαλακτοκομικών προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. 105.Από την αξιολόγηση των απαντήσεων που έδωσαν οι γαλακτοβιομηχανίες επιβεβαιώνεται ότι τα εμπορικά σήματα μιας εταιρίας είναι πολύ σημαντικά, αφού οι ανταγωνίστριες εταιρίες των μερών αναγνωρίζουν ότι αντιπροσωπεύουν την καλή της φήμη, την ποιότητα των προϊόντων, καθώς και την πιστότητα των καταναλωτών σε αυτά. 106.Η συντριπτική πλειοψηφία των σούπερ μάρκετ εκτιμά πως υπάρχουν απαραίτητα σήματα. Από τις απαντήσεις που έδωσαν προκύπτει ότι τέτοιου τύπου σήματα είναι: το φρέσκο γάλα ΔΕΛΤΑ, ΜΕΒΓΑΛ και ΟΛΥΜΠΟΣ, το γάλα υψηλής παστερίωσης FAMILY ΝΟΥΝΟΥ, το παιδικό γάλα ADVANCE, το λειτουργικό/εμπλουτισμένο γάλα BECEL, το προβιοτικό γάλα ΜΕΒΓΑΛ, το συμπυκνωμένο γάλα ΝΟΥΝΟΥ, το σοκολατούχο γάλα MILKO, το τυποποιημένο λευκό γιαούρτι TOTAL, ΑΓΕΛΑΔΙΤΣΑ και ΟΛΥΜΠΟΣ, το τυποποιημένο γιαούρτι με γεύσεις VITALINE, το τυποποιημένο παιδικό γιαούρτι ADVANCE και JUNIOR, το τυποποιημένο λειτουργικό γιαούρτι ACTIVIA, η κρέμα γάλακτος ΝΟΥΝΟΥ, τα επιδόρπια με βάση το γάλα ΓΙΩΤΗΣ, DANETTE, KINDER, τα μαλακά τυριά ΔΩΔΩΝΗ, ΗΠΕΙΡΟΣ, ΜΕΒΓΑΛ, ΟΛΥΜΠΟΣ, τα ημίσκληρα τυριά ΤΡΙΚΑΛΙΝΟ, ΝΟΥΝΟΥ, MILNER, DIROLLO και ΟΛΥΜΠΟΣ, τα σκληρά τυριά KERRYGOLD, ΛΕΒΕΤΙ και οι χυμοί LIFE, ΟΛΥΜΠΟΣ και FRULITE. Αξίζει να σημειωθεί πως η εταιρία […] απάντησε ότι απαραίτητα σήματα σε όλες τις κατηγορίες είναι, μεταξύ άλλων, τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. 107.Εκ των παραπάνω συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις διαθέτουν σήματα, τα οποία κατά τις εκτιμήσεις ορισμένων ανταγωνιστών τους και των 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πελατών τους (σούπερ μάρκετ) είναι απαραίτητα («must have»). III.1.4.1.6 Εμπόδια Εισόδου 108.Σχετικά με την ύπαρξη εμποδίων εισόδου η γνωστοποιούσα εκτιμά πως «δεν υπάρχουν σημαντικά νομικά εμπόδια», αλλά «πραγματικά εμπόδια» εισόδου. Συγκεκριμένα, τέτοια εμπόδια είναι η ανάγκη επενδύσεων για τη δημιουργία παραγωγικών μονάδων, καθώς και η καθιερωμένη φήμη83 και αξιοπιστία που έχουν κερδίσει τα υφιστάμενα σήματα. Η γνωστοποιούσα υποστηρίζει ότι η πρόσβαση στις πηγές εφοδιασμού είναι ελεύθερη, ενώ οι οικονομίες κλίμακας διαδραματίζουν ρόλο τόσο στο σκέλος της παραγωγής όσο και της διανομής (χωρίς να εμποδίζει την επιτυχημένη είσοδο και επέκταση των μικρών εταιριών του κλάδου). Επίσης, η διανομή των υπό κρίση προϊόντων διευκολύνεται από τη μείωση του κόστους μεταφοράς, ως αποτέλεσμα του ανοίγματος του επαγγέλματος των μεταφορέων. 109.Η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι, κατά τα τελευταία έτη, πραγματοποιήθηκαν κάποιες καινοτομίες στην αγορά του λευκού γάλακτος, οι οποίες δεν ήταν ιδιαιτέρως σημαντικές, και αναφέρει ενδεικτικά το λανσάρισμα από τη ΔΕΛΤΑ του SMART, το οποίο αφορά σε ειδικά εμπλουτισμένο προϊόν γάλακτος για τις ανάγκες παιδιών ηλικίας από 3-10 ετών
55. 110.Η εκτίμηση της γνωστοποιούσας είναι ότι «… είναι πιθανόν να υπάρξουν νέες είσοδοι στην αγορά από μεγάλους οίκους με διεθνή παρουσία στα γαλακτοκομικά οι οποίοι διαβλέπουν επενδυτικές και αναπτυξιακές ευκαιρίες στην Ελλάδα. Αυτή η εκτίμηση πηγάζει από την σταδιακή σταθεροποίηση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος σε συνδυασμό με το γεγονός ότι α) σημαντικό μέρος των εγχώριων εταιριών έχουν υποστεί σημαντική απομείωση της αξίας τους λόγω της κρίσης και β) υπάρχει ισχυρή τάση στην διεθνή αγορά τα τελευταία χρόνια για ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα (κυρίως γιαούρτι και φέτα). Η είσοδος νέων ανταγωνιστών (είτε με απευθείας δραστηριοποίηση είτε μέσω της συνεργασίας με μεγάλες αλυσίδες λιανικής) αναμένεται να διευκολυνθεί από την πρόσφατη τροποποίηση της νομοθεσίας που διέπει τη διάρκεια ζωής του παστεριωμένου γάλακτος». 111.Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται σημαντική είσοδος στην αγορά από τοπικές γαλακτοβιομηχανίες (ή συνεργαζόμενους παραγωγούς που αναπτύσσουν και δραστηριότητα στο επόμενο στάδιο της αγοράς), οι οποίες αποκτούν ισχυρή θέση στους νομούς που εδρεύουν και κάποιοι από αυτούς επιτυγχάνουν πλέον να έχουν παρουσία ακόμα και στις αγορές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων περιπτώσεων αποτελούν η ΣΕΡΓΑΛ και η ΚΡΙΚΡΙ από τις Σέρρες, η ΕΒΟΛ από το Βόλο, η ΝΕΟΓΑΛ από τη Δράμα, η ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ από το Κιλκίς, η ΔΩΔΩΝΗ με βάση την Ήπειρο και ο ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΘΕΣΓΑΛΑ-ΠΙΕΣ με νέες μεθόδους διανομής (αυτόματοι πωλητές φρέσκου γάλακτος). 112.Τέλος, άξιο αναφοράς, κατά τη γνωστοποιούσα, είναι το γεγονός πως τα σούπερ μάρκετ επεκτείνονται συνέχεια σε νέες υποκατηγορίες με προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας τα οποία σε κάποιες κατηγορίες απολαμβάνουν ισχυρής παρουσίας. 113.Από την έρευνα της Γ.Δ.Α. προκύπτει ότι δεν υπάρχουν νομικά εμπόδια εισόδου στην 83 Επισημαίνεται ότι η εκτίμηση αυτή της γνωστοποιούσας έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό της ότι «η ύπαρξη καθιερωμένων σημάτων δεν έχει εμποδίσει την είσοδο στην αγορά (με σημαντικά μερίδια αγοράς) νέων εταιριών» (βλ. παρ. 231 του εντύπου γνωστοποίησης). 84 Ενδεικτικές χαρακτηριστικές εξελίξεις της τελευταίας περιόδου στον κλάδο, κατά τη γνωστοποιούσα, είναι οι εξής: είσοδος της ΑΒ στο βιολογικό γάλα

(2012), είσοδος του ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗ στο φρέσκο γάλα

(2012), λανσάρισμα Alta της METRO

(2013), είσοδος της ΡΟΔΟΠΗ στο βιολογικό και στο κατσικίσιο γάλα

(2012), είσοδος της ΔΕΛΤΑ και της ΑΒ στο κατσικίσιο γάλα

(2013), λανσάρισμα NESTLE SCHOOL UHT 3+

(2013), λανσάρισμα στο γάλα ΗΡ: ΟΛΥΜΠΟΣ παιδικό ΒΙΟ (Μάιος 2012) και ΟΛΥΜΠΟΣ ΗP σε carton (Ιούλιος 2012), στην αγορά του λευκού γιαουρτιού: λανσάρισμα της ΕΒΟΛ σε πρόβειο και αγελαδινό (Φεβρουάριος 2012), ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ αγελάδος (Ιούνιος 2013) και της DANONE «Το γαλακτοπωλείον» (Ιούλιος 2012). 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων, εκτός από την εναρμόνιση της κείμενης ελληνικής νομοθεσίας με την αντίστοιχη ευρωπαϊκή (π.χ. η πρόσφατη μεταρρύθμιση στις ημέρες διατηρησιμότητας του γάλακτος, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή αγορά που, σχεδόν παντού, προσδιορίζεται μόνο με ευθύνη του παραγωγού), η οποία πραγματοποιείται με αργούς ρυθμούς, την έκδοση άδειας παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και, εν γένει, τη γραφειοκρατία της δημόσιας διοίκησης. 114.Ως προς τα πραγματικά εμπόδια εισόδου ορισμένες ανταγωνίστριες εταιρίες θεωρούν ότι αυτά είναι η εξεύρεση πρώτης ύλης (νωπού γάλακτος), η κερδοφορία σε συνδυασμό με την έλλειψη χρηματοδότησης και ο έντονος ανταγωνισμός. 115.Καθώς ο κλάδος των γαλακτοκομικών είναι έντασης κεφαλαίου, προκύπτει το συμπέρασμα, και από τις απαντήσεις των εταιριών ΟΛΥΜΠΟΣ, ΡΟΔΟΠΗ, ΣΕΡΓΑΛ και ΦΑΓΕ, ότι για μια νεοεισερχόμενη εταιρία απαιτούνται ιδιαίτερα υψηλά κεφάλαια για τη δημιουργία νέων, σύγχρονων και ανταγωνιστικών εγκαταστάσεων συλλογής και παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων. Απαιτείται, επίσης, ανάπτυξη δικτύου προμηθευτών ως προς την πρώτη ύλη για τα ελληνικά προϊόντα και ανάπτυξη καλά οργανωμένου δικτύου διανομής για την προώθηση των τελικών προϊόντων. 116.Αντίστοιχα, τα σούπερ μάρκετ θεωρούν ως εμπόδια εισόδου τη σύντομη, σε σύγκριση με άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διάρκεια ζωής του παστεριωμένου γάλακτος, την ανάπτυξη μεγάλου δικτύου διανομής λόγω των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων της ελληνικής επικράτειας (ορεινοί όγκοι, εκτενές επαρχιακό δίκτυο, πολλά νησιά κ.λπ.), καθώς και την υποχρεωτική αναγραφή της προέλευσης του γάλακτος στις συσκευασίες των γαλακτοκομικών προϊόντων που επιβάλλεται από την αγορανομική νομοθεσία. 117.Συνοπτικά, λαμβάνοντας υπόψη τους προαναφερόμενους παράγοντες, και ιδίως τον κορεσμένο χαρακτήρα ορισμένων σχετικών αγορών, την καθιερωμένη φήμη και αξιοπιστία που έχουν κερδίσει τα υφιστάμενα σήματα, το εκτεταμένο δίκτυο διανομής των προϊόντων των υφιστάμενων γαλακτοβιομηχανιών, την περιορισμένη πρόσβαση στην αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος που θα ενταθεί συνεπεία της υπό κρίση συγκέντρωσης, αλλά και τις επενδύσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία των παραγωγικών μονάδων, εκτιμάται ότι δεν είναι εύκολη η είσοδος νέων επιχειρήσεων στον κλάδο στο άμεσο μέλλον. Ωστόσο, η επέκταση των δραστηριοτήτων των υφιστάμενων γαλακτοβιομηχανιών σε γειτνιάζουσες ή/και συναφείς αγορές θα πρέπει να θεωρείται εφικτή και πιθανή, όπως άλλωστε καταδεικνύει (έστω και σε μερικό βαθμό) η εμπειρία των τελευταίων πέντε χρόνων. Αναφέρονται, σχετικώς, η επέκταση γεωγραφικής κάλυψης μικρότερων εταιριών ή εταιριών τοπικής εμβέλειας (εθνική κάλυψη στη διανομή από τη ΡΟΔΟΠΗ, την ΟΛΥΜΠΟΣ κ.ά.), η είσοδος μικρότερων εταιριών στην περιοχή των Αθηνών (ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ, ΕΒΟΛ κ.ά.), η είσοδος της ΚΡΙ-ΚΡΙ στην αγορά γιαουρτιού, η είσοδος αλυσίδων σούπερ μάρκετ με την ανάπτυξη ιδιωτικής ετικέτας προϊόντων στο λευκό γάλα, στο λευκό γιαούρτι και στο γιαούρτι με προσθήκες, καθώς και η επέκταση εταιριών στο βιολογικό γάλα.  Θα αυξηθεί ο βαθμός συγκέντρωσης σε ορισμένες επηρεαζόμενες σχετικές οριζόντιες αγορές με τη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης 118.Η θέση της γνωστοποιούσας ως προς τα μερίδια αγοράς, βάσει των στοιχείων που προσκόμισε και την κατηγοριοποίηση που έχει θεωρήσει ότι ισχύει, είναι ότι η νέα οντότητα στην ενιαία αγορά λευκού γάλακτος θα έχει μερίδιο αγοράς [25-35]% σε όρους αξίας. Υποστηρίζει δε ότι ακόμη και εάν θεωρηθεί ότι η κατηγορία (φρέσκου) παστεριωμένου γάλακτος συνιστά χωριστή αγορά, τα μερίδια της νέας οντότητας αγγίζουν τα επίπεδα του [35-45]% σε αξία. 119.Από την ανάλυση της Γ.Δ.Α. που παρουσιάζεται αναλυτικά κατωτέρω, και βάσει των δεικτών ΗΗΙ, προκύπτει ότι, μετά την ολοκλήρωση της γνωστοποιηθείσας 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συγκέντρωσης, στις ακόλουθες σχετικές αγορές προϊόντων του πίνακα που ακολουθεί, προκύπτει ιδιαίτερα υψηλός βαθμός συγκέντρωσης, με τη δημιουργία ή ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσης για τη νέα οντότητα. Πίνακας 14: Συγκεντρωτικά στοιχεία ΗΗΙ ανά επηρεαζόμενες αγορές (σε αξία) Σχετικές Αγορές Φρέσκο παστεριωμένο γάλα Σοκολατούχο γάλα Τυποποιημένο παιδικό γιαούρτι Γάλα με προσθήκη καφέ Τυποποιημένο γιαούρτι με γεύσεις Αθρ. Μερ. Αγοράς HHI Προ […] […] […] […] […] [35-45]% [65-75]% [55-65]% [35-45]% [25-35]% Δ […] […] […] […] […] HHI Μετά […] […] […] […] […] Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων Γ.Δ.Α. – Κεφάλαια (III.1.4.2.1.1, III.1.4.2.2, III.1.4.2.3, III.1.4.2.4.2.2 και III.1.4.2.4.2.3)  Οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις είναι άμεσοι ανταγωνιστές σε ορισμένες σχετικές αγορές 120.Σύμφωνα με τη νομολογία, μία συγκέντρωση έχει λιγότερες πιθανότητες να παρακωλύσει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης, όταν υπάρχουν πολλές δυνατότητες υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων και εκείνων που προσφέρουν οι αντίπαλοι παραγωγοί. 121.Εν προκειμένω, από την επεξεργασία των απαντήσεων των γαλακτοβιομηχανιών και των σούπερ μάρκετ σχετικά με το εάν θεωρούν ότι οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις είναι άμεσοι ανταγωνιστές συνάγεται το συμπέρασμα ότι, βάσει των απαντήσεων στα ερωτηματολόγια της Γ.Δ.Α., η ΔΕΛΤΑ και η ΜΕΒΓΑΛ θεωρούνται άμεσοι ανταγωνιστές στις εξής σχετικές αγορές: στο (φρέσκο) παστεριωμένο γάλα, στο σοκολατούχο γάλα και στο τυποποιημένο παιδικό γιαούρτι.  Υπάρχει υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα στην αγορά 122.Αν και δεν διαθέτει σχετικά στοιχεία, η γνωστοποιούσα εκτιμά ότι οι σχετικοί κλάδοι δεν λειτουργούν στα όρια της παραγωγικής τους ικανότητας στην Ελληνική αγορά. Ειδικότερα για τη ΔΕΛΤΑ, ο κλάδος γαλακτοκομικών λειτουργεί περίπου στο […]% της παραγωγικής του δυναμικότητας και […] ποσοστό […] για τη ΜΕΒΓΑΛ. 123.Η έρευνα της Γ.Δ.Α. έδειξε ότι η πλειοψηφία των ανταγωνιστριών εταιριών έχει υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα. Ειδικότερα, το ποσοστό χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας των εν λόγω ανταγωνιστριών εταιριών κυμαίνεται περίπου στο […]%, συνεπώς εκτιμάται ότι μπορούν να καλύψουν ενδεχόμενη αύξηση της ζήτησης τελικών προϊόντων

1. 124.Για την κάλυψη της προαναφερθείσας αυξημένης ζήτησης, η πλειοψηφία των ανταγωνιστριών απάντησε, αναφορικά με τον εφοδιασμό σε νωπό γάλα, ότι μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα, χωρίς όμως να αιτιολογήσουν περαιτέρω
2.  Διαπραγματευτική δύναμη αγοραστών - Εναλλακτικές πηγές προμήθειας 125.Η θέση της γνωστοποιούσας για τη «θεωρητική απόπειρα περιορισμού του ανταγωνισμού» είναι κατά βάση ότι θα συναντήσει την αντίδραση και των μεγάλων αλυσίδων λιανικής, οι οποίες «πολλάκις έχει διαπιστωθεί και από την Επιτροπή Σας ότι 85 86 Βλ. αναλυτικότερα ανωτέρω Κεφ. ΙΙΙ.1.3.2.
3. Βλ. αναλυτικότερα ανωτέρω Κεφ. ΙΙΙ.1.3.2.
4. 36 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαθέτουν σημαντική διαπραγματευτική δύναμη έναντι των προμηθευτών»
5. 126.Σχετικά με τη διαπραγματευτική δύναμη των σούπερ μάρκετ, όπως προκύπτει και από τα συλλεχθέντα στοιχεία κατά την έρευνα της Γ.Δ.Α., το σύνολο των ανταγωνιστριών εταιριών συμμερίζεται εν μέρει την άποψη της γνωστοποιούσας, καθώς υποστηρίζουν ότι η δύναμη των πελατών τους αυξάνεται λόγω της υψηλής συγκέντρωσης σε αλυσίδες ή ομίλους αγορών (με τις εξαγορές μικρών αλυσίδων από μεγάλους ομίλους λιανεμπορίου του εσωτερικού ή του εξωτερικού, είτε με το συνασπισμό μικρών καταστημάτων λιανικής κάτω από ομίλους - ομπρέλες), της επέκτασης δικτύου καταστημάτων και της ισχυροποίησης των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Παράλληλα, διευκρινίζουν ότι, όσο μεγαλύτερη είναι η συμμετοχή ενός πελάτη ή μιας κατηγορίας πελατών στο σύνολο του τζίρου, τόσο ισχυρότερες μπορούν να είναι οι πιέσεις που μπορούν να ασκηθούν για την εξασφάλιση ιδίως καλύτερων παροχών στις αγορές τους. 127.Από την έρευνα της Γ.Δ.Α. προκύπτει ότι τα σούπερ μάρκετ απορροφούν σημαντικό ποσοστό των πωλήσεων των εταιριών ΔΕΛΤΑ και ΜΕΒΓΑΛ και, ανάλογα με την κατηγορία του προϊόντος, τα ποσοστά αυτά διαφοροποιούνται. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται ότι - παρά τη σημαντική θέση των σούπερ μάρκετ - πολύ σημαντικές πωλήσεις αναλογούν στο κανάλι των μικρών σημείων πώλησης (περίπτερα, φούρνοι, ψιλικά, μίνι μάρκετ). Περαιτέρω, κάποιες κατηγορίες γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως χαρακτηριστικά το σοκολατούχο γάλα, διακινούνται σε πολύ μεγαλύτερο συγκριτικά βαθμό μέσω τέτοιων μικρών σημείων πώλησης
6. 128.Από τις απαντήσεις της πλειοψηφίας των σούπερ μάρκετ προκύπτει πως θεωρούν ότι έχουν μικρή διαπραγματευτική δύναμη σε σχέση με τους προμηθευτές τους στην αγορά των γαλακτοκομικών προϊόντων. 129.Επίσης, από την πλευρά των σούπερ μάρκετ και την έρευνα της Γ.Δ.Α. προκύπτει ότι αυτά θεωρούν πως πρακτικά δεν μπορούν να μειώσουν το ποσοστό στο ράφι ή/και να διακόψουν τη διανομή αρκετά γνωστών γαλακτοκομικών προϊόντων, λόγω των προτιμήσεων των καταναλωτών προς τα ισχυρά σήματα. 130.Σχετικά με το θέμα της τυχόν παροχής υπηρεσιών category management προς αλυσίδες σούπερ μάρκετ και λοιπά σημεία λιανικής, σε απάντηση σχετικής ερώτησης της Γ.Δ.Α., η γνωστοποιούσα ανέφερε ότι «δεν παρέχει υπηρεσίες category management σε πελάτη. Οι ίδιοι οι πελάτες καθορίζουν τους χώρους πώλησης στα ράφια τους για την γκάμα των προϊόντων της ΔΕΛΤΑ που διαθέτουν. Οι merchandisers που δουλεύουν για λογαριασμό της ΔΕΛΤΑ έχουν σαν αρμοδιότητα να ανατροφοδοτούν τα ράφια με προϊόντα της εταιρείας και να τηρούν την διαδικασία FIFO (first in first out) για αυτά». 131.Περαιτέρω, σε απάντηση σχετικών ερωτήσεων της Γ.Δ.Α., οι εταιρίες σούπερ μάρκετ υποστηρίζουν, στη συντριπτική πλειοψηφία τους, ότι δεν παρέχονται κατευθύνσεις από τις γαλακτοβιομηχανίες σχετικά με τον τρόπο τοποθέτησης των προϊόντων στο ράφι (category management). Εξαίρεση αποτελεί ο […] που απάντησε πως δέχεται προτάσεις (όχι κατευθύνσεις) από τους προμηθευτές, τις οποίες και επεξεργάζεται μαζί τους. Από τις απαντήσεις των γαλακτοβιομηχανιών προκύπτει πως τα σούπερ μάρκετ καθορίζουν τους χώρους στα ράφια ανάλογα με τις στρατηγικές επιλογές τους και τους επιχειρηματικούς στόχους τους (π.χ. αύξηση κερδοφορίας, αύξηση τζίρου, ποικιλία συλλογής, προϊόντα ιδιωτική ετικέτας κλπ). 132.Επίσης, η συντριπτική πλειοψηφία των σούπερ μάρκετ απάντησε ότι σε περίπτωση μόνιμης αύξησης της τιμής των εξεταζόμενων προϊόντων κατά 5%-10% θα στρέφονταν για τις αγορές τους σε γειτονικές χώρες. Για την […] εξαίρεση αποτελεί το φρέσκο παστεριωμένο γάλα λόγω της περιορισμένης διάρκειας συντήρησής του. Η εταιρία […] 87 88 Βλ. παρ. 99 από το έντυπο γνωστοποίησης Βλ. σχετικώς και ανωτέρω. 37 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ απάντησε ότι δεν θα στρέφονταν για την προμήθεια των εν λόγω προϊόντων σε προμηθευτές γειτονικών χωρών, χωρίς όμως περαιτέρω αιτιολόγηση. 133.Τέλος, τα μέρη και δη η ΔΕΛΤΑ προμηθεύουν τα σούπερ μάρκετ με τη μεγαλύτερη γκάμα γαλακτοκομικών προϊόντων και άλλων. Κατά συνέπεια, εκτιμάται ότι η νέα οντότητα θα μπορεί να ασκήσει πιέσεις σχετικά με την προμήθεια ή/και τις τιμές άλλων προϊόντων της, ώστε να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση αναφορικά με κάποιο γαλακτοκομικό προϊόν. 134.Όσον αφορά στα μικρά σημεία πώλησης, αφενός επειδή απορροφούν σημαντικό μέρος των πωλήσεων των εταιριών για ορισμένα προϊόντα (βλ. παραπάνω Πίνακα 12) και αφετέρου αποτελούνται από πολλές, μικρές (ατομικές ή οικογενειακές) επιχειρήσεις, που δεν ανήκουν σε ομίλους αγορών, η διαπραγματευτική τους δύναμη έναντι των προμηθευτών τους είναι πάρα πολύ μικρή
7. Διαρθρωτικοί δεσμοί 135.Από την επεξεργασία των απαντήσεων των γαλακτοβιομηχανιών προκύπτει πως δεν υπάρχουν (άμεσες ή έμμεσες) συμμετοχές της VIVARTIA και της ΜΕΒΓΑΛ στο μετοχικό κεφάλαιο αυτών ή θυγατρικών τους, αλλά ούτε και (άμεση ή έμμεση) συμμετοχή των γαλακτοβιομηχανιών στο μετοχικό κεφάλαιο της VIVARTIA και της ΜΕΒΓΑΛ ή θυγατρικών αυτών
8. Επίσης, κανένα από τα μέλη των Δ.Σ. των γαλακτοβιομηχανιών δεν συμμετέχει στο Δ.Σ. της ΔΕΛΤΑ ή/και της ΜΕΒΓΑΛ και αντίστροφα. 136.Αναφορικά με την ύπαρξη συμφωνιών συνεργασίας μεταξύ των γαλακτοβιομηχανιών και τη ΔΕΛΤΑ ή/και τη ΜΕΒΓΑΛ, η πλειοψηφία των γαλακτοβιομηχανιών δήλωσε ότι δεν υφίστανται. III.1.4.2 ΣΧΕΤΙΚΕΣ - ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΕΝΕΣ ΑΓΟΡΕΣ - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ ΤΩΝ III.1.4.2.1 Αγορά λευκού γάλακτος 137.Η θέση των της γνωστοποιούσας είναι ότι η αγορά λευκού γάλακτος είναι ενιαία και ότι οι τέσσερις υποκατηγορίες γάλακτος (φρέσκο παστεριωμένο, υψηλής παστερίωσης, μακράς διαρκείας και συμπυκνωμένο) παρουσιάζουν σημαντική εναλλαξιμότητα, η οποία προκύπτει και από το γεγονός ότι σταδιακά οι πωλήσεις φρέσκου γάλακτος και συμπυκνωμένου μειώνονται προς όφελος του γάλακτος υψηλής παστερίωσης. Πίνακας 15: Ποσοστιαία συμμετοχή κατηγοριών γάλακτος στη συν. αγορά λευκού γάλακτος, 2011-2014 (YTD) Κατηγορίες Γάλακτος 2011 2012 2013 ΔΕΚ/ΜΑΡ 2014 ΦΡΕΣΚΟ ΠΑΣΤΕΡΙΩΜΕΝΟ [45-55]% [45-55]% [45-55]% [45-55]% Υ.Π. [25-35]% [25-35]% [25-35]% [25-35]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [5-10]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% [15-25]% ΜΑΚΡΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΜΕΝΟ 91 Πηγή: ΔΕΛΤΑ (AC Nielsen, σε όρους αξίας) 138.Στη συνέχεια η γνωστοποιούσα επιχειρηματολογεί υπέρ της ενιαίας αγοράς, όχι και των τεσσάρων επιμέρους υπό-αγορών γάλακτος, αλλά του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος 89 Δεν ισχύει, ωστόσο, το ίδιο, όπως προαναφέρθηκε, για ορισμένες σχετικές αγορές, όπως το σοκολατούχο γάλα. 90 Η εταιρία […] είχε συμμετοχή στη ΔΕΛΤΑ πριν το
9. 91 Τα στοιχεία του 2011 για το γάλα μακράς διάρκειας αφορούν 10μηνο, καθώς η Nielsen δεν έχει το δίμηνο Δεκ/Ιαν11 λόγω της αλλαγής των βάσεων. 38 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ και του γάλακτος υψηλής παστερίωσης. Οι λόγοι που επικαλείται είναι ότι: α) σε αυτή την κατηγοριοποίηση κατέληξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην υπόθεση με αριθ. COMP/M.5046 –Friesland Foods/Campina, β) το φρέσκο και το υψηλής παστερίωσης γάλα παράγονται στις ίδιες μονάδες και διανέμονται με τα ίδια συστήματα και μέσα, τοποθετούνται στο ψυγείο των καταστημάτων λιανικής, έχουν όμοια γεύση, όμοιες συσκευασίες και αντίστοιχες περίπου τιμές χονδρική