ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡΙΘ. 556/VII/2012 Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Συνεδρίασε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου του κτηρίου των γραφείων της, επί της οδού Κότσικα 1Α, Αθήνα, την 24η Δεκεμβρίου 2012, ημέρα Δευτέρα και ώρα 11:00, με την εξής σύνθεση: Πρόεδρος: Δημήτριος Κυριτσάκης Μέλη: Ιωάννης Μπιτούνης Εμμανουέλα Τρούλη Βικτωρία Μερτικοπούλου (Εισηγήτρια) Δημήτριος Δανηλάτος Ιωάννης Αυγερινός Γραμματέας: Παρασκευή Α. Ζαχαριά Θέμα της συνεδρίασης: Λήψη απόφασης επί της προηγούμενης γνωστοποίησης, κατ’ άρθρο 6 παρ. 1 - 3 ν. 3959/2011, της ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία «ALPHA ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε.» σε σχέση με την απόκτηση του ελέγχου της ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία «ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.», δι’ εξαγοράς της δεύτερης από την πρώτη Πριν από την έναρξη της συζήτησης, ο Πρόεδρος όρισε Γραμματέα της υπόθεσης την υπάλληλο της Γραμματείας Προέδρου, Αντιπροέδρου και Εισηγητών, Παρασκευή Α. Ζαχαριά με αναπληρώτρια αυτής την Ηλιάνα Κούτρα. Στην αρχή της συζήτησης, ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στην αρμόδια Εισηγήτρια, Βικτωρία Μερτικοπούλου, η οποία ανέπτυξε συνοπτικά την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 10284/21.12.2012 Έκθεσή της και πρότεινε για τους λόγους που αναφέρονται αναλυτικά σε αυτή την έγκριση από την ΕΑ, κατ’ άρθρο 8 παρ. 3 ν. 3959/2011, της γνωστοποιηθείσας, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 1 του ιδίου νόμου, συγκέντρωσης που προκύπτει από την απόκτηση από την ανώνυμη τραπεζική εταιρία «ALPHA ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε.» του αποκλειστικού ελέγχου της ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία «ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.», δεδομένου ότι η εν λόγω γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση δεν προκαλεί Από την παρούσα απόφαση έχουν παραλειφθεί, σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 7 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 54/Β’/16.1.2013), τα στοιχεία εκείνα, τα οποία κρίθηκε ότι αποτελούν επιχειρηματικό απόρρητο. Στη θέση των στοιχείων που έχουν παραλειφθεί υπάρχει η ένδειξη […]. Όπου ήταν δυνατό τα στοιχεία που παραλείφθηκαν αντικαταστάθηκαν με ενδεικτικά ποσά και αριθμούς ή με γενικές περιγραφές (εντός […]). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού στις επιμέρους αγορές στις οποίες αφορά. Με την ολοκλήρωση της ανάπτυξης της εισήγησης, η Επιτροπή προχώρησε σε διάσκεψη επί της ως άνω υπόθεσης με τη συμμετοχή της Εισηγήτριας Βικτωρίας Μερτικοπούλου, η οποία δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία, και αφού έλαβε υπόψη της την Έκθεση της εν λόγω Εισηγήτριας, όλα τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης και το ισχύον νομικό πλαίσιο, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ: Α. Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΠΡΑΞΗ Α.
(3)εργάσιμες ημέρες της συνεδρίασης του ΔΣ του πιστωτικού ιδρύματος, έως το πέρας της συνεδρίασης του ΔΣ του πιστωτικού ιδρύματος, προκειμένου να λάβουν οδηγίες από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ταμείου, το οποίο διαβουλεύεται για το σκοπό αυτόν με την Τράπεζα της Ελλάδος, γ) να ζητούν τη σύγκληση του ΔΣ, και δ) να εγκρίνουν τον Οικονομικό Διευθυντή. 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πέραν των ανωτέρω, δυνάμει του ν. 3723/2008 περί της «Ενίσχυσης της ρευστότητας της οικονομίας για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης, κ.α.», το ελληνικό Δημόσιο ανέλαβε όλες τις προνομιούχες, μη μεταβιβάσιμες μετοχές των πιστωτικών ιδρυμάτων έναντι της ενίσχυσης της κεφαλαιακής τους επάρκειας26 27. Βάσει των διατάξεων του εν λόγω νόμου, παρέχεται στο ελληνικό Δημόσιο δικαίωμα διορισμού ενός μέλους στο Δ.Σ. των πιστωτικών ιδρυμάτων ως εκπροσώπου του Δημοσίου, το οποίο θα διαθέτει δικαίωμα αρνησικυρίας «στη λήψη αποφάσεων με στρατηγικό χαρακτήρα ή αποφάσεων με τις οποίες μεταβάλλεται ουσιωδώς η νομική ή χρηματοοικονομική κατάσταση της Τράπεζας και για την έγκριση των οποίων απαιτείται απόφαση της συνέλευσης των μετόχων ή απόφαση για τη διανομή μερισμάτων και την πολιτική παροχών προς τον Πρόεδρο, τον Διευθύνοντα Σύμβουλο και τα λοιπά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς και τους Γενικούς Διευθυντές και τους αναπληρωτές τους, με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών ή εφόσον κρίνει ότι η απόφαση αυτή δύναται να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα των καταθετών ή να επηρεάσει ουσιωδώς τη φερεγγυότητα και την εύρυθμη λειτουργία της Τράπεζας»28 29. Η προπεριγραφείσα ex lege συμμετοχή του ΤΧΣ και του ελληνικού Δημοσίου έχει, βάσει της σχετικής νομοθεσίας, έκτακτο χαρακτήρα. Η παρούσα δεν προκαταλαμβάνει σε κάθε περίπτωση την αξιολόγηση από απόψεως δικαίου ελέγχου συγκεντρώσεων των δικαιωμάτων και των εν γένει συμμετοχών που θα προκύψουν στο πλαίσιο της εξαγγελθείσας ανακεφαλαιοποίησης. B.1.6. Όμιλος ALPHA BANK Η ALPHA BANK ηγείται Ομίλου επιχειρήσεων (εφεξής και «Όμιλος ALPHA BANK») που καλύπτουν το σύνολο των εργασιών και δραστηριοτήτων του χρηματοοικονομικού τομέα, αλλά επεκτείνεται και σε άλλες δραστηριότητες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η ALPHA BANK δραστηριοποιείται ιδίως 26 Το σχέδιο ενίσχυσης της ρευστότητας των πιστωτικών ιδρυμάτων από το ελληνικό Δημόσιο βασίζεται σε 3 πυλώνες: α) τη διάθεση κεφαλαίων μέχρι 5 δις ευρώ, β) την παροχή εγγυήσεων συνολικού ύψους μέχρι 15 δις ευρώ για σύναψη νέων δανείων, και γ) τη διάθεση ειδικών τίτλων του Ελληνικού Δημοσίου μέχρι του συνολικού ποσού 8 δις ευρώ. 27 Σημειωτέον ότι σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 εδ. έβδομο «Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών μετά από εισήγηση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, οι προνομιούχες μετοχές που εκδίδονται σύμφωνα με τα ανωτέρω μετατρέπονται σε κοινές ή μετοχές άλλης υφιστάμενης κατά το χρόνο της μετατροπής κατηγορίας, εφόσον δεν είναι δυνατή η κατά τα ως άνω εξαγορά λόγω του ότι δεν πληρούται ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας που θέτει η Τράπεζα της Ελλάδος». 28 Και δικαίωμα παράστασης στις Γενικές Συνελεύσεις των κοινών μετοχών των Τραπεζών με δικαίωμα αρνησικυρίας στις περιπτώσεις που ήδη παρατέθηκαν (βλ. άρθρο 1 παρ. 3 Ν. 3723/2008). 29 Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 3723/2008, όπως ισχύει τροποποιηθέν εκ του άρθρου 39 παρ. 1 του ν. 3844/2010, οι προνομιούχες μετοχές πιστωτικών ιδρυμάτων που αναλήφθηκαν από το ελληνικό Δημόσιο σε εφαρμογή του ως άνω νόμου εξαγοράζονται από την τράπεζα εντός πέντε ετών. Προβλέπονται, δε, αυστηρές διαδικαστικές προϋποθέσεις για την άσκηση του δικαιώματος αρνησικυρίας του Δημοσίου (απαιτείται προηγούμενη απόφαση του Υπουργού Οικονομικών - άρθρο 1 παρ. 3 εδ. 3 ν. 3723/2008, όπως ισχύει). Πρβλ. Κωδικοποιημένη ανακοίνωση, παρ. 53 και απόφαση της ΕΕ M.493-Tractebel/Distrigaz (II), σκ. 11 επ. 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ στους εξής κλάδους: τραπεζική αγορά, παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, χρηματιστηριακές εργασίες (στην ελληνική επικράτεια μέσω της θυγατρικής «Alpha Finance Α.Ε.Π.Ε.Υ.»), διαχείριση αμοιβαίων κεφαλαίων (στην ελληνική επικράτεια μέσω της θυγατρικής «Alpha Asset Management Α.Ε.Δ.Α.Κ.»), εργασίες πρακτορείας ασφαλίσεων και ασφαλίσεις (στην Ελληνική επικράτεια μέσω των θυγατρικών «Alpha Ασφαλιστικές Πρακτορεύσεις Α.Ε» και «Alphalife A.A.E.Z.»), στην αγορά χρηματοδοτικής και λειτουργικής μίσθωσης (στην ελληνική επικράτεια μέσω της θυγατρικής «Alpha Leasing Χρηματοδοτικές Μισθώσεις»), παροχή υπηρεσιών επιχειρηματικών συμμετοχών, αγορά και προεξόφληση επιχειρηματικών απαιτήσεων (στην ελληνική επικράτεια μέσω της «ABC FACTORS Α.Ε.»), στη διαχείριση ακινήτων και κτηματομεσιτικών δραστηριοτήτων στην ελληνική επικράτεια (μέσω της θυγατρικής «Alpha Αστικά Ακίνητα Α.Ε.»), στις ξενοδοχειακές υπηρεσίες (στην ελληνική επικράτεια μέσω της «Ιονική Ξενοδοχειακαί Επιχειρήσεις Α.Ε.») στην επενδυτική τραπεζική (στην ελληνική επικράτεια μέσω της «Alpha Α.Ε. Επενδυτικών Συµµετοχών») και στις ευρύτερες υπηρεσίες υποστήριξης χρήσης καρτών πληρωμών (μέσω της «Cardlink Α.Ε.»). Η παρουσία του Ομίλου της ALPHA BANK στο εξωτερικό εστιάζεται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και Ανατολική Μεσόγειο, με παρουσία επίσης στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη30. Ο αριθµός του συνολικά απασχολουμένου προσωπικού στον Όµιλο κατά την 31.12.2011 ήταν 14.337, ενώ κατά την 31.12.2010 ήταν 14.765 άτοµα31. Τα τελευταία 3 χρόνια, κατά τη γνωστοποιούσα, δεν έχει υλοποιηθεί από τον Όμιλο της ALPHA BANK εξαγορά επιχειρήσεων που ασκούν συναφείς δραστηριότητες με τις επηρεαζόμενες αγορές που η παρούσα συγκέντρωση αφορά. Στο Παράρτημα 1 της παρούσας παρουσιάζονται οι επιχειρήσεις που ανήκουν στον Όμιλο ALPHA BANK. Β.1.7. Κύκλος εργασιών Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, ο υπολογισθείς κατ’ άρ. 10 ν. 3959/2011 κύκλος εργασιών του Ομίλου ALPHA BANK που επετεύχθη κατά τη χρήση 2011 ανήλθε παγκοσμίως σε 4.270.296.000 ευρώ, εκ των οποίων […] ευρώ στην ελληνική επικράτεια. Β.2. Η ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Β.2.1. Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος ΑΕ 30 Συγκεκριμένα, ο Όμιλος της ALPHA BANK δραστηριοποιείται στη Ρουμανία με την τράπεζα ALPHA Bank Romania SA (το Δίκτυό της αριθμεί 154 Καταστήματα), με την εταιρεία χρηματοδοτικών μισθώσεων Alpha Leasing Romania IFN SA, στη Σερβία με την τράπεζα ALPHA Bank Srbjia A.D., στην Αλβανία με την ALPHA BANK ALBANIA (με 42 καταστήματα), στη FYROM με την τράπεζα ALPHA Bank AD Skopje (με 19 καταστήματα), στην Ουκρανία με την τράπεζα JSC Astra Bank, στην Κύπρο με την ALPHA Bank Cyprus (με 31 Καταστημάτα) και στο Ηνωμένο Βασίλειο με την τράπεζα ALPHA Bank London LTD. 31 Εξ αυτών, 7.721 άτοµα κατά την 31.12.2011 και 8.010 άτοµα κατά την 31.12.2010 εργάζονταν στο εσωτερικό και 6.616 άτομα κατά την 31.12.2011 και 6.755 άτοµα κατά την 31.12.2010 εργάζονταν στο εξωτερικό. 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Η Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε., με το διακριτικό τίτλο «Emporiki Bank», ιδρύθηκε το 1907 έπειτα από μετατροπή της «Τράπεζας Γρ. Εμπεδοκλέους» σε Ανώνυμη Τραπεζική Εταιρεία με την επωνυμία «Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε.». Έδρα της τράπεζας είναι ο Δήμος Αθηναίων, οδός Σοφοκλέους αριθμός 11, και είναι καταχωρημένη στο Μητρώο Ανωνύµων Εταιριών µε αριθµό 6064/06/Β/86/03. Τον Ιούνιο του 2000 η Εμπορική Τράπεζα συνήψε συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας με το διεθνή χρηματοοικονομικό όμιλο γαλλικών συμφερόντων της Crédit Agricole, που απέκτησε αρχικά το 6,7% του μετοχικού κεφαλαίου της Εμπορικής ενώ σήμερα κατέχει το 95%. Σύμφωνα με το άρθρο 4 του Καταστατικού της: «1. Η Τράπεζα διενεργεί στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, για λογαριασμό της και για λογαριασμό τρίτων, ή σε συνεργασία ή κοινοπραξία με άλλα νομικά ή φυσικά πρόσωπα, οποιασδήποτε ιθαγένειας, όλες τις τραπεζικές και χρηματοπιστωτικές εργασίες που επιτρέπονται σε Ανώνυμες Τραπεζικές Εταιρίες από το εκάστοτε ισχύον δίκαιο.[…]». Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η Εμπορική Τράπεζα διαθέτει 303 καταστήματα στην Ελλάδα και παρουσία με 20 υποκαταστήματα μέσω θυγατρικής της Τράπεζας στην Κύπρο32. Κατά το 2011, η Τράπεζα ΕΜΠΟΡΙΚΗ απασχολούσε 4.116 άτομα. Β.2.2. Διοικητικό Συμβούλιο Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΜΠΟΡΙΚΗ εκλέγονται από την Τακτική Γενική Συνέλευση των Μετόχων με τετραετή θητεία και με δυνατότητα επανεκλογής. Η παρούσα σύνθεση του Διοικητικού της Συμβουλίου έχει ως εξής: ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΙΔΙΟΤΗΤΑ Εμπέογλου Νικόλαος Μη Εκτελεστικό Μέλος - Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Strub Alain Εκτελεστικό Μέλος – Αντιπρόεδρος ΔΣ- Διευθύνων Σύμβουλος και C.E.O. Charrier Bruno-Marie Εκτελεστικό Μέλος – Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος Δημακάκος Φωκίων Εκτελεστικό Μέλος Σπηλιόπουλος Γεώργιος Εκτελεστικό Μέλος Χαλκίδη Δέσποινα Εκτελεστικό Μέλος Delpit Bertand Μη Εκτελεστικό Μέλος Noel Christophe Μη Εκτελεστικό Μέλος 32 Μέχρι και προσφάτως διέθετε Θυγατρικές Τράπεζες στην Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Αλβανία 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ De Laage Bruno Μη Εκτελεστικό Μέλος Nanquette Yves Μη Εκτελεστικό Μέλος Gavalda Olivier Μη Εκτελεστικό Μέλος Oppenheim Mark Μη Εκτελεστικό Μέλος Δαυίδ Χαράλαμπος Μη Εκτελεστικό Μέλος Hocher Jean Yves Μη Εκτελεστικό Μέλος Κωνσταντακόπουλος Αχ. Μη Εκτελεστικό Μέλος Χατζόπουλος Χριστόφορος Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Παπαδιαμάντης Κωνστ. Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Σύμφωνα με τη γνωστοποίηση, τα ανωτέρω πρόσωπα δεν συμμετέχουν σε Δ.Σ. άλλων επιχειρήσεων που ασκούν δραστηριότητες σε κάποια από τις επηρεαζόμενες σχετικές αγορές που η παρούσα Συγκέντρωση αφορά. Επισημαίνεται ότι ενώ κάποια από τα ανωτέρω στελέχη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ προέρχονται από τον Όμιλο της CASA και έχουν παρουσία στα Διοικητικά Συμβούλια θυγατρικών επιχειρήσεων του Ομίλου της CASA που συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, αναμένεται να αποχωρήσουν από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ κατά την ολοκλήρωση της Μεταβίβασης της Τράπεζας στην ALPHA BANK όπως αναφέρεται στη Σύμβαση. Το ελληνικό Δημόσιο δεν έχει συμμετοχή άμεση ή έμμεση στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας στο πλαίσιο ενίσχυσης της κεφαλαιακής επάρκειας / της ρευστότητας της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ κατά την έννοια των ν. 3864/2010 και 3723/2008. Β.2.3. Μετοχική Σύνθεση Η CASA κατέχει τον άμεσο έλεγχο της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ υπό την έννοια του ν. 2190/1920 περί Ανωνύμων Εταιριών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλε το γνωστοποιούν μέρος στα Πρακτικά της αυτόκλητης καθολικής Γενικής Συνέλευσης της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ της 19.7.201233 εμφαίνεται η CASA να κατέχει ποσοστό […]% επί του μ.κ. της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ενώ το εναπομείναν ποσοστό του […]% κατέχει επιχείρηση με την επωνυμία “SACAM INTERNATIONAL SAS”34. Στην εν λόγω Συνέλευση ελήφθη απόφαση […]. H Sacam International ιδρύθηκε στις 24.04.2001 ως διατραπεζική εταιρεία, υπό το γαλλικό δίκαιο με έδρα στην οδό 48 rue de la Boetie, στο Παρίσι και με αριθμό μητρώου στο μητρώο εμπορίου και εταιρειών του Παρισιού 437 579 949. Το πλήρως καταβεβλημένο μετοχικό κεφάλαιο της Sacam International στις 23/05/2011 ήταν €778.834.695,54 διηρημένο σε 60.002.673 μετοχές ονομαστικής αξίας €12,98 εκάστη. Το 100% του κεφαλαίου και των δικαιωμάτων ψήφου της Sacam International κατά την 31.12.2010 κατείχαν περίπου 38 περιφερειακές τράπεζες της Γαλλίας. 33 34 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Η είσοδος της Γαλλικής Τράπεζας στο μετοχικό κεφάλαιο της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ με ποσοστό 6,7% έγινε το 2000. Το 2002 η CASA αύξησε το ποσοστό της στο μετοχικό κεφάλαιο της Εμπορικής Τράπεζας σε 8,74%, και ομοίως τα έτη 2006, 2007 και 2008 σε 71,97%, 82,47% και 91,00% αντίστοιχα. Στις 23.05.2011 η CASA από κοινού με την SACAM International SAS, ενεργώντας συντονισμένα υπό την έννοια του άρθρου 2 του ν. 3461/2006, υποβάλλει δημόσια πρόταση εξαγοράς για το σύνολο των μετοχών της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ (ήτοι το εναπομείναν 4% που βρισκόταν σε διασπορά) και την απόσυρσή τους από την ελεύθερη διαπραγμάτευση στο Χρηματιστήριο Αξιών (υπό την έννοια του ν. 3461/2006). Στις 09.09.2011 η CASA έχει στην κατοχή της το 94,99% του μετοχικού κεφαλαίου της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ. Β.2.4. Συμμετοχές της Εμπορικής Τράπεζας Η ΕΜΠΟΡΙΚΗ συμμετέχει στην ασφαλιστική εταιρεία […] (η οποία δραστηριοποιείται στην ασφάλιση πιστώσεων) με ποσοστό […]%, το οποίο δεν δημιουργεί δικαίωμα ή δυνατότητα ελέγχου της επιχείρησης (συμμετέχουν επίσης ο Όμιλος Εuler Hermes με μερίδιο […]%, η εταιρία […] με […]%). Επίσης, κατά τη γνωστοποιούσα, δεν υφίσταται σύμβαση μετόχων ή άλλη, η οποία να παρέχει στην ΕΜΠΟΡΙΚΗ το δικαίωμα ή τη δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στα όργανα διοίκησης της επιχείρησης35. Β.2.4. Κύκλοι εργασιών Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, ο υπολογισθείς κατ’ άρ. 10 ν. 3959/2011 κύκλος εργασιών του Ομίλου της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ που επετεύχθη κατά τη χρήση 2011 ανήλθε παγκοσμίως σε 1.200.658.000 ευρώ, εκ των οποίων […] ευρώ στην ελληνική επικράτεια. Β.3. Ο ΟΜΙΛΟΣ ΤΗΣ CASA Η Crédit Agricole S.A. (CASA) είναι ανώνυμη εταιρεία που έχει συσταθεί σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο, με έδρα στην οδό 91-93 boulevard Pasteur, 75015 Παρίσι και με αριθμό μητρώου στο μητρώο εμπορίου και εταιρειών του Παρισιού 784 608 416. Δραστηριοποιείται σε ολόκληρο το φάσμα των τραπεζικών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Είναι από τις μεγαλύτερες τράπεζες στις αγορές της Γαλλίας και της Ευρώπης στη λιανική τραπεζική και στις συναφείς δραστηριότητες ενώ η θυγατρική του Ομίλου, η Crédit Agricole CIB, είναι από τις μεγαλύτερες επενδυτικές τράπεζες της Ευρώπης. Η CASA δραστηριοποιείται στους ακόλουθους τομείς: (α) Λιανική τραπεζική στη Γαλλία (μέσω των περιφερειακών τραπεζών της Crédit Agricole και μέσω της Crédit Lyonnais), (β) Εξειδικευμένες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (όπως καταναλωτική πίστη, χρηματοδοτικές μισθώσεις, πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων), (γ) 35 -Η γνωστοποιούσα συμπληρώνει ότι η ΕΜΠΟΡΙΚΗ διαθέτει […] μη εκτελεστικά μέλη στο Διοικητικό Συμβούλιο της Euler Hermes εκ συνόλου […] μελών, δεν διαθέτει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου και δεν έχει δικαίωμα να διορίζει ή να παύει την πλειοψηφία των μελών των οργάνων διοίκησης της επιχείρησης ενώ κανένα μέλος ΔΣ που έχει υποδειχθεί από την Εμπορική Τράπεζα δεν έχει δικαίωμα διαχείρισης των υποθέσεων της επιχείρησης. 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Διαχείριση διαθεσίμων, ασφάλειες και ιδιωτική τραπεζική, (δ) Εταιρική και επενδυτική τραπεζική (μέσω της Crédit Agricole Corporate and Investment Bank), (ε) Διεθνή λιανική τραπεζική (κυρίως στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο36). Απασχολούσε στο τέλος του 2010 87.520 εργαζομένους και την ίδια χρονιά είχε συνολικό κύκλο εργασιών 30 δις Ευρώ. Γ. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γ.1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟ ΚΡΙΣΗ ΠΡΑΞΗΣ Κατά το άρθρο 5 παρ. 2 του ν. 3959/2011, συγκέντρωση επιχειρήσεων πραγματοποιείται όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση κατά την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση, ή μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, αποκτούν άμεσα ή έμμεσα έλεγχο στο σύνολο ή σε τμήματα μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων, με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλο τρόπο37. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 3 του ίδιου νόμου ο έλεγχος απορρέει από δικαιώματα ή συμβάσεις που παρέχουν τη δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη σύνθεση, στις συσκέψεις ή στις αποφάσεις των οργάνων μιας επιχείρησης, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών πραγματικών ή νομικών συνθηκών. Εν προκειμένω, η CASA ασκεί κατά το χρόνο εξέτασης της παρούσας συγκέντρωσης αποκλειστικό έλεγχο επί της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ καθώς κατέχει την πλειοψηφία των μετοχών μετά δικαιωμάτων ψήφου επί της θυγατρικής της επιχείρησης. H μειοψηφική συμμετοχή της εταιρείας SACAM INTERNATIONAL S.A. δεν θα ασκούσε ούτως ή άλλως επιρροή σε σχέση με την παρούσα μεταβολή ελέγχου. Εξάλλου, με την ολοκλήρωση της μεταβίβασης του υπολειπόμενου ποσοστού του μετοχικού κεφαλαίου προς την CASA κατά τα προαναφερθέντα, η CASA θα κατέχει την απόλυτη πλειοψηφία των μετοχών μετά δικαιωμάτων ψήφου (100%). Η σκοπούμενη εξαγορά του συνόλου των κοινών μετοχών μετά δικαιωμάτων ψήφου από την ALPHA BANK θα επιφέρει μόνιμη μεταβολή του de jure ελέγχου επί της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ από την CASA στην ALPHA BANK και συνεπώς συνιστά συγκέντρωση επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 5 παρ. 2 εδ. β΄ του ν. 3959/2011, η οποία πραγματοποιείται μέσω της αγοράς τίτλων που αντιπροσωπεύουν το σύνολο του μετοχικού κεφαλαίου μίας επιχείρησης. Η ALPHA BANK θα αποκτήσει το σύνολο του ενεργητικού και παθητικού της ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ, και τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο των επιχειρήσεων που, κατά τον χρόνο ολοκλήρωσης της συναλλαγής, ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα, από την ΕΜΠΟΡΙΚΗ. Η υπό εξέταση πράξη συγκέντρωσης εκτιμάται από πλευράς επηρεασμού των συνθηκών ανταγωνισμού σε έκαστη οριζόμενη σχετική αγορά, λαμβανομένων υπόψη των 36 Δραστηριοποιείται στην Ιταλία, Πολωνία, Τσεχία, Αρμενία, Ελλάδα, Σερβία, Ουκρανία, Μαρόκο και Αίγυπτο. 37 Βλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση της Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, ΕΕ2008, C95, σ.1 (στο εξής: Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση) - παρ. 24, για το αντικείμενο του ελέγχου. 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πραγματικών και νομικών δεδομένων που ισχύουν στο χρόνο της εν λόγω γνωστοποίησης38. Γ.2. ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΔΕΚΤΟΥ, ΕΜΠΡΟΘΕΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΗΚΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Σύμφωνα με όσα ορίζει το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη της συμφωνίας ή τη δημοσίευση της προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά. Η υπό εξέταση συγκέντρωση υπόκειται σε προηγούμενη γνωστοποίηση δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα προσκομισθέντα από τη γνωστοποιούσα στοιχεία, πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει. Η εθνική διάσταση της εξεταζόμενης συγκέντρωσης προκύπτει σύμφωνα με το νόμο από τον προσδιορισμό του κύκλου εργασιών39 των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων40. Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) 139/200441 άρθρο 1 παράγραφος 2, μία συγκέντρωση έχει κοινοτική διάσταση όταν: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 5 δισεκατομμύρια ευρώ και β) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 250 38 Η από 30.8.2012 γνωστοποίηση συγκέντρωσης περί της απόκτησης ελέγχουσας συμμετοχής από την εταιρία «EDGEPAY HOLDINGS LIMITED» επί της εταιρίας «ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΙΚΤΥΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ ΚΑΡΝΤΛΙΝΚ» («Κάρντλινκ ΑΕ»), στην οποία τα μέρη αιτήθηκαν παράταση των προθεσμιών εξέτασης της πράξης από την Επιτροπή Ανταγωνισμού, δεν μπορεί εν προκειμένω να ληφθεί υπόψη για την αξιολόγηση των συνεπειών της παρούσας συγκέντρωσης, δεδομένου ότι η εν λόγω συναλλαγή ενδέχεται να μεταβάλει τις ανταγωνιστικές συνθήκες κατά τρόπο που δεν δύναται κατά τον παρόντα χρόνο να εξειδικευθεί επαρκώς. Κατά συνέπεια, η Κάρντλινκ ΑΕ λαμβάνεται για τους σκοπούς της παρούσας ως μια μη λειτουργικά αυτόνομη θυγατρική επιχείρηση των πιστωτικών ιδρυμάτων Alpha Bank και Eurobank (περί του διαρθρωτικού δεσμού μεταξύ των μητρικών της επιχειρήσεων και της Κάρντλινκ ΑΕ, μεταξύ άλλων, βλ. απόφαση ΕΑ 321/V/2006). 39 Σε σχέση με τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών των μερών που συμμετέχουν στη συγκέντρωση βλ. άρθρο 10 ν. 3959/2011. Ειδικές διατάξεις σχετικά με τα πιστωτικά ιδρύματα, τις ασφαλιστικές εταιρίες, τους λοιπούς χρηματοοικονομικούς οργανισμούς και τις κοινές επιχειρήσεις περιέχονται στο άρθρο 10 παράγραφοι 3, 4 και 5. 40 Για τον ορισμό της συμμετέχουσας επιχείρησης βλέπε άρθρα 5, 6 και 10 ν. 3959/2011, όπως ισχύει, καθώς και σχετική νομολογία της Επιτροπής Ανταγωνισμού (www.epant.
- gr)και επικουρικά τη σχετική Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. 41 Του Συμβουλίου, της 20.01.2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων («Κοινοτικός Κανονισμός Συγκεντρώσεων»), ΕΕ L 024 της 29/01/2004 σ. 1 – 22. 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος. Κατά τη γνωστοποιούσα, όσον αφορά στις συμμετέχουσες στη συγκέντρωση ALPHA BANK και ΕΜΠΟΡΙΚΗ, οι κάτωθι κύκλοι εργασιών πραγματοποιήθηκαν ως προς την εθνική, κοινοτική και παγκόσμια διάσταση για το τελευταίο οικονομικό έτος: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΧΡΗΣΗ 2011 (σε χιλ €) Εθνικός Κύκλος Εργασιών Κοινοτικός Κύκλος Εργασιών Παγκόσμιος Κύκλος Εργασιών ALPHA BANK […] […] 4.270.296 ΕΜΠΟΡΙΚΗ […] […] 1.200.658 Συνεπώς, σε σχέση με την εξέταση της κοινοτικής διάστασης της συγκέντρωσης, κρίσιμη παράμετρος εν προκειμένω είναι για κάθε μία από τις συμμετέχουσες ALPHA BANK και ΕΜΠΟΡΙΚΗ η πραγματοποίηση άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της στην Ελλάδα. Όπως φαίνεται από τον ανωτέρω πίνακα, όντως, και οι δύο Τράπεζες πραγματοποιούν άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών στην Ελλάδα (η ALPHA BANK πραγματοποιεί στην Ελλάδα το […]% του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της, ενώ η ΕΜΠΟΡΙΚΗ πραγματοποιεί στην Ελλάδα το […]% του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της), επομένως η υπό κρίση γνωστοποίηση υποβάλλεται αρμοδίως ενώπιον της Ε.Α. επειδή πληρούται η αρνητική προϋπόθεση του άρθρου 1 παρ. 2 εδάφ. γ΄ του Κανονισμού (ΕΚ) 139/2004. Η γνωστοποίηση υποβλήθηκε εμπροθέσμως στην ΕΑ βάσει του άρθρου 6 παρ. 1 - 3 και, σε συνέχεια επιστολών της ΓΔΑ για παροχή πρόσθετων και διευκρινιστικών στοιχείων, ο σχετικός φάκελος συμπληρώθηκε εντέλει προσηκόντως στις 19.11.201242. Συγκεκριμένα, η υπόχρεη προς γνωστοποίηση επιχείρηση ALPHA BANK γνωστοποίησε στην Ε.Α. στις 2.11.2012 (αρ. πρωτ. 8653) την από 16.10.2012 σύμβαση αγοραπωλησίας μετοχών μεταξύ της ALPHA BANK και της CASA, ως αφετηρία δε της προθεσμίας των 30 ημερών (άρθρο 6 παρ. 2 ν. 3959/2011) λογίζεται η ημερομηνία υπογραφής της ως άνω Σύμβασης Μεταβίβασης, ήτοι η 16.10.2012. Εξάλλου, η 42 Μετά την εξέταση του υποβληθέντος φακέλου, η Υπηρεσία έκρινε ότι υπήρχαν ελλείψεις και ασάφειες στη συμπλήρωση του εντύπου γνωστοποίησης και στα προσκομισθέντα στοιχεία. Ύστερα από ανταλλαγή επιστολών σχετικά και με αναστολή των προθεσμιών δυνάμει της παρ. 11 επ. του άρθρου 8 ν. 3959/2011, η γνωστοποιούσα συμμορφώθηκε πλήρως προς την υποχρέωση παροχής πληροφοριών και ο φάκελος της γνωστοποίησης συμπληρώθηκε προσηκόντως στις 26.11.2012 (έγγραφο υπ’ αρ. πρωτ. 9327). Επιπλέον, η ΓΔΑ ζήτησε από 14 εμπορικές τράπεζες στοιχεία για τις σχετικές αγορές που αφορά η υπό κρίση πράξη, την άποψή τους για τα αποτελέσματα της υπό κρίση πράξης στη λειτουργία του ανταγωνισμού στις αγορές στις οποίες αυτή αφορά, καθώς και ποσοτικά στοιχεία. 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ γνωστοποιούσα ALPHA BANK κοινοποίησε στην Ε.Α. αντίτυπο του φύλλου43 της ημερήσιας οικονομικής εφημερίδας πανελλαδικής κυκλοφορίας «ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ» της 08.11.2012, στο οποίο δημοσίευσε την υπό κρίση πράξη, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 6 ν. 3959/2011, το δε κείμενο της ως άνω δημοσίευσης αναρτήθηκε στο διαδικτυακό τόπο της Ε.Α. στις 14.11.2012. Επιπλέον, τη γνωστοποίηση συνόδευε το προβλεπόμενο στο άρθρο 45 παρ. 1 του ν. 3959/2011 παράβολο των 1.100 ευρώ44. Δ. ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το χρηματοπιστωτικό σύστημα45 αποτελείται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τις αγορές χρήματος, πιστώσεων και κεφαλαίων και τις σχετικές υποδομές46. Η κύρια λειτουργία του είναι η διαμεσολάβηση μεταξύ πλεονασματικών οικονομικών μονάδων (αυτών δηλαδή που αποταμιεύουν) και ελλειμματικών οικονομικών μονάδων (εκείνες που δανείζονται για να επενδύσουν στις παραγωγικές ευκαιρίες που έχουν επιλέξει), με στόχο την ανακατανομή της ρευστότητας. Στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα περιλαμβάνονται: τα πιστωτικά ιδρύματα, που αποτελούν τον πυρήνα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, δηλ. ελληνικές εμπορικές τράπεζες, υποκαταστήματα ξένων τραπεζών, συνεταιριστικές τράπεζες και ειδικοί πιστωτικοί οργανισμοί, οι θεσμικοί επενδυτές, δηλ. ασφαλιστικές εταιρίες, φορείς κοινωνικής ασφάλισης και οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ), και οι λοιπές μη τραπεζικές επιχειρήσεις, ιδίως χρηματιστηριακές εταιρίες, εταιρίες χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing), εταιρίες πρακτόρευσης απαιτήσεων (factoring), εταιρίες παροχής πιστώσεων και εταιρίες κεφαλαίου επιχειρηματικών συμμετοχών (εταιρίες venture capital). Η ανακατανομή της ρευστότητας επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της παροχής τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών όπως οι καταθέσεις ιδιωτών και επιχειρήσεων (όψεως, ταμιευτηρίου και προθεσμίας) και οι χορηγήσεις στεγαστικών, καταναλωτικών και επαγγελματικών δανείων. Τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν, δε, επεκταθεί είτε απευθείας είτε μέσω θυγατρικών τους, στην παροχή και άλλων χρηματοοικονομικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, όπως έκδοση πιστωτικών και χρεωστικών καρτών, ανάπτυξη και διάθεση αμοιβαίων κεφαλαίων, πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων, χρηματιστηριακές υπηρεσίες, υπηρεσίες πληρωμών, ασφαλιστικές εργασίες κ.ά. 43 Αρ. φύλλου 4660. Σειρά Ζ 4067744 α/α 22646/29.10.2012. 45 Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για τη Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα, Ιούνιος 2009, σ. 61. 46 Οι υποδομές περιλαμβάνουν τα συστήματα πληρωμών και συστήματα εκκαθάρισης και διακανονισμού συναλλαγών. 44 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Δ.2. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Στην ελληνική αγορά σήμερα δραστηριοποιούνται με μόνιμη παρουσία 5247 πιστωτικά ιδρύματα υπό διαφορετικά εποπτικά καθεστώτα αναλόγως της χώρας στην οποία εδρεύουν48. Αναλυτικότερα: ΠΙΣΤΩΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ (ΜΕ ΕΔΡΑ Ή ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Σεπτέμβριος 2012) Είδος ιδρύματος Αριθμός Πλαίσιο λειτουργίας - Αδειοδότηση και εποπτεία από την ΤτΕ Εμπορικές Τράπεζες με έδρα στην Ελλάδα 16 - Υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης (ενιαία άδεια λειτουργίας) του Ν. 3601/2007 - Αδειοδότηση και εποπτεία από την ΤτΕ Συνεταιριστικές Τράπεζες με έδρα στην Ελλάδα 13 - Υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης (ενιαία άδεια λειτουργίας) του Ν. 3601/2007 - Εποπτεία από τις αρμόδιες αρχές του κράτους καταγωγής Τράπεζες με έδρα σε χώρα εντός ΕΕ που λειτουργούν υποκαταστήματα στην Ελλάδα 18 Τράπεζες με έδρα σε χώρα εκτός ΕΕ που λειτουργούν υποκαταστήματα στην Ελλάδα 4 Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων 1 ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ 52 - Υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης (ενιαία άδεια λειτουργίας) του Ν. 3601/2007 - Εποπτεία από την ΤτΕ - Μη υπαγωγή στο καθεστώς αμοιβαίας αναγνώρισης του Ν. 3601/2007 - Εξαίρεση από την εφαρμογή του Ν. 3601/2007 Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος Επιπλέον των παραπάνω πιστωτικών ιδρυμάτων που έχουν μόνιμη παρουσία στην Ελλάδα, 368 πιστωτικά ιδρύματα με έδρα σε άλλο κράτος – μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) δύνανται να παρέχουν τραπεζικές υπηρεσίες πληρωμών ή χρηματοδότησης προς φυσικά ή νομικά πρόσωπα, εποπτευόμενα από τις αρμόδιες αρχές 47 Για τα πιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται βλέπε ιστοσελίδα της ΤτΕ με στοιχεία Δεκεμβρίου 2012: http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Supervision/SupervisedInstitutions/default.aspx 48 Ελληνική Ένωση Τραπεζών, Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2010, Ιούνιος 2011, σ. 13-14 και Τράπεζα της Ελλάδος, Πίνακας Πιστωτικών Ιδρυμάτων σε λειτουργία, στην ιστοσελίδα http://www.bankofgreece.gr/BoGDocuments/1_Πίνακας_Πιστωτικών_Ιδρυμάτων_σε_λειτουργία.xls, ως είχε στις 27/9/12. 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ της χώρας καταγωγής τους49. Σε αντίθεση με τα πιστωτικά ιδρύματα του ανωτέρω πίνακα, τα παρακάτω έχουν γνωστοποιήσει στo πλαίσιo του ν. 3601/2007 στην ΤτΕ «ενδιαφέρον παροχής υπηρεσιών χωρίς εγκατάσταση»50. ΠΙΣΤΩΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΕΟΧ51 ΧΩΡΙΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Σεπτέμβριος 2012) Χώρα Αριθμός Χώρα Αριθμός Χώρα Αριθμός Αυστρία 32 Ιρλανδία 30 Μάλτα 7 Βέλγιο 6 Ισλανδία 2 Νορβηγία 4 Γαλλία 43 Ισπανία 6 Ολλανδία 24 Γερμανία 47 Ιταλία 11 Ουγγαρία 2 Γιβραλτάρ 5 Κύπρος 7 Πολωνία 1 Δανία 5 Λιχτενστάιν 5 Πορτογαλία 3 Εσθονία 1 Λετονία 1 Σουηδία 3 Ην. Βασίλειο 81 Λουξεμβούργο 38 Τσεχία 1 Φινλανδία 3 ΣΥΝΟΛΟ: 368 Στην Ελλάδα επίσης δραστηριοποιούνται και εταιρίες οι οποίες εξειδικεύονται στην παροχή συγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών52 και εποπτεύονται είτε από την ΤτΕ είτε από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς:53 ΑΛΛΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ (Σεπτέμβριος 2012) Αριθμός54 Είδος επιχείρησης Ανταλλακτήρια Συναλλάγματος 11 49 Ελληνική Ένωση Τραπεζών, Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2010, Ιούνιος 2011 , σ. 13-15 και www.bankofgreece.gr/BoGDocuments/7_πίνακας_πι_cross_border_κατά_χώρα_site.pdf, ως είχε στις 27/9/12. 50 Βλ. Άρθρο 14 παρ. 5β ν. 3601/2007 και www.bankofgreece.gr/BoGDocuments/7_πίνακας_πι_cross_border_κατά_χώρα_site.pdf. . 51 Ο ΕΟΧ περιλαμβάνει τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία. 52 Eκτός της αποδοχής καταθέσεων που, βάσει νομοθεσίας, παρέχεται μόνο από τα πιστωτικά ιδρύματα. 53 "Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2010», ό.π. και http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Supervision/SupervisedInstitutions/default.aspx, ως είχε στις 27/9/12. 54 Για όλα τα στοιχεία πλην αυτών που ορίζεται διαφορετικά, βλ. Το Ελληνικό Τραπεζικό Σύστημα το 2010, ό.π. και http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Supervision/SupervisedInstitutions/default.aspx, ως είχε στις 27/9/12. 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Εταιρίες Χρηματοδοτικής Μίσθωσης 12 Εταιρείες Πρακτορείας Επιχειρηματικών Απαιτήσεων 5 Εταιρείες Παροχής Πιστώσεων 4 Ανώνυμες Εταιρίες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ) 2055 Χρηματιστηριακές εταιρίες 7056 Ιδρύματα Ηλεκτρονικού Χρήματος (χωρίς εγκατάσταση) 13 Χρηματοδοτικά Ιδρύματα (χωρίς εγκατάσταση) 1 Ιδρύματα Πληρωμών 11 Δ.3. ΕΓΧΩΡΙΑ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Σύμφωνα με δημοσιευμένα οικονομικά στοιχεία, τα σημαντικότερα τραπεζικά ιδρύματα στην Ελλάδα είναι τα εξής: ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (σε εκατ. ευρώ) 2010 2011 ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 96.304,86 20,79% 87.307,55 20,01% EUROBANK - ERGASIAS 90.372,00 19,51% 75.782,00 17,37% ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ 63.770,90 13,76% 55.196,95 12,65% ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 51.699,71 11,16% 43.840,31 10,05% ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 30.430,83 6,57% […] […] ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 26.403,10 5,70% 20.856,70 4,78% ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟ 16.564,93 3,58% […] […] ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΥΠΡΟΥ 12.311,93 2,66% 11.323,92 2,60% MILLENΝIUM BANK Α.Ε. 7.034,94 1,52% 6.259,98 1,44% ATTICA BANK 4.780,73 1,03% 4.181,96 0,96% HSBC BANK plc […] […] […] […] 55 Εποπτεύονται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Σύμφωνα με τα στοιχεία Αυγούστου 2012 του Χρηματιστηρίου Αθηνών (www.ase.
- gr)και τα στοιχεία Σεπτεμβρίου 2012 της Ένωσης Θεσμικών Επενδυτών (www.ethe.org.gr). 56 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (σε εκατ. ευρώ) 2010 2011 ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Ενεργητικό Μερίδιο Ενεργητικό Μερίδιο PROBANK A.E. 3.883,45 0,84% 3.376,85 0,77% ΓΕΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 4.309,05 0,93% 3.321,30 0,76% […] […] […] […] ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε. 963,74 0,21% 741,39 0,17% ΛΟΙΠΕΣ 48.569,09 10,48% 66.889,93 15,33% Σύνολο Αγοράς 463.327 100% 436.226 100% CITIBANK International plc Δ.4. ΒΑΘΜΟΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Ο δείκτης συγκέντρωσης του ελληνικού τραπεζικού συστήματος βάσει μεριδίων αγοράς ενεργητικού, όπως αυτός υπολογίζεται με βάση το δείκτη Herfindahl-Hirschman (ΗHI)57, σημείωσε σταδιακή αύξηση κατά την περίοδο 2004-2008, μετά την πτωτική τάση που είχε παρουσιάσει τα προηγούμενα έτη. Αντίστοιχη τάση δείχνει και ο δείκτης CR558, ο οποίος το 2008 ανήλθε στο 69,5%, όπως παρουσιάζεται στο διάγραμμα που ακολουθεί59: 57 Ο δείκτης Herfindahl-Hirschman (HHI) δίνει μια εικόνα του βαθμού συγκέντρωσης της υπό εξέταση αγοράς ενώ ο υπολογισμός του στηρίζεται σε μεγέθη μετρήσιμα που είναι εφικτό να διαθέτουν οι Αρχές Ανταγωνισμού. Όσο πιο συγκεντρωμένη είναι η αγορά, τόσο μεγαλύτερη είναι η τιμή που λαμβάνει ο δείκτης. Η Ε.Α. είναι ελάχιστα πιθανό να εντοπίσει οριζόντια προβλήματα ανταγωνισμού σε αγορές όπου ο δείκτης ΗΗΙ μετά τη συγκέντρωση δεν θα ξεπερνά το 1000 ή που κυμαίνεται μεταξύ 1000-2000 και ‘δέλτα’ κάτω από 250 ή που είναι πάνω από 2000 και κάτω από 150 εκτός ειδικών περιστάσεων. Όταν υπερβαίνει τις 2000 μονάδες, αυτό αποτελεί ένδειξη μιας συγκεντρωμένης αγοράς (βλ. Γ. Κατσουλάκο - Ν. Βέττα, Τυπωθήτω - Γιώργος Δάρδανος, Ρυθμιστική Πολιτική και Πολιτική Ανταγωνισμού, 1998, σ. 326-327). Στην ακραία περίπτωση όπου η αγορά είναι μονοπωλιακή (και λειτουργεί σε αυτή μία μόνο επιχείρηση με μερίδιο ίσο με 100%), ο δείκτης λαμβάνει τιμή ίση με 10.000 μονάδες. Εφόσον ο υπολογισμός του δείκτη λαμβάνει υπόψη τα τετράγωνα των μεριδίων αγοράς ( HHI n s , όπου s είναι το μερίδιο της i επιχείρησης και i = 1,2,…n.), όσο πιο μεγάλη i 1 2 i i είναι η επιχείρηση τόσο μεγαλύτερη βαρύτητα έχει στον υπολογισμό του HHI. Ο δείκτης HHI δίνει μια στατική εικόνα για την αγορά εφόσον στηρίζεται αποκλειστικά στα τρέχοντα μερίδια αγοράς. Σε μια συγκεντρωμένη αγορά διευκολύνεται η επικοινωνία μεταξύ των επιχειρήσεων και ο συντονισμός των στρατηγικών και πολιτικών τους. 58 Αφορά στο άθροισμα των μεριδίων αγοράς των πέντε μεγαλύτερων επιχειρήσεων του κλάδου. 59 Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για τη Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα Ιούνιος 2009, σ. 63-64. 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Από το 2008 έως και το 2011 ο δείκτης ΗHI, με βάση το ύψος ενεργητικού των τραπεζικών ιδρυμάτων στην Ελλάδα, παραμένει σχεδόν αμετάβλητος. Παρά, δε, το γεγονός ότι εμφανίζεται υψηλότερος του μέσου όρου της ΕΕ-27, παραμένει χαμηλότερος του αντίστοιχου βαθμού συγκέντρωσης τραπεζικών συστημάτων χωρών με πληθυσμό αντίστοιχο της Ελλάδος, όπως π.χ. της Ολλανδίας, της Φινλανδίας και του Βελγίου, όπως προκύπτει απ’ τον κάτωθι πίνακα: Δείκτης HHI για Πιστωτικά Ιδρύματα60 Χώρα 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Ελλάδα 1.101 1.096 1.172 1.184 1.214 1.278 Βέλγιο 2.041 2.079 1.881 1.622 1.439 1.294 Ολλανδία 1.822 1.928 2.168 2.032 2.052 2.061 Πορτογαλία 1.134 1.098 1.114 1.150 1.207 1.208 Φινλανδία 2.560 2.540 3.160 3.120 3.550 3.700 Πρόσφατη εμπειρική μελέτη για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα61 έχει δείξει ότι το ελληνικό τραπεζικό σύστημα βρίσκεται σε μακροχρόνια ισορροπία, ενώ υποστηρίζεται ότι η αύξηση του βαθμού συγκέντρωσης μπορεί να επιδράσει θετικά στο επίπεδο αποτελεσματικότητας και ανταγωνιστικότητας του τραπεζικού συστήματος και ότι σε περιόδους χαμηλής ρευστότητας των τραπεζών, ενδεχόμενη συγκέντρωση στον τραπεζικό κλάδο αυξάνει τον βαθμό εμπιστοσύνης των καταθετών προς τα μεγαλύτερα τραπεζικά ιδρύματα. 60 EU Structural financial indicators (http://sdw.ecb.europa.eu/reports.do?node=1000002869). Βλ. Τσιριτάκης & Τσιριγωτάκης