ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡΙΘΜ. 515/VI/2011 Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Συνεδρίασε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου του κτηρίου των γραφείων της, επί της οδού Κότσικα 1Α, Αθήνα, την 17η Ιανουαρίου 2011, ημέρα Δευτέρα και ώρα 10:00 (μετά από αναβολή της αρχικώς προγραμματισθείσας συνεδρίασης για την 10.1.2011), με την εξής σύνθεση: Πρόεδρος: Δημήτριος Κυριτσάκης Μέλη: Ιωάννης Μπιτούνης, Ασημάκης Κομνηνός, Δημήτριος Λουκάς, Εμμανουέλα Τρούλη, Νικόλαος Τραυλός, Βασίλειος Νικολετόπουλος, Δημήτριος Δανηλάτος, Δημήτριος Αυγητίδης. Γραμματέας: Παρασκευή Α. Ζαχαριά. Η Εμμανουέλα Τρούλη, Τακτικό μέλος της Επιτροπής Ανταγωνισμού, συμμετείχε μόνο στην πρώτη Συνεδρίαση της Ολομέλειας της ΕΑ, κατά την οποία συζητήθηκε η υπόθεση, και δεν έλαβε μέρος στην υπόλοιπη διαδικασία και τη λήψη της εν λόγω απόφασης. Θέμα της συνεδρίασης: η λήψη απόφασης επί της προηγούμενης γνωστοποίησης κατ’ άρθρο 4β ν.703/77, όπως ισχύει, της απόκτησης ελέγχου του ομίλου «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ-ΜΕΒΓΑΛ-ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» από τον όμιλο «VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ.». Η ως άνω συνεδρίαση, ορίσθηκε μετά από αίτημα αναβολής της αρχικώς προγραμματισμένης για την 10η Ιανουαρίου 2011 συνεδρίασης, το οποίο υπέβαλε η εταιρία «VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ.». Το ανωτέρω αίτημα εξετάσθηκε και έγινε αποδεκτό από την Ολομέλεια της ΕΑ κατά την 123/30.12.2010 Συνεδρίαση. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης για τη νομίμως κλητευθείσα εταιρία VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ. παραστάθηκαν οι νόμιμοι εκπρόσωποί της […], [...] και […] μετά των πληρεξουσίων δικηγόρων αυτής Δημητρίου Τζουγανάτου, Νικολάου Κοσμίδη και Αναστασίας Κετεντζόγλου. Από την παρούσα απόφαση έχουν παραλειφθεί, σύμφωνα με το άρθρο 26 παρ.7 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 1890/Β’/29.12.2006), τα στοιχεία εκείνα, τα οποία κρίθηκε ότι αποτελούν επιχειρηματικό απόρρητο. Στη θέση των στοιχείων που έχουν παραλειφθεί υπάρχει η ένδειξη […]. Όπου ήταν δυνατό τα στοιχεία που παραλείφθηκαν αντικαταστάθηκαν με ενδεικτικά ποσά και αριθμούς ή με γενικές περιγραφές (εντός […]). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Επί της υπό κρίση υπόθεσης υπεβλήθησαν εμπροθέσμως δύο υπομνήματα τρίτων κατά το άρθρο 21 παρ. 1 & 2 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΚΥΑ 8275/15.12.2006, ΦΕΚ 1890/Β΄/29.12.2006), ειδικότερα: α) το υπόμνημα των […] και της […] με ημ. αριθμ. πρωτ. 811/20.12.2010 και β) το υπόμνημα της εταιρίας Π. Μίχας και ΣΙΑ ΟΕ με ημ. αριθμ. πρωτ. 7575/26.11.
- Κατά την παρούσα Συνεδρίαση, η Επιτροπή επέτρεψε να παραστούν οι ως άνω υποβάλλοντες τα υπομνήματα και συγκεκριμένα παραστάθηκαν ο […] δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Κρίτωνος Μεταξόπουλου, καθώς και η εταιρία Π. Μίχας και ΣΙΑ ΟΕ, δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Δημητρίου Β. Κουτσούκη. Επίσης, έκανε αποδεκτό το αίτημα των ως άνω πληρεξουσίων δικηγόρων και εξετάσθηκαν ενόρκως κατά το άρθρο 21 παρ. 3 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΚΥΑ 8275/15.12.2006, ΦΕΚ 1890/Β΄/29.12.2006), οι […] και […]. Στη συνέχεια οι πληρεξούσιοι δικηγοροι των τρίτων κατέθεσαν τις απόψεις τους αναφορικά με την υπόθεση και κατόπιν υπέβαλαν αίτημα να παρασταθούν ως διάδικα μέρη στη συζήτηση της υπόθεσης και να συμμετάσχουν σε όλη τη διαδικασία. Το αίτημα των παρεμβαινόντων απερρίφθη κατόπιν απόφασης της Ολομέλειας, η οποία ελήφθη σε μυστική διάσκεψη. Κατόπιν, το λόγο έλαβε ο Εισηγητής Δημήτριος Λουκάς, ο οποίος ανέπτυξε συνοπτικά το περιεχόμενο της υπ΄ αριθ. πρωτ. 7837/3.12.2010 γραπτής Έκθεσης, και κατέληξε ως εξής: να εγκριθεί η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση, μόνο υπό τον όρο της επιβολής ή/και ανάληψης των κατάλληλων διορθωτικών μέτρων (ή τυχόν δεσμεύσεων που προταθούν από τα μέρη), με βάση τις περιγραφόμενες στην ως άνω Έκθεση κατευθυντήριες γραμμές. Ακολούθως, το λόγο έλαβαν οι πληρεξούσιοι δικηγόροι και οι νόμιμοι εκπρόσωποι της εταιρίας VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ, οι οποίοι έδωσαν διευκρινήσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις, που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής. Στη συνέχεια προχώρησε σε διάσκεψη και ομόφωνα αποφάσισε να κλητευθούν στη συζήτηση σύμφωνα με το άρθρο 21 παρ. 3 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΚΥΑ 8275/15.12.2006, ΦΕΚ 1890/Β΄/29.12.2006) ως τρίτοι οι εξής: α) o […] της Γενικής Δ/νσης Ζωικής Παραγωγής του Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, β) […] από τον Σύνδεσμο Αγελαδοτρόφων Γαλακτοπαραγωγών Ελλάδος, γ) ο […] του οργανισμού με την επωνυμία ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ & ΚΡΕΑΤΟΣ, […] και δ) ο […] της ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ, […], των οποίων έκρινε ότι η συμμετοχή τους θα συμβάλλει στην εξέταση της υπόθεσης. Η συζήτηση της υπόθεσης συνεχίσθηκε σε μία επιπλέον συνεδρίαση στην ίδια αίθουσα την 27η Ιανουαρίου 2011, ημέρα Πέμπτη και ώρα 9:30, οπότε και ολοκληρώθηκε η ακροαματική διαδικασία. 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Κατά την ως άνω συνεδρίαση, ως τρίτοι εξετάσθηκαν ενόρκως οι, κατά το άρθρο 21 παρ. 3 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΚΥΑ 8275/15.12.2006, ΦΕΚ 1890/Β΄/29.12.2006), κλητευθέντες α) […]της Γενικής Δ/νσης Ζωικής Παραγωγής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, β) […] και […] από τον Σύνδεσμο Αγελαδοτρόφων Γαλακτοπαραγωγών Ελλάδος, γ) […], […] οργανισμού με την επωνυμία ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ & ΚΡΕΑΤΟΣ και δ) […] της ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ. Επίσης, προς επίρρωση των ισχυρισμών της εταιρίας VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ, εξετάσθηκε ενόρκως ως μάρτυρας, ο Πρόεδρος της […]. Μετά την ολοκλήρωση των καταθέσεων, το λόγο έλαβαν οι πληρεξούσιοι δικηγόροι της εταιρίας VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ, οι οποίοι υπέβαλαν αίτημα για ανάληψη δεσμεύσεων. Στη συνέχεια, συνήλθε σε διασκέψεις για λήψη απόφασης την 31η Ιανουαρίου 2011 (ημέρα Δευτέρα και ώρα 11:00), την 11η Φεβρουαρίου 2011 (ημέρα Παρασκευή και ώρα 9:45) και ολοκλήρωσε την 14η Φεβρουαρίου 2011 (ημέρα Δευτέρα και ώρα 9:00) στην ως άνω αίθουσα συνεδριάσεων του 1ου ορόφου των Γραφείων της, και αφού έλαβε υπόψη της την υπ΄ αριθ. πρωτ. 7837/3.12.2010 Έκθεση, το αίτημα για ανάληψη δεσμεύσεων της εταιρίας VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ, όπως αυτές διαμορφώθηκαν με το υπ΄ αριθμ. πρωτ. 68/14.2.2011 έγγραφό της, τις απόψεις που διατύπωθηκαν εγγράφως με τα υπομνήματα και προφορικώς κατά τη συζήτηση της υπόθεσης από τα ενδιαφερόμενα μέρη, καθώς και τα όσα κατέθεσαν ο μάρτυρας κατά την ακροαματική διαδικασία και οι κατά το άρθρο 21 παρ. 3 τρίτοι, τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης και το ισχύον νομικό πλαίσιο, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ: 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ H ΥΠΟ ΚΡΙΣΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΥΠΟΘΕΣΗ I Ι.1 Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΠΡΑΞΗ 1) Κατά το άρθρο 4 παρ. 2 εδαφ. β του ν.703/77, όπως ισχύει, συγκέντρωση πραγματοποιείται και όταν ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση, ή μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, αποκτούν άμεσα ή έμμεσα, τον έλεγχο του συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων. Κατά την παρ. 3 του ιδίου άρθρου, η δυνατότητα «ελέγχου» απορρέει από δικαιώματα, συμβάσεις ή άλλα μέσα, τα οποία είτε μεμονωμένα είτε από κοινού με άλλα και λαμβανομένων υπόψη των σχετικών πραγματικών ή νομικών συνθηκών, παρέχουν τη δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη δραστηριότητα μιας επιχείρησης και ιδίως από: α) δικαιώματα κυριότητας ή επικαρπίας επί του συνόλου ή μέρους των περιουσιακών στοιχείων μιας επιχείρησης, β) δικαιώματα ή συμβάσεις που παρέχουν δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη σύνθεση, στις συσκέψεις ή στις αποφάσεις των οργάνων μιας επιχείρησης. 2) Η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση στην κρινόμενη υπόθεση αφορά στην απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου από τη γνωστοποιούσα εταιρία VIVARTIA (μέσω της θυγατρικής της ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ) επί της εταιρίας «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ-ΜΕΒΓΑΛ-ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» (εφεξής «ΜΕΒΓΑΛ»), καθώς η VIVARTIA θα έχει την απόλυτη πλειοψηφία των μετοχών και δικαιωμάτων ψήφου επί της εξαγοραζόμενης και θα δύναται να λαμβάνει αποφάσεις στρατηγικής σημασίας που την αφορούν. 3) Ειδικότερα, στις 15.9.2010 (υπ’ αριθμ. πρωτ. 5551) η εταιρία VIVARTIA γνωστοποίησε εμπρόθεσμα στην E.A., σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 4β ν.703/77, όπως ισχύει, την εξαγορά του 43% του ονομαστικού μετοχικού κεφαλαίου (μ.κ.) της εταιρίας «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΓΑΛΑΚΤΟΣ-ΜΕΒΓΑΛΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» (εφεξής «ΜΕΒΓΑΛ»). Σύμφωνα με τους όρους του από 1.9.2010 σχετικού Προσυμφώνου Πώλησης και Αγοράς Μετοχών (εφεξής «Προσύμφωνο»), οι […] (Πωλητής Α), […] (Πωλητής Β) και […] (Πωλητής Γ) συμφώνησαν […] στην εταιρία ΔΕΛΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ, η οποία είναι 100% θυγατρική της εταιρίας VIVARTIA, […]. Το Προσύμφωνο, σε συνδυασμό με την από 23.12.2009 προηγούμενη συμφωνία της VIVARTIA […], επέτρεψε πλέον στη VIVARTIA την απόκτηση ποσοστού τουλάχιστον 57,8% επί του μ.κ. της ΜΕΒΓΑΛ (υπό την αίρεση, μεταξύ άλλων, της έγκρισης της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού). 4) […] 5) Στο υπόμνημά του με ημερομηνία 17-1-2011, αλλά και κατά τη συζήτηση ενώπιον της Επιτροπής [βλ. ενδεικτικά Πρακτικά 17-1-2011, σελ. 11 επ.], ο Δημήτριος Θωμά Συμεωνίδης υποστήριξε ότι η VIVARTIA παρανόμως δεν είχε γνωστοποιήσει στην Ε.Α. την προηγούμενη απόκτηση του ποσοστού 14,8% των μετοχών της ΜΕΒΓΑΛ. Ωστόσο, η εν λόγω μειοψηφική συμμετοχή δεν οδηγούσε καθαυτή στην απόκτηση ελέγχου επί της ΜΕΒΓΑΛ κατά την έννοια των διατάξεων περί ελέγχου συγκεντρώσεων, τη στιγμή της πραγματοποίησής της. Ως εκ τούτου, η σχετική πράξη δεν υπόκειντο σε γνωστοποίηση κατά τα οριζόμενα στο ν. 703/
- 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 6) Οι λοιπές αιτιάσεις του Δημητρίου-Θωμά Συμεωνίδη αναφορικά με την επιλεγείσα μέθοδο απόκτησης ελέγχου επί της ΜΕΒΓΑΛ αφορούν σε ιδιωτικής φύσης ζητήματα και άλλα εμπορικά συμφέροντα των εμπλεκόμενων μερών, τα οποία δεν αφορούν στην διαδικασία ενώπιον της Ε.Α. και εκφεύγουν των αρμοδιοτήτων της. Ι.2 ΠΡΟΣΗΚΟΥΣΑ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ 7) Κατά το άρθρο 4β παρ. 1 του ιδίου νόμου, κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε δέκα
(10)εργάσιμες ημέρες από τη σύναψη της συμφωνίας ή τη δημοσίευση της προσφοράς ή ανταλλαγής ή την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 4στ ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε 150.000.000 ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 15.000.000 ευρώ στην ελληνική αγορά. 8) Ο κύκλος εργασιών καθεμίας από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις το τελευταίο οικονομικό έτος
(2009)στην ελληνική και παγκόσμια αγορά, βάσει των όρων του άρθρου 4στ ν.703/77, όπως ισχύει, είχε ως εξής: ΚΥΚΛΟΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ, 2009 (σε εκατ. €) Συμμετέχουσες Όμιλος MIG
(1)Όμιλος VIVARTIA 9) Παγκόσμια Αγορά Ελληνική Αγορά […] […] […] […] Όμιλος ΜΕΒΓΑΛ
(2)[…] […] ΣΥΝΟΛΟ (1+2) […] […] Με βάση τα ως άνω στοιχεία, η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση εμπίπτει στο ρυθμιστικό πεδίο του άρθρου 4β του ν. 703/77, όπως ισχύει (προληπτικός έλεγχος συγκεντρώσεων) και υπόκειται υποχρεωτικά σε προηγούμενη γνωστοποίηση. Ειδικότερα, ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών εταιριών κατά τη διάρκεια της τελευταίας οικονομικής χρήσης
(2009)υπερέβη τα 150.000.000 ευρώ, ενώ για την ίδια χρήση ο εθνικός κύκλος εργασιών για κάθε μία συμμετέχουσα επιχείρηση υπερέβη τα 15.000.000 ευρώ. Περαιτέρω, η υπό κρίση συγκέντρωση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του Κοινοτικού Κανονισμού Συγκεντρώσεων (Κανονισμός (ΕΚ) 139/2004), ως μη έχουσα κοινοτική διάσταση. Συνεπώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει αρμοδιότητα επί της κρινόμενης συγκέντρωσης. Ι.3 ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΠΛΗΡΟΥΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ 10) Κατά τη γνωστοποιούσα, η συνένωση των δύο εταιριών προβλέπεται να έχει θετική επίδραση στη δραστηριότητα της νέας οντότητας στον τομέα των γαλακτοκομικών προϊόντων από τις συνέργειες και οικονομίες κλίμακας που αναμένεται να προκύψουν, αφενός στα δίκτυα πωλήσεων και διανομών, και αφετέρου στην αλυσίδα τροφοδοσίας και την παραγωγή των προϊόντων. Η νέα οντότητα, παρέχοντας μία πληρέστερη και μεγαλύτερη σε αριθμό προϊοντική γκάμα θα δύναται να επεκτείνει 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ το υφιστάμενο δίκτυο διανομής των δύο μερών σε νέες αγορές (π.χ. μικρά νησιά και άλλες απομακρυσμένες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας), οι οποίες σήμερα, λόγω του ασύμφορου μεταφορικού κόστους που προκύπτει από τις παραδόσεις μικρού αριθμού προϊόντων ανά προμηθευτή, υποεξυπηρετούνται. Επιπλέον, η νέα οντότητα θα είναι σε ευνοϊκότερη θέση για την παραγωγή και διάθεση νέων καινοτόμων προϊόντων στην Ελλάδα και την αλλοδαπή, ενισχύοντας περαιτέρω την εξαγωγική της δραστηριότητα. 11) II Aπό την προκαταρκτική εξέταση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης προέκυψαν, ωστόσο, σοβαρές αμφιβολίες για το συμβατό αυτής με τις συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού σε ορισμένες από τις σχετικές αγορές στις οποίες αφορά. Βάσει της προκαταρκτικής αυτής έρευνας, κοινοποιήθηκε στις συμμετέχουσες επιχειρήσεις η υπ’ αριθμ. πρωτ. 6438/15.10.2010 Απόφαση του Προέδρου της Ε.Α. αναφορικά με την κίνηση της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης (B΄ Φάση – εις βάθος διερεύνηση), σύμφωνα με το άρθρο 4δ του ν. 703/77, όπως ισχύει. ΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΣΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ II.1 VIVARTIA ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ ΑΕ 12) Η VIVARTIA ανήκει στον όμιλο Marfin Investment Group (εφεξής MIG), ο οποίος ελέγχει περίπου το […]% του μ.κ. της και ο οποίος είναι επενδυτική εταιρία συμμετοχών με έδρα την Ελλάδα. Η MIG δραστηριοποιείται στην Ελλάδα και το εξωτερικό σε περισσότερους κλάδους, όπως, ιδίως, οι μεταφορές και η ναυτιλία (μέσω της […], της […], της […]), η πληροφορική (μέσω της […]), το real estate (μέσω της […] και της […]), η υγεία (μέσω της εταιρίας […], ενώ ελέγχει στην Ελλάδα και τα μαιευτήρια […] και […]), ο τουρισμός και η ψυχαγωγία (μέσω των εταιριών […],[…] and […]) και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (μέσω της εταιρίας […]). 13) Ειδικότερα, η VIVARTIA εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής, είναι εταιρία χαρτοφυλακίου και δραστηριότητά της είναι η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών και υπηρεσιών διοίκησης σε θυγατρικές της εταιρίες. H εταιρία δραστηριοποιείται στους εξής κλάδους:
- i)Στον κλάδο γαλακτοκομικών και ποτών, με αντικείμενο την παραγωγή και διανομή γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως γάλα και παρεμφερή προϊόντα γιαουρτιού και χυμών φρούτων,
- ii)Στον κλάδο υπηρεσιών εστίασης και ψυχαγωγίας, με αντικείμενο την παραγωγή και διάθεση προϊόντων εστίασης, μέσω της λειτουργίας αλυσίδας εστιατορίων, εστιατορίων ταχείας εστίασης και καφε-ζαχαροπλαστείων και υπηρεσιών μαζικής εστίασης (catering), και iii) Στον κλάδο κατεψυγμένων τροφίμων, με αντικείμενο κυρίως την παραγωγή και διανομή κατεψυγμένων τροφίμων, όπως λαχανικά και έτοιμες συνταγές γευμάτων. 14) Στην από 21.6.2010 Τακτική Γενική Συνέλευση των μετόχων της VIVARTIA αποφασίστηκε η απόσχιση των κλάδων (α) παραγωγής και εμπορίας γαλακτοκομικών προϊόντων και ποτών, (β) παραγωγής και εμπορίας προϊόντων 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αρτοποιίας και ζαχαρωδών, (γ) παροχής υπηρεσιών εστίασης και (δ) παραγωγής και εμπορίας καταψυγμένων τροφίμων, και εν συνεχεία η εισφορά τους σε 100% θυγατρικές της εταιρίες, σύμφωνα με το ν. 2166/93. Οι νέες εταιρικές οντότητες φέρουν πλέον τις εξής επωνυμίες: «ΔΕΛΤΑ Ανώνυμη Βιομηχανική και Εμπορική Εταιρία Τροφίμων» (τέως κλάδος γαλακτοκομικών), «CHIPITA Ανώνυμη Βιομηχανική και Εμπορική Εταιρία» (τέως κλάδος αρτοποιίας και ζαχαρωδών), «GOODY’S Ανώνυμη Εταιρία Υπηρεσιών Εστίασης» (τέως κλάδος παροχής υπηρεσιών εστίασης) και «ΜΠΑΡΜΠΑ ΣΤΑΘΗΣ Ανώνυμη Βιομηχανική και Εμπορική Εταιρία» (τέως κλάδος παραγωγής και εμπορίας καταψυγμένων τροφίμων). Ο κλάδος αρτοποιίας και ζαχαρωδών (νυν εταιρία Chipita) πωλήθηκε τον Ιούλιο του 2010 στον όμιλο Οlayan και τον κ. Σπύρο Θεοδωρόπουλο. 15) Η VIVARTIA παράγει επίσης προϊόντα για λογαριασμό τρίτων (φασόν ή ιδιωτικής ετικέτας), όπως παρουσιάζονται στον κάτωθι πίνακα: Προϊόν Εταιρία Φρέσκο γάλα […] Γιαούρτι τυποποιημένο […] Εβαπορέ […] Τυρί (κασέρι, φέτα, ημίσκληρο) […] Πηγή: VIVARTIA 16) Ειδικότερα όσον αφορά στη NESTLE, η γνωστοποιούσα παράγει, συσκευάζει και αποθηκεύει τα προϊόντα με τα εμπορικά σήματα: Neslac, Junior, μερίδες γάλακτος Nestle και το Carnation (μόνο για Κύπρο). II.2 ΜΕΒΓΑΛ Α.Ε. 17) Η ΜΕΒΓΑΛ εδρεύει στο Δήμο Κουφαλίων του νομού Θεσσαλονίκης και δραστηριοποιείται στον κλάδο της παραγωγής και διανομής γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως γάλα και παρεμφερή προϊόντα γιαουρτιού, καθώς και χυμών φρούτων. Η ΜΕΒΓΑΛ ελέγχει κατά 100% τις εξής εταιρίες:
- i)[…], παραγωγή και εμπορία τυροκομικών
- ii)[…], εμπορία ειδών διατροφής iii) […]εταιρία εμπορίας ειδών διατροφής, και
- iv)[…] εταιρία εμπορίας ειδών διατροφής. 18) Επίσης, η ΜΕΒΓΑΛ κατέχει ποσοστό […]% στην εταιρία ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑ ΑΕ, με αντικείμενο δραστηριότητας την παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών, ενώ η θυγατρική της MEVGAL ENTERPRISES LTD κατέχει το […]% του μ.κ. της βουλγαρικής εταιρίας MEVGAL BULGARIA EOOD, με το ίδιο αντικείμενο δραστηριότητας. 19) Η ΜΕΒΓΑΛ παράγει επίσης προϊόντα για λογαριασμό τρίτων (φασόν), όπως παρουσιάζονται στον κάτωθι πίνακα: 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Εταιρία Προϊόν […] Γιαούρτι, επιδόρπια […] Επιδόρπια […] Ιδ. Ετικέτας: […] Γάλα λευκό […] Γιαούρτι, επιδόρπια […] Γιαούρτι, επιδόρπια Πηγή: ΜΕΒΓΑΛ 20) Επιπλέον, η ΜΕΒΓΑΛ έχει συνάψει σύμβαση με τη […] για τη διανομή των προϊόντων της δεύτερης στη Βόρεια Ελλάδα, στην Κρήτη, στην Πελοπόννησο, στην Αττική και σε κάποια από τα Νησιά του Αιγαίου, με ισχύ έως 31.12.2010. 21) Η μετοχική σύνθεση της ΜΕΒΓΑΛ έχει ως εξής: Μέτοχος % επί μ.κ. Μέτοχος […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] III % επί μ.κ. ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ III.1 ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΝΩΠΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ – ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 22) Ο κλάδος των γαλακτοκομικών προϊόντων κατέχει σημαντική θέση στον ευρύτερο κλάδο των τροφίμων, και περιλαμβάνει αρκετές αγορές προϊόντων, οι οποίες αντιστοιχούν σε μία μεγάλη ποικιλία τελικών προϊόντων με κύρια συστατική βάση το νωπό γάλα. Τα γαλακτοκομικά προϊόντα αποτελούν βασικό είδος διατροφής για τους καταναλωτές, λόγω της μεγάλης διατροφικής τους αξίας, με αποτέλεσμα η ζήτησή τους να παρουσιάζει σχετικά χαμηλή ελαστικότητα ως προς την τιμή και το διαθέσιμο εισόδημά τους. Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τους καταναλωτές είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προϊόντων αυτών, όπως η γεύση, η ποιότητα, η διάρκεια χρήσης του κ.λπ. [Βλ. ενδεικτικά κλαδική μελέτη ICAP, «Γαλακτοκομικά Προϊόντα», Ιούνιος 2007]. 23) Οι διατάξεις του Κώδικα Τροφίμων και Ποτών και του Π.Δ. 115/9.6.1999 «Κτηνιατρικός Υγειονομικός Έλεγχος Γάλακτος» ορίζουν ρητά, μεταξύ άλλων, τις κατηγορίες των γαλακτοκομικών προϊόντων και τις επιτρεπτές συνθήκες παραγωγής, 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συντήρησης, συσκευασίας και μεταφοράς αυτών. Έτσι, σύμφωνα με τον Κώδικα Τροφίμων και Ποτών, «νωπό γάλα νοείται το γάλα που προέρχεται από μαστικούς αδένες αγελάδων, προβάτων, αιγών ή βουβαλίδων, το οποίο δεν έχει θερμανθεί πέρα από τους 40 οC ή έχει υποστεί επεξεργασία με ισοδύναμο αποτέλεσμα». Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει το γάλα που «προορίζεται για κατανάλωση, το οποίο δεν έχει υποστεί άλλη επεξεργασία εκτός από διήθηση, ψύξη και ομογενοποίηση», κάτω από συγκεκριμένες προδιαγραφές υγιεινής και χημικής σύστασης. Απλώς «γάλα» χαρακτηρίζεται το προερχόμενο από αγελάδα, ενώ όλοι οι άλλοι τύποι πρέπει να χαρακτηρίζονται με τους όρους «κατσίκας», «βουβάλου» ή «ανάμεικτο προβάτουκατσίκας» [Βλ. Υ.Α. 1100/1987, άρθρο 80, καθώς και Π.Δ. 115/1999]. 24) Το νωπό γάλα αποτελείται από διάφορα θρεπτικά συστατικά, όπως λίπος, πρωτεΐνες, λακτόζη και μέταλλα. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει πως συνδυάζονται τα συστατικά αυτά για την παραγωγή διάφορων τελικών προϊόντων. Διάγραμμα: Χρήση νωπού γάλακτος για παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων Πηγή: VIVARTIA 25) Το σύνολο της παραγωγής αγελαδινού γάλακτος ανά χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθορίζεται από το σύστημα των ποσοστώσεων, το οποίο θεσπίστηκε στις 31.3.1984, με σκοπό την υιοθέτηση κανόνων που θα συνδέουν την Κοινοτική παραγωγή γάλακτος με τις ανάγκες της αγοράς. Έτσι, σε κάθε κράτος-μέλος αντιστοιχεί μία συνολική εγγυημένη ποσότητα (για μία περιεκτικότητα αναφοράς του γάλακτος σε 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ λιπαρές ουσίες), η οποία αποτελεί την ανώτατη ποσότητα αγελαδινού γάλακτος που μπορεί να παραδοθεί από τους παραγωγούς, συνολικά σε γαλακτοκομεία και άλλες μονάδες παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων (εμπορεύσιμο γάλα), καθώς και τις ποσότητες γάλακτος που δύναται να πουλήσει ο παραγωγός απευθείας στην κατανάλωση. 26) Βάσει του εν λόγω συστήματος ποσοστώσεων, προστατεύεται η τιμή του γάλακτος σε επίπεδο παραγωγού, καθώς οι συνολικές ποσότητες αγελαδινού γάλακτος που παραδίδονται στους αγοραστές σε κάθε κράτος-μέλος είναι εντός συγκεκριμένων ορίων. Η ανώτατη ποσότητα μπορεί να μεταφερθεί από παραγωγό σε παραγωγό ενός κράτους μέλους (αλλά όχι μεταξύ διαφορετικών κρατών μελών). Από 1.4.2009, η ποσόστωση στην παραγωγή νωπού αγελαδινού γάλακτος για την Ελλάδα καθορίστηκε σε 845.292 τόνους, με προσδιοριστέα αύξηση 1% ανά έτος έως και το 2015, οπότε και το σύστημα ποσοστώσεων προβλέπεται να καταργηθεί. 27) Η τιμή αγοράς του γάλακτος από τις γαλακτοβιομηχανίες διαμορφώνεται με βάση τα κριτήρια: ποιότητα (χημική σύνθεση γάλακτος, μικροβιακή κατάσταση, αντιβιοτικά), ποσότητα, μέγεθος κτηνοτροφικής μονάδας, προοπτικές ανάπτυξης της μονάδας και εποχικότητα, αλλά και την τιμή εισαγωγής γάλακτος από την Ε.Ε. Η τιμή αγοράς αυξομειώνεται στην περίπτωση που μεταβληθούν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του εισκομιζόμενου γάλακτος. Από την έρευνα της υπηρεσίας δεν προέκυψαν, ωστόσο, σαφή κριτήρια ως προς τη ποιοτική διαβάθμιση και συνακόλουθη τιμολόγηση του νωπού γάλακτος από τις εταιρίες, παρά το σχετικό αίτημα των γαλακτοπαραγωγών (και των συλλογικών τους οργάνων). 28) Ειδικότερα, όσον αφορά στη μέση τιμή παραγωγού, η ποσοστιαία μηνιαία μεταβολή της κατά τα έτη 2007 – 2010 καταγράφεται ως εξής: Μέση Τιμή παραγωγού αγελαδινού γάλακτος ανά μήνα (€/κιλό) 2007 2008 yoy Δ% 2009 yoy Δ% Ιαν.-Αυγ. 2010 Ιαν […] […] […] […] […] […] Φεβ […] […] […] […] […] […] Μαρ […] […] […] […] […] […] Απρ […] […] […] […] […] […] Μαϊ […] […] […] […] […] […] Ιουν […] […] […] […] […] […] Ιουλ […] […] […] […] […] […] Αυγ […] […] […] […] […] […] Σεπ […] […] […] […] […] […] Οκτ […] […] […] […] […] […] 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Μέση Τιμή παραγωγού αγελαδινού γάλακτος ανά μήνα (€/κιλό) 2007 2008 yoy Δ% 2009 yoy Δ% Ιαν.-Αυγ. 2010 Νοε […] […] […] […] […] […] Δεκ […] […] […] […] […] […] Μ.Ο. περιόδου […] […] […] […] […] […] Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων ΕΛΟΓΑΚ 29) Το νωπό γάλα παράγεται σε κτηνοτροφικές μονάδες και συλλέγεται από μονάδες μεταποίησης ή/και εμπορίας, μονάδες τυποποίησης – συσκευασίας γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και από παραγωγούς – κτηνοτρόφους που μεταποιούν το γάλα της κτηνοτροφικής τους εκμετάλλευσης. Οι πηγές προμήθειας νωπού γάλακτος είναι: απευθείας από παραγωγούς, από ενώσεις ή/και συλλόγους παραγωγών, από συνεταιρισμούς και από ιδιόκτητες φάρμες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να πραγματοποιηθούν και αγοραπωλησίες μεταξύ των γαλακτοβιομηχανιών. 30) Στην αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες επιχειρήσεις ως αγοραστές, ενώ η VIVARTIA εκμεταλλευόταν επίσης η ίδια ιδιόκτητες φάρμες, έως και τον Ιούνιο του 2010. Ο κύριος όγκος των αγορών νωπού γάλακτος το 2009 πραγματοποιήθηκε απευθείας από παραγωγούς και για τις δύο συμμετέχουσες επιχειρήσεις (VIVARTIA: […]%, ΜΕΒΓΑΛ: […]%), όπως παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα: Αγορές σε νωπό γάλα, 2009 (σε τόνους) VIVARTIA* % συμμ. ΜΕΒΓΑΛ % συμμ. Συνολική ποσότητα συλλ. Γάλακτος: […] 100% […] 100% - Ιδιόκτητες Φάρμες […] [0-5]% […] - - Ενώσεις / Συλλόγους […] - […] - - Απευθείας από παραγωγούς […] [90-100]% […] [80-90]% - Εισαγωγές […] [0-5]% […] - - Άλλο, π.χ. άλλη εταιρία του κλάδου […] [0-5]% […] [10-20]% *: Περιλαμβάνονται και οι αγορές της ΕΥΡΩΤΡΟΦΕΣ Πηγή: VIVARTIA, ΜΕΒΓΑΛ 31) Τόσο ο συνολικός αριθμός παραγωγών αγελαδινού γάλακτος στην Ελλάδα, όσο και η συνολική παραγωγή αγελαδινού γάλακτος, κατέγραψαν πτωτική πορεία στην τριετία 2007-2009. Σύμφωνα με μελέτη της Hellastat [«Γαλακτοκομικά Πρόϊόντα», Νοέμβριος 2009], οι κυριότεροι παράγοντες που οδηγούν σε αυτή την αρνητική εξέλιξη αποτελούν α) το αυξημένο κόστος παραγωγής του γάλακτος, β) οι χαμηλές τιμές που εισπράττουν οι παραγωγοί από τις μεταποιητικές εταιρίες και γ) οι αυξανόμενες εισαγωγές γάλακτος. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2007 2008 2009 Αρ. Παραγωγών […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ Παραγωγής Γάλακτος (σε
- tn)[…] […] […] Πηγή: ΕΛΟΓΑΚ 32) Το νωπό γάλα είναι κατά κανόνα ομογενοποιημένο προϊόν, για το οποίο δεν υπάρχουν υποκατάστατα (τουλάχιστον για τις περισσότερες χρήσεις του). Το μεγαλύτερο ποσοστό της χρήσης του γάλακτος ως πρώτη ύλη αφορά στην κατηγορία του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος, ανερχόμενο το 2009 στο […]%. Κατανομή της χρήσης νωπού γάλακτος, 2007-2009 Συμμετοχή κατά χρήση: 2007 2008 2009 Παστεριωμένο (φρέσκο) [40-50] % [40-50] % [50-60] % Υψηλής Παστερίωσης (HP ή Υ.Π.) [10-20]% [10-20]% [10-20]% Συμπυκνωμένο [0-5]% [5-10]% [5-10]% Γιαούρτια και οξυνισθέντα γάλατα [5-10]% [5-10]% [5-10]% Τυριά [5-10]% [5-10]% [5-10]% Λοιπά προϊόντα [10-20]% [10-20]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% [0-5]% Αδιευκρίνιστη χρήση Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων ΕΛΟΓΑΚ 33) Η συλλογή του γάλακτος διενεργείται σε καθημερινή βάση από τις ατομικές δεξαμενές ψύξης του γάλακτος (παγολεκάνες) των παραγωγών, στις οποίες τοποθετείται το νωπό γάλα μετά το άρμεγμα των ζώων. Από την παγολεκάνη του κάθε παραγωγού λαμβάνεται δείγμα γάλακτος πριν αντληθεί το γάλα στο βυτίο, όπου και ζυγίζεται. Στη συνέχεια, το γάλα μεταφέρεται στο εργοστάσιο με ισόθερμα βυτία της κάθε εταιρίας, όπου και υπόκειται σε εργαστηριακούς ελέγχους και υποβάλλεται στις διάφορες απαραίτητες διεργασίες (όπως παστερίωση και ομογενοποίηση για να απαλλαχθεί από τους παθογόνους οργανισμούς) προκειμένου να παραχθεί το τελικό προϊόν διατηρώντας τα θρεπτικά συστατικά του αναλλοίωτα. Η εταιρία VIVARTIA διαθέτει […] βυτία και […], ενώ η εταιρία ΕΥΡΩΤΡΟΦΕΣ διαθέτει […] βυτία. Ανάλογα όμως με τις εποχιακές ανάγκες των εργοστασίων μπορεί να μισθωθούν περισσότερα βυτία. Η εταιρία ΜΕΒΓΑΛ διαθέτει […], εκ των οποίων τα […] και τα υπόλοιπα […]. Εκτός αυτών, […] συλλέγουν για λογαριασμό της ΜΕΒΓΑΛ γάλα από παραγωγούς, το οποίο καθημερινά της το μεταπωλούν. 34) Η μέγιστη απόσταση μεταφοράς του νωπού γάλακτος συνδέεται άμεσα με την «καλή ποιότητά» του, καθώς και τις συνθήκες μεταφοράς του. Ο Κανονισμός Ε.Κ. 853/2004 (L 139/04 και L 226/04) θέτει τα μέγιστα όρια συνολικού αριθμού βακτηρίων και σωματικών κυττάρων, για γάλα καλής ποιότητας και ασφάλειας/υγιεινής. Τα επιτρεπόμενα αυτά όρια μικροβιακού φορτίου και λοιπών 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ στοιχείων διαφέρουν ανάλογα με το είδος του ζώου από το οποίο παράγεται το γάλα. Ειδικότερα, για την παραγωγή υγιεινών προϊόντων γάλακτος προβλέπεται ότι: Το γάλα πρέπει να ψύχεται (<=4-5οC) μέχρι να χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή γαλακτοκομικών προϊόντων, εκτός και εάν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί αμέσως μετά την άμελξη ή μέσα σε 4 ώρες από τη στιγμή της παραλαβής του. Η ψύξη του γάλακτος γίνεται είτε στο στάβλο, είτε στο σταθμό συγκέντρωσης και ψύξης που βρίσκεται στον οικισμό ή σε κάποιο κεντρικό σημείο της περιοχής (σε θερμοκρασία περιβάλλοντος το γάλα αλλοιώνεται εντός 3-4 ωρών). Το γάλα το οποίο έχει ψυχθεί πρέπει να μεταφέρεται στο εργοστάσιο, μέσα σε γαλακτοδοχεία ή με βυτία ή με φορτηγά-ψυγεία τα οποία έχουν μόνωση ώστε να διατηρείται η ψύξη. Αυτό προϋποθέτει ότι η απόσταση που θα διανύσει το γάλα κατά τη μεταφορά του είναι τέτοια, ώστε αυτό να παραδοθεί πριν φτάσει την κρίσιμη θερμοκρασία για την ανάπτυξη των μικροοργανισμών των 13οC. Ο τρόπος αυτός συλλογής και μεταφοράς του γάλακτος υπό συνεχή ψύξη στη γαλακτοκομική μονάδα, δίνει τη δυνατότητα μείωσης του κόστους παραλαβής και μεταφοράς του γάλακτος και αυξάνει την ακτίνα της περιοχής συλλογής του χωρίς σοβαρή ποιοτική υποβάθμισή του. Η παστερίωση πρέπει να γίνεται σωστά και να καλύπτει τις απαιτήσεις του Κανονισμού 852/2004 για την υγιεινή των τροφίμων. Ο αριθμός μικροβίων για το αγελαδινό γάλα (που προσδιορίζονται σε θερμοκρασία επώασης 30οC) δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 100.000/ml. Εφόσον το νωπό γάλα ξεπεράσει σε περιεκτικότητα καθορισμένο αριθμό μικροοργανισμών (100.000) δεν θεωρείται πλέον κατάλληλο για χρήση στην παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων για τον άνθρωπο. Κατά το χρόνο που μεσολαβεί από την άμελξη μέχρι και την μεταποίηση του νωπού γάλακτος, το μικροβιακό του φορτίο αυξάνεται. 35) Κατά τη προκαταρκτική έρευνα της υπηρεσίας, προέκυψαν ενδείξεις ότι η σχετική γεωγραφική αγορά για την προμήθεια και συλλογή νωπού γάλακτος έχει αμιγώς τοπική διάσταση, λαμβανομένων κυρίως υπόψη ότι το νωπό γάλα είναι ευπαθές προϊόν και ότι οι γαλακτοβιομηχανίες υποχρεώνονται να αναπτύξουν ένα ευρύ και εντάσεως εργασίας μηχανισμό συλλογής / μεταφοράς από τον παραγωγό στο εργοστάσιο (εξαιτίας του κατακερματισμού και της διασποράς των παραγωγικών μονάδων, καθώς και του οδικού δικτύου της Ελλάδας). Ωστόσο, κατά το στάδιο της πλήρους διερεύνησης της υπόθεσης, προέκυψαν στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της οριοθέτησης μιας ευρύτερης σχετικής γεωγραφικής αγοράς με εθνική διάσταση ή τουλάχιστον μιας σχετικής γεωγραφικής αγοράς που εκτείνεται σε περισσότερες περιφέρειες της χώρας ή ακόμη και στην ηπειρωτική Ελλάδα στο σύνολό της. 36) Πιο συγκεκριμένα, με βάση τα συλλεχθέντα στοιχεία από το Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Τροφίμων του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, προκειμένου το νωπό γάλα να είναι κατάλληλο για την παραγωγή παστεριωμένου γάλακτος, θα πρέπει να έχει παραληφθεί από τη γαλακτοβιομηχανία μέσα σε δύο
(2)εικοσιτετράωρα από τη συλλογή του και εφόσον πρώτα έχει υποστεί θέρμισμα. Σε περίπτωση που δεν έχει πραγματοποιηθεί θέρμισμα το χρονικό περιθώριο είναι μικρότερο, αλλά σε γενικές γραμμές μεγαλύτερο από ένα
(1)εικοσιτετράωρο. Η 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ γαλακτοβιομηχανία έχει εν συνεχεία ένα
(1)εικοσιτετράωρο για την παραγωγή του τελικού προϊόντος (μεταποίηση). Επομένως, εφόσον το νωπό γάλα μπορεί να μεταφερθεί εντός εικοσιτετραώρου στις εγκαταστάσεις μεταποίησης, η χρήση του για παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων για ανθρώπινη χρήση είναι καθόλα εφικτή. Αυτό καθιστά, σε γενικές γραμμές, τη μεταφορά νωπού γάλακτος από οποιαδήποτε περιοχή της ελληνικής επικράτειας δυνατή, γεγονός που άλλωστε ήδη αξιοποιούν οι περισσότερες γαλακτοβιομηχανίες. 37) Με βάση τα στοιχεία της έρευνας της Γ.Δ.Α., η μέση χιλιομετρική απόσταση από τους παραγωγούς στα κέντρα συλλογής φτάνει τα 250 χλμ., ενώ από τους παραγωγούς στα εργοστάσια η μέγιστη διανυόμενη απόσταση ανέρχεται περί τα 800 χλμ. (με χαρακτηριστικό παράδειγμα την απευθείας μεταφορά ποσοτήτων νωπού γάλακτος από τις περιοχές της Ροδόπης στο εργοστάσιο της Vivartia στον Ταύρο). Οι διαπιστώσεις αυτές, δηλ. η δυνατότητα μεταφοράς του συλλεχθέντος γάλακτος σε μεγάλη χιλιομετρική απόσταση από τις παραγωγικές στις μεταποιητικές μονάδες, επιβεβαιώνονται και από τις σχετικές απαντήσεις των ανταγωνιστριών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. 38) Οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις διαθέτουν και σταθμούς συγκέντρωσης γάλακτος σε περιοχές κοντά στις κτηνοτροφικές μονάδες για τη γρηγορότερη και ασφαλέστερη εισκόμιση του γάλακτος. Η VIVARTIA, διαθέτει τέσσερεις
(4)σταθμούς συλλογής γάλακτος και τέσσερα
(4)εργοστάσια επεξεργασίας, δηλ. στη Θεσσαλονίκη, στην Ημαθία, στον Αγ. Στέφανο και Ταύρο – Αττικής. Από το σύνολο του εισκομιζόμενου γάλακτος της VIVARTIA, έως και […] εισκομίζεται απευθείας (χωρίς πρηγούμενη επεξεργασία) στα εργοστάσια αυτά. Αντίστοιχα, η ΜΕΒΓΑΛ διαθέτει σταθμό συγκέντρωσης γάλακτος στη ΒΙ.ΠΕ. Σερρών και εργοστάσιο στα Κουφάλια Θεσσαλονίκης. Το γάλα όλων των κατηγοριών (αγελαδινό, πρόβειο, γίδινο) από όλους τους νομούς της χώρας, συλλέγεται στο εργοστάσιο της εταιρίας, εκτός του γάλακτος των νομών Σερρών, Δράμας, Ξάνθης, Καβάλας και Ροδόπης, που συλλέγεται στον υποσταθμό που βρίσκεται στην ΒΙ.ΠΕ. Σερρών, το οποίο αυθημερόν μεταφέρεται στο εργοστάσιο στα Κουφάλια Θεσ/νίκης. […] 39) Επομένως, νωπό γάλα με μικρό μικροβιακό φορτίο μπορεί να μεταφέρεται σε μακρινότερους προορισμούς (από άποψη χρόνου) σε σχέση με το γάλα που φέρει υψηλό μικροβιακό φορτίο. Όσον αφορά τις συνθήκες μεταφοράς, θα πρέπει να διασφαλίζεται η μεταφορά του νωπού γάλακτος σε συγκεκριμένο εύρος θερμοκρασίας, να αποτρέπονται οι επιμολύνσεις από πλημμελή καθαριότητα του βυτίου και τα πολύ έντονα τραντάγματα. Οι συγκεκριμένες αυτές συνθήκες διασφαλίζονται πλέον επαρκώς με τη χρήση σύγχρονων ισοθερμικών βυτίων φορτηγών, ούτως ώστε το νωπό γάλα να μπορεί να μεταφερθεί εντός εικοσιτετραώρου στις εγκαταστάσεις μεταποίησης από μεγάλη σχετικά χιλιομετρική απόσταση. 40) Περαιτέρω, από στοιχεία που συνέλλεξε η Γ.Δ.Α. μετά από τη σύνταξη της εισήγησης, προέκυψε ότι το κόστος εισκόμισης (συλλογής, θέρμισμα κ.άλ. και μεταφοράς στην μεταποιητική μονάδα) είναι σημαντικά μικρότερο σε σχέση με το κόστος διανομής του τελικού προϊόντος. Συγκεκριμένα, το κόστος εισκόμισης κυμαίνεται από […]% περίπου ως ποσοστό των καθαρών πωλήσεων, ενώ το κόστος 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διανομής από […]% περίπου ως ποσοστό των καθαρών πωλήσεων [βλ. σχετικά απαντήσεις των VIVARTIA, ΜΕΒΓΑΛ και άλλων ανταγωνιστριών εταιριών σε σχετικό ερώτημα της Γ.Δ.Α.]. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό της γνωστοποιούσας ότι οι μεταποιητικές μονάδες βρίσκονται κατά βάση πλησιέστερα στα μεγάλα κέντρα κατανάλωσης, παρά στις ζώνες παραγωγής γάλακτος, προκειμένου να επωφεληθούν από οικονομίες κλίμακας. Συναφώς, ενισχύει τα πορίσματα της υπηρεσίας ως προς τη δυνατότητα και ικανότητα των γαλακτοβιομηχανιών να μεταφέρουν νωπό γάλα στα εργοστάσια μεταποίησης καλύπτοντας μεγάλη χιλιομετρική απόσταση (που υπερβαίνει το επίπεδο περιφέρειας). 41) Λαμβάνοντας υπόψη τα ως άνω στοιχεία, και ιδίως α) τη τεχνική δυνατότητα μεταφοράς του νωπού γάλακτος στα εργοστάσια μεταποίησης καλύπτοντας μεγάλη χιλιομετρική απόσταση, β) τα υψηλά ποσοστά απευθείας εισκόμισης νωπού γάλακτος στις μεταποιητικές μονάδες εντός εικοσιτετραώρου από μεγάλη χιλιομετρική απόσταση, γ) τη δομή κόστους των εταιριών του κλάδου και το συγκριτικό κόστος εισκόμισης νωπού γάλακτος, δ) τη δυνατότητα αλυσίδας υποκατάστασης μεταξύ όμορων νομών, ε) το γεγονός ότι η τιμή νωπού γάλακτος διαμορφώνεται με ομοιογενή εν γένει κριτήρια σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα, με την επιφύλαξη του παράγοντος κόστους μεταφοράς και της δραστηριοποίησης γαλακτοβιομηχανιών συνεταιριστικού χαρακτήρα σε ορισμένες περιφέρειες/νομούς της χώρας, καθώς και στ) τη δυνατότητα μεταφοράς των ποσοστώσεων μεταξύ των παραγωγών της χώρας, κρίνεται ότι – για τους σκοπούς αξιολόγησης της κρινόμενης συγκέντρωσης – ως σχετική γεωγραφική αγορά για την προμήθεια και συλλογή νωπού γάλακτος θα μπορούσε να ορισθεί η ηπειρωτική Ελλάδα στο σύνολό της. 42) Οι περιοχές στις οποίες παρουσιάζεται σημαντική οριζόντια επικάλυψη μεταξύ των συμμετεχουσών εταιριών στην προμήθεια νωπού γάλακτος εντοπίζονται στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Στην εν λόγω περιφέρεια παράχθηκε το 48,5% του συνολικού όγκου αγελαδινού γάλακτος την περίοδο 2008/2009 (περίπου 339.000 τόνοι), καθώς η περιφέρεια αυτή συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος του ζωικού πληθυσμού της χώρας. Ειδικότερα, στο νομό Θεσσαλονίκης με παραγωγή 185.000 τόνοι, το ποσοστό του αντιστοιχεί στο 26,5% της εθνικής παραγωγής. Επίσης, ο νομός Σερρών εμφανίζεται να κατέχει την τέταρτη θέση στην εθνική κατανομή, με παραγωγή του 7,6% της συνολικής εθνικής παραγωγής νωπού γάλακτος [Βλ. κλαδική μελέτη Hellastat, «Γαλακτοκομικά Πρόϊόντα», Νοέμβριος 2009, σελ. 44]. Συγκεντρωτικά στοιχεία ανά περιφέρεια για την περίοδο 2008/2009 απεικονίζονται στο παρακάτω διάγραμμα: 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πηγή: Μελέτη Hellastat, βάσει στοιχείων ΕΛΟΓΑΚ 43) Στη σχετική αγορά προμήθειας νωπού γάλακτος, δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες. Ειδικότερα, με βάσει στοιχεία του ΕΛΟΓΑΚ (Ελληνικός Οργανισμός Γάλακτος και Κρεάτος) ανά νομό της Ελλάδας για το έτος 2009, η VIVARTIA συνέλεξε γάλα από […] νομούς της χώρας, ενώ η ΜΕΒΓΑΛ από […] νομούς της Βόρειας Ελλάδας, στους οποίους έχει παρουσία και η VIVARTIA. Ειδικότερα, η ποσοστιαία απορρόφηση γάλακτος των συμμετεχουσών επιχειρήσεων στους νομούς όπου εμφανίζεται οριζόντια επικάλυψη μεταξύ των δραστηριοτήτων τους για το έτος 2009 κυμαίνεται αθροιστικά από από [40-55]% σε πέντε
(5)νομούς της χώρας (Κιλκίς, Σερρών, Θεσσαλονίκης, Πέλλας και Ημαθίας), με το μεγαλύτερο ποσοστό οριζόντιας επικάλυψης μεταξύ των συμμετεχουσών ([60-70]%) να καταγράφεται στο νομό Ημαθίας. […] Πηγή: Γ.Δ.Α. - επεξεργασία στοιχείων ΕΛΟΓΑΚ 44) Συνολικά σε επίπεδο Ελληνικής επικράτειας (στοιχεία έτους 2009), η VIVARTIA κατείχε ποσοστό απορρόφησης νωπού γάλακτος της τάξης του [30-35]% και η ΜΕΒΓΑΛ ποσοστό [10-15]%, οπότε αθροιστικά ανέρχονται στο [40-50]% στο σύνολο των γαλακτοβιομηχανιών. 45) Αναφορικά με τις μετακινήσεις των παραγωγών αγελαδινού γάλακτος από και προς τις συμμετέχουσες εταιρίες, οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις προσκόμισαν τα στοιχεία που παρουσιάζονται στους παρακάτω πίνακες. Μετακινήσεις Παραγωγών συνεργαζόμενων με Vivartia, 2005 - 2009 Συν. Συνεργασθέντων Παραγωγών Αφίξεις % αφίξεων Αποχωρήσεις % αποχ/σεων 2005 […] […] [20-30]% […] [10-20]% 2006 […] […] [20-30]% […] [20-30]% 2007 […] […] [10-20]% […] [20-30]% 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Μετακινήσεις Παραγωγών συνεργαζόμενων με Vivartia, 2005 - 2009 Συν. Συνεργασθέντων Παραγωγών Αφίξεις % αφίξεων Αποχωρήσεις % αποχ/σεων 2008 […] […] [10-20]% […] [20-30]% 2009 […] […] [5-10]% […] [20-30]% […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ […] […] […] Ετήσιος […] […] Μέσος Όρος [10-20]% […] [20-30]% Σχόλια:
(1)Η καταμέτρηση αφορά συνεργασθέντες παραγωγούς σε επίπεδο κωδικού, οι οποίοι παρέδωσαν έστω και μια φορά γάλα εντός του συγκεκριμένου οικονομικού έτους.
(2)Όσον αφορά την καταμέτρηση αποχωρήσεων δεν είναι δυνατόν να διαχωριστούν οι περιπτώσεις εκμεταλλεύσεων που διέκοψαν την λειτουργία τους. Πηγή: VIVARTIA Μετακινήσεις Παραγωγών συνεργαζόμενων με ΜΕΒΓΑΛ, 2007 - 2009 Συν. Συνεργασθέντων Παραγωγών Αφίξεις % αφίξεων Αποχωρήσεις % αποχ/σεων 2007 […] […] [5-10]% […] [5-10]% 2008 […] […] [0-5]% […] [5-10]% 2009 […] […] [0-5]% […] [0-5]% Πηγή: ΜΕΒΓΑΛ 46) Με βάση την επεξεργασία των στοιχείων του ΕΛΟΓΑΚ, συνολικά την περίοδο 20072010 άλλαξαν εταιρία […] παραγωγοί αγελαδινού γάλακτος, εξαιρουμένων εκείνων που εμφανίζονται ότι διέκοψαν να δίνουν στις βιομηχανίες (και είτε έπαυσαν τη δραστηριότητα είτε στράφηκαν σε τυροκομικές μονάδες κ.αλ.). Ειδικότερα, σημειώθηκαν οι εξής μετακινήσεις: Διέκοψαν τη συνεργασία τους με τη […], εκ των οποίων οι […] περίπου συνεργάστηκαν με τη VIVARTIA. Διέκοψαν τη συνεργασία τους με τη VIVARTIA περίπου […], εκ των οποίων οι […] συνεργάστηκαν με την […]. Διέκοψαν τη συνεργασία τους με τη ΜΕΒΓΑΛ[…] παραγωγοί, […] Επίσης, συνολικά από τις μετακινήσεις παραγωγών από άλλες εταιρίες, πλην των συμμετεχουσών για την περίοδο 2007-2010, προκύπτει ότι η πλειοψηφία αυτών 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συνεργάστηκε είτε με την […] είτε με τη […], ενώ ορισμένοι παραγωγοί άλλαξαν συνεργαζόμενη εταιρία έως και τρεις φορές το χρονικό διάστημα αυτό. 47) Οι μετακινήσεις παραγωγών αγελαδινού γάλακτος μεταξύ των συμμετεχουσών εταιριών, βάσει των στοιχείων του ΕΛΟΓΑΚ, είχε ως εξής: Από VIVARTIA σε ΜΕΒΓΑΛ […]. Από ΜΕΒΓΑΛ σε VIVARTIA […]. III.2 ΣΧΕΤΙΚΕΣ / ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΕΝΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΤΕΛΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ - ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 48) Κατά τη γνωστοποιούσα επιχείρηση, ως σχετικές αγορές τελικών προϊόντων στην κρινόμενη υπόθεση, θα πρέπει να θεωρηθούν οι εξής:
(1)Αγορά λευκού γάλακτος (ενιαία). Η γνωστοποιούσα υποστηρίζει, σχετικώς, ότι εάν ήθελε κριθεί ότι το συμπυκνωμένο γάλα αποτελεί χωριστή αγορά, τότε το φρέσκο παστεριωμένο γάλα ανήκει στην ίδια αγορά με το γάλα υψηλής παστερίωσης.
(2)Αγορά του σοκολατούχου γάλακτος. Σε σχέση με την εν λόγω αγορά, η γνωστοποιούσα εκτιμά ότι ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία «ροφήματα με βάση το γάλα», στην οποία περιλαμβάνονται διαφόρων κατηγοριών προϊόντα με βάση το γάλα και (μερικώς) τα φρούτα ή τον καφέ [βλ. ενδεικτικά παρ. 7276 εντύπου γνωστοποίησης].
(3)Ενιαία αγορά γιαούρτης, ως προς το τυποποιημένο και το χύμα γιαούρτι.
(4)Ως προς την υπο-αγορά εδεσμάτων με βάση το γάλα, υποστηρίζει ότι ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των γλυκών/ επιδορπίων, όπου περιλαμβάνονται ενδεικτικά τα παγωτά, οι σοκολάτες και τουλάχιστον τα ατομικά επιδόρπια/ γλυκά που πωλούνται στα ζαχαροπλαστεία. 49) Επιπλέον, η γνωστοποιούσα σημειώνει ότι στην παρούσα υπόθεση υφίστανται και αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται μόνο το ένα από τα δύο μέρη και, συνεπώς, δεν υφίσταται οριζόντια επικάλυψη ή πιθανότητα πρόκλησης αντιανταγωνιστικών αποτελεσμάτων ως συνέπεια της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης. Πιο συγκεκριμένα, η VIVARTIA δραστηριοποιείται στις αγορές:
(1)κατεψυγμένων λαχανικών,
(2)κατεψυγμένης ζύμης,
(3)μυρωδικών,
(4)ζωοτροφών,
(5)προϊόντων βιομηχανικά επεξεργασμένης ντομάτας και
(6)παραγωγής σκευασμάτων σφολιάτας, ενώ η ΜΕΒΓΑΛ δραστηριοποιείται στην υπο- αγορά παραγωγής ξυνόγαλου. 50) Ωστόσο, με βάση παλαιότερες έρευνες και αποφάσεις της Ε.Α., οι σχετικές προϊοντικές αγορές στους κλάδους της υπό κρίση συγκέντρωσης θα πρέπει να διακριθούν ως εξής [βλ. ενδεικτικά Αποφάσεις Ε.Α. 310/V/2006 ΔΕΛΤΑ-ΒΛΑΧΑΣ, 314/V/2006 ΔΕΛΤΑ - CHIPITA, 369/V/2007 & 373/V/2007 Aυτεπάγγελτη έρευνα σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή και εμπορία γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και 394/V/2008 EVEREST, OLYMPIC CATERING – VIVARTIA]:
(1)Λευκό γάλα, όπου και οι ακόλουθες επιμέρους διακριτές σχετικές αγορές: (1.1) του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος, (1.2) του γάλακτος υψηλής 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ παστερίωσης (Υ.Π. ή HP), (1.3) του γάλακτος μακράς διαρκείας (Μ.Δ. ή U.H.T.) και (1.4) του συμπυκνωμένου γάλακτος (εβαπορέ). Στην εν λόγω κατηγορία μπορούν, επίσης, να διακριθούν οι επιμέρους αγορές του παιδικού γάλακτος, του προβιοτικού γάλακτος και του λειτουργικού/εμπλουτισμένου γάλακτος, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους και των προτιμήσεων των καταναλωτών.
(2)Σοκολατούχο γάλα,
(3)Γιαούρτι, όπου και οι ακόλουθες επιμέρους διακριτές αγορές του (3.1) χύμα και του (3.2) τυποποιημένου (ευρωπαϊκού τύπου) γιαουρτιού. Το δε τυποποιημένο γιαούρτι μπορεί να διακριθεί περαιτέρω στις υπο-αγορές του λευκού γιαουρτιού (χωρίς πρόσθετα συστατικά) και του γιαουρτιού με πρόσθετα συστατικά (μέλι, φρούτα, δημητριακά κ.α.). Επίσης, αναλόγως του τρόπου παρασκευής τους, τα γιαούρτια μπορούν να διακριθούν σε: (
- i)στραγγισμένα, τα οποία προκύπτουν από την αφαίρεση του ορού γάλακτος, (
- ii)set, των οποίων η πήξη πραγματοποιείται μέσα στο κύπελλο, και (iii) stirred, τα οποία αναδεύονται μετά την πήξη τους και στα οποία είναι δυνατόν να προστεθούν χυμοί ή κομμάτια φρούτων. Τέλος, η αγορά μπορεί να διακριθεί περαιτέρω ανάλογα με τη χρησιμοποιούμενη πρώτη ύλη (γάλα αγελάδος ή πρόβειο) και την περιεκτικότητα του προϊόντος σε λιπαρά (πλήρες, άπαχο, κ.α.).
(4)Επιδόρπια με βάση το γάλα,
(5)Τυροκομικά προϊόντα, τα οποία μπορεί να διακριθούν περαιτέρω, βάσει της προέλευσης του γάλακτος (αιγοπρόβειο ή αγελαδινό), στις εξής επιμέρους σχετικές αγορές: (6.1) των μαλακών τυριών και τυριών τυρογάλακτος (λευκά τυριά όπως φέτα, μυζήθρα, μανούρι κ.λπ.), (6.2) των ημίσκληρων τυριών (κυρίως κίτρινα τυριά, όπως κασέρι, edam, κ.λπ.) και (6.3) των σκληρών τυριών (κυρίως κίτρινα τυριά, όπως κεφαλογραβιέρα, γραβιέρα κ.λπ.).
(6)Τυποποιημένοι χυμοί,
(7)Κρέμα γάλακτος,
(8)Κατεψυγμένα λαχανικά,
(9)Κατεψυγμένες ζύμες και έτοιμα κατεψυγμένα προϊόντα ζύμης με γέμιση,
(10)Έτοιμα κατεψυγμένα γεύματα,
(11)Μυρωδικά,
(12)Ζωοτροφές [βλ. ειδικότερα Αποφάσεις Ε.Α. 66/II/1999, 358/V/2007 και 314/V/2006], καθώς και
(13)Προϊόντα βιομηχανικά επεξεργασμένης ντομάτας. 51) Καθεμία από τις ως άνω σχετικές αγορές εξετάζεται αναλυτικότερα κατωτέρω (βλ. Ενότητες ΙΙΙ.2.1 – ΙΙΙ.2.14). Κατά πάγια πρακτική και νομολογία (τόσο σε Ευρωπαϊκό, όσο και σε εθνικό επίπεδο), η Ε.Α. επικεντρώνει την έρευνά της στις λεγόμενες «επηρεαζόμενες» σχετικές αγορές της υπό κρίση συγκέντρωσης, δηλαδή, στις αγορές εκείνες όπου παρουσιάζεται σημαντικός βαθμός επικάλυψης μεταξύ των 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δραστηριοτήτων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. Ειδικότερα, ως «επηρεαζόμενη αγορά» για τους σκοπούς των κανόνων περί ελέγχου συγκεντρώσεων (τόσο σε ευρωπαϊκό, όσο και σε εθνικό επίπεδο) νοείται: α) κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκούν επιχειρηματικές δραστηριότητες δύο ή περισσότερες από τις συμμετέχουσες στη συγκέντρωση επιχειρήσεις, εφόσον εκτιμάται ότι η συγκέντρωση θα οδηγήσει σε συνολικό μερίδιο στην αγορά αυτή ύψους τουλάχιστον 15% (οριζόντιες σχέσεις επικάλυψης), και β) κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκεί επιχειρηματικές δραστηριότητες οποιαδήποτε συμμετέχουσα επιχείρηση και βρίσκεται σε προηγούμενο ή επόμενο στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας του προϊόντος σε σχέση με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται άλλη συμμετέχουσα επιχείρηση, και οποιοδήποτε από τα ατομικά ή συνδυασμένα μερίδια αγοράς των επιχειρήσεων αυτών, σε οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας, ανέρχεται σε 25% τουλάχιστον, ανεξάρτητα αν μεταξύ των μερών υφίσταται σχέση προμηθευτή/πελάτη (κάθετες σχέσεις). III.2.1 Λευκό Γάλα 52) Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η αγορά λευκού γάλακτος είναι, κατά κύριο λόγο, ενιαία, καθώς οι τέσσερεις υποκατηγορίες γάλακτος παρουσιάζουν μεταξύ τους σημαντική εναλλαξιμότητα, βάσει των στοιχείων που παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα, λαμβανομένου κυρίως υπόψη ότι οι πωλήσεις φρέσκου και συμπυκνωμένου γάλακτος μειώνονται, σταδιακά, προς όφελος της κατηγορίας γάλακτος υψηλής παστερίωσης. Εξέλιξη συμμετοχής κατηγοριών γάλακτος στη συν. αγορά λευκού γάλακτος, 2001-2009 Κατηγορίες Γάλακτος 2001 2002 Φρέσκο [50-60]% [50-60]% [40 -50]% [40 -50]% HP [5-10]% [10–20]% [10–20]% [10–20]% [10–20]% [10–20]% UHT [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% Συμπυκνωμένο 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 [50-60]% [40 -50]% [40 -50]% [40 -50]% [40 -50]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [30-40]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% Πηγή: VIVARTIA (AC Nielsen, σε όρους όγκου) 53) Η γνωστοποιούσα συμπληρώνει ότι, ακόμη κι εάν ήθελε κριθεί ότι το συμπυκνωμένο γάλα αποτελεί διακριτή αγορά, το φρέσκο παστεριωμένο γάλα ανήκει στην ίδια αγορά με το γάλα υψηλής παστερίωσης, κυρίως λαμβανομένου υπόψη ότι το φρέσκο γάλα και το υψηλής παστερίωσης γάλα εμφανίζουν πολλές ομοιότητες. Παράγονται στις ίδιες μονάδες, διανέμονται με τα ίδια συστήματα και μέσα, τοποθετούνται στο ψυγείο των καταστημάτων λιανικής, έχουν όμοια γεύση, όμοιες συσκευασίες και αντίστοιχες περίπου τιμές χονδρικής και λιανικής. Πρόκειται, δηλαδή, για το ίδιο προϊόν, γάλα ψυγείου, σε αντιπαραβολή με γάλα στο ράφι. Παράλληλα, όπως προκύπτει από μελέτη της AC Nielsen η εξέλιξη της τιμής (αυξομειώσεις) του υψηλής παστερίωσης γάλακτος παρακολουθεί στενά αυτή του φρέσκου, στοιχείο που ενισχύει – σύμφωνα με την γνωστοποιούσα – το επιχείρημα περί ενιαίας αγοράς. Εξέλιξη μέσης τιμής φρέσκου και γάλακτος HP, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 YTD2010 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΦΡΕΣΚΟ ΓΑΛΑ […] […] […] […] […] […] ΓΑΛΑ HP […] […] […] […] […] […] Πηγή: Vivartia (AC Nielsen) Περαιτέρω, τα δύο προϊόντα απευθύνονται στους ίδιους καταναλωτές, οι οποίοι στο μεγαλύτερο ποσοστό τους επιλέγουν είτε γάλα υψηλής παστερίωσης είτε φρέσκο παστεριωμένο γάλα, αδιαφορώντας για το ποια υποκατηγορία θα καταναλώσουν. Τέλος, σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, τα τελευταία έτη διαπιστώνεται μία σημαντική πτώση των πωλήσεων φρέσκου γάλακτος στην Ελλάδα και μία περίπου αντίστοιχη αύξηση των πωλήσεων γάλακτος υψηλής παστερίωσης, τα οποία πλέον υπερβαίνουν σε ποσοστό το 30% της αγοράς ψυγείου. 54) Ωστόσο, κατά την κρίση των μελών της Επιτροπής, οι ως άνω ισχυρισμοί της γνωστοποιούσας αναφορικά με την οριοθέτηση των σχετικών αγορών για το λευκό γάλα δεν μπορεί να γίνουν δεκτοί, για τους ακόλουθους κυρίως λόγους: Το φρέσκο παστεριωμένο γάλα, το γάλα υψηλής παστερίωσης, το γάλα μακράς διαρκείας (Μ.Δ. ή U.H.T.) και το συμπυκνωμένο γάλα ανήκουν σε διακριτές σχετικές αγορές 55) Η Ε.Α. στην υπ’ αριθμ. 110/1998 Απόφασή της, έκρινε ότι η αγορά του γάλακτος διακρίνεται τουλάχιστον στις κάτωθι επιμέρους αγορές: (
- i)λευκού φρέσκου παστεριωμένου, (
- ii)συμπυκνωμένου εβαπορέ, (iii) συμπυκνωμένου ζαχαρούχου, (
- iv)σοκολατούχου παστεριωμένου, (
- v)μακράς διαρκείας (U.H.T.) λευκού και (
- vi)μακράς διαρκείας (U.H.T.) σοκολατούχου. Περαιτέρω, έκρινε ότι διακριτή αγορά θα μπορούσε να αποτελέσει και το γάλα υψηλής παστεριώσεως (λευκό), το οποίο εκείνη τη χρονική περίοδο κυκλοφόρησε στην αγορά ως νέο προϊόν. 56) Το σύνολο των ανταγωνιστών (γαλακτοβιομηχανίες) και η συντριπτική πλειοψηφία των πελατών (αλυσίδες σούπερ μάρκετ) απάντησαν στα ερωτηματολόγια της έρευνας ότι οι κατηγορίες φρέσκων γαλακτοκομικών προϊόντων διαφοροποιούνται από τις κατηγορίες γαλακτοκομικών προϊόντων μακράς διαρκείας, βάσει της μεθόδου επεξεργασίας, των φυσικών και οργανοληπτικών συστατικών, της διάρκειας ζωής, καθώς και της τιμής τους. Πράγματι, η έρευνα της υπηρεσίας εντοπίστηκε ιδίως στη διάκριση μεταξύ φρέσκου γάλακτος και γάλακτος υψηλής παστερίωσης, καθώς τα γάλατα μακράς διαρκείας και τα συμπυκνωμένο θεωρούνται ως «γάλατα ραφιού ή εκτός ψυγείου» και διαχωρίζονται, έτσι, σαφώς στην αντίληψη του καταναλωτή από το φρέσκο γάλα και το γάλα υψηλής παστερίωσης. 57) Καθοριστικός παράγοντας της ζήτησης για τον προσδιορισμό της εναλλαξιμότητας μεταξύ των κατηγοριών λευκού γάλακτος αποτελεί η διάρκεια συντήρησης και οι προτιμήσεις των καταναλωτών. Ειδικότερα, όσον αφορά τη διάρκεια συντήρησης, βάσει του άρθρου 1 του Π.Δ. 115/9.6.1999 «Κτηνιατρικός Υγειονομικός Έλεγχος Γάλακτος», μόνο στη συσκευασία του προϊόντος φρέσκο παστεριωμένο γάλα, μπορεί να αναγράφεται η ένδειξη «φρέσκο» (το παστεριωμένο γάλα πρέπει να ψύχεται αμέσως σε θερμοκρασία όχι μεγαλύτερη των 6 οC, ενώ μπορεί να συντηρηθεί με ευθύνη του παρασκευαστή μέχρι 5 ημέρες, συμπεριλαμβανομένης και της ημερομηνίας παστερίωσης). Σε καμία από τις υπόλοιπες κατηγορίες γάλακτος, όπως ορίζει ο εν λόγω Κώδικας (δηλ. γάλα UHT, γάλα υψηλής παστερίωσης, γάλα 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κατάψυξης, σκευάσματα γάλακτος, διατηρημένα γάλατα – μερικά ή ολικά αφυδατωμένα) δεν επιτρέπεται η αναγραφή της επισήμανσης «φρέσκο». Η σχετική επισήμανση, συνεπεία των σχετικών ρυθμίσεων, διατηρεί τη σημασία της στη συνείδηση του καταναλωτή, και επηρεάζει τις προτιμήσεις του – παρά τις ενδείξεις ότι καταναλωτές που προτιμούν προϊόντα φρέσκου γάλακτος θεωρούν ως κοντινότερα υποκατάστατα τα προϊόντα γάλακτος υψηλής παστερίωσης (ως πλησιέστερα στη διάρκεια συντήρησης του φρέσκου), κατά τρόπο που να μπορεί σταδιακά να διαμορφωθεί μια αγορά «γάλακτος ψυγείου» (η οποία θα περιλαμβάνει το φρέσκο γάλα και το γάλα υψηλής παστερίωσης), βάσει αλυσιδωτής υποκατάστασης. 58) Υφίσταται, επίσης, διαφοροποίηση και ως προς τον «τυπικό καταναλωτή», καθώς η αγορά υψηλής παστερίωσης απευθύνεται σε καταναλωτές που δεν πίνουν γάλα σε καθημερινή βάση, οι οποίοι επιθυμούν να καλύψουν τις ανάγκες της εβδομάδας με ένα προϊόν που προμηθεύεται εύκολα. Αντιθέτως, το φρέσκο γάλα αγοράζεται κυρίως από άτομα που καταναλώνουν γάλα καθημερινά, όπως είναι οι οικογένειες με παιδιά [βλ. σελ. 39 μελέτης Hellastat]. 59) Περαιτέρω, το σύνολο των ανταγωνιστών (γαλακτοβιομηχανίες) και των πελατών (αλυσίδες σούπερ μάρκετ) αναγνωρίζουν ότι ο Έλληνας καταναλωτής έχει, κατά παράδοση, προτίμηση στα προϊόντα που παράγονται από ελληνικό γάλα. Στη συνείδηση του καταναλωτή το ελληνικό γάλα συνδέεται κατά βάση με την παρασκευή του φρέσκου γάλακτος. Συναφώς, υφίσταται διαφοροποίηση μεταξύ των κατηγοριών φρέσκου γάλακτος και γάλακτος υψηλής παστερίωσης ως προς τις πηγές πρώτης ύλης, καθώς για την παρασκευή γάλακτος υψηλής παστερίωσης χρησιμοποιείται κυρίως εισαγόμενη πρώτη ύλη, ενώ για την παρασκευή φρέσκου γάλακτος χρησιμοποιείται ελληνική πρώτη ύλη (κυρίως λόγω της πρακτικής των γαλακτοβιομηχανιών, των προαναφερόμενων κανονιστικών ρυθμίσεων, καθώς και της έλλειψης επαρκούς εγχώριας ποσότητας για την εξυπηρέτηση της αγοράς υψηλής παστερίωσης). 60) Εξάλλου, οι τιμές των κατηγοριών φρέσκου γάλακτος και γάλακτος υψηλής παστερίωσης παρουσιάζουν μεταξύ τους σημαντική διαφοροποίηση. Συγκεκριμένα, με βάση τα προσκομισθέντα από τη γνωστοποιουσα στοιχεία, προκύπτει ότι υπάρχει αισθητή και αυξανόμενη διαφορά μεταξύ των τιμών των δύο κατηγοριών προϊόντων: Ποσοστιαία διαφορά τιμής μεταξύ φρέσκου και υψηλής παστερίωσης γάλακτος 2005 2006 2007 2008 2009 YTD2010 [5-10]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% [10-20]% Η σημαντική αυτή διαφοροποίηση σε επίπεδο τιμής επιβεβαιώνεται και με βάση τα επεξεργασμένα στοιχεία της AC Nielsen [βλ. και παρακάτω διάγραμμα «Εξέλιξη σταθμισμένης μέσης λιανικής τιμής Φρέσκου, Υ.Π. και Ιδιωτ. Ετικέτας»]. 61) Διαφοροποίηση υφίσταται και ως προς τα καναλια διανομής μεταξύ της αγοράς φρέσκου και της αγοράς υψηλής παστερίωσης, καθώς έως και 50% περίπου των πωλήσεων φρέσκου γάλακτος διακινείται από μικρά σημεία πώλησης (μίνι μάρκετ, περίπτερα, παντοπωλεία, ψιλικατζίδικα, φούρνοι κλπ) [βλ. σ. 31 μελέτης Hellastat], έναντι αισθητά υψηλότερων πωλήσεων γάλακτος υψηλής παστερίωσης από τις 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Συναφώς, με βάση τα στοιχεία στη διάθεση της υπηρεσίας για τη δομή κόστους των εταιριών του κλάδου, το κόστος διανομής του φρέσκου γάλακτος είναι αισθητά υψηλότερο σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες λευκού γάλακτος, κυρίως λόγω της αναγκαιότητας καθημερινών παραδόσεων σε μεγαλύτερο φάσμα σημείων πώλησης. 62) Τα οικονομετρικά αποτελέσματα από την έρευνα της Γ.Δ.Α. ενισχύουν τα ως άνω ποιοτικά πορίσματα σχετικά με την οριοθέτηση διακριτών αγορών ανά επιμέρους κατηγορία λευκού γάλακτος. Σκοπός του οικονομετρικού μοντέλου ήταν να συμπληρώσει τα ποιοτικά συμπεράσματα της έρευνας της Γ.Δ.Α. και να αποσαφηνίσει συγκεκριμένα ερωτήματα αναφορικά με την οριοθέτηση της σχετικής αγοράς προϊόντος. Για το λόγο αυτό, η υπηρεσία εκτίμησε τη συνάρτηση ζήτησης του τελικού καταναλωτή, προκειμένου να καταλήξει εάν – βάσει των εμπειρικών αποτελεσμάτων (εκτίμηση ελαστικοτήτων, SNIPP test και ανάλυσης συνολοκλήρωσης) – οι τρεις επιμέρους αγορές (φρέσκου, υψηλής παστερίωσης και συμπυκνωμένου γάλακτος) θα πρέπει να θεωρηθούν ως διακριτές σχετικές αγορές. 63) Ειδικότερα, βάσει της οικονομετρικής ανάλυσης που διενήργησε η υπηρεσία, τόσο σε επίπεδο συνολικής αγοράς, όσο και σε επίπεδο προϊόντος, προκύπτουν οι ακόλουθες διαπιστώσεις (όπως παρουσιάζονται αναλυτικότερα στο Παράρτημα Ι): Σε επίπεδο συνολικής αγοράς γάλακτος, η εκτίμηση της εξίσωσης της συνολικής ζήτησης έδειξε ότι η ζήτηση για λευκό γάλα στην Ελλάδα είναι στατιστικά σημαντικά ανελαστική [δηλ. p-value<0,01]. Συγκεκριμένα, μια αύξηση της τιμής κατά 10% οδηγεί σε μείωση της ζήτησης για λευκό γάλα κατά […]% περίπου. Αυτό συνάδει και με ανάλογα πορίσματα της διεθνούς βιβλιογραφίας, τα οποία καταδεικνύουν ότι η συνολική ζήτηση για γαλακτοκομικά προιόντα θεωρείται ανελαστική. Σε επίπεδο τομέα / σχετικής αγοράς προϊόντος, η εκτίμηση της γραμμικής συνάρτησης ζήτησης σε φυσικούς λογάριθμους ανά τομέα, έδειξε ότι η ελαστικότητα ζήτησης ως προς την ίδια τιμή του προϊόντος (own price elasticity) και για τα τρία προϊόντα γάλακτος (φρέσκο, υψηλής παστερίωσης και συμπυκνωμένο) είναι αρνητική και πολύ κοντά στο μηδέν, υποδεικνύοντας ότι κάθε κατηγορία προϊόντος αποτελεί διακριτή σχετική αγορά προϊόντος. Το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται από το αρνητικό πρόσημο των σταυροειδών ελαστικοτήτων ζήτησης (cross elasticities) για όλες σχεδόν τις κατηγορίες προϊόντων (με μόνη εξαίρεση την ομολογουμένως μικρή αύξηση κατά […]% της ζητούμενης ποσότητας για υψηλής παστερίωσης γάλα, από μια αύξηση της τιμής του εβαπορέ κατά 10%). Περαιτέρω, βάσει των εκτιμήσεων για την ελαστικότητα της ζήτησης ως προς την ίδια την τιμή της κατηγορίας προϊόντος, παρατηρείται ότι για όλες τις κατηγορίες προϊόντος οι ελαστικότητες ζήτησης είναι πάρα πολύ κοντά στο μηδέν, υποδεικνύοντας ότι η ζήτηση για φρέσκο, υψηλής παστερίωσης και συμπυκνωμένο γάλα είναι ανελαστική. Υπό συνθήκες ανελαστικής ζήτησης η κάθε μία κατηγορία εξ’ αυτών θα πρέπει να θεωρηθεί ξεχωριστή σχετική αγορά προϊόντος. 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Επιπλέον, και με βάση τις εκτιμήσεις των σταυροειδών ελαστικοτήτων ζήτησης μεταξύ του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος και του γάλακτος υψηλής παστερίωσης, συνάγεται ότι τα εν λόγω προιόντα δεν θεωρούνται υποκατάστατα. Ειδικότερα, η αρνητική επίδραση στη ζητούμενη ποσότητα του φρέσκου γάλακτος, μετά από μια αύξηση της τιμής του γάλακτος υψηλής παστερίωσης κατά 10%, εμφανίζεται χαμηλή (και στατιστικά σημαντική σε επίπεδο 10%). Τα αποτελέσματα των οικονομετρικών εκτιμήσεων επιβεβαιώνονται και από την αξιολόγηση του SSNIP test, τόσο στην αγορά λευκού γάλακτος, όσο και στις επιμέρους διακριτές αγορές φρέσκου, υψηλής παστερίωσης και συμπυκνωμένου γάλακτος. Η critical loss ανάλυση εκτιμήθηκε μεταξύ των ζευγών προϊόντων φρέσκου – υψηλής παστερίωσης και φρέσκoυ – συμπυκνωμένου γάλακτος. Τα στοιχεία για το μέσο μεταβλητό κόστος και τιμής του προϊόντος προσκομίσθηκαν από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις. Η υποθετική αύξηση της τιμής που χρησιμοποιήθηκε στις σχετικές εκτιμήσεις είναι 5%. Και τα τρία
(3)τεστ για τον ορισμό των σχετικών αγορών επιβεβαιώνουν τις ενδείξεις που είχαν προκύψει από τα προαναφερόμενα οικονομετρικά αποτελέσματα, δηλ. ότι ο κάθε τύπος γάλακτος συνιστά διακριτή σχετική αγορά προιόντος. Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και με βάση την ανάλυση συνολοκλήρωσης (cointegration analysis). Αν δύο προιόντα είναι συνολοκληρωμένα (cointegrated), υπάρχει μια πραγματική ή διαρθρωτική σχέση μεταξύ τους, όπως όταν τα δύο προϊόντα θεωρούνται εναλλάξιμα ή στενά υποκατάστατα και, επομένως, η τιμή του ενός αποτελεί ισχυρό ανταγωνιστικό περιορισμό στην τιμή του άλλου. Ο έλεγχος συνολοκλήρωσης στην εξεταζόμενη υπόθεση έγινε τόσο στο επίπεδο της συνολικής αγοράς, όσο και στα ζεύγη προιόντων φρέσκου – υψηλής παστερίωσης και φρέσκου – συμπυκνωμένου γάλακτος. Τα εμπειρικά αποτελέσματα συνολοκλήρωσης δείχνουν ότι τα προιόντα δεν είναι συνολοκληρωμένα, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προιόντος. 64) Επισημαίνεται ότι οι προαναφερόμενες εμπειρικές εκτιμήσεις της Γ.Δ.Α. βασίστηκαν σε στοιχεία της AC Nielsen που προσκόμισε η ίδια η γνωστοποιούσα. Τα ως άνω εμπειρικά αποτελέσματα περιγράφονται αναλυτικά στο Παράρτημα Ι. Σημειώνεται, επίσης, ότι δεν προσκομίστηκε από τη γνωστοποιούσα κάποια οικονομετρική μελέτη που να καταλήγει σε αντίθετα συμπεράσματα από τα προαναφερόμενα. 65) Οι προαναφερόμενες διαπιστώσεις (ιδίως ως προς τις προτιμήσεις των καταναλωτών και τις συγκρίσεις τιμών) είναι καθοριστικές, καθώς από οικονομική άποψη, για τον καθορισμό της αγοράς του σχετικού προϊόντος, η δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης αποτελεί το πλέον άμεσο και αποτελεσματικό μέσο ελέγχου των προμηθευτών ενός δεδομένου προϊόντος (ιδίως όσον αφορά στις αποφάσεις τους για τον καθορισμό των τιμών) [βλ. Ανακοίνωση της Ευρ. Επιτροπής για τον ορισμό της σχετικής αγοράς, ΕΕ C 372 της 09/12/1997, σελ. 5]. Σημειώνεται, σε κάθε περίπτωση, ότι δεν προέκυψαν κατά την έρευνα της Γ.Δ.Α. ισχυρά στοιχεία που να καταδεικνύουν ότι η εν δυνάμει υποκατάσταση από την πλευρά της προσφοράς αναμένεται να είναι σε τέτοιο βαθμό άμεση και αποτελεσματική, ώστε να δύναται να εξισορροπηθούν τα αποτελέσματα της υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης. 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Ειδικότερα, δεν προέκυψαν επαρκή και ισχυρά στοιχεία ότι ανταγωνίστριες γαλακτοβιομηχανίες στην κρινόμενη υπόθεση θα είναι σε θέση να μετατοπίσουν την παραγωγή τους στα σχετικά προϊόντα και να τα εμπορεύονται βραχυπρόθεσμα χωρίς σημαντικό πρόσθετο κόστος (βραχυπρόθεσμη είσοδος με μικρό κόστος και χωρίς την ανάληψη μη αναστρέψιμων επενδύσεων), κατά τρόπο που να μπορεί να οριοθετηθεί μια ευρύτερη σχετική αγορά λευκού γάλακτος. Και τούτο, παρά το γεγονός ότι υφίστανται πράγματι, σε τεχνικό επίπεδο, ομοιότητες στην παραγωγική διαδικασία για τα παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα, ενώ και η σχετική τεχνολογία θεωρείται ευρέως διαθέσιμη. 66) Λαμβάνοντας υπόψη συνολικά τα προαναφερόμενα ποιοτικά χαρακτηριστικά, καθώς και τα πορίσματα των εμπειρικών μελετών, κρίνεται ότι – για τους σκοπούς της κρινόμενης συγκέντρωσης – η αγορά του λευκού γάλακτος θα πρέπει να διαχωριστεί ως ακολούθως:
(1)αγορά του φρέσκου παστεριωμένου γάλακτος,
(2)αγορά του απλού γάλακτος υψηλής παστερίωσης,
(3)αγορά του γάλακτος μακράς διαρκείας, και
(4)αγορά του συμπυκνωμένου γάλακτος (απλό ή ζαχαρούχο). 67) Επιπλέον, οριοθετούνται με διακριτό τρόπο και οι κάτωθι σχετικές αγορές, βάσει της σκοπούμενης χρήσης των προϊόντων, καθώς και λόγω του ότι καταναλίσκονται ως ειδικά και συμπληρωματικά προϊόντα από ορισμένες κατηγορίες καταναλωτών (παιδιά, άτομα δυσανεκτικά στη λακτόζη, κλπ):
(1)των προβιοτικών (ξυνόγαλο, κεφίρ, αριάνι),
(2)του παιδικού γάλακτος, και
(3)του λειτουργικού/εμπλουτισμένου γάλακτος, π.χ. με περισσότερο ασβέστιο ή λιγότερη λακτόζη. 68) Οι συμμετέχουσες δραστηριοποιούνται στις υπο-αγορές που παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα με τα αντίστοιχα εμπορικά σήματα: Υπο-αγορές VIVARTIA ΦΡΕΣΚΟ ΠΑΣΤΕΡΙΩΜΕΝΟ ΓΑΛΑ ΓΑΛΑ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΣΤΕΡΙΩΣΗΣ ΓΑΛΑ ΜΑΚΡΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΚΟ ΓΑΛΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΓΑΛΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΟ ΓΑΛΑ ΣΥΜΠΥΚΝΩΜΕΝΟ ΔΕΛΤΑ MYMILK, Mmmil Εμπορικά Σήματα ΜΕΒΓΑΛ ΜΕΒΓΑΛ, ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ ΒΡΑΧΙΑΣ 100% ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ, ¨ΕΧΕΙΣ ΓΑΛΑ ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ¨ ADVANCE (φρέσκο, HP, συμπυκν.) DAILY (Υ.Π.) ΒΛΑΧΑΣ (Συμπυκν.) ΒΛΑΧΑΣ ΜΕΒΓΑΛ VITA FRESH, ΑΡΙΑΝΙ, ΚΕΦΙΡ - 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Υπο-αγορές VIVARTIA ΑΠΛΟ ΓΑΛΑ ΣΥΜΠΥΚΝΩΜΕΝΟ ΖΑΧΑΡΟΥΧΟ ΓΑΛΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΓΑΛΑ XYMA ΓΑΛΑ Εμπορικά Σήματα ΜΕΒΓΑΛ ΒΛΑΧΑΣ - EASY (Υ.Π., Συμπυκν.) ΜΕΒΓΑΛ (φρέσκο), (συμπυκν.) COUNTRY ΔΕΛΤΑ Ο περαιτέρω διαχωρισμός μεταξύ προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και επώνυμων προϊόντων μπορεί να παραμείνει ανοικτός 69) Τα είδη λευκού γάλακτος διατίθενται στην αγορά, τόσο ως επώνυμα προϊόντα από τις γαλακτοβιομηχανίες, όσο και ως προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας από τις μεγαλύτερες αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Παράλληλα, και οι δύο συμμετέχουσες παράγουν και ορισμένα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας για λογαριασμό σούπερ μάρκετ. Ειδικότερα, η VIVARTIA παράγει για λογαριασμό της […] φρέσκο παστεριωμένο γάλα και για λογαριασμό των […] συμπυκνωμένο. Παράλληλα, η ΜΕΒΓΑΛ παράγει γάλα ιδιωτικής ετικέτας για λογαριασμό της […]. 70) Από την έρευνα της Γ.Δ.Α. προκύπτει σαφώς ότι ο τρόπος διαπραγμάτευσης των τιμών μεταξύ επώνυμων και ιδιωτικής ετικέτας προϊόντων διαφέρει σημαντικά. Στη μεν πρώτη περίπτωση, λαμβάνουν χώρα διαπραγματεύσεις για τους όρους προμήθειας σχετικά με τη χονδρική τιμή, τις εκπτώσεις όγκου, τις παροχές, τις επιστροφές, τους νέους κωδικούς κλπ. Στη δεύτερη περίπτωση οι διαπραγματεύσεις αφορούν μόνο στην τιμή προμήθειας των προϊόντων. Ωστόσο, για την οριοθέτηση της σχετικής αγοράς θα πρέπει να εκτιμηθεί, μεταξύ άλλων, α) κατά πόσο οι δύο κατηγορίες προϊόντος ανταγωνίζονται μεταξύ τους όσον αφορά στον τελικό καταναλωτή και β) το βαθμό που οι προμηθευτές προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας ή/και επώνυμων λαμβάνουν υπόψη τους, κατά τις διαπραγματεύσεις τους με τους πελάτες, την ανταγωνιστική πίεση που εξασκείται αμοιβαία μεταξύ αυτών των κατηγοριών προϊόντων (ειδικά στην περίπτωση όπου οι προμηθευτές των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας παράγουν, επίσης, και επώνυμα προϊόντα). 71) Κατά την έρευνα της Γ.Δ.Α., το σύνολο των ανταγωνιστριών εταιριών (γαλακτοβιομηχανίες) και των σούπερ μάρκετ επιβεβαίωσαν ότι τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ανταγωνίζονται τα επώνυμα προϊόντα στο επίπεδο της λιανικής πώλησης. Ειδικότερα, απάντησαν ότι σε περίπτωση που αυξηθεί μόνιμα η τιμή των επώνυμων γαλακτοκομικών προϊόντων, oι καταναλωτές θα στραφούν, σε μεγάλο βαθμό, στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, καθώς και ότι οι εν λόγω δύο κατηγορίες ανταγωνίζονται στο ράφι, κυρίως λόγω της σημαντικά χαμηλότερης τιμής τους. Επιπλέον, υποστήριξαν ότι δεν υφίστανται σημαντικές διαφορές στη συσκευασία μεταξύ των επώνυμων και των ιδιωτικής ετικέτας προϊόντων. 72) Περαιτέρω, από την εξέλιξη της σταθμισμένης μέσης μηνιαίας λιανικής τιμής του φρέσκου γάλακτος, του γάλακτος υψηλής παστερίωσης και του γάλακτος ιδιωτικής ετικέτας, όπως παρουσιάζεται συνοπτικά στο παρακάτω διάγραμμα, καθώς και από την επεξεργασία των στοιχείων τιμών, προκύπτει ότι υπάρχει υψηλός βαθμός 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συσχέτισης μεταξύ του παστεριωμένου γάλακτος. επώνυμου και του ιδιωτικής ετικέτας φρέσκου Διάγραμμα: Εξέλιξη σταθμισμένης μέσης λιανικής τιμής (Weighted Average Price) Φρέσκου, Υ.Π. και Ιδιωτ. Ετικέτας […] Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων AC NIELSEN 73) Επιπλέον, στοιχεία αναφορικά με τη συμμετοχή προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας στις πωλήσεις μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ για το έτος 2009 ενισχύουν την εκτίμηση ότι οι γαλακτοβιομηχανίες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις ανταγωνιστικές πιέσεις στα επώνυμα προϊόντα τους από τη διείσδυση των ιδιωτικής ετικέτας κατά τις διαπραγματεύσεις τους με ορισμένους τουλάχιστον εκ των μεγαλυτέρων πελατών – για όλες τις κατηγορίες λευκού γάλακτος, και ιδίως για το γάλα υψηλής παστερίωσης και το συμπυκνωμένο γάλα. Ενδεικτικά, σημειώνεται ότι οι πωλήσεις γάλακτος υψηλής παστερίωσης ιδιωτικής ετικέτας κυμαίνονται περίπου από […]% έως και […]% για τις τέσσερεις μεγαλύτερες αλυσίδες σούπερ μάρκετ […]. 74) Εντούτοις, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί ότι τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας δεν καταγράφουν υψηλή διείσδυση στην ελληνική αγορά εν γένει, αλλά περισσότερο μια σταθερά αυξανόμενη τάση, καθώς η σχέση τιμής/ποιότητας δεν φαίνεται να είναι τόσο ικανοποιητική για τον Έλληνα καταναλωτή. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η γνωστοποιούσα, το έτος 2009, το μερίδιο αγοράς της ιδιωτικής ετικέτας φρέσκου γάλακτος ανέρχεται σε 2% με σταθερή προοπτική, ενώ στο γάλα υψηλής παστερίωσης ακολουθεί ελαφρά ανοδική πορεία με ποσοστό περίπου 7%. Με βάση τα στοιχεία από την κατανομή πωλήσεων των οκτώ
(8)μεγαλύτερων σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα για το έτος 2009, η μεγαλύτερη συμμετοχή ιδιωτικής ετικέτας προϊόντος στο σύνολο των πωλήσεων όλων των σούπερ μάρκετ σημειώνεται στην κατηγορία γιαουρτιού με ποσοστό […]%, ακολουθούμενη από το συμπυκνωμένο γάλα με ποσοστό […]%, ενώ τα λοιπά λευκά γάλατα (φρέσκο, υψηλής παστερίωσης και μακράς διαρκείας) έχουν περίπου το ίδιο ποσοστό συμμετοχής, με ποσοστό […]%. 75) Λαμβάνοντας υπόψη συνολικά τα ανωτέρω, διαπιστώθηκαν στοιχεία που ενισχύουν την εκτίμηση ότι τα γάλατα ιδιωτικής ετικέτας ανήκουν στην ίδια αγορά με τα επώνυμα γάλατα. Παρά ταύτα, η ακριβής οριοθέτηση των σχετικών αγορών ως προς το σημείο αυτό μπορεί να παραμείνει ανοικτή, καθώς δεν επηρεάζει την ουσιαστική αξιολόγηση των επιπτώσεων της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης στην κρινόμενη υπόθεση. Ο περαιτέρω διαχωρισμός της σχετικής αγοράς προϊόντων γάλακτος ανά κανάλι διανομής μπορεί να παραμείνει ανοικτός 76) Όσον αφορά στο διαχωρισμό μεταξύ λιανικής και επαγγελματικής αγοράς, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι η αγορά είναι ενιαία στο μέτρο που: α) οι συνθήκες ανταγωνισμού των γαλακτοβιομηχανιών δεν τροποποιούνται με βάση την ανωτέρω διάκριση, β) οι περισσότερες εταιρίες του κλάδου δραστηριοποιούνται και στις δύο υποκατηγορίες πελατών και γ) το μέγεθος της επαγγελματικής αγοράς είναι υποπολλαπλάσιο της λιανικής, με συνέπεια να καθίσταται εν πολλοίς άσκοπη η 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ χωριστή μελέτη των επιπτώσεων της παρούσας συγκέντρωσης στις δύο υποκατηγορίες προϊόντος. 77) Κατά την έρευνα της υπηρεσίας, οι περισσότερες ανταγωνίστριες εταιρίες υπέδειξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των προϊόντων της λιανικής και της επαγγελματικής αγοράς. Τα προϊόντα της επαγγελματικής αγοράς διατίθενται κατά κανόνα σε χύμα μορφή, αλλά ακόμα και στην περίπτωση που διατίθενται με επώνυμο τρόπο, πωλούνται σε μεγαλύτερες και απλούστερες συσκευασίες και σε χαμηλότερες τιμές ανά κιλό προϊόντος. 78) Εντούτοις, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί ότι το μέγεθος της επαγγελματικής αγοράς είναι κατά πολύ μικρότερο της λιανικής. 79) Λαμβάνοντας υπόψη συνολικά τα ανωτέρω, και δεδομένης της έλλειψης στοιχείων για την πληρέστερη ανάλυση της επαγγελματικής αγοράς, η ακριβής οριοθέτηση των σχετικών αγορών ως προς το σημείο αυτό μπορεί να παραμείνει ανοικτή, καθώς δεν επηρεάζει την ουσιαστική αξιολόγηση των επιπτώσεων της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης στην κρινόμενη υπόθεση. Η σχετική γεωγραφική αγορά των προϊόντων της ευρύτερης αγοράς και των επιμέρους αγορών λευκού γάλακτος έχει εθνική διάσταση 80) Ως προς τη σχετική γεωγραφική αγορά, η θέση της γνωστοποιούσας για την αγορά του λευκού γάλακτος, την οποία θεωρεί ενιαία, είναι ότι αυτή αφορά το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, ενώ αναφέρει, ότι θα μπορούσε να υποστηριχθεί και ευρύτερος γεωγραφικός καθορισμός αγοράς, καθώς πολλά σε αριθμό από τα εν λόγω προϊόντα εισάγονται απευθείας από το εξωτερικό. 81) Σε παλαιότερες αποφάσεις της, η Ε.Α. έχει αποφανθεί ότι η σχετική γεωγραφική αγορά, τόσο για την αγορά του λευκού γάλακτος εν γένει, όσο και για τις επιμέρους διακριτές αγορές αυτής, θα πρέπει να θεωρηθεί το σύνολο της ελληνικής επικράτειας, όπου εκτείνεται το δίκτυο και αναπτύσσεται η δραστηριότητα των μερών και όπου αυτά αντιμετωπίζουν, υπό ομοιόμορφες συνθήκες, ανταγωνισμό από άλλες εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή, εισαγωγή και τυποποίηση γάλακτος. 82) Ως εκ τούτου, η σχετική γεωγραφική αγορά για τους σκοπούς της κρινόμενης υπόθεσης θεωρείται η Ελληνική Επικράτεια. Συμπέρασμα ως προς την οριοθέτηση των σχετικών αγορών λευκού γάλακτος 83) Συμπερασματικά, λαμβάνοντας υπόψη συνολικά τα στοιχεία του φακέλου, κρίνεται ότι η αξιολόγηση των πιθανών επιπτώσεων της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης στη λειτουργία του αποτελεσματικού ανταγωνισμού θα πρέπει να βασισθεί στις ακόλουθες επιμέρους διακριτές προϊοντικές αγορές λευκού γάλακτος στην Ελλάδα:
(1)του φρέσκου γάλακτος,
(2)του γάλακτος υψηλής παστερίωσης (Υ.Π. ή HP),
(3)του παιδικού γάλακτος,
(4)του λειτουργικού/εμπλουτισμένου γάλακτος, 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
(5)του προβιοτικού γάλακτος,
(6)του γάλακτος μακράς διαρκείας (Μ.Δ. ή U.H.T.), και
(7)του συμπυκνωμένου γάλακτος (εβαπορέ). Επίσης, εκτιμάται ότι ο περαιτέρω διαχωρισμός των ως άνω προϊόντων σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και επώνυμα προϊόντα, καθώς και ο περαιτέρω διαχωρισμός τους ανά κανάλι διανομής, μπορεί να παραμείνουν ανοικτοί για τους σκοπούς της κρινόμενης υπόθεσης. III.2.1.1 Επηρεαζόμενη αγορά φρέσκου γάλακτος 84) Ως φρέσκο παστεριωμένο γάλα νοείται το γάλα που έχει υποστεί θερμική επεξεργασία στους 71,7οC τουλάχιστον για 15 δευτερόλεπτα ή ισοδύναμο συνδυασμό με το ίδιο αποτέλεσμα και πρέπει να ψύχεται αμέσως σε θερμοκρασία όχι μεγαλύτερη των 6 οC, επεξεργασία κατά την οποία καταστρέφονται ή αδρανοποιούνται οι παθογόνοι μικροοργανισμοί και έχει πενθήμερη διάρκεια συντήρησης εντός ψυγείου. Κατά τον ΕΛΟΓΑΚ, με την προαναφερθείσα επεξεργασία δεν υποβαθμίζεται σημαντικά η βιολογική του αξία. 85) Οι συνολικές πωλήσεις φρέσκου γάλακτος τόσο σε όγκο όσο και σε αξία, στην Ελλάδα κατέγραψαν πτωτική πορεία κατά τη διάρκεια της πενταετίας 2005-2009, παρουσιάζοντας ίδιο μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής (- 4%). Σημαντική αλλαγή στην εν λόγω αγορά σημειώθηκε το έτος 2007, μετά την απόφαση της εταιρίας ΦΑΓΕ τον Οκτώβριο του 2006 να αποχωρήσει οριστικά από την παραγωγή και πώληση φρέσκου γάλακτος και να επικεντρωθεί στο γάλα υψηλής παστερίωσης. Συνολικές πωλήσεις φρέσκου γάλακτος, 2005-2009 Όγκος (σε 000
- lt)2005 2006 2007 2008 2009 ΜΕΡΜ* Σύνολο Αγοράς […] […] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] […] […] ΔΕΛΤΑ […] […] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] […] […] ΜΕΒΓΑΛ […] […] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Αξία (σε 000 ευρώ): […] Σύνολο Αγοράς […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] […] […] ΔΕΛΤΑ […] […] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] […] […] ΜΕΒΓΑΛ […] […] […] […] […] […] 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Συνολικές πωλήσεις φρέσκου γάλακτος, 2005-2009 Όγκος (σε 000
- lt)2005 2006 2007 2008 2009 Ετήσια μεταβολή […] […] […] ΜΕΡΜ* […] *Μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA (A.C. Nielsen) 86) Στη διάρκεια της πενταετίας 2005-2009, η VIVARTIA και η ΜΕΒΓΑΛ κατέχουν, σταθερά, την πρώτη θέση και την τρίτη θέση, αντίστοιχα, τόσο σε αξία όσο και σε όγκο. Η μείωση της αξίας των συνολικών πωλήσεων το 2009 ([…]%) οφείλεται στην μείωση της αξίας των πωλήσεων της ΔΕΛΤΑ και της ΜΕΒΓΑΛ ([…]% και […]%, αντίστοιχα), λόγω της επιθετικής τιμολογιακής πολιτικής και συνακόλουθης μείωσης της τιμής του γάλακτος που εφάρμοσαν και οι δύο από τον Απρίλιο του ίδιου έτους, καθώς ο όγκος τόσο των συνολικών πωλήσεων όσο και των δύο εταιριών μειώθηκε κατά πολύ λιγότερο (ΔΕΛΤΑ: -[…]% και ΜΕΒΓΑΛ: -[…]%). 87) Ο βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς με το αθροιστικό μερίδιο αγοράς των τριών μεγαλύτερων επιχειρήσεων (CR3) κατά την πενταετία, παρά την πτωτική του πορεία (με εξαίρεση το 2006) παρέμεινε αρκετά υψηλός και σταθερά άνω του [55-65]%, καταλήγοντας το 2009 στο […]%. Αντίστοιχα, το αθροιστικό μερίδιο αγοράς (σε όρους αξίας) των συμμετεχουσών επιχειρήσεων στο φρέσκο γάλα παρέμεινε κατά τη διάρκεια της πενταετίας άνω του [40-50]%, καταλήγοντας το 2009 στο […]%, παρά την πτωτική πορεία που κατέγραψε την τριετία 2007-2009. Το 2009, μικρή ενίσχυση της θέσης τους κατέγραψαν η ΔΩΔΩΝΗ, η ΑΓΝΟ, καθώς και οι λοιπές ανταγωνίστριες εταιρίες, ενώ η διείσδυση των ιδιωτικής ετικέτας προϊόντων φαίνεται ότι παρέμεινε περίπου στα ίδια επίπεδα. Μερίδια αγοράς Φρέσκου – Βαθμός Συγκέντρωσης, 2005-2009 (σε αξία) 2005 2006 2007 2008 2009 ΔΕΛΤΑ [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% - - - [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΟΛΥΜΠΟΣ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΜΕΒΓΑΛ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΔΩΔΩΝΗ [0-5]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΑΓΝΟ [0-5]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΦΑΓΕ [5-10]% [0-5]% - - - ΙΔ. ΕΤΙΚΕΤΑΣ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% - Delta - Elassonas - Vlachas ΛΟΙΠΟΙ 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Μερίδια αγοράς Φρέσκου – Βαθμός Συγκέντρωσης, 2005-2009 (σε αξία) 2005 2006 2007 2008 2009 CR3 [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% ΔΕΛΤΑ & ΜΕΒΓΑΛ [50-60]% [50-60]% [50-60]% [40-50]% [40-50]% Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA (A.C. Nielsen) Αντίστοιχη εικόνα παρουσίασε η αγορά την πενταετία 2005-2009 και σε όρους όγκου: 88) Μερίδια αγοράς Φρέσκου – Βαθμός Συγκέντρωσης, 2005-2009 (σε όγκο) 2005 2006 2007 2008 2009 ΔΕΛΤΑ [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% - Delta [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% -Elassonas [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% -Vlachas - - - ΟΛΥΜΠΟΣ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΜΕΒΓΑΛ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΔΩΔΩΝΗ [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΑΓΝΟ [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΦΑΓΕ [5-10]% [0-5]% - - ΙΔ. ΕΤΙΚΕΤΑΣ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΛΟΙΠΟΙ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% CR3 [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [40-50]% [40-50]% ΔΕΛΤΑ ΜΕΒΓΑΛ - & Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA (A.C. Nielsen) 89) Ο δείκτης HHI στην εν λόγω αγορά για το έτος 2009, ανέρχεται στις […] μονάδες, ενώ μετά την ολοκλήρωση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης θα ανέλθει στις […] μονάδες, σημειώνοντας διαφορά (Δ) […] μονάδες. 90) Τα ως άνω στοιχεία μεριδίου αγοράς επιβεβαιώνονται και με βάση τα στοιχεία που προσκόμισαν οι ανταγωνίστριες εταιρίες […] και […]. III.2.1.2 Επηρεαζόμενη αγορά γάλακτος υψηλής παστερίωσης 91) Το γάλα υψηλής παστερίωσης είναι γάλα που έχει υποστεί θερμική επεξεργασία με έκθεση στους 85°C-127°C (συνήθως έχει υποστεί θερμική επεξεργασία στους 125°C για τουλάχιστον δύο δευτερόλεπτα) και είναι δυνατή η συντήρηση του στο ψυγείο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (21-40 ημέρες και 4 ημέρες μετά το άνοιγμα). 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Ο όγκος των συνολικών πωλήσεων απλού γάλακτος υψηλής παστερίωσης παρουσίασε σημαντική αύξηση κατά τη διάρκεια της πενταετίας 2005-2009, με μέσο ετήσιο ρυθμό μεταβολής +11%. Αντίστοιχα, σημαντική αύξηση κατέγραψε και η αξία των συνολικών πωλήσεων, με εξαίρεση το 2009 όπου κατέγραψε μείωση για πρώτη φορά στη διάρκεια της πενταετίας. 92) Συνολικές πωλήσεις γάλακτος υψηλής παστερίωσης, 2005-2009 Όγκος (σε 000
- lt)2005 2006 2007 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή Αξία (σε 000 €) […] Ετήσια μεταβολή 2008 2009 Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA (στοιχεία A.C. Nielsen) 93) Στην εν λόγω αγορά, σε όρους αξίας, η VIVARTIA κατείχε σταθερά την τρίτη θέση, ενώ το μερίδιο αγοράς της ΜΕΒΓΑΛ καθόλη την πενταετία ήταν αρκετά χαμηλό (μικρότερο του […]%), δεδομένου ότι η εταιρία εισήλθε στην αγορά το 2006. Μερίδια αγοράς Υ.Π. – Βαθμός Συγκέντρωσης, 2005-2009 2005 2006 2007 (σε αξία) 2008 2009 FRIESLAND [30-40]% [30-40]% [30-40]% [20-30]% [20-30]% ΦΑΓΕ [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [20-30]% ΔΕΛΤΑ [20-30]% [20-30]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% - my mmmilk - - [10-20]% [10-20]% [10-20]% - mmmilk oikogeneiako - - - [0-5]% [5-10]% ΟΛΥΜΠΟΣ - - [0-5]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% - [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% ALPILAND - - [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΡΟΔΟΠΗ - - - - [0-5]% ΛΟΙΠΟΙ - - - [0-5]% - [90100]% [90100]% [90100]% [80-90]% [70-80]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% ΑΓΝΟ ΜΕΒΓΑΛ ΙΔ. ΕΤΙΚΕΤΑΣ CR3 ΔΕΛΤΑ & ΜΕΒΓΑΛ Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA (στοιχεία A.C. Nielsen) 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 94) Ο δείκτης HHI στην εν λόγω αγορά, ανέρχεται στις […] μονάδες, ενώ μετά την ολοκλήρωση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης θα ανέλθει στις […] μονάδες, σημειώνοντας διαφορά (Δ) […] μονάδες. 95) Τα ως άνω στοιχεία μεριδίου αγοράς επιβεβαιώνονται και με βάση τα στοιχεία που προσκόμισαν οι ανταγωνίστριες εταιρίες […] και […]. III.2.1.3 Αγορά παιδικού γάλακτος 96) Η αγορά αυτή αποτελείται από τα τροποποιημένα (εμπλουτισμένα) αγελαδινά γάλατα (είτε φρέσκα, είτε υψηλής παστερίωσης, είτε σε μορφή συμπυκνώματος (εβαπορέ)), που προορίζονται για κατανάλωση από παιδιά νηπιακής ηλικίας, δηλαδή από παιδιά ενός έτους και άνω [βλ. ενδεικτικά Απόφαση 21/1996 Nutricia Industriebeteiligungs GmbH / Milupa AG]. Το γάλα αυτό παρασκευάζεται με βάση το αγελαδινό γάλα, αφού υποστεί ορισμένη επεξεργασία ώστε να ικανοποιεί τις θρεπτικές ανάγκες των παιδιών. 97) Στην εν λόγω αγορά δραστηριοποιείται από τις συμμετέχουσες μόνο η VIVARTIA, η οποία κατείχε τη διετία 2008-2009, τη δεύτερη θέση, με μερίδιο αγοράς το 2009, σε όρους αξίας και όγκου [20-30]% και [10-20]%, αντίστοιχα. Μερίδια αγοράς Παιδικού Γάλακτος, 2008-2009 Σε όγκο Σε αξία 2008 2009 2008 2009 FRIESLAND [50-60]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% - Nounou Kid [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% - Noulac [10-20]% [20-30]% [10-20]% [10-20]% ΔΕΛΤΑ [10-20]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% - Advance [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% - VLACHAS [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% NESTLE [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% - Neslac [10-20]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% - Junior [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% - NAN [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΦΑΓΕ (ABC) [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΛΟΙΠΟΙ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA (στοιχεία A.C. Nielsen) 98) Ως εκ τούτου, η εν λόγω αγορά δεν είναι επηρεαζόμενη. III.2.1.4 Αγορά λειτουργικού / εμπλουτισμένου γάλακτος 99) Η εν λόγω αγορά αποτελείται από τα εμπλουτισμένα αγελαδινά γάλατα, είτε υψηλής παστερίωσης είτε σε μορφή συμπυκνώματος (εβαπορέ), που προορίζονται για 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κατανάλωση από ενήλικες. Το γάλα αυτό παρασκευάζεται με βάση το αγελαδινό γάλα και εμπλουτίζεται, συνήθως, με διάφορες βιταμίνες. Στην εν λόγω αγορά δραστηριοποιείται από τις συμμετέχουσες μόνο η VIVARTIA, η οποία κατείχε τη διετία 2008-2009, τη δεύτερη θέση, με μερίδιο αγοράς σε όρους αξίας και όγκου [30-40]% και [30-40]%, αντίστοιχα για το έτος 2009. 100) Μερίδια αγοράς Λειτουργικού/Εμπλουτισμένου γάλακτος, 2008-2009 Σε όγκο Σε αξία 2008 2009 2008 ΔΕΛΤΑ 2009 [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% - Daily [20-30]% [20-30]% [20-30]% [30-40]% - VLACHAS [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% FRIESLAND (Calciplus) [40-50]% [40-50]% [40-50]% [40-50]% ΕΛΑΪΣ (Becel) [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% ΦΑΓΕ (Farma Plus) [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% NESTLE (Omega) [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΛΟΙΠΟΙ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% - Delta Plus Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA (στοιχεία A.C. Nielsen) 101) Ως εκ τούτου, η εν λόγω αγορά δεν είναι επηρεαζόμενη. III.2.1.5 Αγορά προβιοτικού γάλακτος 102) Το προβιοτικό γάλα είναι ζυμωμένο γαλακτοκομικό προϊόν το οποίο περιλαμβάνει προβιοτικούς μικροοργανισμούς. Οι προβιοτικοί οργανισμοί έχουν ιδιαίτερα ευεργετική επίδραση στην υγεία του ανθρώπου διότι διατηρούν την ισορροπία της εντερικής χλωρίδας, συμβάλλουν στη μείωση των παθογόνων μικροοργανισμών που οδηγούν σε πεπτικές διαταραχές και συμβάλλουν στη μεγαλύτερη απορρόφηση βιταμινών και μετάλλων από τον οργανισμό. Παραδείγματα τέτοιων προϊόντων αποτελούν το ξυνόγαλο, το κεφίρ και το αριάνι. 103) Το μέγεθος της εν λόγω αγοράς, μετά από μία σημαντική ανάπτυξη κατά τα έτη 2005 -2007, παρουσίασε σημάδια συρρίκνωσης. Συνολικές πωλήσεις προβιοτικού γάλακτος, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 Όγκος (σε
- lt)Ετήσια μεταβολή Αξία (σε €) Ετήσια μεταβολή 2009 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Πηγή: Επεξεργασία στοιχείων της VIVARTIA 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 104) Στην εν λόγω αγορά δραστηριοποιείται από τις δύο συμμετέχουσες, πλέον μόνο η ΜΕΒΓΑΛ (με προϊόντα ξυνόγαλου, κεφίρ και αριάνι) με υψηλό μερίδιο αγοράς (2009: […]%), ενώ η VIVARTIA δραστηριοποιήθηκε μόνο τη διετία 2007-2008. Τα μερίδια αγοράς των συμμετεχουσών καθώς και των βασικών ανταγωνιστών τους στην αγορά παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα. Μερίδια αγοράς προβιοτικού γάλακτος, 2007-2009 Σε όγκο Σε αξία ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2007 2008 2009 2007 2008 ΔΕΛΤΑ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΜΕΒΓΑΛ [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% ΦΑΓΕ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΟΛΥΜΠΟΣ [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΕΒΡΟΦΑΡΜΑ [20-30]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΣΕΡΓΑΛ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΝΕΟΓΑΛ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΦΑΡΜΑ ΚΟΥΚΑΚΗ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΚΟΡΦΗ [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% ΛΟΙΠΑ ΣΗΜΑΤΑ [20-30]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [20-30]% 2009 [0-5]% [20-30]% [10-20]% [5-10]% [10-20]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [20-30]% Πηγή: VIVARTIA (A.C. Nielsen) 105) Παρά τη σημαντική θέση της ΜΕΒΓΑΛ στην αγορά προβιοτικού γάλακτος, η συγκεκριμένη αγορά δεν θεωρείται επηρεαζόμενη, καθώς σε αυτήν δεν δραστηριοποιείται πλέον η VIVARTIA. III.2.1.6 Αγορά γάλακτος μακράς διαρκείας 106) Το γάλα μακράς διαρκείας έχει υποστεί βραχυχρόνια εφαρμογή υψηλής θερμοκρασίας (τουλάχιστον στους 135°C επί τουλάχιστον ένα δευτερόλεπτο), διατηρείται και εκτός ψυγείου και η διάρκεια συντήρησης του είναι τουλάχιστον ένας μήνας. 107) Οι πωλήσεις γάλακτος μακράς διάρκειας ανήλθαν το 2009 μόνο σε […] λίτρα παρουσιάζοντας μείωση της τάξεως του […]% από το 2008, στοιχείο από το οποίο κατά την γνωστοποιούσα - «καθίσταται σαφές το πολύ μικρό μέγεθος της αγοράς γάλακτος μακράς διάρκειας (UHT)». 108) Στην εν λόγω αγορά δραστηριοποιείται μόνο η ΜΕΒΓΑΛ, η οποία κατά τη γνωστοποιούσα, κατέχει μερίδιο αγοράς μικρότερο του […]%. 109) Βάσει στοιχείων που προσκόμισε η εταιρία […] από την εταιρία AC Nielsen, η Γ.Δ.Α. επιβεβαίωσε ότι η ΜΕΒΓΑΛ κατείχε το 2009 μερίδιο αγοράς της τάξης του […]% τόσο σε όρους όγκου όσο και σε όρους αξίας, ενώ από τα στοιχεία που προσκόμισε η […] από την εταιρία IRI, το μερίδιο αγοράς της ΜΕΒΓΑΛ, σε όρους όγκου, είναι ακόμα μικρότερο, μόλις […]%. 110) Δεδομένου ότι α) η εν λόγω αγορά καλύπτει λιγότερο από το […]% της συνολικής αγοράς λευκού γάλακτος και β) σε αυτή δραστηριοποιείται μόνο η ΜΕΒΓΑΛ, η εν λόγω αγορά δεν θεωρείται επηρεαζόμενη. 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ III.2.1.7 Αγορά συμπυκνωμένου γάλακτος 111) Στην εν λόγω αγορά περιλαμβάνονται το λευκό γάλα εβαπορέ (κοινό και τροποποιημένο), το οποίο έχει υποστεί συμπύκνωση με ή χωρίς μείωση των λιπαρών του και το συμπυκνωμένο ζαχαρούχο, το οποίο έχει υποστεί συμπύκνωση και κορεσμό με ζάχαρη. 112) Κατά τη γνωστοποιούσα, οι συνολικές πωλήσεις συμπυκνωμένου γάλακτος στην Ελλάδα τα έτη 2005 – 2009 έχουν ως εξής: Συνολικές πωλήσεις λευκού συμπυκνωμένου γάλακτος, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 Όγκος (σε 000
- lt)[…] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] […] Αξία (σε 000 ευρώ) […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] […] […] […] […] Πηγή: VIVARTIA (A.C. Nielsen) 113) Στην εν λόγω αγορά δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες επιχειρήσεις, κατέχοντας για το έτος 2009, η μεν VIVARTIA μερίδιο αγοράς της τάξεως του 16%, σε όρους αξίας, ενώ η ΜΕΒΓΑΛ, κατά δήλωση της γνωστοποιούσας, καταγράφεται στην κατηγορία «ΛΟΙΠΟΙ», έχοντας μερίδιο που κατ’ εκτίμηση δεν υπερβαίνει το 12%. Την πρώτη θέση στην εν λόγω αγορά κατέχει η εταιρία FRIESLAND με μερίδιο αγοράς, σε όρους αξίας, της τάξης του […]%. Μερίδια αγοράς λευκού συμπυκνωμένου γάλακτος, 2007-2009 Σε όγκο Σε αξία 2007 2008 2009 2007 2008 ΔΕΛΤΑ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% FRIESLAND [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% NESTLE [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΛΟΙΠΟΙ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [5-10]% [10-20]% 2009 [10-20]% [60-70]% [5-10]% [10-20]% Πηγή: VIVARTIA (A.C. Nielsen) 114) Από στοιχεία μεριδίων αγοράς που προσκόμισε η εταιρία […], η γνωστοποιούσα φέρεται να κατέχει μερίδιο [10-20]%, ενώ η ΜΕΒΓΑΛ δεν αναφέρεται καθόλου στην εν λόγω κατηγορία. Περαιτέρω, κατά την έρευνα που διενεργήθηκε από τη Γ.Δ.Α., αποσαφηνίστηκε ότι το σύνολο της ποσότητας εβαπορέ που εμπορεύεται η ΜΕΒΓΑΛ αφορά στην επαγγελματική αγορά. 115) Βάσει των προαναφερθέντων, η εν λόγω αγορά δεν είναι επηρεαζόμενη. III.2.2 Επηρεαζόμενη αγορά σοκολατούχου γάλακτος 116) Οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις εκτός από την προαναφερθείσα γκάμα προϊόντων λευκού γάλακτος δραστηριοποιούνται, επίσης, στην παραγωγή σοκολατούχου γάλακτος και την εμπορεία γάλακτος με προσθήκη καφέ. Η γνωστοποιούσα υποστήριξε ότι το σοκολατούχο γάλα δεν συνιστά διακριτή αγορά, αλλά δύναται να 36 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ενταχθεί στην ευρύτερη κατηγορία «flavoured dairy drinks», στην οποία περιλαμβάνονται διαφόρων κατηγοριών προϊόντα με βάση το γάλα και (μερικώς) τα φρούτα ή τον καφέ. Ωστόσο, με βάση τα στοιχεία από την έρευνα της υπηρεσίας, ο εν λόγω ισχυρισμός δεν μπορεί να γίνει δεκτός, για τους ακόλουθους κυρίως λόγους. 117) Από τις απαντήσεις στα ερωτηματολόγια που εστάλησαν κατά τη διάρκεια της έρευνας, τόσο σε πελάτες, όσο και σε ανταγωνιστές των συμμετεχουσών εταιριών, αναφορικά με την υποκατάσταση μεταξύ των διάφορων κατηγοριών γαλακτοκομικών προϊόντων από την πλευρά της ζήτησης, προκύπτει με σαφήνεια ότι το σοκολατούχο γάλα αποτελεί διακριτή αγορά από τα λοιπά προϊόντα λευκού γάλακτος στη συνείδηση του καταναλωτή. Το σοκολατούχο γάλα διακρίνεται από το λευκό γάλα ως προς τα χαρακτηριστικά του και κυρίως, ως προς την αντίληψη για τη διατροφική του αξία. Επιπλέον, η τιμή του σοκολατούχου γάλακτος είναι σημαντικά υψηλότερη από αυτήν του λευκού γάλακτος, ενώ η διαμόρφωσή της δεν υπόκειται στους περιορισμούς των κατηγοριών λευκού γάλακτος. Περαιτέρω, το σοκολατούχο γάλα διατίθεται κυρίως προς αυθόρμητη κατανάλωση («impulse purchase») εκτός οικίας («out-of-home») και, συνεπώς, απευθύνεται, σε μεγάλο βαθμό, σε διακριτή ομάδα καταναλωτών. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι το σοκολατούχο γάλα διακινείται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό μέσω μικρών σημείων πώλησης (π.χ. περίπτερα, φούρνοι, καταστήματα ψιλικών), παρά μέσω μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ. Ειδικότερα, με βάση τα στοιχεία που προσκόμισε η ίδια η γνωστοποιούσα, σχεδόν το [55-65]% των πωλήσεων του σοκολατούχου γάλακτος MILKO (VIVARTIA) πραγματοποιείται από μικρά σημεία πώλησης (σε αναντιστοιχία με τα προϊόντα λευκού γάλακτος). Υφίσταται, λοιπόν, σημαντική διαφοροποίηση και ως προς τα κανάλια διανομής, γεγονός που αντικατοπτρίζει και τη σημαντική διαφοροποίηση ως προς την εν δυνάμει αντισταθμιστική ισχύ των πελατών των δύο κατηγοριών προϊόντων. Πιο συγκεκριμένα, τα μικρά σημεία πώλησης δεν διαθέτουν ανάλογη διαπραγματευτική δύναμη με τις μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ και, συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι θα είναι σε θέση να αντιδράσουν αποτελεσματικά σε μία πιθανή αύξηση τιμών από τους προμηθευτές σοκολατούχου γάλακτος. Αυτό ισχύει πρωτίστως για τη νέα οντότητα, η οποία θα κατέχει μερίδια αγοράς άνω του 65% στη εν λόγω αγορά, καθώς και τα δύο από τα τρία σημαντικότερα σήματα με τη μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα. Οι προαναφερόμενες διαπιστώσεις (ιδίως ως προς προτιμήσεις των καταναλωτών και τις διακρίσεις τιμών μεταξύ των δύο κατηγοριών προϊόντων) είναι καθοριστικές, καθώς από οικονομική άποψη, για τον καθορισμό της αγοράς του σχετικού προϊόντος, η δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της ζήτησης αποτελεί το πλέον άμεσο και αποτελεσματικό μέσο ελέγχου των προμηθευτών ενός δεδομένου προϊόντος (ιδίως όσον αφορά στις αποφάσεις τους για τον καθορισμό των τιμών) [βλ. Ανακοίνωση της Ευρ. Επιτροπής για τον ορισμό της σχετικής αγοράς, ΕΕ C 372 της 09/12/1997, σελ. 5]. 118) Όσον αφορά τη δυνατότητα υποκατάστασης από την πλευρά της προσφοράς, το σοκολατούχο γάλα μπορεί να παραχθεί στις ίδιες μεταποιητικές εγκαταστάσεις που παράγουν φρέσκο ή/και παστεριωμένο γάλα, χωρίς να υφίστανται σημαντικές τεχνικές δυσκολίες ή να απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις για την μετατόπιση της γραμμής παραγωγής. Ωστόσο, με βάση τα στοιχεία από την έρευνα της υπηρεσίας, 37 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις για την καθιέρωση ενός νέου σήματος, λαμβανομένου επίσης υπόψη ότι το σοκολατούχο γάλα είναι έντονα σηματοποιημένο προϊόν. Περαιτέρω, απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις στην εξασφάλιση επαρκών σημείων διανομής και ψυγείων στα μικρά σημεία πώλησης (όπου κυρίως καταναλίσκεται κατ’ αυθόρμητο τρόπο). 119) Εκτιμώντας συνολικά τα ως άνω στοιχεία, κρίνεται ότι το σοκολατούχο γάλα συνιστά διακριτή αγορά προϊόντος σε σχέση με τις κατηγορίες προϊόντων λευκού γάλακτος. 120) Περαιτέρω, στη συνείδηση του καταναλωτή, το σοκολατούχο γάλα διακρίνεται από το γάλα με προσθήκη καφέ, λόγω των χαρακτηριστικών του και κυρίως της γεύσης του, αλλά και λόγω του ότι απευθύνεται γενικά σε διαφορετική ομάδα καταναλωτών (σε νεαρούς ενήλικες καταναλωτές, ενώ το σοκολατούχο απευθύνεται και σε μεγάλο βαθμό σε παιδιά). 121) Σημειώνεται, σχετικώς, ότι τα σοκολατούχα γάλατα μπορεί να διατίθενται σε μορφή φρέσκου παστεριωμένου, υψηλής παστερίωσης και μακράς διαρκείας γάλακτος. Ωστόσο, τυχόν περαιτέρω διαχωρισμός της αγοράς με βάση τη θερμική επεξεργασία δεν κρίνεται σκόπιμος διότι, όπως προκύπτει και από τις απαντήσεις στα ερωτηματολόγια της υπηρεσίας, όλες οι μορφές σοκολατούχου γάλακτος ικανοποιούν την ίδια ανάγκη στη συνείδηση του καταναλωτή και καταναλώνονται κατ’ αυθόρμητο τρόπο σε μικρά κυρίως σημεία πώλησης, υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες. 122) Ως σχετική γεωγραφική αγορά θα πρέπει να θεωρηθεί το σύνολο της ελληνικής επικράτειας όπου αναπτύσσεται η δραστηριότητα των συμμετεχουσών υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες [βλ. ενδεικτικά και Απόφαση Ε.Α. 314/V/2006]. 123) Η αγορά σοκολατούχου γάλακτος παρουσιάζει σημάδια κάμψης την τελευταία πενταετία, με το μέγεθός της να έχει μειωθεί από […] τόνους το 2005 σε […] τόνους το 2009. Συνολικές πωλήσεις σοκολατούχου γάλακτος, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 Όγκος (σε τόνους) […] […] […] […] ετήσια μεταβολή […] […] […] Αξία (σε €000) […] […] […] […] ετήσια· μεταβολή […] […] […] 2009 […] […] […] […] Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) και επεξεργασία Γ.Δ.Α. 124) Στην αγορά σοκολατούχου γάλακτος έχουν ισχυρή παρουσία τόσο η VIVARTIA με το σήμα «MILKO», όσο και η ΜΕΒΓΑΛ με το σήμα «topino». Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η γνωστοποιούσα, αλλά και ανταγωνίστριες εταιρίες, το αθροιστικό μερίδιο των δύο συμμετεχουσών ξεπερνά το [55-65]% στην αγορά του σοκολατούχου γάλακτος. Περαιτέρω, με την ολοκλήρωση της συγκέντρωσης, το ήδη σημαντικό μερίδιο της VIVARTIA θα ενισχυθεί κατά δέκα περίπου ποσοστιαίες μονάδες. 38 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΣΥΝΟΛΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΣΥΝΟΛΟ Μερίδια αγοράς Σοκολατούχου σε όγκο, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 [50-60]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% Μερίδια αγοράς Σοκολατούχου σε αξία, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 [50-60]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% 2009 [50-60]% [5-10]% [60-70]% 2009 [50-60]% [10-20]% [60-70]% Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) 125) Από την ανάλυση συγκέντρωσης, με το δείκτη HHI, προκύπτει ότι α) το επίπεδο συγκέντρωσης στην αγορά είναι ήδη υψηλό και β) η αλλαγή στον δείκτη συγκέντρωσης που θα προκύψει από την συγκέντρωση των δύο μερών στην αγορά σοκολατούχου γάλακτος είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από το επίπεδο που θεωρείται ότι δεν είναι πιθανό να δημιουργηθεί πρόβλημα στον ανταγωνισμό. Πιο συγκεκριμένα, ο δείκτης HHI στην εν λόγω αγορά πριν τη συγκέντρωση ανέρχεται στις […] μονάδες, ενώ μετά την ολοκλήρωση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης θα ανέλθει στις […], σημειώνοντας διαφορά (Δ) […] μονάδες. 126) Ο μεγαλύτερος ανταγωνιστής των συμμετεχουσών στην εν λόγω αγορά είναι η ΦΑΓΕ, η οποία όμως συγκεντρώνει μόλις το ένα δέκατο των συνολικών πωλήσεων. Ο δείκτης συγκέντρωσης των τριών μεγαλύτερων επιχειρήσεων (CR3) ξεπερνά το […]% της αγοράς σε όγκο και προσεγγίζει το […]% σε αξία. Παρουσία στην αγορά έχουν και οι εταιρίες FRIESLAND και ΟΛΥΜΠΟΣ, αν και το μερίδιό τους δεν είναι σημαντικό και υπολείπεται του […]%, τόσο σε όγκο, όσο και σε αξία. Οι εταιρίες ΑΓΝΟ, ΔΩΔΩΝΗ και ΚΡΙ-ΚΡΙ έχουν ακόμη […] μερίδιο αγοράς ή/και αμιγώς τοπική παρουσία. ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΦΑΓΕ FRIESLAND ΟΛΥΜΠΟΣ ΛΟΙΠΟΙ CR3 ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΦΑΓΕ FRIESLAND Μερίδια αγοράς Σοκολατούχου σε Όγκο 2005 2006 2007 2008 [50-60]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [70-80]% [70-80]% [70-80]% [70-80]% Μερίδια αγοράς Σοκολατούχου σε Αξία 2005 2006 2007 2008 [50-60]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% 2009 [50-60]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [10-20]% [70-80]% 2009 [50-60]% [10-20]% [10-20]% [0-5]% 39 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΛΥΜΠΟΣ ΛΟΙΠΟΙ CR3 Μερίδια αγοράς Σοκολατούχου σε Όγκο 2005 2006 2007 2008 2009 [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [70-80]% [70-80]% [70-80]% [70-80]% [70-80]% Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) 127) Στην αγορά σοκολατούχου γάλακτος ιδιαίτερη σημασία έχει η καθιέρωση ενός σήματος. Με βάση εσωτερική μελέτη […]. Στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, η αναγνωρισιμότητα του topino είναι η ίδια με την αναγνωρισιμότητα του MILKO, […]. ηρεαζόμενη αγορά γάλακτος με προσθήκη καφέ 128) Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η αγορά γάλακτος με προσθήκη καφέ, όπως και η αγορά σοκολατούχου γάλακτος υπάγονται στην ευρύτερη αγορά ροφημάτων με βάση το γάλα. Συγκεκριμένα, σχετικά με την αγορά γάλακτος με προσθήκη καφέ, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι δεν πρόκειται για χωριστή αγορά προϊόντος, αλλά για κατηγορία που ανήκει σε μία ευρύτερη αγορά προϊόντων αυτή των flavoured dairy drinks. 129) Όπως προαναφέρθηκε, το γάλα με προσθήκη καφέ δεν θεωρείται ότι μπορεί να υποκαταστήσει τις λοιπές κατηγορίες γάλακτος και αποτελεί διακριτή αγορά στη συνείδηση του καταναλωτή. Όπως και στην περίπτωση του σοκολατούχου γάλακτος, το γάλα με προσθήκη καφέ διακρίνεται από το λευκό γάλα ως προς τη γεύση και τα εν γένει χαρακτηριστικά του, τη διατροφική του αξία, αλλά και ως προς την τιμή του. Ωστόσο, τυχόν περαιτέρω διάκριση της αγοράς με βάση τη θερμική επεξεργασία σε φρέσκο παστεριωμένο, υψηλής παστερίωσης και μακράς διάρκειας γάλα με προσθήκη καφέ, δεν κρίνεται σκόπιμη, δεδομένου ότι όλες οι μορφές γάλακτος με προσθήκη καφέ ικανοποιούν την ίδια ανάγκη στη συνείδηση του καταναλωτή και καταναλώνονται υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες. 130) Ως σχετική γεωγραφική αγορά, ορίζεται η ελληνική επικράτεια όπου αναπτύσσεται υπό επαρκώς ομοιογενής συνθήκες ο ανταγωνισμός των δύο συμμετεχουσών επιχειρήσεων. 131) Το 2009 οι συνολικές πωλήσεις στην αγορά γάλακτος με προσθήκη καφέ ανήλθαν σε […] τόνους ([…] χιλιάδες ευρώ) παρουσιάζοντας αύξηση κατά […]% ([…]%) σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Στην εν λόγω αγορά έχουν σημαντική παρουσία τόσο η VIVARTIA με το σήμα «Milcafe», όσο και η ΜΕΒΓΑΛ με τη σειρά «Emmi» CAFFÈ LATTE. Το αθροιστικό μερίδιο των δύο εταιριών κυμάνθηκε στο […]% της αγοράς, τόσο σε όγκο όσο και σε αξία, για την τελευταία τριετία. Ωστόσο, στην αγορά γάλακτος με προσθήκη καφέ δραστηριοποιούνται άλλοι δύο σημαντικοί ανταγωνιστές: α) η KRAFT, με μερίδιο αγοράς περίπου […]% και β) η NESTLE, με μερίδιο αγοράς περίπου […]% για το έτος 2009. ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA KRAFT Μερίδια αγοράς Γάλακτος με προσθήκη καφέ, 2007-2009 ΟΓΚΟΣ ΑΞΙΑ ΣΗΜΑ 2007* 2008 2009 2007* 2008 [20-30]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [20-30]% Milcafe [20-30]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% Icepresso 2009 [20-30]% [20-30]% 40 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ NESTLE RAUCH ΜΕΒΓΑΛ ARLA 3E ΛΟΙΠΟΙ CR4 Μερίδια αγοράς Γάλακτος με προσθήκη καφέ, 2007-2009 ΟΓΚΟΣ ΑΞΙΑ ΣΗΜΑ 2007* 2008 2009 2007* 2008 [30-40]% [30-40]% [20-30]% [30-40]% [30-40]% Nescafe [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% Cafemio [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% Emmi [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% Matilde [0-5]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [10-20]% Illy [0-5]% [90100]% [0-5]% [90100]% [0-5]% [80-90]% [0-5]% [90100]% 2009 [20-30]% [0-5]% [10-20]% [0-5]% [10-20]% [0-5]% [0-5]% [80-90]% [80-90]% * Στοιχεία για την περίοδο Μάιος – Δεκέμβριος 2007 Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από γνωστοποιούσα) 132) Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, η εν λόγω αγορά θεωρείται επηρεαζόμενη για τους σκοπούς εξέτασης της παρούσας συγκέντρωσης. III.2.3 Επηρεαζόμενη αγορά επιδορπίων με βάση το γάλα 133) Κατά τη γνωστοποιούσα, η εν λόγω αγορά ανήκει στην ευρύτερη αγορά γλυκών/ επιδορπίων, στην οποία περιλαμβάνονται, ενδεικτικά, τα παγωτά, οι σοκολάτες και τουλάχιστον τα ατομικά επιδόρπια/ γλυκά που πωλούνται στα ζαχαροπλαστεία. 134) Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός δεν μπορεί να γίνει δεκτός. Κατά την κρίση των μελών της Επιτροπής, τα επιδόρπια με βάση το γάλα διαφοροποιούνται σαφώς από τα παγωτά, τις σοκολάτες και τα επιμέρους προϊόντα που πωλούνται στα ζαχαροπλαστεία, ιδίως όσον αφορά α) στα φυσικά χαρακτηριστικά τους (γεύση, συστατικά, υφή κ.α.), β) στην τιμή τους, γ) στις προτιμήσεις του καταναλωτή, καθώς και δ) στη διαδικασία παραγωγής και διανομής τους [Βλ. ενδεικτικά Ε.Α. Αποφάσεις 314/V/2006 και 394/V/2008]. Περαιτέρω, τα εν λόγω προϊόντα καταναλώνονται ως επί το πλείστον από συγκεκριμένες κατηγορίες καταναλωτών (παιδιά και νέοι) και διατίθενται σε μερίδες για κατανάλωση ως συμπληρωματικά των ημερησίων γευμάτων (π.χ. κρέμες καραμελέ). Σημειώνεται ότι κατά την έρευνα της υπηρεσίας προέκυψαν ενδείξεις ότι τα επιδόρπια με βάση το γάλα μπορούν να υποκατασταθούν από την πλευρά της ζήτησης με κάποιες συγκεκριμένες κατηγορίες γιαουρτιού, ιδίως τα γιαούρτια με γεύση φρούτων, τα γιαούρτια με προσθήκη θρεπτικών ουσιών και τα γιαούρτια για παιδιά. Ωστόσο, η ακριβής οριοθέτηση της σχετικής αγοράς ως προς το σημείο αυτό δεν είναι απαραίτητη, καθώς η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση δεν αναμένεται να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στη λειτουργία του αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην εν λόγω αγορά. 135) Ως σχετική γεωγραφική αγορά για τις ανάγκες της παρούσας γνωστοποίησης θεωρείται το σύνολο της Ελληνικής Επικράτειας όπου αναπτύσσεται η δραστηριότητα των συμμετεχουσών υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού. 136) Ο όγκος των πωλήσεων επιδορπίων με βάση το γάλα κυμαίνεται γύρω στα […] χιλιάδες τόνους ετησίως, ενώ την τελευταία διετία παρουσιάζει πτωτική πορεία. Συνολικές πωλήσεις επιδορπίων με βάση το γάλα, 2005-2009 41 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 2005 Όγκος (σε τόνους) […] Ετήσια μεταβολή Αξία (σε € 000) Ετήσια μεταβολή […] 2006 2007 2008 2009 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) και επεξεργασία Γ.Δ.Α. 137) Στην αγορά δραστηριοποιείται τόσο η VIVARTIA με το σήμα «mmilky», όσο και η ΜΕΒΓΑΛ. Η VIVARTIA εισάγει τα επιδόρπια από τη […] και τη […] ενώ η ΜΕΒΓΑΛ τα παράγει στην Ελλάδα. Η ΜΕΒΓΑΛ παράγει επίσης επιδόρπια με βάση το γάλα για λογαριασμό της «[…]» και της «[…]» και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας για την «[…]» και την «[…]». Σύμφωνα με την […] τα σήματα των δύο εταιριών, καθώς και τα σήματα KINDER, DANETTE, DANONINO, ΓΙΩΤΗΣ, και ΓΛΥΚΟΚΟΥΤΑΛΙΕΣ είναι σήματα που πρέπει να διαθέτει μία αλυσίδα σούπερ μάρκετ («must have» brands) στην ευρύτερη κατηγορία των επιδορπίων με βάση το γάλα. 138) Το αθροιστικό μερίδιο των μερών ξεπερνά το [10-20]% της αγοράς, με το μερίδιο της VIVARTIA να παρουσιάζει πτωτική τάση την εξεταζόμενη πενταετία και το μερίδιο της ΜΕΒΓΑΛ να παραμένει σχετικά σταθερό. Μερίδια αγοράς επιδορπίων με βάση το γάλα (σε όγκο), 2005-2009 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2005 2006 2007 2008 2009 [30-40]% [10-20]% VIVARTIA [10-20]% [10-20]% [5-10]% [5-10]% [10-20]% ΜΕΒΓΑΛ [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΣΥΝΟΛΟ [40-50]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% Μερίδια αγοράς επιδορπίων με βάση το γάλα (σε αξία), 2005-2009 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2005 2006 2007 2008 2009 [30-40]% [10-20]% VIVARTIA [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΜΕΒΓΑΛ [10-20]% [10-20]% [10-20]% [40-50]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% ΣΥΝΟΛΟ Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) 139) Ο δείκτης HHI μετά την πραγματοποίηση της εν λόγω συγκέντρωσης υποδεικνύει μικρό επίπεδο συγκέντρωσης στην αγορά, ενώ η αλλαγή του δείκτη (ΔΗ=[…]) είναι λίγο μεγαλύτερη από […] μονάδες, επίπεδο μέχρι το οποίο είναι ελάχιστα πιθανό να διαπιστωθούν προβλήματα ανταγωνισμού στην αγορά. 140) Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η γνωστοποιούσα, στην αγορά επιδορπίων με βάση το γάλα δραστηριοποιούνται, εκτός από τις δύο συμμετέχουσες στην υπό κρίση συγκέντρωση επιχειρήσεις, άλλες τρεις εταιρίες με σημαντικό μερίδιο αγοράς. Τα μερίδια αγοράς των σημαντικών ανταγωνιστών, των εταιριών ΦΑΓΕ και ΓΙΩΤΗΣ, κυμαίνονται στα ίδια επίπεδα (περίπου […]% με βάση τα στοιχεία όγκου και αξίας για το έτος 2009), ενώ ο δείκτης συγκέντρωσης των πέντε μεγαλύτερων επιχειρήσεων προσεγγίζει το […]% σε όγκο. Σε όρους αξίας πωλήσεων, ο συγκεντρωτικός δείκτης αν και κυμαίνεται σε σχετικά υψηλά επίπεδα, παρουσιάζει 42 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πτωτική πορεία την εξεταζόμενη πενταετία. Τέλος, στην αγορά ισχυρή παρουσία έχουν τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, αλλά και οι μικρότεροι παραγωγοί που συγκεντρώνουν το ένα πέμπτο της αγοράς. ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΦΑΓΕ ΜΕΒΓΑΛ ΓΙΩΤΗΣ DANONE ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΤΙΚΕΤΑ ΛΟΙΠΟΙ CR5 ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΦΑΓΕ ΜΕΒΓΑΛ ΓΙΩΤΗΣ DANONE ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΤΙΚΕΤΑ ΛΟΙΠΟΙ CR5 Μερίδια αγοράς επιδορπίων με βάση το γάλα (σε όγκο), 20052009 2005 2006 2007 2008 2009 [10-20]% [10-20]% [5-10]% [30-40]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [5-10]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [5-10]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [0-5]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% Μερίδια αγοράς επιδορπίων με βάση το γάλα (σε αξία), 20052009 2005 2006 2007 2008 2009 [10-20]% [10-20]% [10-20]% [30-40]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [5-10]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [0-5]% [10-20]% [5-10]% [10-20]% [70-80]% [5-10]% [10-20]% [70-80]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [10-20]% [70-80]% [20-30]% [70-80]% [20-30]% [60-70]% Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από γνωστοποιούσα) 141) Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, η εν λόγω αγορά θεωρείται επηρεαζόμενη για τους σκοπούς εξέτασης της παρούσας συγκέντρωσης. III.2.4 Αγορά γιαούρτης 142) Κατά τη γνωστοποιούσα, οι κατηγορίες τυποποιημένου και χύμα γιαουρτιού ανήκουν σε μία ενιαία σχετική αγορά γιαουρτιού, λόγω του αξιόλογου βαθμού εναλλαξιμότητάς τους. 143) Ωστόσο, σε παλαιότερες έρευνές της, η Ε.Α. διαχώρισε τα προϊόντα γιαούρτης στις επιμέρους διακριτές αγορές του χύμα και του τυποποιημένου γιαουρτιού (ευρωπαϊκού τύπου) [βλ. Αποφάσεις Ε.Α. 71/1997, 314/V/2006, 369/V/2007 και 394/V/2008]. Τα στοιχεία του φακέλου στην υπό κρίση υπόθεση συνηγορούν υπέρ της διατήρησης της εν λόγω διάκρισης ως προς τον ορισμό των σχετικών αγορών. Ειδικότερα, υφίσταται σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ της τιμής του χύμα και του τυποποιημένου γιαουρτιού (με τη μέση ετήσια τιμή ανά τόνο στο τυποποιημένο γιαούρτι να υπερβαίνει κατά πολύ την τιμή ανά τόνο στο χύμα). Υφίσταται, επιπλέον, σημαντική διαφοροποίηση ως προς το σύστημα παραγωγής και διανομής μεταξύ των δύο κατηγοριών προϊόντων. Από την πλευρά της προσφοράς, προκύπτει 43 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ότι η μεταστροφή μίας μεταποιητικής μονάδας παραγωγής χύμα γιαούρτης στην παραγωγή τυποποιημένου γιαουρτιού προϋποθέτει σημαντική επένδυση σε μηχανολογικό εξοπλισμό και συστήματα ποιοτικής διασφάλισης, λαμβανομένων επίσης υπόψη των αυστηρών προδιαγραφών υγιεινής και της ανάγκης απασχόλησης καταρτισμένου τεχνικά ανθρώπινου δυναμικού. Οι διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώνονται και από τις απαντήσεις των ανταγωνιστριών εταιριών στα ερωτηματολόγια της Γ.Δ.Α. 144) Ως σχετική γεωγραφική αγορά για τις ανάγκες της παρούσας γνωστοποίησης θεωρείται το σύνολο της Ελληνικής Επικράτειας όπου αναπτύσσεται η δραστηριότητα των συμμετεχουσών υπό επαρκώς ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού. 145) Οι συνολικές πωλήσεις γιαούρτης ξεπέρασαν το 2009 τους […] χιλιάδες τόνους ([…] εκατομμυρίων ευρώ σε αξία), ενώ την τελευταία τριετία οι συνολικές πωλήσεις του προϊόντος μειώνονται. Συγκεκριμένα μεταξύ των ετών 2007 και 2009 η μείωση έφτασε το […]% σε όγκο και το […]% σε αξία. Συνολικές πωλήσεις γιαούρτης, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 Σύνολο Όγκου (σε τόνους) […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] Τυποποιημένο γιαούρτι […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] Χύμα γιαούρτι […] […] […] […] ετήσια μεταβολή […] […] […] […] Σύνολο Αξίας (σε €000) […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] Τυποποιημένο γιαούρτι […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] Χύμα γιαούρτι Ετήσια μεταβολή […] 2009 […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) και επεξεργασία Γ.Δ.Α. 146) Με βάση τα ως άνω στοιχεία, [90-100]% της συνολικής παραγωγής γιαούρτης αφορά στο τυποποιημένο γιαούρτι, ενώ το χύμα γιαούρτι δεν καλύπτει ούτε το [0-5]% της συνολικής παραγωγής. Σχετική μελέτη της Hellastat παρουσιάζει ελαφρώς διαφοροποιημένη κατανομή, με τα τυποποιημένα γιαούρτια να καλύπτουν τουλάχιστον το [90-100]% και το χύμα γιαούρτι να καλύπτει το υπόλοιπό της συνολικής παραγωγής. 147) Με βάση τη μελέτη της Hellastat, το κυριότερο χαρακτηριστικό της αγοράς τα δύο τελευταία χρόνια (2008 – 2009), υπό το βάρος της μειούμενης κατανάλωσης και της 44 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ενίσχυσης της ιδιωτικής ετικέτας, αποτέλεσε ο ανταγωνισμός των εταιριών σε επίπεδο τιμών και προσφορών, με επιδίωξη την εδραίωση και αύξηση των μεριδίων αγοράς. Η συγκεκριμένη πολιτική, είχε ως αποτέλεσμα, βάσει των κοστολογικών στοιχείων του Υπουργείου Ανάπτυξης, να μειωθεί η μέση τιμή του προϊόντος το 2008 κατά 8%. Οι κινήσεις αυτές, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, σε αρκετές περιπτώσεις αποδείχτηκαν κοστοβόρες, μειώνοντας το υψηλό περιθώριο κέρδους του κλάδου κάτω από 5%. III.2.4.1 148) Επηρεαζόμενη αγορά χύμα γιαουρτιού Το αθροιστικό μερίδιο των συμμετεχουσών επιχειρήσεων στη λιανική αγορά χύμα γιαουρτιού εμφανίζεται υψηλό, κυμαινόμενο από [40-50]% την τελευταία πενταετία. Ωστόσο, στα εν λόγω στοιχεία δεν περιλαμβάνονται οι πωλήσεις προς το επαγγελματικό κανάλι διανομής (π.χ. ξενοδοχεία, εστιατόρια), όπου η παρουσία των Vivartia/ ΜΕΒΓΑΛ εκτιμάται σε χαμηλότερο επίπεδο. ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΣΥΝΟΛΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΣΥΝΟΛΟ Μερίδια αγοράς χύμα γιαουρτιού (σε όγκο), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [40-50]% [40-50]% [40-50]% [40-50]% Μερίδια αγοράς χύμα γιαουρτιού (σε αξία), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [40-50]% [40-50]% [40-50]% [40-50]% 2009 [20-30]% [20-30]% [40-50]% 2009 [20-30]% [20-30]% [50-60]% Πηγή: Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) 149) Στην εν λόγω αγορά, οι κυριότερες ανταγωνίστριες εταιρίες ΦΑΓΕ και ΟΛΥΜΠΟΣ κατέχουν μερίδια αγοράς που δεν υπερβαίνουν το [0-5]%. Η μισή παραγωγή πραγματοποιείται από μικρότερους παραγωγούς, τα δίκτυα διανομής των οποίων καλύπτουν συνήθως συγκεκριμένες περιοχές. ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΦΑΓΕ ΜΕΒΓΑΛ ΟΛΥΜΠΟΣ ΛΟΙΠΟΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΑ ΦΑΓΕ ΜΕΒΓΑΛ ΟΛΥΜΠΟΣ ΛΟΙΠΟΙ Μερίδια αγοράς χύμα γιαουρτιού (σε όγκο), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [20-30]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [40-50]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [40-50]% Μερίδια αγοράς χύμα γιαουρτιού (σε αξία), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [20-30]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [40-50]% [50-60]% [50-60]% [50-60]% [40-50]% Πηγή: Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) 45 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 150) Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, η εν λόγω αγορά θεωρείται επηρεαζόμενη για τους σκοπούς εξέτασης της παρούσας συγκέντρωσης. III.2.4.2 Αγορά τυποποιημένου γιαουρτιού 151) Σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες της Ε.Α., το τυποποιημένο γιαούρτι μπορεί να διακριθεί περαιτέρω στις υπο-αγορές του λευκού γιαουρτιού (χωρίς πρόσθετα συστατικά) και του γιαουρτιού με πρόσθετα συστατικά (φρούτα, δημητριακά κ.α.) [βλ. Αποφάσεις Ε.Α. Υπ’ αριθ. 71/1997, 314/V/2006, 369/V/2007 και 394/V/2008]. Ο σχετικός διαχωρισμός επιβεβαιώθηκε και από την έρευνα της Γ.Δ.Α. στην παρούσα υπόθεση, αναφορικά με την εναλλαξιμότητα των προϊόντων γιαούρτης από την πλευρά της ζήτησης. Αναλόγως δε του τρόπου παρασκευής τους τα γιαούρτια θα μπορούσαν να διακριθούν σε: (α) Στραγγισμένα, τα οποία προκύπτουν από την αφαίρεση του ορού γάλακτος, (β) Set, των οποίων η πήξη πραγματοποιείται μέσα στο κύπελλο, και (γ) Stirred, τα οποία αναδεύονται μετά την πήξη τους και στα οποία είναι δυνατόν να προστεθούν χυμοί ή κομμάτια φρούτων. Τέλος, η αγορά τυποποιημένου γιαουρτιού μπορεί να διακριθεί, επίσης, βάσει της χρησιμοποιούμενης πρώτης ύλης (γάλα αγελάδος ή πρόβειο), καθώς και της περιεκτικότητας του προϊόντος σε λιπαρά (πλήρες, άπαχο, κ.α.). Επιπλέον, τα τυποποιημένα γιαούρτια με πρόσθετα συστατικά διαχωρίζονται περαιτέρω με βάση τη σκοπούμενη χρήση τους σε τρεις διακριτές αγορές:
- i)γιαούρτια με γεύσεις,
- ii)παιδικά γιαούρτια και iii) λειτουργικά γιαούρτια. Παρά την ύπαρξη στοιχείων που συνηγορούν υπέρ της οριοθέτησης ενιαίας αγοράς τυποποιημένου γιαουρτιού (τουλάχιστον από την πλευρά της προσφοράς), οι κυριότερες υπο-κατηγορίες τυποποιημένου γιαουρτιού εξετάζονται ξεχωριστά – για τους σκοπούς της κρινόμενης συγκέντρωσης – στις ενότητες 2.5.2.1 – 2.5.2.4 κατωτέρω. 152) Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας της Γ.Δ.Α., στην αγορά τυποποιημένου γιαουρτιού εν γένει υφίσταται μεγάλος ανταγωνισμός όσον αφορά την εισαγωγή διαφοροποιημένων κωδικών τυποποιημένου γιαουρτιού με νέες γεύσεις ή συνδυασμούς γεύσεων, δίνοντας έμφαση σε πρότυπα υγιεινής διατροφής. Τα προϊόντα στοχεύουν σε επιλεγμένα πληθυσμιακά target group, όπως βρέφη και παιδιά, άτομα που ακολουθούν δίαιτα κ.λπ., γεγονός που βρήκε θετική απήχηση στο καταναλωτικό κοινό, ενώ υποστηρίζονται από εντατικά προγράμματα προβολής και προώθησης. Πλέον όλες οι εταιρίες διαθέτουν στην αγορά σύνθετα γιαούρτια, διευρύνοντας συνεχώς τη γκάμα των γεύσεών τους. Τέλος στην αγορά διατίθενται επώνυμα και ιδιωτικής ετικέτας προϊόντα τα οποία, όπως αναλύθηκε στην αγορά λευκού γάλακτος, μπορεί να συνιστούν ενιαία αγορά προϊόντος. III.2.4.2.1 Επηρεαζόμενη αγορά τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού 153) Η αγορά του λευκού τυποποιημένου γιαουρτιού είναι η μεγαλύτερη αγορά γιαούρτης, η οποία καλύπτει πάνω από το [55-65]% των συνολικών πωλήσεων του προϊόντος. Οι συνολικές πωλήσεις στην αγορά κυμαίνονται στους […] χιλιάδες τόνους (200 εκατομμύρια ευρώ) και μειώνονται την τελευταία τριετία. Συνολικές πωλήσεις τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 Όγκος (σε τόνους) […] […] […] […] […] 46 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Συνολικές πωλήσεις τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] Αξία (σε €000) […] […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] […] Πηγή: Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) και επεξεργασία Γ.Δ.Α. 154) Στην αγορά τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού δραστηριοποιείται τόσο η VIVARTIA με τα εμπορικά σήματα «Complet», «Natural» και «Αγελάδος», όσο και η ΜΕΒΓΑΛ με τα εμπορικά σήματα «Only», «Harmony», «Αγελάδας», «Παραδοσιακό», «Chef» και «Βορεινό». 155) Το αθροιστικό μερίδιο των μερών στην αγορά ανήλθε το 2009 στο 19% της αγοράς τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού εκφρασμένο σε όγκο και […]% σε αξία. Το αθροιστικό μερίδιο και των δύο συμμετεχουσών επιχειρήσεων παρουσιάζει πτωτική τάση κατά την τελευταία τετραετία. Μερίδια αγοράς τυπ/νου λευκού γιαουρτιού (σε όγκο), 2005-2009 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2005 2006 2007 2008 2009 VIVARTIA [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΜΕΒΓΑΛ [5-10]% [5-10]% [5-10]% [10-20]% [10-20]% ΣΥΝΟΛΟ [20-30]% [20-30]% [10-20]% [20-30]% [20-30]% Μερίδια αγοράς τυπ/νου λευκού γιαουρτιού (σε αξία), 2005-2009 ΕΤΑΙΡΕΙΑ 2005 2006 2007 2008 2009 VIVARTIA [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% ΜΕΒΓΑΛ [5-10]% [10-20]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% ΣΥΝΟΛΟ [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από γνωστοποιούσα) και επεξεργασία Γ.Δ.Α. 156) Από την ανάλυση συγκέντρωσης με το δείκτη HHI προκύπτει ότι το επίπεδο συγκέντρωσης είναι χαμηλό για την αγορά τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού, ενώ αλλαγή στον δείκτη που θα προκύψει στην αγορά από την υπό κρίση πράξη (ΔΗΗΙ = […]) δεν ξεπερνά το επίπεδο που θεωρείται ότι δεν είναι πιθανό να δημιουργηθεί πρόβλημα στον ανταγωνισμό. Ωστόσο λόγω του αθροιστικού μεριδίου αγοράς των επιχειρήσεων που ξεπερνά το […]% της αγοράς, η αγορά τυποποιημένου λευκού γιαουρτιού θεωρείται επηρεαζόμενη για την υπό εξέταση πράξη. 157) Στην αγορά δραστηριοποιούνται πέντε επιχειρήσεις με σημαντικό μερίδιο αγοράς, ενώ παρουσία έχουν και η FRIESLAND και η ΑΓΝΟ. Τη σημαντικότερη παρουσία στην αγορά έχει η εταιρία ΦΑΓΕ, με μερίδιο που ξεπερνά το […]% της αγοράς. ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΦΑΓΕ ΜΕΒΓΑΛ ΑΓΝΟ Μερίδια αγοράς τυπ/νου λευκού γιαουρτιού (σε όγκο), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [20-30]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [10-20]% [10-20]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% 47 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΛΥΜΠΟΣ FRIESLAND ΚΡΙ-ΚΡΙ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΤΙΚΕΤΑ ΛΟΙΠΟΙ CR5 ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΦΑΓΕ ΜΕΒΓΑΛ ΑΓΝΟ ΟΛΥΜΠΟΣ FRIESLAND ΚΡΙ-ΚΡΙ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΤΙΚΕΤΑ ΛΟΙΠΟΙ CR5 Μερίδια αγοράς τυπ/νου λευκού γιαουρτιού (σε όγκο), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 [5-10]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% [60-70]% Μερίδια αγοράς τυπ/νου λευκού γιαουρτιού (σε αξία), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 2009 [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [30-40]% [5-10]% [10-20]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [5-10]% [5-10]% [5-10]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [0-5]% [5-10]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [70-80]% [70-80]% [70-80]% [70-80]% [60-70]% Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από γνωστοποιούσα) με επεξεργασία Γ.Δ.Α. 158) Στην αγορά λευκού τυποποιημένου γιαουρτιού σημαντικό είναι και το μερίδιο των μικρών παραγωγών. Στις τοπικές αγορές της επαρχίας οι μικροί παραγωγοί κατέχουν σημαντικά μερίδια στην αγορά γιαούρτης, όμως τα δίκτυα διανομής τους καλύπτουν μόνο τις περιοχές δράσης τους [βλ. ενδεικτικά μελέτη Hellastat]. Η διείσδυση προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας είναι, επίσης, αξιόλογη. Το μερίδιο των συγκεκριμένων προϊόντων αυξάνεται σταδιακά τόσο σε όγκο όσο και σε αξία την τελευταία πενταετία. Η τάση επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία που προσκόμισαν οι ανταγωνίστριες εταιρίες για την ευρύτερη αγορά. Ειδικότερα, στη συγκεκριμένη κατηγορία γιαούρτης, προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας διαθέτουν τουλάχιστον οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ […]. III.2.4.2.2 Επηρεαζόμενη αγορά τυποποιημένου γιαουρτιού με γεύσεις 159) Οι συνολικές πωλήσεις γιαουρτιών με γεύσεις κυμαίνονται γύρω στους […] χιλιάδες τόνους ([…] εκατομμύρια ευρώ). Μετά από μία μεγάλη αύξηση των πωλήσεων το 2006, οι πωλήσεις του προϊόντος παρουσίασαν μείωση την τελευταία τριετία, επανερχόμενη η αγορά στα μεγέθη του 2005. Συνολικές πωλήσεις γιαουρτιού με γεύσεις, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 Όγκος (σε τόνους) […] […] […] […] Ετήσια μεταβολή […] […] […] Αξία (σε €000) […] […] […] […] 2009 […] […] […] 48 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Συνολικές πωλήσεις γιαουρτιού με γεύσεις, 2005-2009 2005 2006 2007 2008 Ετήσια μεταβολή […] […] […] 2009 […] Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα) με επεξεργασία Γ.Δ.Α. 160) Στην αγορά τυποποιημένου γιαουρτιού με γεύσεις δραστηριοποιείται τόσο η VIVARTIA με το εμπορικό σήμα «Vitaline», όσο και η ΜΕΒΓΑΛ με το εμπορικό σήμα «Harmony». Το αθροιστικό μερίδιο των συμμετεχουσών, αν και μειούμενο την τελευταία πενταετία, ξεπέρασε το […]% για το έτος 2009. ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΣΥΝΟΛΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ VIVARTIA ΜΕΒΓΑΛ ΣΥΝΟΛΟ Μερίδια αγοράς γιαουρτιού με γεύσεις (σε όγκο), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 [30-40]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [50-60]% [40-50]% [40-50]% [40-50]% Μερίδια αγοράς γιαουρτιού με γεύσεις (σε αξία), 2005-2009 2005 2006 2007 2008 [30-40]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [20-30]% [10-20]% [10-20]% [10-20]% [40-50]% [60-70]% [40-50]% [40-50]% 2009 [10-20]% [10-20]% [30-40]% 2009 [10-20]% [10-20]% [30-40]% Πηγή: A.C. Nielsen (προσκομισθέντα από γνωστοποιούσα) 161) Από την ανάλυση της συγκέντρωσης με το δείκτη HHI, προκύπτει ότι το επίπεδο συγκέντρωσης μετά την πραγματοποίηση της υπό κρίση πράξης θα είναι υψηλό, και η αλλαγή στον δείκτη που θα προκύψει στην αγορά από την υπό κρίση πράξη (ΔΗ = […]) εμφανίζεται, επίσης, σημαντική. 162) Στην αγορά δραστηριοποιούνται άλλες δύο μεγάλες επιχειρήσεις, η ΦΑΓΕ και η FRIESLAND, με το συγκεντρωτικό μερίδιο των τεσσάρων εταιριών να προσεγγίζει το […]% σε όγκο και σε αξία. Το μερίδιο αγοράς της ΦΑΓΕ, μετά από μία καθοδική πορεία, παρουσίασε σημαντική αύξηση μεταξύ των ετών 2008 και 2009. Η FRIESLAND, αν και δραστηριοποιείται στην αγορά μόνο τα τελευταία τέσσερα χρόνια, έχει καταφέρει να αποσπάσει ένα σημαντικό μερίδιο της αγοράς. Το μερίδιο αγοράς των λοιπών παραγωγών έχει επίσης παρουσιάσει μεγάλη αύξηση την τελευταία πενταετία και καλύπτει πλέον το ένα έκτο της αγοράς σε όγκο. Από τα προσκομισθέντα στοιχεία, δεν μπορεί ωστόσο να εκτιμηθεί η παρουσία των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Τέλος, όπως προαναφέρθηκε, σύμφωνα με τη μελέτη της Hellastat, στην αγορά υφίσταται μεγάλος ανταγωνισμός ο οποίος επικεντρώνετ