2016-decision-583-2013

(3)και το πολύ ένδεκα

(11)συμβούλους που προέρχονται από τους μετόχους ή και από μη μετόχους. 1. Η εταιρία διοικείται και εκπροσωπείται από το Διοικητικό Συμβούλιο που εκλέγεται από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων και απαρτίζεται από έξι

(6)συμβούλους που προέρχονται από τους μετόχους ή και από μη μετόχους. Δεν υπήρχε παρ.

2. Η μέτοχος «ΜΟΤΟΡ ΟΙΛ (ΕΛΛΑΣ) ΔΙΥΛΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΡΙΝΘΟΥ Α.Ε.» υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι κυρία μετοχών, εκπροσωπούντων ποσοστό τουλάχιστον 10% του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, δικαιούται να διορίσει το 1/3 των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της εταιρίας, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 18 του Κ.Ν. 2190/
3. Δεν υπήρχε παρ.
5. Οι αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου για τα κατωτέρω θέματα θα λαμβάνονται με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία των 5/6 των μελών του:  Έγκριση επιχειρηματικού προγράμματος (business plan) της εταιρίας ή του ετήσιου 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πριν την τροποποίηση Μετά την τροποποίηση προϋπολογισμού (budget) επόμενο οικονομικό έτος, για το  Διορισμός του διευθύνοντος συμβούλου της εταιρίας,  Επέκταση του αντικειμένου της εταιρίας σε καινούργιες δραστηριότητες,  Εξαγορά άλλων εταιριών και  Πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων αξίας μεγαλύτερης των πέντε εκατομμυρίων ευρώ (5.000.000 €). 5) Συνεπεία των ανωτέρω, η ΜΟΗ θα μπορεί πλέον να ελέγχει στρατηγικές αποφάσεις της CYCLON, δεδομένου ότι, χωρίς τη δική της θετική ψήφο, το Διοικητικό Συμβούλιο της CYCLON δεν θα μπορεί να λαμβάνει οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με ζητήματα στρατηγικής σημασίας (όπως έγκριση επιχειρηματικού προγράμματος της εταιρίας, επέκταση του αντικειμένου κ.ά.). Ειδικότερα, το καταστατικό της CYCLON σε συνδυασμό με τις διατάξεις του ν. 2190/1920 θεμελιώνει δικαιώματα αρνησικυρίας (veto rights) υπέρ της ΜΟΗ επί των αποφάσεων στρατηγικής σημασίας της CYCLON και, κατά συνέπεια, καθιστά τη μειοψηφική συμμετοχή της ΜΟΗ στη CYCLON αποκλειστικώς ελέγχουσα. 6) Όσον αφορά το καθεστώς ελέγχου πριν την ως άνω τροποποίηση του καταστατικού, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι, δεδομένης της μετοχικής σύνθεσης και των διατάξεων του καταστατικού σχετικά με τη λήψη αποφάσεων σε επίπεδο Διοικητικού Συμβουλίου, ο έλεγχος επί της CYCLON χαρακτηριζόταν ως κυμαινόμενος, καθώς η πλειοψηφία για τη λήψη αποφάσεων μπορούσε να επιτευχθεί με διαφορετικούς συνδυασμούς μεταξύ των μετόχων. 7) Η γνωστοποιούσα ανέφερε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 7β παρ. 11 του ν. 2190/1920 1, η τροποποίηση καταστατικού συντελείται από την καταχώρηση στο Μητρώο Ανωνύμων Εταιριών της σχετικής απόφασης του αρμοδίου οργάνου της εταιρίας και δήλωσε ότι «Η απόκτηση ελέγχουσας συμμετοχής από τη ΜΟΕ στη CYCLON τελεί υπό την αίρεση της έγκρισής της από την Ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού. Η γνωστοποιούσα δηλώνει ότι δεν προτίθεται να ασκήσει τα δικαιώματα ψήφου που συνδέονται με τους συγκεκριμένους μετοχικούς τίτλους, χωρίς τη χορήγηση ειδικής άδειας σύμφωνα με το άρθρο 9

(3)του ν. 3959/2011». 8) Ως προς τους οικονομικούς λόγους της παρούσας συγκέντρωσης, η γνωστοποιούσα ανέφερε ότι με την απόκτηση της ελέγχουσας συμμετοχής επιδιώκει: (α) την ενίσχυση της δραστηριότητας παραγωγής και εμπορίας λιπαντικών της ΜΟΗ μέσω της βελτιστοποίησης των διαδικασιών παραγωγής, προώθησης και διάθεσης των λιπαντικών 1 Που προστέθηκε με το ν. 3604/2007 (ΦΕΚ Α’ 189/8.8.2007). 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ εξαιτίας της εξειδικευμένης γνώσης και εμπειρίας της CYCLON, (β) την ολοκληρωμένη εξυπηρέτηση του καταναλωτή λιπαντικών και καυσίμων μέσω συνεργιών, (γ) την επέκταση σε νέες αγορές εκτός Ελλάδος μέσω του πρότυπου διυλιστηρίου καταλυτικής υδρογόνωσης της CYCLON και (δ) τη βελτιστοποίηση της κεφαλαιακής διάρθρωσης της CYCLON μέσω της πρόσβασής της σε νέες πηγές χρηματοδότησης ως μέλους του ομίλου ΜΟΗ και τη μείωση της έκθεσής της σε χρηματοπιστωτικούς κινδύνους. 9) Από την εξέταση του φακέλου της γνωστοποίησης η ΓΔΑ διαπίστωσε ότι υπήρχαν ασάφειες και ελλείψεις ως προς τη συμπλήρωση του σχετικού εντύπου και ζητήθηκαν διευκρινίσεις. Τελικώς, τα πλήρη στοιχεία προσκομίστηκαν με την υπ’ αριθμ. πρωτ. 6488/20.8.2013 επιστολή της γνωστοποιούσας και, ως εκ τούτου, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 11 και 12 του ν. 3959/2011, η 20.8.2013 ήταν και η ημερομηνία έναρξης των σχετικών προθεσμιών του νόμου. Περαιτέρω, στις 23.9.2013 κοινοποιήθηκε στη γνωστοποιούσα η υπ’ αριθμ. 79/20.9.2013 Απόφαση του Προέδρου της ΕΑ σχετικά με την κίνηση της διαδικασίας πλήρους διερεύνησης της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 4 του ν. 3959/2011. Β. ΤΑ ΜΕΡΗ Β.1 Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΟΥΣΑ (ΜΟΗ) 10) Η MOH, η οποία είναι η μητρική εταιρία του ομίλου ΜΟΤΟΡ ΟΙΛ, έχει έδρα στην Ελλάδα και δραστηριοποιείται είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω ελεγχόμενων από αυτή εταιριών στους κάτωθι τομείς: (

1. i)διύλιση πετρελαίου (κυρίως αργού πετρελαίου) και παράγει πετρέλαιο (θέρμανσης, κίνησης, ναυτιλίας), βασικά έλαια λιπαντικών, άσφαλτο, υγραέρια, καύσιμα αεριωθούμενων, μαζούτ και βενζίνες, (
2. ii)χονδρική και λιανική εμπορία προϊόντων πετρελαίου στην Ελλάδα και στο εξωτερικό μέσω θυγατρικών εταιριών, (iii) παραγωγή, χονδρική και λιανική εμπορία λιπαντικών, (
3. iv)διαχείριση και εκμετάλλευση εγκαταστάσεων πετρελαιοειδών, (
4. v)λειτουργία του συστήματος ανεφοδιασμού αεροπορικού καυσίμου και των εγκαταστάσεων αποθήκευσης του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», (
5. vi)ενέργεια, (vii) χημικά και (viii) ναυτιλία. 11) Το διυλιστήριο της ΜΟΗ διαθέτει βοηθητικές εγκαταστάσεις και εγκαταστάσεις διακίνησης καυσίμων και βρίσκεται στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας. Το διυλιστήριο είναι πλήρως καθετοποιημένο, καθώς πέρα από τις παραγωγικές εγκαταστάσεις, διαθέτει εκτεταμένους χώρους αποθήκευσης χωρητικότητας 2,5 εκατ. κυβικών μέτρων, εγκαταστάσεις φόρτωσης και σύγχρονες λιμενικές εγκαταστάσεις πέντε προβλητών με μέγιστη χωρητικότητα υποδοχής 450.000 τόνων. Επιπλέον, μέσω του σταθμού φόρτωσης 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ βυτιοφόρων οχημάτων τα προϊόντα της ΜΟΗ διακινούνται στην ηπειρωτική Ελλάδα και την περιοχή της ευρύτερης νοτιοανατολικής Ευρώπης. 12) Η μετοχική σύνθεση της ΜΟΗ, κατά το χρόνο της γνωστοποίησης, παρουσιάζεται στον Πίνακα 1. Πίνακας 1: Μετοχική σύνθεση της ΜΟΗ Μέτοχοι % συμμετοχής […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 13) Η εταιρία […], που είναι ο κύριος μέτοχος της ΜΟΗ, κατά δήλωση της γνωστοποιούσας ελέγχει τη δεύτερη κατά την έννοια του άρθρου 5 παρ. 3 του ν. 3959/2011. Ελέγχων μέτοχος της πρώτης είναι […], η οποία ελέγχεται από κοινού από […]2. 14) Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΜΟΗ κατά το χρόνο της γνωστοποίησης είχε ως εξής: - Βαρδής I. Βαρδινογιάννης, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος - Ιωάννης Β. Βαρδινογιάννης, Αντιπρόεδρος Εκτελεστικός - Ιωάννης Κοσμαδάκης, Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος - Πέτρος Τζαννετάκης, Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος - Νικόλαος Θ. Βαρδινογιάννης, Μέλος - Γεώργιος Αλεξανδρίδης, Μέλος - Θεοφάνης Βουτσαράς, Μέλος - Μιχαήλ Στειακάκης, Μέλος - Νίκη Στουφή, Μέλος - Κωνσταντίνος Μαραβέας, Μέλος - Αντώνιος Θεοχάρης, Μέλος 15) Ο κύκλος εργασιών της εταιρίας ΜΟΗ τη χρήση 2011 διαμορφώθηκε σε 7.146,1 εκατ. ευρώ από 4.879,3 εκατ. τη χρήση 2010, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 46,46%. Ο κύκλος εργασιών του ομίλου αυξήθηκε τη χρήση 2011 κατά 41,31%, ανερχόμενος στα 8.739,275 εκατ. ευρώ. Β.2 CYCLON ΕΛΛΑΣ Α.Ε. 16) Η CYCLON έχει έδρα στην Ελλάδα, είναι η μητρική εταιρία του ομίλου CYCLON ΕΛΛΑΣ και δραστηριοποιείται είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω ελεγχόμενων από αυτή εταιριών: (
6. i)στην παραγωγή και εμπορία βασικών ελαίων και τελικών λιπαντικών προϊόντων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, (
7. ii)στην εμπορία καυσίμων (χονδρική και λιανική), διαθέτοντας αμόλυβδη βενζίνη και πετρέλαιο (πετρέλαιο κίνησης, φωτιστικό πετρέλαιο και πετρέλαιο θέρμανσης) είτε απευθείας είτε μέσω πρατηρίων του δικτύου της με το σήμα CYCLON, ανεξάρτητων πρατηρίων και εμπόρων, (iii) στη διαχείριση και εκμετάλλευση εγκαταστάσεων αποθήκευσης πετρελαιοειδών, διατηρώντας εγκαταστάσεις υγρών καυσίμων και λιπαντικών στον Ασπρόπυργο Αττικής και στο Νέο Ικόνιο Περάματος, 2 (
8. iv)στην εναλλακτική αξιοποίηση αποβλήτων και συσκευασιών, (
9. v)καθώς και στην πώληση αεροπορικού καυσίμου. Υπ’ αριθμ. πρωτ. ΕΜ54/19.12.2012 επιστολή της γνωστοποιούσας, υπό Β και Γ. 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 17) Οι βασικές κατηγορίες λιπαντικών, τις οποίες παράγει και εμπορεύεται, περιλαμβάνουν λιπαντικά αυτοκινήτων και μοτοσυκλετών, ναυτιλιακά λιπαντικά, καθώς και βιομηχανικά λιπαντικά. 18) Η CYCLON διαθέτει ιδιόκτητο διυλιστήριο παραγωγής βασικών ορυκτελαίων στον Ασπρόπυργο Αττικής ετήσιας δυναμικότητας 40.000 mt, καθώς και μονάδα ανάμειξης και συσκευασίας τελικών λιπαντικών προϊόντων με δυνατότητα ετήσιας παραγωγής 16.000 mt (ανά οκτάωρη βάρδια). Εμπορεύεται τα λιπαντικά είτε απευθείας είτε μέσω αντιπροσώπων ή/και πρατηρίων της. 19) Το Διοικητικό Συμβούλιο της CYCLON κατά το χρόνο της γνωστοποίησης είχε ως εξής3:  Κωνσταντίνος Β. Μαραβέας, Πρόεδρος  Δημήτριος Π. Κονταξής, Αντιπρόεδρος  Νικόλαος Ν. Ρεμπάκος, Μέλος  Δημήτριος Μπαρτζώκας, Μέλος  Ευάγγελος Ν. Φαφούτης, Μέλος  Ιωάννης Ε. Παπαμιχάλης, Μέλος  Νίκη Δ. Στουφή, Μέλος 20) Όπως προαναφέρθηκε, το μέλος του Δ.Σ. Νίκη Δ. Στουφή παραιτήθηκε την 18.9.2012, ήτοι μετά την υποβολή της γνωστοποίησης, το δε Δ.Σ. αποφάσισε σύμφωνα με το καταστατικό της εταιρίας τη μη αντικατάσταση του παραιτηθέντος μέλους του με αποτέλεσμα να απαρτίζεται εφεξής από τα λοιπά έξι

(6)μέλη. 21) Η μετοχική σύνθεση της CYCLON απεικονίζεται στον Πίνακα 2. Πίνακας 2: Μετοχική σύνθεση της CYCLON Εταιρίες % συμμετοχής […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 22) Κατά δήλωση της γνωστοποιούσας, δεν υπάρχουν συμμετοχές επιχειρήσεων ή προσώπων του ομίλου CYCLON που να ανέρχονται ατομικά ή συλλογικά σε τουλάχιστον 10% των 3 Σημειώνεται ότι κατά το χρόνο της γνωστοποίησης η Νίκη Δ. Στουφή και ο Κωνσταντίνος Β. Μαραβέας συμμετείχαν ως μέλη στο Δ.Σ. της ΜΟΗ, κατά δήλωση δε της γνωστοποιούσας (βλ. απάντηση υπ’ αριθμ. 5 στην υπ’ αριθμ. πρωτ. 7302/24.9.2012 απαντητική επιστολή της), ο Κωνσταντίνος Β. Μαραβέας είναι μη εκτελεστικό μέλος της ΜΟΗ και Πρόεδρος Δ.Σ. της CYCLON. 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δικαιωμάτων ψήφου, του εκδοθέντος μετοχικού/εταιρικού κεφαλαίου ή άλλων τίτλων σε επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητες στις επηρεαζόμενες αγορές. 23) Κατά την έρευνα της ΓΔΑ σχετικά α) με το εάν οι απώτεροι ελέγχοντες μέτοχοι της ΜΟΗ, είτε οι ίδιοι ως φυσικά πρόσωπα είτε μέσω νομικών πρόσωπων που αυτοί ελέγχουν, κατείχαν κατά το χρόνο της γνωστοποίησης με οποιονδήποτε τρόπο μετοχές της εταιρίας CYCLON, καθώς και το ποσοστό αυτών και β) τη μετοχική σύνθεση, τον απώτερο ελέγχοντα μέτοχο και τον τρόπο άσκησης ελέγχου επί εταιριών-μετόχων της ΜΟΗ κατά το χρόνο της γνωστοποίησης, προέκυψαν τα εξής4: (

1. i)Η […], η οποία κατείχε το […] του μετοχικού κεφαλαίου της CYCLON, ανήκε […]. (
2. ii)Ποσοστό […] του μετοχικού κεφαλαίου της CYCLON ανήκε […]. (iii) Ποσοστό […] του μετοχικού κεφαλαίου της CYCLON ανήκε […]. (
3. iv)Η […], η οποία κατείχε […] του μετοχικού κεφαλαίου της CYCLON, ανήκε σε […]. (
4. v)Απώτεροι μέτοχοι της […] ήταν […], κάθε ένας με ποσοστό […], ενώ δεν υπήρχαν συμφωνίες μετόχων, οι οποίες ρύθμιζαν το θέμα του ελέγχου, ο δε έλεγχος από τους μετόχους ήταν κυμαινόμενος. Σημειώνεται ότι οι μέτοχοι της ανωτέρω εταιρίας δε συμμετέχουν στην […], η οποία κατά τα προαναφερόμενα έχει τον έλεγχο της ΜΟΗ. (
5. vi)Απώτερος ελέγχων μέτοχος της εταιρίας […] ήταν κατά 100% ο κ. […], ο οποίος κατά δήλωσή του δεν εκπροσωπούσε με οποιονδήποτε τρόπο ή σχέση τρίτα πρόσωπα. 24) Ο κύκλος εργασιών του ομίλου CYCLON τη χρήση 2011 ανήλθε σε 425.183 χιλ. ευρώ έναντι 479.566 χιλ. ευρώ στην αντίστοιχη χρήση του 2010, παρουσιάζοντας μείωση κατά 11%. Ποσοστό 96% των πωλήσεων του ομίλου προέρχεται από την εσωτερική αγορά, ενώ 4% αντιπροσωπεύει εξαγωγές (66% εντός της Ε.Ε. και 34% σε τρίτες χώρες). Οι πωλήσεις της μητρικής εταιρίας αντιπροσωπεύουν ποσοστό 99% επί των συνολικών πωλήσεων του ομίλου. Γ. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γ.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟ ΚΡΙΣΗ ΠΡΑΞΗΣ 25) Κατά το άρθρο 5 παρ. 2 του ν. 3959/2011, συγκέντρωση επιχειρήσεων πραγματοποιείται όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση κατά την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση, ή μία ή περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν άμεσα ή έμμεσα τον έλεγχο του συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλο τρόπο. 4 Υπ’ αριθμ. πρωτ. 151/7.1.2013, 581/21.1.2013, 2302/12.3.2013, 3774/9.5.2013, 4921/18.6.2013 και 6488/20.8.2013 απαντητικές επιστολές της γνωστοποιούσας. 8 4340/28.5.2013, ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 26) Η γενική ρήτρα της ανωτέρω διάταξης συγκεκριμενοποιείται έτι περαιτέρω με τις παρ. 3 και 4 του άρθρου 5 του ν. 3959/2011. Σύμφωνα με αυτές, έλεγχο συνιστά η δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη δραστηριότητα μίας επιχείρησης, ενώ, όσον αφορά τα μέσα απόκτησης ελέγχου, ορίζεται ότι ο έλεγχος δύναται να απορρέει από την απόκτηση δικαιωμάτων κυριότητας ή επικαρπίας επί του συνόλου ή μέρους των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης, καθώς και από δικαιώματα ή συμβάσεις που παρέχουν τη δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη σύνθεση, στις συσκέψεις ή στις αποφάσεις των οργάνων μίας επιχείρησης, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών πραγματικών ή νομικών συνθηκών. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο έλεγχος μπορεί να αποκτηθεί με οποιοδήποτε μέσο, ενδεικτικά δε μέσω της απόκτησης δικαιωμάτων που παρέχουν στο δικαιούχο την εξουσία να επιδρά καθοριστικά στον τρόπο και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της επιχείρησης και κατ’ επέκταση στη δραστηριότητα της επιχείρησης. Τα δικαιώματα αυτά μπορούν να έχουν αποκτηθεί με σύμβαση ή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο. 27) Όσον αφορά στο είδος του ελέγχου, αποκλειστικός έλεγχος ασκείται όταν μία μόνο επιχείρηση μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά μία άλλη. Εκτός από την περίπτωση άσκησης ελέγχου με θετικό τρόπο, όταν δηλ. η ελέγχουσα επιχείρηση έχει την εξουσία να επιβάλλει τις απόψεις της και να καθορίζει τις στρατηγικές αποφάσεις της ελεγχόμενης, στην έννοια του αποκλειστικού έλεγχου εμπίπτει και ο αρνητικός αποκλειστικός έλεγχος, ήτοι όταν ένας μόνο μέτοχος δύναται να προβάλλει αρνησικυρία στις στρατηγικές αποφάσεις μίας επιχείρησης, μολονότι δεν έχει την εξουσία να τις επιβάλλει. Σε αντιδιαστολή με την περίπτωση του κοινού ελέγχου, στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχουν άλλοι μέτοχοι με τον ίδιο βαθμό επιρροής και ο εν λόγω μέτοχος δεν υποχρεούται να συνεργάζεται με άλλους συγκεκριμένους μετόχους για τον καθορισμό της στρατηγικής συμπεριφοράς της επιχείρησης. Συνεπώς, ο μέτοχος αυτός μπορεί να δημιουργήσει αδιέξοδο5. 28) Εν προκειμένω, οι τροποποιήσεις που επήλθαν στο καταστατικό της CYCLON δυνάμει της απόφασης της από 25.7.2012 έκτακτης Γενικής Συνέλευσης μεταβάλλουν τη σύνθεση και τον τρόπο λήψης αποφάσεων σε επίπεδο Διοικητικού Συμβουλίου. Ειδικότερα, το άρθρο 20 παρ. 1 του καταστατικού καθορίζει πλέον συγκεκριμένο αριθμό μελών, ήτοι έξι

(6), αντί της προϊσχύουσας διάταξης που προέβλεπε διακύμανση του εν λόγω αριθμού μεταξύ τριών

(3)και έντεκα

(11), οπότε εναπόκειτο στη διακριτική ευχέρεια της Γενικής Συνέλευσης να οριστικοποιήσει τον αριθμό των εκάστοτε εκλεγομένων μελών. Επιπλέον, σύμφωνα με την νεοεισαχθείσα παρ. 5 του ιδίου άρθρου η ΜΟΗ δικαιούται να διορίζει το 1/3 των μελών, ήτοι δύο

(2)μέλη6. 5 Βλ. παρ. 54, 56 και 58 της Κωδικοποιημένης Ανακοίνωσης της Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (EE C 95/1 της 16.4.2008), που αφορούν τις αντίστοιχες με του ν. 3959/2011 διατάξεις του ως άνω Κανονισμού. 6 Προκειμένου να ισχύει το δικαίωμα αυτό, τίθεται ένα ελάχιστο ποσοστό (εν προκειμένω 10%), με το οποίο η ΜΟΗ πρέπει να συμμετέχει στο μετοχικό κεφάλαιο. Σημειωτέον ότι σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 3 του ν. 2190/1920 ο ανώτατος αριθμός μελών που δύναται να διορίζεται με αυτό τον τρόπο ανέρχεται στο 1/3 του συνολικού αριθμού μελών. Συνεπώς, εν προκειμένω η ευχέρεια που παρέχει ο νόμος έχει εξαντληθεί με το δικαίωμα που παρασχέθηκε στη ΜΟΗ. 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 29) Οι όροι λήψης αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου προβλέπονται στο άρθρο 25 του καταστατικού. Ειδικότερα, για το σχηματισμό απαρτίας απαιτείται καταρχήν να παρίσταται ή να αντιπροσωπεύεται το ήμισυ πλέον ενός των μελών, οι δε αποφάσεις λαμβάνονται με απλή πλειοψηφία των παρόντων ή αντιπροσωπευόμενων7. Με την προσθήκη της παρ. 4 προβλέπεται ότι για τη λήψη αποφάσεων επί συγκεκριμένων ζητημάτων στρατηγικής σημασίας, τα οποία προαναφέρθηκαν, απαιτούνται αυξημένα ποσοστά απαρτίας και πλειοψηφίας και συγκεκριμένα 5/6 των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου. 30) Συνεπώς, λαμβανομένου υπόψη του αριθμού μελών που η ΜΟΗ δικαιούται να διορίζει στο Διοικητικό Συμβούλιο και των όρων λήψης αποφάσεων σε επίπεδο Διοικητικού Συμβουλίου, συνάγεται ότι η ΜΟΗ, μολονότι συμμετέχει μόνο κατά 26,71% στη CYCLON, ασκεί αρνητικό αποκλειστικό έλεγχο επί της CYCLON, καθώς είναι η μοναδική μέτοχος που δύναται να προβάλει αρνησικυρία στις αποφάσεις της CYCLON, ενώ κανένας από τους λοιπούς μετόχους δεν διαθέτει μεμονωμένα την εξουσία αυτή8. 31) Σημειωτέον ότι η προηγούμενη απόκτηση από τη ΜΟΗ συμμετοχής ποσοστού 26,71% στο μετοχικό κεφαλαίο της CYCLON που έγινε κατόπιν απόφασης της από 29.3.2012 Γενικής Συνέλευσης της ΜΟΗ δεν αποτελεί συγκέντρωση, καθώς με την απόκτηση και μόνο του ποσοστού αυτού δεν υπήρξε μεταβολή στο καθεστώς ελέγχου της CYCLON. Η πράξη, μέσω της οποίας η ΜΟΗ απέκτησε έλεγχο -και μάλιστα αποκλειστικό- επί της CYCLON είναι η τροποποίηση του καταστατικού της τελευταίας, η οποία απένειμε κατά τα προαναφερόμενα στη ΜΟΗ δικαίωμα αρνησικυρίας επί σημαντικών ζητημάτων, καθιστώντας έτσι τη συμμετοχή της ελέγχουσα. 32) Συνεπώς, η γνωστοποιηθείσα πράξη συνιστά συγκέντρωση κατά την έννοια των προαναφερόμενων διατάξεων περί ελέγχου συγκεντρώσεων. Γ.2 ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΑ 33) Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011 «Κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη της συμφωνίας … που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά». 34) Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 2 του Κανονισμού (ΕΚ) 139/2004 «Μία συγκέντρωση έχει κοινοτική διάσταση όταν: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 5 δισεκατομμύρια ευρώ και β) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, 7 Εξαιρείται η περίπτωση του άρθρου 6 παρ. 1 του καταστατικού σχετικά με τη λήψη απόφασης για αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου και την έκδοση ομολογιακού δανείου υπό προϋποθέσεις, για την οποία απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία 2/3 του συνόλου των μελών. Ωστόσο, η ως άνω καταστατική πρόβλεψη απλά επαναλαμβάνει την αντίστοιχη πρόβλεψη του ν. 2190/1920 περί ανωνύμων εταιριών. 8 Βλ. παρ. 58 της Κωδικοποιημένης Ανακοίνωσης. 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ εντός της Κοινότητας, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 250 εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος». 35) Ο κύκλος εργασιών των ομίλων καθεμίας από τις συμμετέχουσες στην υπό κρίση πράξη επιχειρήσεις κατά τη χρήση 2011 στην ελληνική και παγκόσμια αγορά, είχε, κατά δήλωση της γνωστοποιούσας, ως εξής: Κύκλος εργασιών, 2011 (σε ευρώ) Παγκόσμια αγορά Όμιλος CYCLON 8.739.275.000 425.183.000 […] […] Ε.Ε. (πλην Ελλάδας) […] […] Λοιπές χώρες (εκτός Ε.Ε.& Ελλάδας) […] […] Σύνολο εξωτερικού […] […] Ελληνική αγορά Εξωτερικό9 Όμιλος MOH 36) Ο κύκλος εργασιών της ΜΟΗ και της CYCLON για τη χρήση 2011 στην παγκόσμια αγορά ανέρχεται στο ποσό των 8.739.275.000 € και 425.183.000 € αντίστοιχα και εντός της Ε.Ε. στο ποσό των […]€ και […]€ αντίστοιχα. Συνεπώς, καταρχήν πληρούνται τα ποσοτικά όρια που τίθενται με τον Κανονισμό 139/2004. Ωστόσο, η υπό κρίση συγκέντρωση εμπίπτει στην εξαίρεση της ως άνω διάταξης του Κανονισμού (ήτοι στον κανόνα των 2/3), καθώς η μεν ΜΟΗ πραγματοποιεί κύκλο εργασιών στην Ελλάδα […]€ επί συνόλου κύκλου εντός της Ε.Ε. […]€ (ήτοι ποσοστό 90-100%), η δε CYCLON […]€ επί συνόλου κύκλου εντός της Ε.Ε. […]€ (ήτοι ποσοστό 90-100%). 37) Ως εκ τούτου, η υπό κρίση συγκέντρωση δεν έχει κοινοτική διάσταση βάσει του Κανονισμού (ΕΚ) 139/2004 και, δεδομένου ότι πληρούνται τα ποσοτικά όρια που τίθενται στο άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, υπόκειται υποχρεωτικά σε προηγούμενη γνωστοποίηση ενώπιον της ΕΑ. Δ. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΡΙΖΟΝΤΙΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ 38) «Οριζόντιες συγκεντρώσεις» είναι οι συγκεντρώσεις, στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που αποτελούν πραγματικούς ή δυνητικούς ανταγωνιστές στην ίδια σχετική αγορά. Δύο είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να εμποδίσουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης: (α) καταργώντας σημαντικές ανταγωνιστικές 9 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 7028/12.9.2013, 7054/13.9.2013 (όμοιο με το προηγούμενο) και 7220/18.9.2013 έγγραφα της γνωστοποιούσας. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πιέσεις σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες ως εκ τούτου θα έχουν αυξημένη ισχύ στην αγορά, χωρίς να καταφύγουν σε συντονισμό της συμπεριφοράς τους (επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς), (β) μεταβάλλοντας τη φύση του ανταγωνισμού ούτως ώστε επιχειρήσεις που προηγουμένως δεν συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους, τώρα είναι πολύ πιθανότερο να συντονίζουν και να αυξάνουν τις τιμές ή με άλλο τρόπο να βλάπτουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Μία συγκέντρωση μπορεί επίσης να καταστήσει το συντονισμό ευκολότερο, σταθερότερο ή αποτελεσματικότερο για τις επιχειρήσεις που συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους και πριν από τη συγκέντρωση (επιπτώσεις συντονισμένης συμπεριφοράς). Δ.1 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΜΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 39) Όπως προαναφέρθηκε, μία συγκέντρωση ενδέχεται να εμποδίσει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό καταργώντας τις ανταγωνιστικές πιέσεις σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες ως εκ τούτου θα έχουν αυξημένη ισχύ στη σχετική αγορά χωρίς να καταφύγουν σε συντονισμό της συμπεριφοράς τους (επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς). Κατά κανόνα, μία συγκέντρωση με τέτοιου είδους επιπτώσεις θα εμποδίσει σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό με τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης από μία και μόνη επιχείρηση, η οποία θα έχει συνήθως αισθητά μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς από τον επόμενο σε μέγεθος ανταγωνιστή μετά τη συγκέντρωση10. 40) Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων, η Επιτροπή Ανταγωνισμού λαμβάνει υπόψη της τους ακόλουθους κυρίως παράγοντες:

1. i)Υψηλά μερίδια αγοράς, ώστε μία ενδεχόμενη αύξηση των τιμών να αποβεί επικερδής για τη νέα οντότητα. Έχει γίνει δεκτό ότι μεγάλα μερίδια αγοράς (άνω του 50%) μπορούν από μόνα τους να μαρτυρούν την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά11 Εξάλλου, συνδυασμένα μερίδια αγοράς που δεν υπερβαίνουν το 25% κατατείνουν υπέρ της απουσίας οριζόντιων επιπτώσεων μη συντονισμένης συμπεριφοράς12. Παράλληλα έχει γίνει δεκτό ότι αύξηση των μεριδίων λόγω της συγκέντρωσης της τάξης του 0-5% θεωρείται καταρχήν ανεπαίσθητη/αμελητέα.
2. ii)Επίπεδα συγκέντρωσης (δείκτης ΗΗΙ): Η Ε.Α. είναι ελάχιστα πιθανό να εντοπίσει οριζόντια προβλήματα ανταγωνισμού σε αγορές όπου ο δείκτης ΗΗΙ μετά τη συγκέντρωση δεν θα ξεπερνά το 1000 ή που κυμαίνεται μεταξύ 1000-2000 και η διαφορά («δέλτα») είναι κάτω από 250 ή που είναι πάνω από 2000 και το δέλτα κάτω από 150 εκτός ειδικών περιστάσεων.13 10 Κατευθυντήριες Γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 05-02-2004 για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημείο 25. 11 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων της 05.02.2004, σημείο 17. 12 Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων («Κατευθυντήριες Γραμμές»), 2004/C 31/03, παρ. 18. 13 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, ό.π., παρ. 19-20. 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ iii) Μη στενή υποκατάσταση μεταξύ των προϊόντων των συμμετεχουσών επιχειρήσεων και των αντιπάλων τους: Όταν υφίστανται δυνατότητες υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των διαφόρων εταιριών, οι πιθανότητες παρακώλυσης του ανταγωνισμού περιορίζονται.14
3. iv)Εναλλακτικές επιλογές εφοδιασμού: Δυσκολία των πελατών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων να ανεύρουν εναλλακτικούς προμηθευτές, είτε διότι αυτοί είναι ελάχιστοι, είτε διότι αντιμετωπίζουν σημαντικά έξοδα προσαρμογής.15
4. v)Δυνατότητα αποκλεισμού ανταγωνιστών: Δυνατότητα της προκύπτουσας από τη συγκέντρωση επιχείρησης να δυσχεράνει την επέκταση μικρότερων εταιριών στη σχετική αγορά ή να περιορίσει την ικανότητα των αντιπάλων επιχειρήσεων να την ανταγωνιστούν (π.χ. η νέα οντότητα μπορεί να ελέγχει ή να επηρεάζει σε τέτοιο βαθμό τις δυνατότητες διανομής), ώστε να είναι περισσότερο δαπανηρή η επέκταση δραστηριοτήτων ή η είσοδος αντιπάλων επιχειρήσεων.16
5. vi)Aντισταθμιστική ισχύς αγοραστών: Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς πρέπει να νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητας του πελάτη να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφάσιζε να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους παράδοσης. Συνήθως η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει μεγάλους και πολυσύνθετους πελάτες παρά μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο. Δεν αρκεί η ύπαρξη αγοραστικής ισχύος πριν τη συγκέντρωση, αλλά πρέπει να υπάρχει και μετά τη πραγματοποίησή της, καθώς η συγκέντρωση δύο προμηθευτών μπορεί να καταργεί μία αξιόπιστη πηγή εφοδιασμού.17 vii) Δυνητικός ανταγωνισμός - Εμπόδια εισόδου: Όταν η είσοδος σε μία αγορά είναι πιθανή, έγκαιρη και επαρκής, τότε είναι δυνατόν να ματαιώσει ή να αποτρέψει τις αντιανταγωνιστικές επιπτώσεις μίας συγκέντρωσης.18 Η είσοδος είναι πιθανή, εάν είναι επικερδής, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις που θα έχει στις τιμές η αύξηση του όγκου παραγωγής που είναι διαθέσιμη στην αγορά και τις πιθανές αντιδράσεις των ήδη παρουσών επιχειρήσεων. Η είσοδος ενδέχεται να είναι δυσκολότερη αν οι ήδη υπάρχουσες επιχειρήσεις προστατεύουν τα μερίδια αγοράς τους προσφέροντας μακροχρόνιες συμβάσεις ή επιλεκτικές μειώσεις τιμών στους πελάτες που προσπαθεί να προσελκύσει ο νεοεισερχόμενος. Οι πιθανότητες εισόδου μειώνονται, επίσης, εάν το κόστος αποτυχίας είναι μεγάλο. Παραδείγματα επιχειρήσεων που εισήλθαν και εξήλθαν από το κλάδο κατά το παρελθόν μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος των εμποδίων εισόδου. Τα εμπόδια εισόδου μπορεί να λάβουν τις 14 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, ό.π., παρ. 28-29. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, ό.π., παρ. 31. 16 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 36 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). 17 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 65, 67. 18 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΠΕΚ Τ-342/99, ό.π., σκ. 262, 266-268. 15 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ακόλουθες μορφές: νομικά πλεονεκτήματα που περιορίζουν τον αριθμό επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά λόγω π.χ. περιορισμού αριθμού αδειών εκμετάλλευσης, τεχνικά πλεονεκτήματα υπαρχουσών επιχειρήσεων όπως π.χ. πρόσβαση σε βασικές διευκολύνσεις με προνομιακούς όρους ή η πρόσβαση σε βασικές τεχνολογίες, η ύπαρξη πείρας ή φήμης που είναι δύσκολο να αποκτηθεί από μία νεοεισερχόμενη επιχείρηση, η προσήλωση στο σήμα, οι στενές σχέσεις προμηθευτών-πελατών, η σημασία προώθησης της διαφήμισης, το απαγορευτικό κόστος μεταστροφής σε ένα άλλο προμηθευτή. Περαιτέρω, το εάν θα είναι επικερδής η είσοδος σε μία αγορά εξαρτάται και από το εάν η αγορά είναι υπό ανάπτυξη ή εάν είναι κορεσμένη ή αναμένεται να συρρικνωθεί.19 Η είσοδος είναι έγκαιρη εάν γίνει εντός δύο ετών, πάντοτε όμως εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της αγοράς. Πρέπει δε να είναι επαρκής, ώστε να θεωρηθεί υπολογίσιμη.20 Δ.2 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 41) Συγκεντρώσεις σε αγορές με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης μπορεί να εμποδίσουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό με τη δημιουργία ή την ενίσχυση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, καθώς αυξάνουν την πιθανότητα συντονισμού της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων και άρα αύξησης των τιμών, δίχως να προσφεύγουν σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική με την έννοια των άρθρων 1 ν. 3959/2011 και 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «ΣΛΕΕ»). Έτσι, μία συγκέντρωση που δημιουργεί ή ενισχύει δεσπόζουσα θέση κατεχόμενη από τους μετέχοντες στη συγκέντρωση μαζί με μία τρίτη επιχείρηση μπορεί να αποδειχθεί ασύμβατη προς το καθεστώς του ανόθευτου ανταγωνισμού. 42) Πάντως, κατά την ενωσιακή νομολογία, ένας υψηλός βαθµός συγκέντρωσης σε µια ολιγοπωλιακή αγορά δεν αποτελεί αυτός καθαυτός καθοριστικό παράγοντα για την ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Πρέπει επιπλέον να υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις σχετικά µε την έλλειψη πραγματικού ανταγωνισµού, καθώς και για την ανεπάρκεια της ανταγωνιστικής πίεσης εκ µέρους άλλων ανταγωνιστών (εφόσον αυτή υπάρχει στη σχετική αγορά). Βασικές προϋποθέσεις ανάπτυξης τέτοιων επιπτώσεων (κριτήρια ενδεχόμενης δημιουργίας ή ενίσχυσης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης) είναι:
6. i)Mερίδια αγοράς - συμμετρία: Η ύπαρξη ευρύτατων μεριδίων αγοράς έχει μεγάλη σημασία. Ωστόσο, η κατοχή σημαντικού μεριδίου δεν είναι στοιχείο αμετάβλητο που αποδεικνύει την ύπαρξη ή μη ατομικής ή/και συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Η σημασία του ποικίλλει από αγορά σε αγορά ανάλογα με τη διάρθρωση της προσφοράς και της ζήτησης και τις διαφορετικές συνθήκες ανταγωνισμού.21 Η κατοχή συνδυασμένου υψηλού μεριδίου αγοράς, ιδίως στην περίπτωση δυοπωλίου μπορεί, εντούτοις, εκτός αποδείξεως του εναντίου, να συνιστά σημαντική ένδειξη υπάρξεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως.22 19 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 69-71. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 74-75. 21 Απόφαση ΠΕΚ, Gencor κ, Επιτροπής, Τ-102/96, ό.π., σκέψεις 201, 203. 22 Απόφαση ΠΕΚ Τ-102/96, ό.π., σκέψεις 205-206. 20 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Ταυτόχρονα, κατά τη συγκεκριμένη ανάλυση, θα πρέπει να συνεκτιμάται ότι ο συντονισμός είναι πιο εύκολος σε περίπτωση συμμετρικών μεριδίων αγοράς. Αντίθετα, η διαπίστωση ασυμμετρίας ως προς τα μερίδια αγοράς συμβάλλει στη μη στοιχειοθέτηση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Επίσης, θα πρέπει να συνυπολογίζεται ως στοιχείο ευνοϊκό για την ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης η σταθερότητα των μεριδίων αγοράς σε βάθος χρόνου.23
7. ii)Έλεγχος εκ μέρους των επιχειρήσεων των όρων συντονισμού: όσο λιγότερο περίπλοκο και περισσότερο σταθερό είναι το οικονομικό περιβάλλον τόσο πιο εύκολο για τις επιχειρήσεις είναι να καταλήξουν σε κοινή συμφωνία για τους όρους συντονισμού. Ευκολότερο είναι π.χ. να υπάρξει συντονισμός σε μία αγορά με λίγες επιχειρήσεις ή σχετικά με την τιμή που θα ισχύει για ένα και μόνο ομοιογενές προϊόν από ό,τι σε πολλά και ανόμοια προϊόντα. Επίσης, η ασταθής ζήτηση και η συχνή είσοδος νέων επιχειρήσεων ενδέχεται να δηλώνει ότι οι τρέχουσες συνθήκες της αγοράς δεν καθιστούν πιθανό το συντονισμό. Ευχερέστερος επιπλέον είναι ο συντονισμός κατανομής της αγοράς όταν οι πελάτες έχουν απλά χαρακτηριστικά που επιτρέπουν αμέσως την κατανομή πελατείας. Η δημοσιοποίηση πληροφοριών (π.χ. για τις τιμές) ή η ανταλλαγή τους μέσω εμπορικών ενώσεων ή μέσω σταυροειδών συμμετοχών ή συμμετοχής σε κοινές επιχειρήσεις μπορεί, επίσης, να βοηθά τις επιχειρήσεις να συμφωνήσουν τους όρους συντονισμού. Τέλος, πιο εύκολος είναι ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων που παρουσιάζουν κοινά σημεία π.χ. ως προς τη διάρθρωση του κόστους, τα μερίδια αγοράς, τα επίπεδα παραγωγικής ικανότητας ή/και κάθετης ολοκλήρωσης.24 Περαιτέρω, πιο εύκολος είναι ο συντονισμός σε αγορές που δεν αναπτύσσονται, εμφανίζουν μία ωριμότητα και σταθερότητα, με αποτέλεσμα για την όποια έστω μικρή αύξηση της ζήτησης να μην υπάρχει κίνητρο εισόδου νέων ανταγωνιστών στην αγορά ή να μην υιοθετηθεί κάποια επιθετική στρατηγική οικειοποίησης της νέας ζήτησης από τις υπάρχουσες επιχειρήσεις. Επιπλέον, ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης μίας αγοράς ευνοεί την ανάπτυξη συντονισμού. iii) Παρακολούθηση των παρεκκλίσεων και ύπαρξη αποτρεπτικών μηχανισμών: όσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια στη σχετική αγορά τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα ανακάλυψης τυχόν παρεκκλίσεων από τους όρους συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων. Καθοριστικό στοιχείο είναι να διαπιστωθεί τί μπορούν να συναγάγουν οι επιχειρήσεις από τις πληροφορίες που είναι διαθέσιμες σχετικά με τις ενέργειες άλλων επιχειρήσεων. Πρακτικές που διευκολύνουν την παρακολούθηση παρεκκλίσεων είναι π.χ. η οικειοθελής δημοσίευση πληροφοριών ή η ανταλλαγή τους μέσω εμπορικών ενώσεων. 25 Στο πλαίσιο αυτό λαμβάνονται μέτρα αντιποίνων και αποτροπής ώστε να μην έχει συμφέρον να παρεκκλίνει κάποιο μέλος του ολιγοπωλίου από την κοινή συμπεριφορά, τα οποία (μέτρα) μπορεί να συνίστανται στη διακοπή εμπορικών σχέσεων ή εφαρμογή επιθετικής πολιτικής προς συρρίκνωση του μεριδίου αγοράς του παρεκκλίνοντος μέρους ή την απειλή επιστροφής σε κατάσταση πλεονασματικής προσφοράς ή τη δυνατότητα επιλεκτικών πωλήσεων σε βάρος της επιχείρησης. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να 23 Απόφαση ΠΕΚ στην υπόθ. Τ-342/99, ό.π., σκ. 111, 117-119. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, σημεία 41, 45-48. 25 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 50-51. 24 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ θεωρούνται αποτελεσματικά και εφικτά, ενώ λαμβάνεται υπόψη ότι σε συνθήκες μη διαφάνειας της αγοράς δύσκολα μπορούν να λειτουργήσουν. Περαιτέρω, θα πρέπει να αναμένεται με αρκετή βεβαιότητα ότι σε περίπτωση που διαπιστώνεται παρέκκλιση από μια επιχείρηση, θα ενεργοποιηθούν οι αποτρεπτικοί μηχανισμοί. Τα αντίποινα που εκδηλώνονται μετά από αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα ή που δεν είναι βέβαιο ότι θα ενεργοποιηθούν δεν είναι τόσο πιθανόν ότι αρκούν για να αντισταθμίσουν τα οφέλη από την «παραβατική» συμπεριφορά26.
8. iv)Αντίδραση τρίτων: Προκειμένου να κριθεί επιτυχής ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων, θα πρέπει, σε περίπτωση θέσεως όρων συντονισμού εκ μέρους των συμμετεχουσών επιχειρήσεων, οι επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν να μην έχουν κίνητρο ή να μην είναι σε θέση να αντιδράσουν από απόψεως παραγωγικής ικανότητας.27
9. v)Η ενίσχυση αγοραστικής ισχύος της νέας οντότητας μπορεί να παρεμποδίσει τον ανταγωνισμό, ιδίως δια της μειώσεως των εισροών που αγοράζει. Τούτο μπορεί να προκύψει ιδίως όταν οι πωλητές των προηγούμενων σταδίων χαρακτηρίζονται από κατακερματισμό28. Ε. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΘΕΤΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ 43) «Κάθετες συγκεντρώσεις» είναι οι συγκεντρώσεις που συμμετέχουν επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικά επίπεδα της αλυσίδας εφοδιασμού (π.χ. ο παραγωγός ενός συγκεκριμένου προϊόντος συγχωνεύεται με έναν από τους διανομείς του). Οι μη οριζόντιες συγκεντρώσεις δεν συνιστούν απειλή για τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, εκτός εάν η επιχείρηση που προκύπτει από τη συγκέντρωση διαθέτει σημαντική ισχύ σε μία τουλάχιστον εκ των σχετικών αγορών. Τα μερίδια αγοράς και το επίπεδο συγκέντρωσης παρέχουν χρήσιμες ενδείξεις σχετικά με τη δύναμη της επιχείρησης στην αγορά και την ανταγωνιστική σημασία των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων. 44) Δύο είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι μη οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να παρεμποδίζουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό: μη συντονισμένα αποτελέσματα και συντονισμένα αποτελέσματα (επιδράσεις στη δυνατότητα συντονισμού των επιχειρήσεων στη σχετική αγορά που δραστηριοποιούνται)29. Ε.1 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΜΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 45) Μη συντονισμένα αποτελέσματα ενδέχεται κυρίως να προκύψουν όταν μη οριζόντιες συγκεντρώσεις έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό από την αγορά (περίπτωση στην οποία η πρόσβαση πραγματικών ή δυνητικών ανταγωνιστών σε προμήθειες ή αγορές παρακωλύεται ή καταργείται συνεπεία της συγκέντρωσης, μειώνοντας έτσι την ικανότητα ή/και το κίνητρο των εταιριών να ανταγωνισθούν). Ένας τέτοιος αποκλεισμός από την αγορά ενδέχεται να επιτρέψει στις εταιρίες που μετέχουν στη συγκέντρωση —και, 26 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 52-55. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 56. 28 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές, παρ. 61-62. 29 Βλ. Κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των μη οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (2008/C 265/07). 27 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ενδεχομένως, και σε ορισμένους ανταγωνιστές τους— να αυξήσουν επικερδώς τις τιμές που χρεώνουν στους καταναλωτές. Σε τέτοιες περιπτώσεις αποκλεισμού, παρεμποδίζεται σημαντικά ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός και, γι' αυτό, στη συνέχεια τέτοιες περιπτώσεις αναφέρονται ως «επιζήμιος για τον ανταγωνισμό αποκλεισμός από την αγορά». O αποκλεισμός μπορεί μεταξύ άλλων να συνίσταται σε αποκλεισμό ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε εισροές. Αποκλεισμός ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε εισροές υπάρχει όταν, μετά τη συγκέντρωση, η επιχείρηση ενδέχεται να περιορίσει την πρόσβαση στα προϊόντα ή στις υπηρεσίες τα οποία θα παρείχε σε περίπτωση που δεν είχε πραγματοποιηθεί η συγκέντρωση, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό το κόστος των ανταγωνιστών που δραστηριοποιούνται σε αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας και καθιστώντας δυσχερέστερη γι’ αυτούς την προμήθεια εισροών υπό παρεμφερείς τιμές και συνθήκες με εκείνες που ίσχυαν προ της συγκέντρωσης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών που χρεώνει η εταιρία στους καταναλωτές, με αποτέλεσμα την παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Επίσης, μέσω της κάθετης ολοκλήρωσης, η νέα επιχείρηση ενδέχεται να αποκτήσει πρόσβαση σε εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες των ανταγωνιστών της που δραστηριοποιούνται στις αγορές προηγούμενης ή επόμενης οικονομικής βαθμίδας. Για παράδειγμα, εάν γίνει προμηθευτής ενός ανταγωνιστή που δραστηριοποιείται σε αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας, μια εταιρία ενδέχεται να αποκτήσει κρίσιμες πληροφορίες, οι οποίες θα της επιτρέψουν να εφαρμόσει λιγότερο επιθετική τιμολογιακή πολιτική στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας εις βάρος των καταναλωτών. Ενδέχεται επίσης να θέσει τους ανταγωνιστές της σε ανταγωνιστικά μειονεκτική θέση, αποθαρρύνοντας με τον τρόπο αυτό την είσοδο ή την επέκτασή τους στην αγορά. Ε.2 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ 46) Συντονισμένα αποτελέσματα προκύπτουν όταν η συγκέντρωση μεταβάλλει τη φύση του ανταγωνισμού κατά τρόπο ώστε να αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα να συντονίζουν στο εξής τη συμπεριφορά τους επιχειρήσεις που δεν το έπρατταν προηγουμένως, προκειμένου να αυξήσουν τις τιμές ή να παρεμποδίσουν με οποιονδήποτε άλλο τρόπο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Η συγκέντρωση ενδέχεται, επίσης, να καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο, πιο σταθερό ή πιο αποτελεσματικό για επιχειρήσεις οι οποίες συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους πριν από τη συγκέντρωση (βλ και ενότητα Δ.2 ανωτέρω). ΜΕΡΟΣ Ι ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΗ ΚΑΙ ΛΟΙΠΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Ζ. Ο ΚΛΑΔΟΣ ΤΩΝ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΩΝ Ζ.1 Γενικά 47) Ο κλάδος των πετρελαιοειδών στην Ελλάδα, όπως οριοθετείται σύμφωνα με τις διατάξεις και ειδικές ρυθμίσεις του ν. 3054/2002, όπως ισχύει (βλ. παρ. 53), αφορά σε τρία στάδια: 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ α) διύλιση, β) εμπορία και γ) διανομή (Διάγραμμα 1). Για κάθε στάδιο προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία ειδική άδεια30. Διάγραμμα 1: Σχηματική απεικόνιση της αγοράς πετρελαιοειδών στην Ελλάδα 48) Ως πετρελαιοειδή προϊόντα ορίζονται τα πάσης φύσεως προϊόντα διύλισης του αργού πετρελαίου, στα οποία περιλαμβάνονται και τα ημικατεργασμένα προϊόντα. Με βάση την υπάρχουσα νομολογία31, τα πετρελαιοειδή διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: α) στα πετρελαιοειδή εγχώριας κατανάλωσης και β) στα πετρελαιοειδή διεθνών πωλήσεων. 49) Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται τα παρακάτω προϊόντα: α) Βενζίνες (κοινή βενζίνη ή απλή, βενζίνη L.R.P / super, αμόλυβδη βενζίνη super), β) Υγραέριο (μίγμα, βουτάνιο, προπάνιο, κίνησης), γ) Πετρέλαιο εσωτερικής καύσης (ντίζελ), που διακρίνεται σε
10. i)Πετρέλαιο θέρμανσης και
11. ii)Πετρέλαιο κίνησης, δ) Πετρέλαιο εξωτερικής καύσης (μαζούτ), που διατίθεται στις (μη υποκαθιστάμενες) ποιότητες
12. i)Μαζούτ Νο1, άλλως Μαζούτ 1500 (για χρήση στη βιοτεχνία και ελαφρά βιομηχανία) και
13. ii)Μαζούτ Νο 3, άλλως Μαζούτ 3500 (για χρήση από τη βαριά βιομηχανία) και ε) Άσφαλτος. 50) Στη δεύτερη κατηγορία (πετρελαιοειδή διεθνών πωλήσεων) περιλαμβάνονται τα προϊόντα που διατίθενται για τον εφοδιασμό αεροσκαφών (jet) και πλοίων. Βάσει της σύστασής τους, της χρήσης για την οποία προορίζονται, της τιμής αλλά και της ιδιαίτερης φορολογικής μεταχείρισης για ορισμένα από αυτά, τα πετρελαιοειδή διεθνών πωλήσεων μπορούν να διακριθούν περαιτέρω σε: α) Βενζίνες αεροσκαφών και καύσιμα αεριωθουμένων τύπου βενζίνης, 30 31 Βλ. άρθρο 4 παρ. 1-3 του ν. 3054/2002. Bλ. ενδεικτικά αποφάσεις ΕΑ 421/V/2008, 418/V/2008, 334/V/2007, 242/III/2003 και 4/ΙΙ/1998. 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ β) Κηροζίνη αεροσκαφών τύπου JA-1(jet) και γ) Πετρέλαια εσωτερικής και εξωτερικής καύσης για τη ναυτιλία. Τα ναυτιλιακά καύσιμα μπορούν με τη σειρά τους να διακριθούν περαιτέρω σε:
14. i)ντίζελ ακτοπλοΐας και
15. ii)ντίζελ ποντοπόρων, καθώς και
16. i)μαζούτ ακτοπλοΐας και
17. ii)μαζούτ ποντοπόρων. 51) Στο στάδιο της διύλισης δραστηριοποιούνται δύο εταιρίες, η ΜΟΗ και η ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ Α.Ε. (εφεξής ΕΛΠΕ), μέσω τεσσάρων διυλιστηρίων, ένα εκ των οποίων ανήκει στη ΜΟΗ και τρία στην ΕΛΠΕ32. Το διυλιστήριο της ΜΟΗ παράγει τα ακόλουθα προϊόντα: Πετρέλαια (κίνησης, θέρμανσης, ναυτιλίας), άσφαλτο, υγραέρια, αεροπορικά καύσιμα, μαζούτ και βενζίνες. 52) Τα προϊόντα διύλισης πετρελαίου διατίθενται στην εσωτερική αγορά σε μεγάλους τελικούς καταναλωτές, σε ανεξάρτητα πρατήρια και σε εταιρίες εμπορίας. Τα διυλιστήρια ως επί το πλείστον πωλούν στην εγχώρια αγορά τα παραγόμενα προϊόντα τους, ενώ παράλληλα πραγματοποιούν εισαγωγές πρώτων υλών ή έτοιμων προϊόντων, μέρος των οποίων επανεξάγεται. Στην εγχώρια παραγωγή προϊόντων από τη διύλιση πετρελαίου, σε όρους ποσοτήτων (όγκος), η ΜΟΗ παρήγαγε το 2011 το 30-40% των βενζινών, το 5060% του ντίζελ/jet και το 40-50% του μαζούτ (Πίνακας 3). Πίνακας 3: Ποσοστιαία κατανομή παραγωγής βασικών διυλισμένων προϊόντων, 2007-2011 Προϊόν διύλισης Εταιρία 2007* 2008* 2009* 2010* 2011** Βενζίνες MOH 30-40% 30-40% 30-40% 30-40% 30-40% ΕΛΠΕ 60-70% 60-70% 60-70% 60-70% 60-70% MOH 30-40% 40-50% 40-50% 40-50% 50-60% ΕΛΠΕ 60-70% 50-60% 50-60% 50-60% 40-50% MOH 20-30% 20-30% 20-30% 30-40% 40-50% ΕΛΠΕ 70-80% 70-80% 70-80% 60-70% 40-50% Ντίζελ/Jet Μαζούτ *: Στοιχεία International Energy Agency (ΙΕΑ) για την παραγωγή των ΕΛΠΕ **: Εκτιμήσεις για το τέταρτο τρίμηνο του 2011 για την παραγωγή των ΕΛΠΕ Πηγή: MOH 32 Τα διυλιστήρια της ΕΛΠΕ βρίσκονται στον Ασπρόπυργο, στην Ελευσίνα και στη Θεσσαλονίκη, με ετήσια ονομαστική δυναμικότητα 7,5 εκατ. τόνους, 5 εκατ. τόνους και 4,5 εκατ. τόνους αργού αντίστοιχα. Τα τρία διυλιστήρια καλύπτουν μαζί το 68% περίπου της συνολικής διυλιστικής ικανότητας της χώρας, ενώ διαθέτουν δεξαμενές αποθήκευσης αργού και προϊόντων πετρελαίου συνολικής χωρητικότητας 6,65 εκατ. κυβ. μέτρων. 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Ζ.2 Νομικό πλαίσιο και πετρελαϊκή πολιτική 53) Ο νόμος 3054/200233 συνιστά το βασικό νομοθέτημα που διέπει τον κλάδο των πετρελαιοειδών. Πρόκειται στην ουσία για τους άξονες που έχουν προσδιορίσει και κατευθύνει τις επιδιώξεις της εθνικής πετρελαϊκής πολιτικής, που έχει στόχο την οικονομική ανάπτυξη παράλληλα με την ενίσχυση της ασφάλειας και την προστασία του καταναλωτή.34 Η ΕΑ έχει προβεί σε εκτενή ανάλυση των διατάξεων του νόμου αυτού στη Γνωμοδότηση 29/VII/2012 που εξέδωσε σε σύνθεση ευρείας Ολομέλειας. Ζ.3 Δίκτυα διανομής 54) Η μεταφορά προϊόντων πετρελαίου από τα διυλιστήρια στον τελικό καταναλωτή εμπεριέχει γενικά δύο στάδια γνωστά ως πρωτογενείς και δευτερογενείς υπηρεσίες αποθήκευσης και διαμετακόμισης. 55) Οι πρωτογενείς υπηρεσίες αποθήκευσης και διαμετακόμισης πετρελαιοειδών περιλαμβάνουν την παραλαβή, αποθήκευση, φόρτωση και μεταφορά (με δεξαμενόπλοια, μικρότερα σκάφη και φορτηγίδες) στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης πλησίον των κέντρων κατανάλωσης. Οι δευτερογενείς υπηρεσίες αποθήκευσης και διαμετακόμισης περιλαμβάνουν την κατά τόπους διανομή μέσω βυτιοφόρων στο δίκτυο των άμεσων πελατών (πρατήρια και τελικοί καταναλωτές). 56) Οι κύριοι πετρελαιαγωγοί στην Ελλάδα είναι αυτοί που ενώνουν τα διυλιστήρια με τους θαλάσσιους τερματικούς σταθμούς (λιμάνια) που συνιστούν χώρους εκφόρτωσης αργού πετρελαίου και πετρελαιοειδών στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη, ο αγωγός από τα διυλιστήρια ΕΛΠΕ Ασπροπύργου στο Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών και τέλος οι αγωγοί μεταξύ των διυλιστηρίων των ΕΛΠΕ και του θαλάσσιου τερματικού σταθμού στο λιμάνι της Πάχης των Μεγάρων. 57) Οι εταιρίες εμπορίας πετρελαιοειδών προμηθεύονται τα εν λόγω προϊόντα είτε από τα διυλιστήρια σύμφωνα με τα ανωτέρω είτε (σε μικρό ποσοστό) από απευθείας εισαγωγές που πραγματοποιούν οι ίδιες. Οι δεκαπέντε

(15)εταιρίες εμπορίας που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα εφοδιάζουν με τη σειρά τους μεγάλους τελικούς καταναλωτές, πρατήρια υγρών καυσίμων που φέρουν το εμπορικό τους σήμα ή ανεξάρτητα, πωλητές καυσίμου θέρμανσης, μεταπωλητές εμφιαλωμένου υγραερίου, καθώς και τη ναυτιλία. Τέλος, τα πρατήρια εφοδιάζουν τους τελικούς καταναλωτές. 58) Οι πωλήσεις υγρών καυσίμων προς τον τελικό καταναλωτή (λιανικές πωλήσεις) πραγματοποιούνται, κατά κύριο λόγο, από τα πρατήρια υγρών καυσίμων είτε άμεσα (μέσω πωλήσεων από πρατήρια που ελέγχονται από τις ίδιες τις εταιρίες εμπορίας) είτε έμμεσα (μέσω πωλήσεων από πρατήρια που φέρουν τα σήματα των εταιριών εμπορίας αλλά τα διαχειρίζονται ανεξάρτητα οι πρατηριούχοι)35. 33 Ο ν. 3054/2002 περί οργάνωσης της αγοράς πετρελαιοειδών έχει τροποποιηθεί 17 φορές έως σήμερα (ν. 3190/2003, 3325/2005, 3335/2005, 3419/2005, 3423/2005, 3653/2008, 3734/2009, 3769/2009, 3784/2009, 3851/2010, 3897/2010, 4001/2011, 4062/2012, 4067/2012, 4072/2012, 4123/2013 και 4172/2013). 34 Βλ. πιο αναλυτικά, ιδίως τις σκ. 15-19 της Γνωμοδότησης της ΕΑ 29/VII/2012. 35 Βλ. Απόφαση ΕΑ 465/VΙ/2009. 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 59) Tα πρατήρια υγρών καυσίμων διαχωρίζονται σε αυτά που φέρουν το σήμα μιας εκ των εταιριών εμπορίας και προμηθεύονται αποκλειστικά από αυτή (δηλαδή καμία άλλη εταιρία εμπορίας, άλλος χονδρέμπορος ή διυλιστήριο δεν δύναται να τα προμηθεύσει) και στα καλούμενα ανεξάρτητα πρατήρια (εφεξής Α.Π.), τα οποία δεν φέρουν σήμα συγκεκριμένης εταιρίας και μπορούν να προμηθεύονται το προϊόν είτε απευθείας από τα διυλιστήρια είτε από εταιρίες εμπορίας. Το πλήθος των Α.Π. στην Ελλάδα, κατά το 2011, ήταν 441. 60) Τα πρατήρια του δικτύου των εταιριών εμπορίας ανάλογα με το καθεστώς λειτουργίας τους διακρίνονται σε: (

1. i)COCOs (company owned company operated/managed), τα οποία είναι ιδιο-διαχειριζόμενα πρατήρια, δηλαδή πρατήρια που ανήκουν στην εταιρία εμπορίας36 και τα διαχειρίζεται η ίδια (έχοντας έτσι τη δυνατότητα ελέγχου και της τιμής μεταπώλησης), (
2. ii)CODOs (company owned dealer operated/managed), τα οποία είναι πρατήρια που ανήκουν στην εταιρία εμπορίας και τα διαχειρίζεται όμως πρατηριούχος ως ανεξάρτητος επιχειρηματίας, ο οποίος και καθορίζει την τιμή μεταπώλησης, και (iii) DODOs (dealer owned dealer operated/managed), τα οποία ανήκουν στον πρατηριούχο37 και τα διαχειρίζεται ο ίδιος ως ανεξάρτητος επιχειρηματίας, καθορίζοντας ελεύθερα την τιμή μεταπώλησης. 61) Η κατοχή μεγάλου αριθμού πρατηρίων COCOs παρέχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην εταιρία εμπορίας, δεδομένου ότι διασφαλίζει τόσο την παραμονή του σημείου πώλησης στον έλεγχό της όσο και τον έλεγχο επί της τιμής μεταπώλησης, η οποία διαμορφώνεται με βάση τον τοπικό ανταγωνισμό. Η συντριπτική πλειοψηφία πρατηρίων υγρών καυσίμων της χώρας είναι DODOs για το σύνολο των εταιριών εμπορίας του κλάδου38. Ο αριθμός πρατηρίων λιανικής πώλησης υγρών καυσίμων διαμορφώθηκε στα 6.518 στην ελληνική επικράτεια το 2011, παρουσιάζοντας μείωση κατά 6% έναντι του προηγούμενου έτους39. 62) Το πετρέλαιο θέρμανσης, το οποίο χρησιμοποιείται για σκοπούς οικιακής θέρμανσης, διανέμεται μέσω τριών κύριων καναλιών πωλήσεων: (α) μέσω πρατηρίων με άδεια πώλησης πετρελαίου θέρμανσης, (β) μέσω μεταπωλητών πετρελαίου θέρμανσης και (γ) απευθείας από τις εταιρίες εμπορίας. Οι πελάτες του δημόσιου τομέα προμηθεύονται γενικά απευθείας από τις εταιρίες εμπορίας. 63) Όπως προκύπτει από την έρευνα της ΓΔΑ, σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισαν οι εταιρίες του κλάδου, για την πλειοψηφία αυτών, το 69% περίπου του πετρελαίου θέρμανσης διανέμεται στους πελάτες τους μέσω πρατηρίων υγρών καυσίμων, ενώ το 36 Υπό την έννοια ότι είτε το οικόπεδο ανήκει κατά κυριότητα στην εταιρία εμπορίας είτε αυτή έχει συνάψει μακροχρόνια σύμβαση μίσθωσης. 37 Υπό την έννοια ότι είτε το οικόπεδο ανήκει κατά κυριότητα στον πρατηριούχο είτε αυτός έχει συνάψει μακροχρόνια σύμβαση μίσθωσης με τον ιδιοκτήτη. 38 Εκτιμάται ότι ποσοστό άνω του 70% είναι της κατηγορίας DODOs. 39 Τα στοιχεία των μερών αφορούν στην 31.12.2011, αλλά η εκτίμηση των τρίτων εταιριών έγινε τον Απρίλιο του 2012 (βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 7302/24.9.2012 επιστολή της γνωστοποιούσας, απάντηση στο ερώτημα 9). 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ υπόλοιπο 31% περίπου διανέμεται από ενδιάμεσους μεταπωλητές και απευθείας από τις ίδιες. Για τα μέρη που μετέχουν στην παρούσα συγκέντρωση, μέσω πρατηρίων με το σήμα τους διανέμεται, το 2011, το 69% για τη CYCLON, το 62% για την CORAL Α.Ε. και το 56% για την AVIN. 64) Τέλος, όσον αφορά στο αεροπορικό καύσιμο, υπάρχουν δύο στάδια διανομής α) η πώληση καυσίμων από τα διυλιστήρια και τους λοιπούς προμηθευτές (εισαγωγείς) προς τις εταιρίες εμπορίας και β) η πώληση από τις εταιρίες εμπορίας προς τους πελάτες τους αεροπορικές εταιρίες. Η προμήθεια και παράδοση αεροπορικών καυσίμων σε συγκεκριμένα σημεία40 εξειδικεύεται σε δύο επιμέρους δραστηριότητες. Η πρώτη δραστηριότητα καλύπτει την προμήθεια και παράδοση των αεροπορικών καυσίμων σε αεροσκάφη στα αεροδρόμια της χώρας, ενώ η δεύτερη καλύπτει την παροχή υπηρεσιών επίγειας εξυπηρέτησης, τον ανεφοδιασμό, δηλαδή, αεροσκαφών με καύσιμα εντός των αεροδρομίων. Η άσκηση της μιας δραστηριότητας δεν αποκλείει την άσκηση της άλλης. Η. ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΕΝΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Η.1 Σχετικές αγορές προϊόντων στην υπό κρίση υπόθεση 65) Κατά τη γνωστοποιούσα, οι σχετικές αγορές πετρελαιοειδών στην υπό κρίση πράξη σε κάθε ένα από τα στάδια διύλισης, χονδρικής εμπορίας και λιανικής διάθεσης είναι οι ακόλουθες: 1. Σχετική αγορά βενζίνης, 2. Σχετική αγορά πετρελαίου κίνησης, 3. Σχετική αγορά πετρελαίου θέρμανσης, 4. Σχετική αγορά υγραερίου, 5. Σχετική αγορά μαζούτ, 6. Σχετική αγορά ασφάλτου, 7. Σχετική αγορά υγραερίου κίνησης και 8. Σχετική αγορά αεροπορικού καυσίμου. 66) Με βάση την ενωσιακή41 και ελληνική πρακτική και νομολογία42 ως σχετικές αγορές πετρελαιοειδών σε κάθε στάδιο της αξιακής αλυσίδας (διύλιση, χονδρική εμπορία, λιανική διάθεση) διακρίνονται οι εξής: 1. Σχετική αγορά βενζίνης, 2. Σχετική αγορά πετρελαίου κίνησης, 3. Σχετική αγορά πετρελαίου θέρμανσης, 40 Βλ. υπόθεση αριθ. COMP/M. 1628 – TotalFina/Elf, παρ. 224, 227, καθώς και Απόφαση ΕΑ 471/VI/2009. Στην εν λόγω παράδοση περιλαμβάνεται και η προμήθεια των αεροσκαφών με καύσιμα. 41 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΕΕ Case M.4348 - PKN / MAZEIKIU, σκέψεις 6-17, M. 1628. 42 Bλ. ενδεικτικά αποφάσεις ΕΑ 491/VI/2010, 471/VI/2009, 421/V/2008, 334/V/2007, 242/III/2003 και 4/ΙΙ/1998. 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 4. Σχετική αγορά υγραερίου, 5. Σχετική αγορά μαζούτ, 6. Σχετική αγορά ασφάλτου/πίσσας, 7. Σχετική αγορά υγραερίου κίνησης (autogas) και 8. Σχετική αγορά αεροπορικού καυσίμου. 67) Πλέον των ανωτέρω αγορών, έχει κριθεί ότι οι αποθηκευτικοί χώροι εταιριών εμπορίας δύνανται να θεωρηθούν ότι αποτελούν διακριτή σχετική αγορά προϊόντος/υπηρεσίας43, απορριπτέων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών της γνωστοποιούσας44. 68) Συμπερασματικά, λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, και για τους σκοπούς της παρούσας συγκέντρωσης, η Επιτροπή προσδιορίζει τις κάτωθι αγορές ως σχετικές αγορές προϊόντος της υπό κρίσης πράξης: Στα στάδια της διύλισης, της χονδρικής εμπορίας και της λιανικής διάθεσης: 1. Σχετική αγορά βενζίνης, 2. Σχετική αγορά πετρελαίου κίνησης, 3. Σχετική αγορά πετρελαίου θέρμανσης, 4. Σχετική αγορά υγραερίου, 5. Σχετική αγορά μαζούτ, 6. Σχετική αγορά ασφάλτου/πίσσας, 7. Σχετική αγορά υγραερίου κίνησης (autogas), 8. Σχετική αγορά αεροπορικού καυσίμου, καθώς και 9. Σχετική αγορά αποθηκευτικών χώρων για διυλισμένα προϊόντα. Η.2 Σχετικές γεωγραφικές αγορές Στάδιο διύλισης 69) Το στάδιο της διύλισης περιλαμβάνει μόνο δύο εταιρίες, οι οποίες προσφέρουν ομοιογενή προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας με χαμηλό βαθμό διαφοροποίησης που απευθύνονται στην εγχώρια κατανάλωση και τις διεθνείς πωλήσεις (αεροπορικό και ναυτιλιακό καύσιμο). Η υποδομή (αγωγοί, λοιπές διασυνδέσεις με χώρες του εξωτερικού) είναι περιορισμένη και οι απευθείας εισαγωγές πετρελαιοειδών από τις εταιρίες εμπορίας είναι σχετικά περιορισμένες. Έτσι, αν και η αγορά πετρελαιοειδών είναι διεθνής εν γένει, η προσφορά των πετρελαιοειδών στην Ελλάδα προέρχεται κατά κύριο λόγο από τις εγχώριες εταιρίες διύλισης45. 43 Βλ. αποφάσεις Ευρ. Επ. M.4532, M. 1628, M.1464 και αποφάσεις ΕΑ 465/VI/2009 και 491/VI/2010. Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, σελ. 49, καθώς και από 29.11.2013 υπόμνημα της γνωστοποιούσας (σελ. 4). 45 Βλ. γνωμοδότηση ΕΑ 5/ΙΙΙ/2001, καθώς και αποφάσεις ΕΑ 327/V/2007, 421/V/2008, 465/VI/2009 και 491/VI/2010. 44 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 70) Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή οριοθετεί ως σχετική γεωγραφική αγορά το σύνολο της ελληνικής επικράτειας για τους σκοπούς της παρούσας γνωστοποίησης. Με την οριοθέτηση αυτή συμφωνεί και η γνωστοποιούσα. Στάδιο χονδρικής εμπορίας 71) Σε επίπεδο χονδρικής εμπορίας, η δυνατότητα ενός τοπικού μονοπωλητή να εκμεταλλευτεί τη γεωγραφική του θέση περιορίζεται από το δυνητικό ανταγωνισμό που ασκείται από άλλους χονδρέμπορους σε γειτονικές περιοχές. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, παρόλο που στην Ελλάδα λειτουργούν δύο μόνο εταιρίες διύλισης (ΕΛΠΕ και ΜΟΗ), η δυνατότητα εναλλαγής προμήθειας (swapping activity) μεταξύ των εταιριών διύλισης διευκολύνει την επέκταση της δραστηριότητας των εταιριών εμπορίας (χονδρέμποροι) με σημαντικά πλεονεκτήματα κόστους, γεγονός που τους επιτρέπει να λειτουργούν πανελλαδικά, παρόλο που σε μερικές περιοχές της χώρας (νομοί) ορισμένες εταιρίες εμπορίας έχουν μεγαλύτερη παρουσία σε σχέση με άλλες. Το γεγονός ότι σε αρκετές περιπτώσεις μια εταιρία εμπορίας, η οποία διαθέτει αποθηκευτικούς χώρους σε μια γεωγραφική περιοχή (νομός), εξυπηρετεί και άλλες εταιρίες εμπορίας, παρέχοντας σε αυτές πρόσβαση για την αποθήκευση και διακίνηση των καυσίμων, αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι υπάρχει δυνατότητα ανταγωνισμού μεταξύ των εταιριών εμπορίας σε όλη την ελληνική επικράτεια. 72) Επομένως, και σε επίπεδο χονδρικής διάθεσης υγρών καυσίμων ως σχετική γεωγραφική αγορά μπορεί να θεωρηθεί η ελληνική επικράτεια46. Ενισχυτικό της άποψης αυτής είναι και η διαπίστωση ότι οι εταιρίες εμπορίας σε ελάχιστες περιπτώσεις εισάγουν πετρελαιοειδή, εξαιτίας αντικειμενικών δυσκολιών που συνδέονται με την υποχρέωση τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας εντός της ελληνικής επικράτειας. Με την οριοθέτηση αυτή συμφωνεί και η γνωστοποιούσα. Στάδιο λιανικής πώλησης47 73) Σχετικά με τον ορισμό της γεωγραφικής αγοράς της λιανικής πώλησης βενζίνης και πετρελαίου κίνησης η γνωστοποιούσα θεωρεί ότι «θα έπρεπε να θεωρηθεί ως εθνική καθώς τα δίκτυα λιανικής της Coral (πρώην Shell) και της Avin, καθώς και εκείνα των περισσότερων ανταγωνιστών τους είναι διεσπαρμένα σε όλη την ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα ενώ οι συνθήκες ανταγωνισμού σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα είναι γενικά ομοιογενείς». Στο ίδιο συμπέρασμα κατατείνει, κατά την άποψή της, και το γεγονός ότι η αλυσίδα υποκατάστασης (chain of substitution) λειτουργεί σε επίπεδο πρατηρίων λιανικής πώλησης και ευνοεί τον αλληλοεπηρεασμό των τιμών τους, με αποτέλεσμα να 46 Βλ. OFT230 - 1998 Competition in the Supply of petrol in the UK, και OFT, 2000 Petrol and Diesel Pricing in the Highlands and Islands, αποφάσεις ΕΑ 242/ΙΙΙ/2003, 334/V/2007, 421/V/2008 και 465/VI/2009, καθώς και Case M.4348 - PKN / MAZEIKIU, σκέψη 28. 47 Σύμφωνα με πάγια νομολογία της Επιτροπής Ανταγωνισμού (βλ. αποφάσεις 465/VI/2009, σκέψη 87, και 491/VI/2010, σκέψη 92), η οποία ακολουθεί την ενωσιακή νομολογία (διαχωρισμός σε λιανικές και μη-λιανικές πωλήσεις), οι εταιρίες εμπορίας (χονδρέμποροι), δραστηριοποιούνται σε αυτό το στάδιο είτε άμεσα (μέσω πωλήσεων από πρατήρια που ελέγχονται από τις ίδιες) είτε έμμεσα (μέσω πωλήσεων από πρατήρια που φέρουν τα σήματα των εταιριών χονδρικής αλλά τα διαχειρίζονται ανεξάρτητα οι πρατηριούχοι). Με άλλα λόγια, οι πωλήσεις λιανικής περιλαμβάνουν το σύνολο των πωλήσεων των εταιριών εμπορίας στο δίκτυο των πρατηρίων που φέρουν το σήμα αυτών (branded), καθώς και εκείνων των πωλήσεων που προορίζονται για τελική κατανάλωση. 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαμορφώνονται συχνά ομοιογενείς συνθήκες ανταγωνισμού σε περιοχές ευρύτερες του νομού. Δηλαδή, τα όρια των νομών μπορεί να είναι τεχνητά για τους σκοπούς αξιολόγησης των συνθηκών ανταγωνισμού, δεδομένου ότι ανταγωνιστικές πιέσεις ασκούνται από γειτονικούς νομούς μέσω αλυσίδας υποκατάστασης. Συμπληρώνει δε ότι «Ο νομός δεν είναι παρά μόνο μια διοικητική υποδιαίρεση της χώρας, η οποία κατά καιρούς επαναπροσδιορίζεται και αλλάζει (π.χ. διοικητική μεταρρύθμιση Καλλικράτη). Σε κάθε νομό υπάρχουν διαφορετικές σχετικές γεωγραφικές αγορές με διαφορετικά χαρακτηριστικά (αστικά κέντρα, τουριστικές περιοχές, ορεινές περιοχές, αγροτικές περιοχές κλπ) εντός των οποίων διαμορφώνονται οι ανταγωνιστικές συνθήκες και η εναλλαξιμότητα των πηγών προμηθείας από τον καταναλωτή».48 74) Επομένως, ορισμένοι από τους προαναφερόμενους ισχυρισμούς της γνωστοποιούσας είναι εύλογοι. Ωστόσο, δεν οδηγούν κατ’ ανάγκη σε οριοθέτηση εθνικής αγοράς, όπως αβασίμως ισχυρίζεται η γνωστοποιούσα χωρίς περαιτέρω διάκριση, αλλά σε οριοθέτηση τοπικών αγορών, οι οποίες ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες ή μικρότερες από ένα συγκεκριμένο νομό. 75) Ειδικότερα, σε επίπεδο λιανικής διάθεσης, η σχετική γεωγραφική αγορά μπορεί θεωρητικά να περικλείει το σύνολο της χώρας. Αυτό μπορεί να συμβαίνει, καθώς σε μια μικρή αλλά σημαντική μη παροδική αύξηση της τιμής των υγρών καυσίμων σε μια γεωγραφική περιοχή (νομός ή περιφέρεια) οι καταναλωτές μπορούν μέσω της αλυσίδας υποκατάστασης (chain of substitution) να οδηγηθούν σε φθηνότερα πρατήρια σε άλλη γειτνιάζουσα γεωγραφική περιοχή, η οποία με τη σειρά της συνδέεται και αλληλεπιδρά με άλλη γειτνιάζουσα περιοχή. Ωστόσο, τονίζεται ότι προϋπόθεση για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο είναι τα σχετικά κόστη που επιβαρύνουν τον καταναλωτή με αυτή του την απόφαση (χρόνος, έξοδα μετακίνησης, κ.λ.π) να είναι μικρότερα από το κόστος αγοράς του ίδιου του καυσίμου, γεγονός που δεν συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις (αραιοκατοικημένοι νομοί, νομοί με μικρό αριθμό πρατηρίων και ανεπαρκές οδικό δίκτυο). Αυτό έχει ως συνέπεια ο ανταγωνισμός που αναπτύσσεται σε επίπεδο λιανικής, να θεωρείται «τοπικός» (localized competition).49 Αυτό δε γίνεται ευρέως αποδεκτό σχετικά με τη λιανική πώληση υγρών καυσίμων, τόσο στην ενωσιακή και εθνική πρακτική και νομολογία, όσο και στη βιβλιογραφία.50 76) Για τους λόγους αυτούς, σύμφωνα με προηγούμενες αποφάσεις της ΕΑ, η σχετική γεωγραφική αγορά σε επίπεδο λιανικής εμπορίας καυσίμων περιορίζεται σε τοπικό 48 Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, σελ. 31, καθώς και από 29.11.2013 υπόμνημα της γνωστοποιούσας (σελ. 5-7). Προς επίρρωση των ισχυρισμών της, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι, για παράδειγμα, στο νομό Ευβοίας, όπου υπάρχουν τέσσερις διαφορετικές γεωγραφικές αγορές (Βόρεια, Κεντρική, Νότια και Ανατολική Εύβοια), ένα πρατήριο στην Κάρυστο δεν ανταγωνίζεται ένα πρατήριο στην Αιδηψό, ούτε ένας καταναλωτής από τη Κάρυστο θα μεταβεί στην Αιδηψό για να εφοδιάσει το αυτοκίνητό του με βενζίνη. 49 «Τοπικός ανταγωνισμός σημαίνει ότι η στρατηγική συμπεριφορά μιας επιχείρησης επιδρά σημαντικά στις ενέργειες των επιχειρήσεων που βρίσκονται πλησίον αυτής, ενώ η επίδρασή της είναι μικρή για επιχειρήσεις οι οποίες είναι εγκατεστημένες μακριά από αυτή». Ο τοπικός ανταγωνισμός αναλύεται μέσω των χωροθετικών υποδειγμάτων (Spatial Competition Models). Βλ. σχετικά Φώτης

(2013), σελ.

1. 50 Βλ. ενδεικτικά Irish Competition Authority, 2003 “Case COM/98/02”, OFT, 1998 “Competition in the Supply of petrol in the UK” και M. Slade, 1987, “Interfirm rivalry in a repeated game, an empirical test of tacit collusion”, Journal of Industrial Economics, June, 499-516). 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επίπεδο51, δηλαδή σε συγκεκριμένη περιορισμένη χιλιομετρική απόσταση από το πρατήριο52 ή/και σε επίπεδο νομού
2. Στο πλαίσιο αυτό, και δεδομένων των μεθοδολογικών δυσχερειών για τον ορισμό τοπικών αγορών σε κάθε περίπτωση, ο νομός μπορεί να χρησιμοποιηθεί (και έχει κατά το παρελθόν χρησιμοποιηθεί σε έρευνες της ΕΑ) ως ενδεικτική γεωγραφική αγορά (as a proxy) για τη διερεύνηση των συνθηκών ανταγωνισμού σε τοπικό επίπεδο. Και τούτο, διότι: α) Οι εταιρίες εμπορίας καταρτίζουν ένα γενικό τιμοκατάλογο ανά νομό, ο οποίος καθορίζεται βάσει του μέσου κόστους μεταφοράς από την αποθήκη στην πρωτεύουσα του συγκεκριμένου νομού, και στη συνέχεια διαμορφώνεται η τελική (καθαρή) τιμή χονδρικής ανά πρατήριο, η οποία λαμβάνει υπόψη τις τυχόν εκπτώσεις (τιμολογίου και όγκου) που χορηγούν οι εταιρίες. β) Υφίστανται σημαντικές αποκλίσεις μέσων τιμών μεταξύ των νομών σε επίπεδο λιανικής διάθεσης, οι οποίες στην αγορά της βενζίνης φθάνουν μέχρι και 10%. γ) Παρουσιάζονται σημαντικές διαφορές (αποκλίσεις) στα μερίδια αγοράς των εμπλεκόμενων εταιριών (CORAL, AVINOIL, CYCLON), οι οποίες για τη σχετική αγορά της βενζίνης προσεγγίζουν τις 51 ποσοστιαίες μονάδες. δ) Η μορφολογία του εδάφους της ελληνικής αγοράς δεν επιτρέπει, ιδίως στις νησιωτικές περιοχές, να ενταχθούν στην ίδια σχετική αγορά με την ηπειρωτική χώρα, καθώς οι συνθήκες ανταγωνισμού είναι διαφορετικές κυρίως λόγω του μεταφορικού κόστους. 77) Εν προκειμένω, ως ενδεικτική σχετική γεωγραφική αγορά στο στάδιο της λιανικής διάθεσης, το οποίο περιλαμβάνει τις σχετικές αγορές βενζίνης, πετρελαίου θέρμανσης, πετρελαίου κίνησης, υγραερίου και υγραερίου κίνησης, μπορεί να θεωρηθεί ο νομός. Ωστόσο, παρέλκει η περαιτέρω ακριβής οριοθέτηση της σχετικής αγοράς σε τοπικό επίπεδο, δεδομένου ότι δεν προκύπτουν προβλήματα στην αποτελεσματική λειτουργία του ανταγωνισμού (βλ. ουσιαστική αξιολόγηση κατωτέρω). Αεροπορικά καύσιμα 78) Περαιτέρω, σύμφωνα με προηγούμενες αποφάσεις της ΕΑ, στη λιανική πώληση αεροπορικών καυσίμων η σχετική γεωγραφική αγορά έχει οριοθετηθεί σε επίπεδο αεροδρομίου
3. Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε σχετικές αποφάσεις της έκρινε ότι πρέπει να γίνει διαχωρισμός ανάμεσα στην παραγωγή αεροπορικών καυσίμων, όπου ως σχετική γεωγραφική αγορά μπορεί να θεωρηθεί η παγκόσμια, και στον εφοδιασμό συγκεκριμένων τοποθεσιών με αεροπορικά καύσιμα, όπου η υποδομή διανομής μπορεί να περιορίσει γεωγραφικά τη δράση του ανταγωνισμού
4. Έτσι, το ανταγωνιστικό περιβάλλον μπορεί να διαφέρει από ένα αεροδρόμιο ή μία τοποθεσία σε ένα άλλο, κυρίως λόγω της υποδομής διανομής, που είναι γενικά εξειδικευμένη για κάθε συγκεκριμένο 51 Βλ. απόφαση ΕΑ 491/VI/
5. Βλ. απόφαση ΕΑ 236/IV/
6. 53 Βλ. απόφαση ΕΑ 465/VΙ/
7. 54 Βλ. αποφάσεις ΕΑ 327/V/2007, 471/VI/2009 και 491/VI/
8. 55 Βλ. αποφάσεις Ευρ.Επ. BP / Mobil, ό.π., Exxon-Mobil, υπόθ. IV/M.1383, και Shell UK/Gulf Oil ό.π., δημοσιευμένες στην ιστοσελίδα της ΕΕ. 52 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ αεροδρόμιο. Εξαιτίας αυτού, οι προμηθευτές δεν αρκεί να παράγουν / προμηθεύονται αεροπορικά καύσιμα για να προμηθεύουν τις αεροπορικές εταιρίες, αλλά πρέπει επιπροσθέτως να έχουν πρόσβαση στην ιδιαίτερη υποδομή διανομής και διοχέτευσης που θα τους επιτρέπει να προωθούν αποτελεσματικά το προϊόν τους στο τελικό στάδιο της αλυσίδας προσφοράς, δηλαδή σε κάποιο αεροπλάνο. Ως εκ τούτου, για την υπό κρίση συγκέντρωση ως σχετική γεωγραφική αγορά ορίζεται το κάθε αεροδρόμιο χωριστά
9. Με την οριοθέτηση αυτή συμφωνεί και η γνωστοποιούσα. Αποθηκευτικοί χώροι 79) Η σχετική αγορά των αποθηκευτικών χώρων για διυλισμένα προϊόντα διαθέτει τοπική / περιφερειακή διάσταση στο βαθμό που η μεταφορά των πετρελαιοειδών υπόκειται σε περιορισμούς (μεταφορικό κόστος, έλλειψη χωροταξικού σχεδιασμού, αντιδράσεις από τοπικές κοινωνίες, περιβαλλοντικοί περιορισμοί, κ.λ.π.), οι οποίοι συνιστούν νομικά και πραγματικά εμπόδια εισόδου
10. Με την άποψη αυτή συμφωνούν τρεις εταιρίες εμπορίας
11. 80) Με βάση τα ανωτέρω και για τους σκοπούς της παρούσας συγκέντρωσης, η Επιτροπή εκτιμά ότι η σχετική αγορά των αποθηκευτικών χώρων για διυλισμένα προϊόντα θα πρέπει να οριστεί, καταρχήν, σε τοπικό / περιφερειακό επίπεδο. Ειδικότερα, λόγω της ιδιαίτερης γεωμορφολογίας του ηπειρωτικού ελλαδικού χώρου (ορεινοί όγκοι, απομακρυσμένοι οικισμοί, δύσβατό οδικό δίκτυο, κ.λ.π), εκτιμάται ότι η σχετική γεωγραφική αγορά των αποθηκευτικών χώρων για διυλισμένα προϊόντα καλύπτει μια συγκεκριμένη μέγιστη χιλιομετρική απόσταση γύρω από τον κάθε αποθηκευτικό χώρο, το εύρος της οποίας είναι συνάρτηση του μεταφορικού κόστους. Ωστόσο, για τους σκοπούς της παρούσας συγκέντρωσης, η ακριβής οριοθέτηση της εν λόγω χιλιομετρικής απόστασης δεν επηρεάζει την ουσιαστική αξιολόγηση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης και, ως εκ τούτου, παρέλκει η περαιτέρω διερεύνησή της. Η.3 Επηρεαζόμενες αγορές στην υπό κρίση υπόθεση59 81) Για τους σκοπούς της υπό κρίσης συγκέντρωσης, ως επηρεαζόμενες αγορές διακρίνονται οι κάτωθι (βλ. αναλυτικά και ενότητα Θ.2):  Οριζόντια επηρεαζόμενες αγορές, καθώς διαμορφώνεται συνδυασμένο μερίδιο αγοράς άνω του 15%: 56 57 58 Βλ. απόφαση ΕΑ 327/V/2007 και απόφαση Ευρ.Επ. Exxon-Mobil ό.π. Βλ. αποφάσεις Ευρ. Επ. M.1464, M.4532, M. 1628, M.1464 και απόφαση ΕΑ 465/VI/2009, σκ.
12. Βλ. απαντήσεις εταιριών [[…]]. 59 Με τον όρο «επηρεαζόμενη αγορά» νοείται α) κάθε σχετική αγορά προϊόντος στην οποία ασκούν επιχειρηματικές δραστηριότητες δύο ή περισσότερες από τις συμμετέχουσες στη συγκέντρωση επιχειρήσεις, εφόσον εκτιμάται ότι η συγκέντρωση θα οδηγήσει σε συνολικό μερίδιο στην αγορά αυτή ύψους τουλάχιστον 15% (η περίπτωση αφορά στις οριζόντιες σχέσεις), καθώς και β) κάθε σχετική αγορά στην οποία ασκεί επιχειρηματικές δραστηριότητες οποιαδήποτε συμμετέχουσα επιχείρηση και βρίσκεται σε προηγούμενο ή επόμενο στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας του προϊόντος σε σχέση με την αγορά στην οποία δραστηριοποιείται άλλη συμμετέχουσα επιχείρηση, και οποιοδήποτε από τα ατομικά ή συνδυασμένα μερίδια αγοράς των επιχειρήσεων αυτών, σε οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγικής ή εμπορικής διαδικασίας, ανέρχεται σε 25% τουλάχιστον, ανεξάρτητα αν μεταξύ των μερών υφίσταται σχέση προμηθευτή/πελάτη (η περίπτωση αφορά στις κάθετες σχέσεις). 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

(1)Λιανική εμπορία βενζίνης,

(2)Λιανική εμπορία πετρελαίου κίνησης,

(3)Λιανική εμπορία πετρελαίου θέρμανσης,

(4)Λιανική εμπορία αεροπορικού καυσίμου στο αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος»,

(5)Χονδρική εμπορία βενζίνης,

(6)Χονδρική εμπορία πετρελαίου κίνησης,

(7)Χονδρική εμπορία πετρελαίου θέρμανσης και

(8)Αγορά αποθηκευτικών χώρων πετρελαιοειδών.  Κάθετα επηρεαζόμενες αγορές:

(9)Αγορά διύλισης πετρελαιοειδών, καθώς στις αγορές επόμενου οικονομικού σταδίου (χονδρική εμπορία βενζίνης, πετρελαίου κίνησης και πετρελαίου θέρμανσης) διαμορφώνεται μερίδιο αγοράς για τη νέα οντότητα (ΜΟΗ_CORAL_AVIN_CYCLON) άνω του 25%,

(10)Αγορές χονδρικής εμπορίας βενζίνης, πετρελαίου κίνησης και πετρελαίου θέρμανσης και

(11)Αγορές λιανικής πώλησης υγρών καυσίμων, καθώς διαμορφώνεται μερίδιο αγοράς άνω του 25% για τη νέα οντότητα (ΜΟΗ_ CORAL _AVIN_CYCLON) στις αγορές προηγούμενου οικονομικού σταδίου (χονδρική εμπορία βενζίνης, πετρελαίου κίνησης και πετρελαίου θέρμανσης). 82) Περαιτέρω, η Shell & MOH Aviation έχει παρουσία σε […] αεροδρόμια, μεταξύ των οποίων και το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», ενώ η CYCLON δραστηριοποιείται μόνο στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος»60. Επομένως, η επηρεαζόμενη αγορά στην παρούσα υπόθεση είναι η αγορά λιανικής πώλησης αεροπορικού καυσίμου στο αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος», η οποία περιλαμβάνει την προμήθεια και παράδοση των καυσίμων. Τον εφοδιασμό αεροπορικού καυσίμου στο εν λόγω αεροδρόμιο εκτελεί η εταιρία SAFCO Α.Ε., στην οποία συμμετέχει κατά […] η ΜΟΗ61. 83) Τέλος, σημειώνεται ότι οι σχετικές αγορές μαζούτ, ασφάλτου / πίσσας και υγραερίου δεν είναι επηρεαζόμενες (οριζόντια ή και κάθετα) για τους σκοπούς της κρινόμενης υπόθεσης, καθώς δραστηριοποιείται σε αυτές μόνο η ΜΟΗ, ενώ η CYCLON δεν είναι πραγματικός / δυνητικός προμηθευτής / πελάτης της ΜΟΗ σε αυτές. Η CYCLON αγοράζει αεροπορικό καύσιμο από τη ΜΟΗ, ενώ συνεργάζεται με την εταιρία […], η οποία είναι πράκτορας και βρίσκει πελάτες για λογαριασμό της. Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 7444/26.9.2013 έγγραφο της γνωστοποιούσας μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. 60 61 […]. 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Θ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΩΝ Θ.1 ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ Θ.1.1 Ωριμότητα αγοράς 84) Η αγορά προϊόντων πετρελαίου είναι σε φάση ωριμότητας με πτωτικές τάσεις, όπως επισημαίνει και η γνωστοποιούσα. Βάσει στοιχείων προσκομισθέντων από τη γνωστοποιούσα, κατά τη διάρκεια της χρονικής περιόδου 2000-2007 οι πωλήσεις βενζίνης στην Ελλάδα κατέγραψαν ετήσια αύξηση περίπου 3%, λόγω όμως της οικονομικής κρίσης η τάση αυτή αντιστράφηκε. Έτσι, οι πωλήσεις βενζινών παρουσίασαν μείωση κατά 9,6% το 2011 έναντι του προηγούμενου έτους, ενώ η αντίστοιχη μεταβολή για το 2012 ανήλθε στο 12,2%. Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζει και το πετρέλαιο κίνησης, καταγράφοντας μείωση κατά 12,4% το 2011 έναντι του προηγούμενου έτους, η αντίστοιχη δε μεταβολή για το 2012 ανήλθε στο -8,9%. Επιπλέον, έντονη μείωση καταγράφει και το πετρέλαιο θέρμανσης, γεγονός που οφείλεται και στην αντικατάστασή του από το φυσικό αέριο. Για τα αεροπορικά καύσιμα η πτώση έχει ξεκινήσει από το 2009, ενώ το 2011 παρουσιάσθηκαν σημάδια σταθεροποίησης. Για το 2012 (μέχρι και τον Απρίλιο) η πτώση σε σχέση με το αντίστοιχο τετράμηνο του 2011 ανέρχεται στο 20%. Θ.1.2 Τιμολόγηση 85) Η τιμολόγηση των προϊόντων πετρελαίου λαμβάνει χώρα στα τρία στάδια της αγοράς (διύλιση, χονδρική εμπορία και λιανική διάθεση), δηλαδή από τις εταιρίες διύλισης στις εταιρίες εμπορίας πετρελαιοειδών, από τις τελευταίες στους κατόχους άδειας λιανικής (πρατήρια υγρών καυσίμων και μεταπωλητές πετρελαίου θέρμανσης) και σε μεγάλους τελικούς καταναλωτές (βιομηχανικοί και εμπορικοί πελάτες, εταιρίες ηλεκτροπαραγωγής, κ.λ.π), και από τους κατόχους άδειας λιανικής στους τελικούς καταναλωτές62. 86) Οι τιμές διυλιστηρίου (ex-refinery prices) υπολογίζονται ημερησίως λαμβάνοντας υπόψη: α) την τιμή προϊόντος Platts CIF Med63, που αντιστοιχεί στην τιμή προϊόντων που παραδίδονται σε λιμάνι της Ιταλίας (Γένοβα), β) την προσαύξηση (premium) του διυλιστηρίου ανάλογα με τον τύπο του προϊόντος και γ) την ισοτιμία ευρώ-δολαρίου. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, οι τιμές διυλιστηρίου αντιστοιχούν στις διεθνείς τιμές πετρελαϊκών προϊόντων και δεν καθορίζονται από την αρχή «κόστος παραγωγής + περιθώριο κέρδους»64. Ειδικότερα, ανάλογα με το προϊόν λαμβάνεται υπόψη ο μέσος όρος65 των τιμών του δείκτη High Platts των τεσσάρων προηγουμένων ημερών. Σε αυτόν προστίθεται η προσαύξηση66, η οποία καλύπτει το κόστος των αποθεμάτων ασφαλείας που υποχρεούνται να διατηρούν τα διυλιστήρια, καθώς επίσης και οποιαδήποτε τυχόν άλλα κόστη που δεν υπολογίζονται στις τιμές του δείκτη Platts (π.χ. κόστος διακίνησης μικρότερων όγκων, ειδικές υπηρεσίες, ΦΠΑ κ.λ.π.). Το άθροισμα αυτών των δύο 62 Βλ. και μελέτη ΙΟΒΕ με τίτλο «Οι προσδιοριστικοί παράγοντες διαμόρφωσης των τιμών των πετρελαιοειδών», Ιούνιος 2009. 63 CIF: Costs Insurance and Freight, δηλαδή κόστος ασφάλισης και μεταφοράς του φορτίου. Η εν λόγω τιμή λαμβάνεται από το δελτίο Platt’s. 64 Βλ. απόφαση ΕΑ 502/VI/2010, σκέψη 58. 65 Ο μέσος όρος χρησιμοποιείται για εξομάλυνση της ημερήσιας διαφοροποίησης των διεθνών τιμών. 66 Υπολογιζόμενη σε δολάρια ανά μετρικό τόνο (MT). 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ παραμέτρων δίνει την τιμή διυλιστηρίου σε δολάρια/τόνο, για τη μετατροπή της οποίας σε ευρώ λαμβάνεται ο μέσος όρος της συναλλαγματικής ισοτιμίας δολαρίου/ευρώ των τεσσάρων προηγούμενων ημερών, όπως δημοσιεύεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), προσαυξημένος κατά 0,5%. 87) Από την 1.7.2007 και εφεξής κατ’ εφαρμογή σχετικής Υπουργικής Απόφασης67 τα διυλιστήρια υποχρεούνται σε γνωστοποίηση των τιμών των προϊόντων τους στις εταιρίες εμπορίας ημερησίως το αργότερο μέχρι τις 10:00 π.μ. Το κόστος κτήσης των πετρελαιοειδών από τις εταιρίες εμπορίας ορίζεται ως το άθροισμα της τιμής διυλιστηρίου (ex-refinery) και των φόρων, τελών και εισφορών, τους οποίους οι εταιρίες εμπορίας καταβάλλουν πριν από τη διάθεση των προϊόντων στην εσωτερική αγορά. Επί του συνόλου υπολογίζεται ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ). Το κόστος κτήσης των πρατηριούχων προκύπτει από το άθροισμα του κόστους κτήσης των εταιριών εμπορίας (εξαιρουμένου του ΦΠΑ) και του περιθωρίου κέρδους τους. Τιμολόγηση στα πρατήρια τύπου COCO 88) Στις περιπτώσεις που η εταιρία εμπορίας καθορίζει την τελική τιμή αντλίας (δηλαδή στα πρατήρια υγρών καυσίμων τύπου COCO), η τιμή καθορίζεται υπολογίζοντας αθροιστικά το μεικτό περιθώριο κέρδους της εταιρίας εμπορίας στην τιμή διυλιστηρίου πλέον φόρων και δασμών και επί του ποσού αυτού υπολογίζεται ο ΦΠΑ. Για τον υπολογισμό του μεικτού περιθωρίου κέρδους των εταιριών εμπορίας λαμβάνονται υπ’ όψιν οι ακόλουθες παράμετροι: (

1. i)η γεωγραφική τοποθεσία του τελικού σημείου πώλησης και κατά συνέπεια το κόστος μεταφοράς και το κόστος διακίνησης του προϊόντος (π.χ. λειτουργικά κόστη των τερματικών σταθμών), (
2. ii)οι ποσότητες κάθε προϊόντος προς πώληση, (iii) οι πιστώσεις που χορηγούνται στις εταιρίες εμπορίας, (
3. iv)χρηματοοικονομικά έξοδα (π.χ. κόστος αποθεμάτων), (
4. v)λοιπές παροχές (π.χ. προκαταβολές ενοικίων στις εταιρίες εμπορίας, συμμετοχή στα έξοδα πρατηρίων κ.λ.π.), (
5. vi)συγκεκριμένα κόστη που απορρέουν από την συνεργασία με τους συγκεκριμένους πρατηριούχους και (vii) το κέρδος των μετόχων. 89) Τέλος, το μεικτό περιθώριο κέρδους της εταιρίας εμπορίας αποτελεί συνάρτηση του όγκου πωλήσεων, των λειτουργικών εξόδων της, των εσόδων από πρόσθετες υπηρεσίες68, του επιπέδου του ανταγωνισμού που αντιμετωπίζει και εν τέλει του κέρδους που επιθυμεί να αποκομίσει από τη δραστηριότητά της. Τιμολόγηση στα πρατήρια τύπου CODO και DODO 67 68 ΦΕΚ Β’ 554/18.4.2007. Π.χ. από το πλύσιμο αυτοκινήτων ή τη λειτουργία mini market. 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 90) Στις περιπτώσεις που ο πρατηριούχος καθορίζει την τελική τιμή αντλίας (δηλαδή στα πρατήρια υγρών καυσίμων τύπου CODO και DODO), η τιμολόγηση προς τους πρατηριούχους γίνεται όπως η τιμολόγηση σε λοιπούς πελάτες πλην των πρατηρίων (βλ. κατωτέρω παρ. 91-92), δηλαδή: 1. είτε εφαρμόζεται ένας γενικός τιμοκατάλογος ανά νομό που έχει καθορισθεί βάσει του μέσου κόστους μεταφοράς από την αποθήκη στην πρωτεύουσα του συγκεκριμένου νομού και στη συνέχεια υπολογίζεται έκπτωση για κάθε πρατηριούχο, λαμβάνοντας υπόψη:
6. i)τη γεωγραφική τοποθεσία του τελικού σημείου πώλησης και, έτσι, του κόστους μεταφοράς και του κόστους διακίνησης του προϊόντος (π.χ. λειτουργικά κόστη των τερματικών σταθμών),
7. ii)τις ποσότητες κάθε προϊόντος προς πώληση, iii) τις πιστώσεις που χορηγούνται στις εταιρίες εμπορίας στους μεταπωλητές και στους τελικούς καταναλωτές,
8. iv)τα χρηματοοικονομικά έξοδα (π.χ. κόστος αποθεμάτων) και
9. v)το κέρδος των μετόχων. 2. είτε προστίθεται μία πάγια προσαύξηση στην ημερησίως δημοσιευόμενη τιμή διυλιστηρίου της ΕΛΠΕ, η οποία χρησιμοποιείται ως τιμή αναφοράς. Η τιμή προς οποιοδήποτε ανεξάρτητο πρατήριο γίνεται σύμφωνα με τα ανωτέρω, με ατομική διαπραγμάτευση των προσαυξήσεων με κάθε πρατηριούχο. Τιμολόγηση καυσίμων σε λοιπούς πελάτες πλην των πρατηρίων 91) Οι τιμές πώλησης (πετρελαίου κίνησης, βενζίνης και πετρελαίου θέρμανσης) 69 σε λοιπούς πελάτες πλην των πρατηρίων, καθορίζονται με έναν εκ των δύο ακόλουθων τρόπων: (
10. i)βάσει τιμοκαταλόγου χονδρικής που ισχύει ανά γεωγραφική περιφέρεια, υπολογίζοντας έκπτωση σε €/m3, ή (
11. ii)με μία μέθοδο τιμολόγησης π.χ. μία πάγια προσαύξηση επαυξάνουσα την ημερησίως δημοσιευόμενη τιμή διυλιστηρίου της ΕΛΠΕ. 92) Για την έκπτωση ή την προσαύξηση λαμβάνονται υπ’ όψιν οι ακόλουθες παράμετροι: (
12. i)η γεωγραφική τοποθεσία του τελικού σημείου πώλησης και, έτσι, το κόστος μεταφοράς και το κόστος διακίνησης του προϊόντος (π.χ. λειτουργικά κόστη των τερματικών σταθμών), (
13. ii)οι ποσότητες κάθε προϊόντος προς πώληση, (iii) οι πιστώσεις που χορηγούνται στις εταιρίες εμπορίας, στους μεταπωλητές και στους τελικούς καταναλωτές, 69 (
14. iv)τα χρηματοοικονομικά έξοδα (π.χ. κόστος αποθεμάτων) και (
15. v)το κέρδος των μετόχων. Το ίδιο ισχύει και για τις αγορές του μαζούτ και της ασφάλτου. 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 93) Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα70 τα μέρη ακολουθούν δύο διαφορετικούς τρόπους καθορισμού των τιμών στην περίπτωση της χονδρικής πώλησης, αμφότεροι δε οι τρόποι αυτοί εφαρμόζονται ως προς όλες τις κατηγορίες πρατηρίων […]. Ειδικότερα: «[…]». 94) Στην Ελλάδα τα περισσότερα πρατήρια υγρών καυσίμων είναι κατηγορίας DODO, οπότε η τιμή πώλησης των καυσίμων καθορίζεται εντέλει από τον πρατηριούχο. Αυτό ισχύει για τη μεγάλη πλειοψηφία των πρατηρίων που λειτουργούν με το σήμα της CORAL (πρώην SHELL) και της AVIN. Στο σύνολο των πρατηρίων με το σήμα CYCLON η τιμή πώλησης καθορίζεται από τους πρατηριούχους, δεδομένου ότι η CYCLON δεν διαθέτει πρατήρια τύπου COCO. Βάσει των στοιχείων που προσκόμισε η γνωστοποιούσα, η πλειοψηφία των πρατηρίων της CORAL και της AVIN (περίπου 70% και στις δύο εταιρίες) είναι ιδιοκτησίας του πρατηριούχου και λειτουργούνται από τον ίδιο. Όσον αφορά στο υπόλοιπο των πρατηρίων τους, αυτά είναι κατά 31% κατηγορία COCO για την CORAL και κατά 24% κατηγορία CODO για την AVIN. Αναφορικά με τη CYCLON, το 85% των πρατηρίων της είναι ιδιοκτησίας του πρατηριούχου και λειτουργούνται από τον ίδιο (DODOs), ενώ το υπόλοιπο 15% είναι τύπου CODO. 95) Τα μέρη γενικώς επιλέγουν να μην συνιστούν τιμές (recommended prices) για τα πρατήρια που ελέγχονται από τους πρατηριούχους (CODO και DODO), αν και η CORAL μπορεί να συνιστά τιμές για τη βενζίνη V-Power Racing, στην περίπτωση που της το ζητήσει ο πρατηριούχος71. Θ.1.3 Εμπόδια εισόδου 96) Στο στάδιο της διύλισης πετρελαίου υφίστανται πολύ υψηλά εμπόδια εισόδου, τα οποία οφείλονται κυρίως στην ύπαρξη σημαντικού μη ανακτήσιμου κόστους (sunk cost). Σύμφωνα και με προηγούμενες αποφάσεις της ΕΑ, «τα υψηλά μη ανακτήσιμα κόστη, όταν συνδυάζονται με τις οικονομίες κλίμακας που χαρακτηρίζουν την εν λόγω αγορά, ενισχύουν σημαντικά τους φραγμούς εισόδου για κάθε δυνητική επιχείρηση. Ειδικότερα, οι ανταγωνιστικές πιέσεις που προέρχονται από την απειλή εισόδου νέων επιχειρήσεων στον κλάδο δεν είναι ισχυρές, λόγω των εμποδίων εισόδου που πηγάζουν από: α) τα πλεονεκτήματα κόστους των υφισταμένων επιχειρήσεων του κλάδου, κύρια πηγή των οποίων αποτελεί η γνώση και εμπειρία στην παραγωγή, η ισχυρή φήμη, η ευνοϊκή πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τους προμηθευτές και πελάτες και το χαμηλό κόστος χρηματοδότησης, β) τις οικονομίες κλίμακας και γ) τις κεφαλαιακές απαιτήσεις, οι οποίες είναι υψηλές διότι η παραγωγική διαδικασία είναι εντάσεως κεφαλαίου με αποτέλεσμα οι αρχικές δαπάνες για την έναρξη των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων να βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο (κόστος εκκίνησης)»72. Η ύπαρξη υψηλών εμποδίων εισόδου στο εν λόγω στάδιο ενισχύεται και από το γεγονός ότι τα τελευταία έτη δεν έχει σημειωθεί καμία νέα είσοδος επιχείρησης. 70 Ό.π. Η ΜΟΗ σημειώνει ότι οι εν λόγω τρόποι έχουν καθορισθεί κατόπιν διαπραγματεύσεων με τους πρατηριούχους. 71 Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, σελ. 36 υπό δ, καθώς και σελ. 74 εντύπου γνωστοποίησης. 72 Βλ. αποφάσεις ΕΑ 465/VI/2009 (παρ. 118) και ΕΑ 491/VI/2010 (παρ. 182). 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 97) Στο στάδιο της χονδρικής εμπορίας πετρελαιοειδών δεν φαίνεται να υφίστανται σημαντικά τεχνικά, νομικά ή λοιπά εμπόδια εισόδου, καθώς δεν προέκυψαν από την έρευνα της ΓΔΑ στοιχεία που να οδηγούν σε διαφοροποίηση των απόψεων της ΕΑ, όπως αυτές έχουν διατυπωθεί σε προηγούμενες σχετικές αποφάσεις της73. Σύμφωνα με αυτές, η είσοδος νέων εταιριών στο εν λόγω στάδιο είναι δυνατή στο βαθμό που θα εξασφαλιστεί η απαραίτητη υλικοτεχνική υποδομή (κεφάλαιο εκκίνησης, δίκτυο διανομής, αποθηκευτικοί χώροι, συνεργασία με προμηθευτές, κ.λ.π), οπότε ο δυνητικός ανταγωνισμός θα πρέπει να θεωρείται καταρχήν εφικτός. Επισημαίνεται δε ότι τα τελευταία πέντε έτη υπήρξαν τρεις έξοδοι από την αγορά (οι εταιρίες DRACOIL, SUN OIL και GALLON OIL, οι οποίες είχαν μερίδια μέχρι 1-10%). 98) Κατά τη γνωστοποιούσα74, η είσοδος στο στάδιο της λιανικής πώλησης είναι ιδιαιτέρως εύκολη λόγω της ύπαρξης μεγάλου αριθμού πρατηρίων τύπου DODO, τα οποία μπορούν να αλλάξουν σήμα με το ελάχιστο κόστος για τον πρατηριούχο, οπότε μπορεί ένας νέος υποψήφιος ανταγωνιστής να δημιουργήσει δίκτυο σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα και με ελάχιστο κεφάλαιο επένδυσης. Το κόστος επένδυσης για ένα νέο πρατήριο ανέρχεται στα 300.000–400.000 ευρώ περίπου και απαιτείται ένα χρονικό διάστημα 6-8 μηνών για τη λήψη των απαραίτητων αδειών. Στην περίπτωση που μία επιχείρηση επιθυμεί να εισέλθει στην αγορά, η γνωστοποιούσα εκτιμά ότι θα μπορούσε να αναζητήσει πρατήρια που θα είναι διαθέσιμα «μέσω μίας διαδικασίας αναδιάρθρωσης δικτύου ή θα μπορούσε να προσελκύσει πρατηριούχους στο δικό της δίκτυο δίνοντάς τους κίνητρα να αλλάξουν το σήμα τους ή με την κατασκευή νέων σημείων πώλησης». Τα μέρη επίσης θεωρούν ότι οι οικονομίες κλίμακας «δεν συνάδουν ιδιαιτέρως με τις λιανικές πωλήσεις καυσίμων», καθώς υπάρχουν πολλοί πρατηριούχοι που κατέχουν έναν μικρό αριθμό πρατηρίων, καθώς και ανεξάρτητοι πρατηριούχοι. Όσον αφορά στα νομικά εμπόδια εισόδου, αυτά αφορούν στη λήψη σχετικής άδειας λειτουργίας πρατηρίου καυσίμων λιανικής πώλησης, καθώς και στην ισχύουσα περιβαλλοντική νομοθεσία και τους χωροταξικούς περιορισμούς (χρήση γης). Με την ύπαρξη αυτών των νομικών εμποδίων εισόδου συμφωνεί και η γνωστοποιούσα. Στο στάδιο λιανικής πώλησης η ύπαρξη μεγάλου αριθμού πρατηρίων, τα σχετικά χαμηλά περιθώρια κέρδους, η αδυναμία εισαγωγών75 (κυρίως λόγω της έλλειψης αποθηκευτικών χώρων και του υφιστάμενου συστήματος σχετικά με τα αποθέματα ασφαλείας) και οι σημαντικοί χωροταξικοί περιορισμοί για την ίδρυση νέων πρατηρίων υγρών καυσίμων δύνανται να συνιστούν αποτρεπτικούς παράγοντες και συνεπώς να δημιουργούν φραγμούς εισόδου για τους δυνητικούς ανταγωνιστές που επιθυμούν να εισέλθουν σε αυτό 76. Επισημαίνεται δε ότι καμία σημαντική είσοδος δεν έχει λάβει χώρα στην αγορά τα τελευταία πέντε έτη. 73 Ό.π. Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, σελ. 105, απάντηση σε ερώτημα 8.10. 75 Βλ. απόφαση Ευρ. Επ.Μ.774 σκέψεις 190, 224 και 236. Στην υπόθεση αυτή για τη θεμελίωση δεσπόζουσας θέσης λήφθηκε υπόψη (πλην των σημαντικών μεριδίων αγοράς της νέας οντότητας) το γεγονός της μη πραγματοποίησης ή της δυσκολίας πραγματοποίησης εισαγωγών από άλλες χώρες (εντός ή εκτός Ευρώπης). 76 Βλ. απόφαση ΕΑ 465/VΙ/2009. 74 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Θ.1.4 Συνθήκες ζήτησης 99) Τα πετρελαιοειδή είναι ομογενοποιημένα προϊόντα και για το λόγο αυτό βασικοί παράγοντες των προτιμήσεων των καταναλωτών είναι η τιμή και οι όροι πίστωσης «ειδικά για τις από διυλιστηρίου αγορές/αγορές τρίτων εκτός branded πρατηρίων», όπως σημειώνει η γνωστοποιούσα77. Σε επίπεδο λιανικής πώλησης ο βασικός παράγοντας για τη διαμόρφωση των προτιμήσεων των τελικών καταναλωτών είναι η τιμή, ενώ διαφοροποίηση προϊόντων ουσιαστικά δεν υπάρχει, καθώς παρέχεται από τις εταιρίες του κλάδου το ίδιο προϊόν σε δύο ή τρεις συγκεκριμένες ποιότητες. 100) Θ.1.5 Διαφάνεια Στο στάδιο της διύλισης υπάρχει σχετική διαφάνεια τιμών, δεδομένου ότι τόσο η ΕΛΠΕ όσο και η ΜΟΗ δημοσιεύουν καθημερινά στις ιστοσελίδες τους τις τιμές πώλησης πετρελαιοειδών σε κατόχους άδειας λιανικής εμπορίας78. Οι τιμές αυτές, οι οποίες περιλαμβάνουν την αξία του προϊόντος, τις ειδικές υπηρεσίες (φορτωτικά) και το ΦΠΑ των ειδικών υπηρεσιών, αφορούν πέντε προϊόντα (αμόλυβδη βενζίνη 95 RON, αμόλυβδη βενζίνη 100 RON, πετρέλαιο κίνησης, πετρέλαιο θέρμανσης και υγραέριο κίνησης). Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τιμές των ΕΛΠΕ αναρτώνται και στη σχετική ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου του Υπουργείου Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας79. 101) Στο στάδιο χονδρικής εμπορίας δεν φαίνεται να υπάρχει σχετική διαφάνεια τιμών, καθώς οι εταιρίες εμπορίας δύνανται να εφαρμόζουν εναλλακτικά μια αρχική τιμή χονδρικής ανά νομό (τιμή τιμοκαταλόγου), η οποία περιλαμβάνει διάφορα στοιχεία κόστους (κόστος μεταφοράς, κόστος διάθεσης, λοιπές επιβαρύνσεις, κ.λ.π), στη συνέχεια προσθέτουν το μεικτό περιθώριο κέρδους και κατόπιν χορηγούν εκπτώσεις (τιμολογίου ή απολογιστικές), οι οποίες είναι εξατομικευμένες για κάθε πελάτη (εταιρία, πρατήριο υγρών καυσίμων) και αποτελούν προϊόν διαπραγμάτευσης μεταξύ των δύο μερών80. 102) Στο στάδιο λιανικής πώλησης οι τελικές τιμές υγρών καυσίμων (τιμές αντλίας) βάσει σχετικής νομοθεσίας είναι αναρτημένες στα πρατήρια υγρών καυσίμων. Επίσης, υπό το ΥΠΕΚΑ λειτουργεί το Παρατηρητήριο Τιμών Υγρών Καυσίμων, το οποίο συλλέγει στοιχεία από τους ιδιοκτήτες πρατηρίων υγρών καυσίμων. Μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής αυτού81, οι πρατηριούχοι ανά την Ελλάδα υποχρεούνται να υποβάλλουν τις τιμές των προϊόντων τους (βενζίνη αμόλυβδη 95 οκτανίων, βενζίνη αμόλυβδη 100 οκτανίων, βενζίνη super, πετρέλαιο κίνησης και πετρέλαιο θέρμανσης) κάθε φορά που αυτές αλλάζουν ή μία φορά κάθε επτά μέρες, έστω και αν η τιμή παραμένει η ίδια. Οι καταναλωτές δε, επιλέγοντας το νομό/δήμο/δημοτικό διαμέρισμα, ενημερώνονται για τις 103) 77 Βλ. έντυπο γνωστοποίησης υπό 8.7β. Βλ. http://www.hellenic-petroleum.gr/online/item.aspx. 79 Βλ. http://oil.gge.gov.gr/. Τιμές Αγοράς Υγρών Καυσίμων από ΕΛ.ΠΕ. με επιβαρύνσεις χωρίς Φ.Π.Α., οι οποίες επιβαρύνσεις περιλαμβάνουν την ειδική εισφορά, το τέλος ρυθμιστικής αρχής ενέργειας, τον ειδικό φόρο κατανάλωσης και τα δικαιώματα εκτέλεσης τελωνειακών εργασιών. 80 Βλ. ανωτέρω Ενότητα Θ.1.2. Η σχετική αδιαφάνεια των τιμών στο στάδιο χονδρικής εμπορίας υγρών καυσίμων έχει επισημανθεί και στις αποφάσεις της ΕΑ 418/V/2008, 421/V/2008 και 465/VI/2009. 81 Βλ. http://www.fuelprices.gr. 78 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ τιμές των προϊόντων στα πρατήρια της περιοχής, για τα οποία οι υπεύθυνοι πρατηριούχοι έχουν υποβάλει στοιχεία, ενώ δίνεται η δυνατότητα παροχής στατιστικών στοιχείων μέσων, ελάχιστων και μέγιστων τιμών ανά νομό. Θ.1.6 Διαπραγματευτική δύναμη πελατών Στο στάδιο της διύλισης ένας μικρός σχετικά αριθμός πελατών αποτελεί την κύρια βάση πωλήσεων προϊόντων (εταιρίες εμπορίας, μεγάλοι τελικοί καταναλωτές και κοινοπραξίες ανεξάρτητων πρατηρίων). Εξαιτίας της λειτουργίας του υφιστάμενου συστήματος τήρησης των αποθεμάτων ασφαλείας και της απουσίας ανεξάρτητου κεντρικού οργανισμού (φορέα) τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας, οι πελάτες των εγχώριων εταιριών διύλισης καλύπτουν τη συντριπτική πλειοψηφία των αναγκών τους από αυτά και μόνο ένα μικρό ποσοστό καλύπτεται από εισαγωγές πετρελαιοειδών. Ως εκ τούτου, οι πελάτες στο στάδιο αυτό διαθέτουν χαμηλή διαπραγματευτική ισχύ. 104) Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα82, οι διακυμάνσεις της συνολικής παραγωγής του διυλιστηρίου, καθώς επίσης και της παραγωγής κάθε κατηγορίας προϊόντων, καθορίζονται από μια σειρά παραγόντων, όπως: 105) α) η επιλογή των πρώτων υλών (κυρίως του αργού πετρελαίου, αλλά και των ενδιαμέσων προϊόντων) προς επεξεργασία, η οποία με τη σειρά της καθορίζεται κυρίως από την οικονομικότητά τους, τη διαθεσιμότητα τους και την επιθυμητή ασφάλεια εφοδιασμού του διυλιστηρίου. β) το ετήσιο πρόγραμμα προληπτικής συντήρησης των επιμέρους μονάδων παραγωγής. γ) τις διεθνείς τιμές των προϊόντων, οι οποίες με τη σειρά τους υπαγορεύουν καθημερινά τον τρόπο λειτουργίας των μονάδων και τις αναλογίες ανάμιξης των προϊόντων του διυλιστηρίου σε τελικά προϊόντα (π.χ. ανάλογα με τις τιμές Platts των βενζινών και του ντίζελ είναι δυνατή η μεγιστοποίηση της παραγωγής του ενός προϊόντος εις βάρος του άλλου). δ) τη ζήτηση για ορισμένα προϊόντα, όπως η άσφαλτος, η παραγωγή της οποίας πραγματοποιείται εις βάρος του μαζούτ και του πετρελαίου θέρμανσης, το οποίο έχει έντονη εποχικότητα. Όσον αφορά στην ύπαρξη ή μη πλεονάζουσας παραγωγικής δυναμικότητας στο στάδιο της διύλισης, η γνωστοποιούσα σημειώνει ότι για τα διυλιστήρια δεν υφίσταται η έννοια αυτή ανά κατηγορία προϊόντος83. Ειδικότερα, το διυλιστήριο της ΜΟΗ περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό μονάδων παραγωγής με συγκεκριμένες δυναμικότητες και τα τελικά προϊόντα παράγονται από περισσότερες από μία μονάδες και προέρχονται από ανάμιξη περισσοτέρων του ενός συστατικού. Συνεπώς, κατά τη γνωστοποιούσα, ορθότερο είναι να γίνεται λόγος για βαθμό χρησιμοποίησης των επιμέρους μονάδων. Βάσει των στοιχείων που προσκομίστηκαν84 «ο βαθμός χρησιμοποίησης των μονάδων κυμαίνεται μεταξύ […]». 106) 82 Υπ’ αριθμ. πρωτ. 7302/24.9.2012 επιστολή της γνωστοποιούσας, υπό ερώτημα 8γ, σελ. 25. Ό.π., υπό ερώτημα 8δ, σελ. 26. 84 Ό.π., πίνακας 8

(36), σελ. 26. 83 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Η γνωστοποιούσα σημειώνει περαιτέρω ότι η εμπορική της δραστηριότητα, η οποία υποστηρίζεται από τις λιμενικές και αποθηκευτικές της εγκαταστάσεις, της παρέχει τη δυνατότητα να καλύπτει πλήρως τις υποχρεώσεις της στην ελληνική αγορά και ταυτόχρονα να προβαίνει σε σημαντικές εξαγωγές (στην ευρύτερη αγορά της νοτιοανατολικής Μεσογείου). Κατά την τριετία 2009-2011 οι εξαγωγές της ΜΟΗ αντιστοιχούσαν σε ποσοστό άνω του 50% του συνόλου των πωλήσεων της εταιρίας, καταγράφοντας ανοδική πορεία. 107) Σχετικά με το ποσοστό των πωλήσεων της ΜΟΗ που καλύπτονται από εισαγωγές, η γνωστοποιούσα σημειώνει ότι δεν είναι δυνατός ο διαχωρισμός των ποσοτήτων των εισαγομένων πρώτων υλών/τελικών προϊόντων που κατευθύνονται προς την εσωτερική αγορά και αυτών που κατευθύνονται προς άλλες αγορές, καθώς: 108) (

1. i)Η ΜΟΗ ως διυλιστήριο υψηλού βαθμού πολυπλοκότητας εισάγει πρώτες ύλες οι οποίες είτε θα υποστούν κατεργασία στις μονάδες του διυλιστηρίου (feedstocks) είτε θα αναμειχθούν απευθείας (blending components) για την παραγωγή τελικών προϊόντων συγκεκριμένων προδιαγραφών. (
2. ii)Από την κατεργασία των πρώτων υλών προκύπτει ποικιλία συστατικών (ντίζελ, βενζίνες κ.λ.π.), τα οποία συναποθηκεύονται με τα υπόλοιπα συστατικά (ρεύματα) του διυλιστηρίου πριν την τελική τους ανάμιξη. (iii) Η οικονομική βελτιστοποίηση της λειτουργίας του διυλιστηρίου καθορίζει τις ποσότητες των επιμέρους συστατικών που παράγονται. (
3. iv)Η συναποθήκευση πραγματοποιείται και κατά την εισαγωγή τελικών προϊόντων. (
4. v)Τέλος, μέρος των προϊόντων ή των πρώτων υλών που εισάγει η ΜΟΗ επανεξάγεται. Η ΜΟΗ είναι κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση, καθώς δραστηριοποιείται και στις αγορές του επόμενου σταδίου της διύλισης, δηλαδή στη χονδρική και λιανική εμπορία πετρελαιοειδών προϊόντων. 109) Στο στάδιο χονδρικής εμπορίας η διαπραγματευτική ισχύς των αγοραστών αποτελεί συνάρτηση του μεγέθους τους, καθώς οι πελάτες των εταιριών που διακινούν μεγάλες ποσότητες υγρών καυσίμων διαπραγματεύονται συνήθως με καλύτερους όρους (τιμές, εκπτώσεις όγκου, πιστώσεις), σε αντίθεση με τις μικρότερες εταιρίες, οι οποίες κυρίως λόγω όγκου κατανάλωσης διαθέτουν μικρότερη διαπραγματευτική ισχύ. 110) Στο στάδιο λιανικής εμπορίας η ΓΔΑ θεωρεί ότι δεν καταγράφεται σημαντική διαπραγματευτική δύναμη των πρατηριούχων έναντι των εταιριών εμπορίας, υιοθετώντας την άποψη της ΕΑ σε παλαιότερες αποφάσεις της, καθώς η αγορά στο εν λόγω στάδιο είναι πολύ λιγότερο συγκεντρωμένη σε σχέση με την αγορά χονδρικής εμπορίας. Ειδικότερα υπάρχουν περίπου 5.500 πρατήρια σε όλη τη χώρα, ενώ στην αγορά δραστηριοποιούνται 15 εταιρίες εμπορίας. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να γίνει λόγος για αντισταθμιστική ισχύ των πρατηρίων ιδίως έναντι της νέας οντότητας (CORAL/AVIN/CYCLON), που θα έχει σχετικά σημαντικό μερίδιο αγοράς μετά τη 111) 36 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συγκέντρωση σε ορισμένες από τις επηρεαζόμενες αγορές (βλ. παρακάτω υποενότητα Θ.2.1.3). Θ.1.7 Κόστος μεταστροφής Όπως προέκυψε από την έρευνα της ΓΔΑ, σε επίπεδο χονδρικής πώλησης το κόστος μεταστροφής κρίνεται χαμηλό, καθώς απουσιάζουν οι αποκλειστικές συμβάσεις συνεργασίας των εταιριών εμπορίας με τους προμηθευτές τους (εταιρίες διύλισης). Το ίδιο ισχύει και για τους πελάτες χονδρικής των εταιριών εμπορίας (ανεξάρτητα πρατήρια, μεταπωλητές πετρελαίου θέρμανσης, λοιπές εταιρίες εμπορίας κ.λ.π.). 112) Σχετικά με το κόστος μεταστροφής η γνωστοποιούσα υποστηρίζει ότι «τα κόστη υποκατάστασης για τα προϊόντα πετρελαίου είναι ελάχιστα καθώς τα προϊόντα είναι σχετικά ομογενοποιημένα και μπορούν να εξευρεθούν από διάφορους προμηθευτές. Αυτό ισχύει για πωλήσεις τόσο στο επίπεδο της πώλησης προς τρίτους εκτός branded πρατηρίων όσο και στο επίπεδο της λιανικής πώλησης μέσω branded πρατηρίων»85. 113) Σε επίπεδο λιανικής πώλησης η ΜΟΗ σημειώνει ότι η ευκολία μεταστροφής φαίνεται από τον υψηλό βαθμό αλλαγής μεταξύ των διαφόρων σημάτων, στην οποία προβαίνουν οι πρατηριούχοι. Από την ανάλυση των στοιχείων του φακέλου προκύπτει ότι η δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή μεταξύ των εταιριών εμπορίας και των πρατηριούχων τουλάχιστον μετά τη λήξη των συμβάσεων δεν είναι περιορισμένη86. Η αλλαγή είναι ευκολότερη, όταν ο πρατηριούχος είναι ιδιοκτήτης του πρατηρίου υγρών καυσίμων (πρατήριο τύπου DODO), οι συμβάσεις, όμως, αποκλειστικότητας μεταξύ των εταιριών εμπορίας και πρατηρίων που φέρουν το σήμα τους, διάρκειας πέντε

(5)ετών δυσχεραίνουν τις μετακινήσεις των πρατηριούχων κατά τη διάρκεια ισχύος τους. Ειδικότερα, όπως έχει κριθεί87, η ύπαρξη πενταετών κατά κανόνα συμβάσεων αποκλειστικότητας, κατά τη διάρκεια ισχύος των οποίων τα πρατήρια δεσμεύονται να διανέμουν προϊόντα μίας συγκεκριμένης εταιρίας, αφενός δημιουργούν στενή σχέση μεταξύ των εταιριών εμπορίας και των πρατηρίων, αφετέρου καθιστούν δύσκολη έως ανέφικτη την αλλαγή προμηθευτή κατά τη διάρκεια ισχύος των συμβάσεων αυτών. 114) Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται ενδεικτικά στοιχεία για τα πρατήρια των μερών που άλλαξαν σήμα κατά την τελευταία πενταετία, καθώς και ο αριθμός των νέων πρατηρίων που ξεκίνησαν τη λειτουργία τους από τα μέρη. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του εν λόγω πίνακα, υπάρχει μεγάλη κινητικότητα πρατηρίων (είσοδοι-έξοδοι) εντός των αλυσίδων των εταιριών εμπορίας. 115) 85 Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, σελ. 103. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, οι συμβάσεις μεταξύ των εταιριών εμπορίας και των πρατηριούχων έχουν γενικά ανώτατη διάρκεια πέντε

(5)ετών (αν και υπάρχουν ορισμένες συμβάσεις με διάρκεια έως και 12 έτη, σε περιπτώσεις που το πρατήριο έχει μισθωθεί από την εταιρία και υπεκμισθωθεί στον ιδιοκτήτη του). 87 Βλ. απόφαση ΕΑ 465/VΙ/2009. 86 37 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πίνακας 4: Κινητικότητα πρατηρίων υγρών καυσίμων των μερών, 2007-2011 Νέα πρατήρια CORAL 2007 2008 2009 2010 2011 Αριθμός πρατηρίων που στράφηκαν από την CORAL σε άλλη εταιρία εμπορίας** Νέα πρατήρια AVIN Αριθμός πρατηρίων που Νέα στράφηκαν πρατήρια από την CYCLON AVIN σε άλλη εταιρία εμπορίας** Αριθμός πρατηρίων που στράφηκαν από την CYCLON σε άλλη εταιρία εμπορίας** […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] (**) Στην παρένθεση παρουσιάζονται τα ποσοστά επί του συνολικού αριθμού πρατηρίων των εν λόγω εταιριών εμπορίας. Πηγή: Έντυπο γνωστοποίησης Θ.1.8 Άμεσοι ανταγωνιστές 116) Τα μέρη θεωρούν ότι δεν είναι κοντινοί ανταγωνιστές για τους κάτωθι λόγους88: (

1. i)Βάσει των εκτιμήσεών τους «το μερίδιο της ΜΟΕ σε επίπεδο πρατηρίων υγρών καυσίμων είναι […] ενώ της CYCLON […], στοιχείο το οποίο δείχνει ότι η CYCLON και η MOE (Coral/Avin) δεν είναι κοντινοί ανταγωνιστές». (
2. ii)Η ΜΟΗ μέσω των πρατηρίων με το σήμα SHELL επικεντρώνεται στην εξειδίκευση των καυσίμων και η στρατηγική της συνίσταται στην τοποθέτησή της στην υψηλότερη θέση, όσον αφορά την ποιότητα. Το εν λόγω σήμα θεωρείται από τους καταναλωτές «ανώτερης κλάσης». (iii) Η AVIN, η AEGEAN, η ELIN και η JETOIL θεωρούνται ως σήματα «μεσαίας κλάσης», ενώ οι υπόλοιπες αλυσίδες, όπως η CYCLON, περιλαμβανομένων των σημείων των ανεξάρτητων πρατηρίων, τείνουν να θεωρούνται ως σήματα «χαμηλότερης κλάσης». (
3. iv)Τα μέρη δεν διακινούν τον ίδιο αριθμό/είδος προϊόντων. Ενδεικτικά η ΜΟΗ (μέσω της CORAL και των πρατηρίων με το σήμα SHELL) διακινεί καύσιμα της σειράς VPOWER, ενώ η CYCLON δεν διακινεί αυτή τη σειρά. 88 Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, σελ. 35. 38 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Θ.1.9 Συμφωνίες συνεργασίας Μη αποκλειστικές συμφωνίες προμήθειας υπάρχουν για κάθε προϊόν μεταξύ διυλιστηρίων (ΕΛΠΕ και MOΗ), καθώς και αλλοδαπών προμηθευτών, και εταιριών εμπορίας, συμπεριλαμβανομένων και των θυγατρικών της ΜΟΗ, AVIN και CORAL89. Περαιτέρω η γνωστοποιούσα ανέφερε ότι «Οι συμφωνίες συνεργασίας σχετικά με την αποθήκευση και την διακίνηση είναι συνηθισμένες. Τα διυλιστήρια και όλες οι εταιρίες εμπορίας διαθέτουν εγκαταστάσεις αποθήκευσης. Επίσης είναι δυνατή και η δημιουργία κοινοπραξιών. Εταιρίες συχνά παρέχουν δικαίωμα παρακαταθήκης/μίσθωσης εγκαταστάσεων (“throughput”) με υπηρεσίες ενοικίασης από τη μια στην άλλη αυτών των εγκαταστάσεων. Για τη διανομή πετρελαίου θέρμανσης, υπάρχουν πολλοί μικροί ανεξάρτητοι επιτηδευματίες παροχής αποθηκευτικών υπηρεσιών. Ανεξάρτητοι πρατηριούχοι δύνανται επίσης να συνεταιρίζονται για την αγορά πετρελαίου οχημάτων απ’ ευθείας από τα διυλιστήρια … Οι συμβάσεις παρακαταθήκης/μίσθωσης (throughput) είναι ένα άλλο συνηθισμένο γνώρισμα του συγκεκριμένου κλάδου, με τις εταιρίες εμπορίας να παρέχουν τυπικά δικαίωμα παρακαταθήκης/μίσθωσης (“throughput”) στις αποθήκες της κυριότητάς τους και να αποκτούν δικαίωμα παρακαταθήκης/μίσθωσης (“throughput”) όπου δεν έχουν κυριότητα. Η Επιτροπή υπαγόρευσε πρόσφατα στις εταιρίες ΕΛΠΕ/EKO να παρέχουν δικαίωμα παρακαταθήκης/μίσθωσης (“throughput”) στις αποθήκες κυριότητάς τους στην Κρήτη ως προϋπόθεση για την χορήγηση αδείας σχετικά με την εξαγορά της BP από τα ΕΛΠΕ». Οι συμφωνίες που έχουν συνάψει τα μέρη στις επηρεαζόμενες αγορές είναι οι εξής90: 117) (
4. i)«Η ΜΟΗ είναι μέλος της CONCA WE, που είναι η ένωση των πετρελαϊκών εταιριών για το περιβάλλον, την υγεία και την ασφάλεια στον τομέα της διύλισης και της διανομής. Η ΜΟΕ έχει παραχωρήσει άδεια για την χρήση στοιχείων που σχετίζονται με την υγεία και την ασφάλεια για τους σκοπούς του ευρωπαϊκού κανονισμού REACH. Για τον ίδιο λόγο, η MOE συμμετέχει στο «Fuel Ethers reach Consortium (FERC)» και στο «Methanol Reach Consortium». (
5. ii)«[…]». (iii) «[…]». Θ.2 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΩΝ Θ.2.1 Μερίδια αγοράς – Δείκτες ΗΗΙ Θ.2.1.1 Στάδιο διύλισης Στη διύλιση πετρελαίου δραστηριοποιείται από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις μόνο η ΜΟΗ και, πέραν αυτής, άλλη μία μόνο εταιρία στην Ελλάδα, η ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ Α.Ε. (ΕΛΠΕ). Καθώς οι εταιρίες εμπορίας προμηθεύονται το μεγαλύτερο 118) 89 90 Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, υπό 8.12, σελ. 108. Βλ. έντυπο γνωστοποίησης, υπό 8.13, σελ. 108. 39 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ μέρος των αναγκών τους σε πετρελαιοειδή από τις δύο εγχώριες εταιρίες διύλισης, η εν λόγω αγορά εμφανίζει συνθήκες δυοπωλίου. Τα μερίδια αγοράς της ΜΟΗ ως προς τις εγχώριες πωλήσεις της σε εταιρίες εμπορίας91 διαμορφώθηκαν το 2010 στο 20-30% για το πετρέλαιο (συνολικά θέρμανσης και κίνησης), στο 20-30% για τις βενζίνες και στο 10-20% για το αεροπορικό καύσιμο (Πίνακας 5). 119) Σημειώνεται, ότι, για το 201192 βάσει των στοιχείων της γνωστοποιούσας, τα εν λόγω μερίδια διαμορφώνονται στο 30-40% για το πετρέλαιο κίνησης, στο 20-30% για το πετρέλαιο θέρμανσης, στο 30-40% για τη βενζίνη και στο 10-20% για το αεροπορικό καύσιμο. 120) Πίνακας 5: Μερίδια αγοράς ανά κατηγορία προϊόντος, 2008-2010 2008 2009 2010 Εισαγωγές* Πωλ. ΕΛΠΕ Πωλ. ΜΟΗ Εισαγωγές* Πωλ. ΕΛΠΕ Πωλ. ΜΟΗ Εισαγωγές* Πωλ. ΕΛΠΕ Πωλ. ΜΟΗ Πετρέλαιο Βενζίνες Αεροπορικά Καύσιμα [5-15]% [50-60]% 30-40% [10-20]% [50-60]% 20-30% [15-25]% [50-60]% 20-30% [0-10]% [60-70]% 20-30% [0-10]% [65-75]% 20-30% [0-10]% [60-70]% 20-30% [0-10]% [80-90]% 10-20% [15-25]% [65-75]% 1-10% [15-25]% [60-70]% 10-20% *: Εισαγωγές εταιριών εμπορίας πλην ΜΟΗ και ΕΛΠΕ Πηγή: ΜΟΗ, επεξεργασία στοιχείων ΜΟΗ και ΕΛΠΕ Θ.2.1.2 Στάδιο χονδρικής εμπορίας Στο στάδιο της χονδρικής εμπορίας δραστηριοποιούνται δεκαπέντε

(15)εταιρίες εμπορίας πετρελαιοειδών, οι οποίες κατατάσσονται στις ακόλουθες κατηγορίες: 121) α) εταιρίες καθετοποιημένες, όπως είναι οι ΕΚΟ Α.Ε. και ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ Α.Ε., οι οποίες είναι κατά 100% θυγατρικές του ομίλου ΕΛΠΕ, και οι AVINOIL Α.Ε. και CORAL Α.Ε., οι οποίες ανήκουν στον όμιλο της ΜΟΤΟΡ ΟΙΛ Α.Ε., και β) εταιρίες ελληνικής ιδιοκτησίας του ιδιωτικού τομέα (ενδεικτικά JETOIL Α.Ε., ΑΙΓΑΙΟΝ ΟΙΛ Α.Ε., ΕΛΙΝΟΪΛ Α.Ε., ΕΤΕΚΑ Α.Ε., SILK OIL Α.Ε.).

1. Επηρεαζόμενη αγορά χονδρικής πώλησης βενζίνης Στην επηρεαζόμενη αγορά χονδρικής πώλησης βενζίνης δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες εταιρίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η γνωστοποιούσα για τις πωλήσεις των εταιριών στην εν λόγω αγορά93 (Πίνακας 6), το 2011 κατείχαν την 122) 91 Υπολογισμένα σε ποσότητες κατά βάρος. Βλ. πίνακα 40 εντύπου γνωστοποίησης. 93 Με την παραδοχή/εκτίμηση για τις υπόλοιπες εταιρίες του κλάδου ότι το 10% της συνολικής αγοράς βενζινών διατίθεται μέσω του καναλιού χονδρικής. 92 40 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πρώτη θέση οι εταιρίες ΕΚΟ και ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ (σήματα ΕΚΟ και BP αντίστοιχα) του ομίλου ΕΛΠΕ με μερίδιο της τάξης του 20-30% και ακολουθούσε ο όμιλος ΜΟΗ μέσω των θυγατρικών του AVIN και CORAL με μερίδιο της τάξης του 2030%. Οι υπόλοιπες εταιρίες ακολουθούν με μερίδια κάτω του 1-10%. Μετά την ολοκλήρωση της υπό κρίση πράξης η νέα οντότητα (AVIN/CORAL/CYCLON) θα απορροφήσει το 20-30% του συνόλου των χονδρικών πωλήσεων βενζίνης. Ως εκ τούτου, η θέση της ΜΟΗ κατόπιν της ολοκλήρωσης της υπό κρίσης πράξης δεν θα μεταβληθεί, ήτοι παραμένει δεύτερη μετά τον όμιλο ΕΛΠΕ. Επίσης, η εν λόγω αγορά δεν εμφανίζεται υπέρμετρα συγκεντρωμένη. Ο δείκτης Hirschman-Herfindahl (HHI) στην εν λόγω αγορά ανέρχεται στις 1.760 μονάδες για το 2011, ενώ μετά την ολοκλήρωση της συγκέντρωσης θα διαμορφωθεί στις 1.901 μονάδες, σημειώνοντας μεταβολή (ΔΗΗΙ) 141 μονάδων (Πίνακας 6). Ο βαθμός συγκέντρωσης με τις τέσσερεις μεγαλύτερες εταιρίες (CR4) ανέρχεται στο 67%. Πίνακας 6: Μερίδια αγοράς & βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά χονδρικής πώλησης βενζίνης, 2007-2011 Εταιρία 2007 2008 EKO 10-20% 10-20% […] […] […] ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ* 10-20% 10-20% 20-30% 20-30% 20-30% MOH/AVIN/CORAL 1-10% 1-10% 10-20% 10-20% 20-30% Coral Hellas 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 10-20% AVIN 1-10% 1-10% 1-10% 10-20% 1-10% AEGEAN OIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% JETOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% REVOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ELINOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% SILK OIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% CYCLON 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ΛΟΙΠΟΙ 30-40% 20-30% 10-20% 10-20% 10-20% ΣΥΝΟΛΟ 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% CR4** 50% 41 49% 2009 62% 2010 63% 2011 67% ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ AVIN/CORAL/CYCLON 1-10% 10-20% 10-20% 10-20% 20-30% HHIpre 1.738 1.551 1.751 1.767 1.760 ΗΗΙpost 1.750 1.593 1.840 1.843 1.901 12 42 89 76 141 ΔΗΗΙ = HHIpre ΗΗΙpost - *: Μετά το 2009 είναι το σύνολο της ΕΚΟ και της Ελληνικά Καύσιμα (BP) ως θυγατρικών εταιριών της ΕΛΠΕ. **: Είναι το άθροισμα των δύο ομίλων (ΕΛΠΕ, ΜΟΗ) και των επόμενων δύο ανταγωνιστριών (Aegean και Jetoil). Πηγή: ΜΟΗ
2. Επηρεαζόμενη αγορά χονδρικής πώλησης πετρελαίου κίνησης Στην επηρεαζόμενη αγορά χονδρικής πώλησης πετρελαίου κίνησης δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες εταιρίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η γνωστοποιούσα για τις πωλήσεις των εταιριών στην εν λόγω αγορά (Πίνακας 7), το 2011 κατείχαν την πρώτη θέση οι εταιρίες ΕΚΟ και ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ (σήματα ΕΚΟ και BP αντίστοιχα) του ομίλου ΕΛΠΕ με μερίδιο της τάξης του 30-40% και ακολουθούσε ο όμιλος ΜΟΗ μέσω των θυγατρικών του AVIN και CORAL με μερίδιο της τάξης του 20-30%. Οι υπόλοιπες εταιρίες ακολουθούν με μερίδια κάτω του 1-10%. Μετά την ολοκλήρωση της υπό κρίση πράξης η νέα οντότητα (AVIN/CORAL/CYCLON) θα απορροφήσει το 30-40% του συνόλου των χονδρικών πωλήσεων πετρελαίου κίνησης. Ως εκ τούτου, η θέση της ΜΟΗ κατόπιν της ολοκλήρωσης της υπό κρίσης πράξης δεν θα μεταβληθεί, ήτοι παραμένει δεύτερη μετά τον όμιλο ΕΛΠΕ. Ο δείκτης Hirschman-Herfindahl (HHI) στην εν λόγω αγορά ανέρχεται στις 1.950 μονάδες για το 2011, ενώ μετά την ολοκλήρωση της συγκέντρωσης θα διαμορφωθεί στις 2.243 μονάδες, σημειώνοντας μεταβολή (ΔΗΗΙ) 293 μονάδων. Ο βαθμός συγκέντρωσης των τεσσάρων μεγαλύτερων εταιριών (CR4 ) ανέρχεται στο 73%. 123) Πίνακας 7: Μερίδια αγοράς & βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά χονδρικής πώλησης πετρελαίου κίνησης, 2007-2011 Εταιρία/σήμα 2007 2008 2009 2010 2011 EKO/ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ 40-50% 40-50% 30-40% 30-40% 30-40% CORAL & AVIN 10-20% 10-20% 20-30% 20-30% 20-30% Coral 1-10% 1-10% 10-20% 10-20% 10-20% Avin 1-10% 1-10% 42 1-10% 10-20% 10-20% ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Εταιρία/σήμα 2007 JETOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ELINOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% CYCLON 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% AEGEAN OIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% REVOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ETEKA 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% SILK OIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% DRACOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% KAOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ARGO -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% KMOIL 1-10% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% GALLON-OIL -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% BITOUMINA -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% ELPETROL 1-10% 1-10% -5-5% -5-5% -5-5% MEDOIL -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% SUNOIL 1-10% 1-10% -5-5% -5-5% -5-5% ΣΥΝΟΛΟ 100,0% 100% 100% 100% 100% CR4 73,5% 74,1% 71,9% 70,9% 72,5% AVIN/CORAL/CYCLON 10-20% 20-30% 20-30% 20-30% 30-40% HHIpre 2.205 2.176 1.939 1.893 1.950 ΗΗΙpost 2.275 2.254 2.167 2.214 2.243 70 78 227 320 293 ΔΗΗΙ = ΗΗΙpost - HHIpre 2008 2009 2010 2011 *: Μετά το 2009 είναι το σύνολο της ΕΚΟ και της Ελληνικά Καύσιμα (BP) ως θυγατρικών της ΕΛΠΕ. Πηγή: ΜΟΗ 43 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
3. Επηρεαζόμενη αγορά χονδρικής πώλησης πετρελαίου θέρμανσης Στην επηρεαζόμενη αγορά χονδρικής πώλησης πετρελαίου θέρμανσης και βάσει των στοιχείων που προσκόμισε η γνωστοποιούσα για τις πωλήσεις των εταιριών (Πίνακας 8), το 2011 κατείχε την πρώτη θέση ο όμιλος ΜΟΗ με τις θυγατρικές του AVIN και CORAL, κατέχοντας μερίδιο αγοράς της τάξης του 20-30%, και στη δεύτερη θέση ήταν οι εταιρίες ΕΚΟ και ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ (σήματα ΕΚΟ και BP αντίστοιχα) του ομίλου ΕΛΠΕ με μερίδιο της τάξης του 20-30%. Οι υπόλοιπες εταιρίες ακολουθούν με μερίδια κάτω του 1-10%. Μετά την ολοκλήρωση της υπό κρίση πράξης η νέα οντότητα (AVIN/CORAL/CYCLON) θα απορροφήσει το 30-40% του συνόλου των χονδρικών πωλήσεων πετρελαίου θέρμανσης. Ο δείκτης Hirschman-Herfindahl (HHI) στην εν λόγω αγορά ανέρχεται στις 1.670 μονάδες για το 2011, ενώ μετά την ολοκλήρωση της συγκέντρωσης θα διαμορφωθεί στις 1.900 μονάδες, σημειώνοντας μεταβολή (ΔΗΗΙ) 230 μονάδων. Ο βαθμός συγκέντρωσης των τεσσάρων μεγαλύτερων εταιριών (CR4) ανέρχεται στο 69%. 124) Πίνακας 8: Μερίδια αγοράς & βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά χονδρικής πώλησης πετρελαίου θέρμανσης, 2007-2011 Εταιρία 2007 2008 2009 2010 2011 Coral 1-10% 10-20% 10-20% 10-20% 10-20% Avin 10-20% 10-20% 10-20% 10-20% 10-20% CORAL & AVIN 20-30% 20-30% 20-30% 20-30% 20-30% EKO/ BP 20-30% 20-30% 20-30% 20-30% 20-30% REVOIL 1-10% 1-10% 1-10% 10-20% 1-10% JETOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% AEGEAN OIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ELINOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% CYCLON 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ETEKA 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% SILK OIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% KAOIL 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% GALLON-OIL -5-5% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% ELPETROL 1-10% 1-10% -5-5% -5-5% -5-5% KMOIL -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% 44 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Εταιρία 2007 2008 2009 2010 2011 ARGO -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% MEDOIL -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% BITOUMINA -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% DRACOIL 1-10% 1-10% 1-10% -5-5% -5-5% SUNOIL 1-10% 1-10% -5-5% -5-5% -5-5% ΧΡΥΣΟΙΛ -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% -5-5% ΣΥΝΟΛΟ 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 65% 63% 64% 67% 69% AVIN/CORAL/CYCLON 20-30% 20-30% 20-30% 20-30% 30-40% HHIpre 1.609 1.495 1.491 1.487 1.670 ΗΗΙpost 1.777 1.691 1.709 1.692 1.900 167 196 217 204 230 CR4 ΔΗΗΙ = HHIpre ΗΗΙpost - *: Μετά το 2009 είναι το σύνολο της ΕΚΟ και της Ελληνικά Καύσιμα (ΕΚΟ), ως θυγατρικές ΕΛΠΕ. Πηγή: ΜΟΗ Θ.2.1.3 Στάδιο λιανικής πώλησης
4. Επηρεαζόμενη αγορά λιανικής πώλησης αεροπορικού καυσίμου στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος Στην αγορά λιανικής πώλησης αεροπορικού καυσίμου στο αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες εταιρίες, η μεν ΜΟΗ μέσω της εταιρίας Shell & MOH Aviation, η δε CYCLON απευθείας. Βάσει των στοιχείων που προσκόμισε η γνωστοποιούσα, το αθροιστικό μερίδιο των μερών το 2011 ξεπερνά το 10-20% της αγοράς με την Shell & MOH Aviation να κατέχει μερίδιο 10-20% και τη CYCLON 110%, ενώ ο βαθμός συγκέντρωσης με το αθροιστικό μερίδιο αγοράς των τεσσάρων μεγαλύτερων εταιριών (CR4) ανέρχεται στο 85%. Ο δείκτης ΗΗΙ στην εν λόγω αγορά για το έτος 2011 ανέρχεται στις 2.438 μονάδες, ενώ μετά την ολοκλήρωση της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης θα ανέλθει στις 2.518 μονάδες, παρουσιάζοντας μεταβολή (ΔΗΗΙ) σημαντικά χαμηλότερη του ασφαλούς ορίου των 150 μονάδων

(80). 125) 45 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πίνακας 9: Μερίδια αγοράς λιανικής πώλησης αεροπορικού καυσίμου, 2011 Εταιρίες Μερίδια αγοράς στο αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος» 30-40% 10-20% 10-20% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% EKO Shell & MOH Aviation BP HAFCO Total/JET Oil Exxon Mobil CYCLON CR4 SHELL & MOH AVIATION & CYCLON 85% 20-30% Πηγή: ΜΟΗ Η γνωστοποιούσα, σε σχετική διευκρίνιση που της ζητήθηκε για τη δήλωσή της ότι […], ανέφερε94 ότι […]95 […]. 126)

1. Επηρεαζόμενες αγορές λιανικής πώλησης υγρών καυσίμων (βενζίνης, πετρελαίου κίνησης και πετρελαίου θέρμανσης) Στο στάδιο λιανικής πώλησης υγρών καυσίμων ο διαχωρισμός σε σχετικές αγορές προϊόντος γίνεται κατά τον ίδιο τρόπο με το επίπεδο χονδρικής, δηλαδή γίνεται διάκριση σε αγορές βενζίνης, πετρελαίου κίνησης και πετρελαίου θέρμανσης. Από την αναλυτική παρουσίαση των μεριδίων των πρατηρίων κάθε εταιρίας ανά σήμα εμπορίας για το 2011 (βλ. Διάγραμμα 2) προκύπτει ότι το υψηλότερο μερίδιο αγοράς κατέχει ο όμιλος ΕΛΠΕ (20-30% με […] πρατήρια), ενώ η νέα οντότητα θα κατέχει τη δεύτερη θέση με μερίδιο αγοράς 20-30%, από 10-20% που κατείχε πριν την ολοκλήρωση της υπό κρίσης πράξης ([…] πρατήρια, με αύξηση κατά […] πρατήρια). Οι λοιπές εταιρίες του κλάδου κατέχουν μερίδια κάτω του 1-10%, ενώ τα ανεξάρτητα πρατήρια96, που μπορούν να προμηθευτούν καύσιμα από όλες τις εταιρίες εμπορίας, κατέχουν μερίδιο αγοράς 1-10% ([…]πρατήρια). 127) Διάγραμμα 2: Μερίδια αγοράς εταιρειών εμπορίας βάσει πλήθους πρατηρίων, 2011 […] Πηγή: ΜΟΗ 2.1 Μερίδια αγοράς πρατηρίων ανά ενδεικτική σχετική αγορά και ανά νομό 94 Βλ. υπ’ αριθμ. πρωτ. 7302/24.9.2012 επιστολή της γνωστοποιούσας, υπό ερώτημα 18γ, σελ.
2. […]. 96 Τα οποία περιλαμβάνονται στο διάγραμμα στην κατηγορία «λοιποί». 95 46 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Τόσο στο σύνολο της επικράτειας, όσο και στους περισσότερους νομούς της χώρας, το ενιαίο μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας μετά τη συγκέντρωση δεν υπερβαίνει το 2030%, με τον Όμιλο ΕΛΠΕ να κατέχει σταθερά την πρώτη θέση. Παράλληλα, στις αγορές αυτές δραστηριοποιούνται και άλλοι ανταγωνιστές με σημαντικό αριθμό πρατηρίων. Στη βάση αυτή, δεν αναμένονται δυσμενείς επιπτώσεις στη λειτουργία του ανταγωνισμού. Ωστόσο, σε μεμονωμένους νομούς της χώρας τα μερίδια αγοράς της νέας οντότητας θα υπερβαίνουν το 30-40%. Οι ενδεικτικές αυτές γεωγραφικές περιοχές, και για κάθε σχετική αγορά προϊόντος στο στάδιο της λιανικής διάθεσης για το 2011, παρουσιάζονται στις κάτωθι υποενότητες: 128)  Λιανική πώληση βενζίνης Στη σχετική αγορά λιανικής πώλησης βενζίνης η νέα οντότητα μετά την ολοκλήρωση της υπό κρίση πράξης θα αποκτήσει υψηλά μερίδια αγοράς στους νομούς Ιωαννίνων (50-60%), Αχαΐας (40-50%), Καστοριάς (40-50%), Κορινθίας (40-50%) και Κεφαλληνίας (40-50%) (Πίνακας 10). 129) Πίνακας 10: Μερίδια αγοράς της νέας οντότητας στη λιανική πώληση βενζίνης >40% ανά νομό, 2011 ΝΟΜΟΣ AVIN CORAL CYCLON Αθροιστικό μερίδιο αγοράς ΑVIN, CORAL, CYCLON ΗΗΙ πριν ΗΗΙ μετά Δ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 10-20% 40-50% -5-5% 50-60% 2.251 2.298 47 ΑΧΑΙΑΣ 10-20% 30-40% 1-10% 40-50% 1.677 1.874 197 ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ 1-10% 20-30% 10-20% 40-50% 1.664 2.457 793 ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ 20-30% 10-20% -5-5% 40-50% 1.539 1.551 12 ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ 20-30% 10-20% -5-5% 40-50% 1.688 1.688 0 Πηγή: Επεξεργασία απαντήσεων εταιριών από τη ΓΔΑ  Λιανική πώληση πετρελαίου κίνησης Στη σχετική αγορά λιανικής πώλησης πετρελαίου κίνησης η νέα οντότητα θα κατέχει υψηλά μερίδια αγοράς στους νομούς Κεφαλληνίας (40-50%) και Ιωαννίνων (4050%), (Πίνακας 11). 130) Πίνακας 11: Μερίδια αγοράς της νέας οντότητας στη λιανική πώληση πετρελαίου κίνησης >40% ανά νομό, 2011 ΝΟΜΟΣ Αθροιστικό μερίδιο αγοράς AVIN CYCLON CORAL ΑVIN, CORAL, CYCLON 47 ΗΗΙ πριν ΗΗΙ μετά Δ ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Αθροιστικό μερίδιο αγοράς AVIN CYCLON CORAL ΑVIN, CORAL, CYCLON ΝΟΜΟΣ ΗΗΙ πριν ΗΗΙ μετά Δ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ 30-40% -5-5% 10-20% 40-50% 1.915 1.915 0 ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 10-20% -5-5% 30-40% 40-50% 1.901 1.955 54 Πηγή: Επεξεργασία απαντήσεων εταιριών από τη ΓΔΑ  Λιανική πώληση πετρελαίου θέρμανσης Στη σχετική αγορά λιανικής πώλησης πετρελαίου θέρμανσης η νέα οντότητα θα αποκτήσει ιδιαίτερα υψηλά μερίδια αγοράς στους νομούς Κεφαλληνίας (50-60%), Ιωαννίνων (50-60%), Γρεβενών (40-50%), καθώς και Κορινθίας και Θεσπρωτίας (4050%) (Πίνακας 12). 131) Πίνακας 12: Μερίδια αγοράς της νέας οντότητας στη λιανική πώληση πετρελαίου θέρμανσης >40% ανά νομό, 2011 ΝΟΜΟΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ Αθροιστικό μερίδιο αγοράς AVIN CYCLON CORAL ΑVIN, CORAL, CYCLON 30-40% 10-20% 10-20% 20-30% 20-30% -5-5% 1-10% -5-5% -5-5% 10-20% 10-20% 30-40% 20-30% 10-20% 1-10% 50-60% 50-60% 40-50% 40-50% 40-50% ΗΗΙ πριν ΗΗΙ μετά 2.198 2.198 0 2.244 2.435 192 1.880 1.880 0 1.532 1.551 19 1.533 2.348 815 Δ Πηγή: Επεξεργασία απαντήσεων εταιριών από τη ΓΔΑ Θ.2.1.
3. Επηρεαζόμενη αγορά αποθηκευτικών χώρων εταιριών εμπορίας Στην εν λόγω αγορά δραστηριοποιούνται και οι δύο συμμετέχουσες εταιρίες με την ΜΟΗ να διαθέτει οκτώ

(8)χώρους97 ανά την Ελλάδα και τη CYCLON δύο

(2). Η ΜΟΗ θα αποκτήσει συνεπώς μέσω της CYCLON τους δύο αποθηκευτικούς χώρους που παρατίθενται στον κατωτέρω Πίνακα 13. 132) Πίνακας 13: Αποθηκευτικοί χώροι που θα αποκτήσει η ΜΟΗ μέσω της CYCLON Αποθηκευτικοί χώροι 97 Χρησιμοποιεί ται επί του παρόντος ως τερματικός Τοποθεσία […]. 48 Τύποι καυσίμων Χωρητικότη τα (m3) ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ N.Ικόνιο, Πέραμα Διυλιστήριο Ασπροπύργου σταθμός εισαγωγών Ναι Nαι Ν. Ικόνιο, Πέραμα, Αττική Ασπρόπυργος, Αττική Βενζίνες, πετρέλαιο κίνησης, πετρέλαιο θέρμανσης Ορυκτέλαια […] […] Πηγή: Έντυπο γνωστοποίησης Από τα στοιχεία που συνέλεξε η ΓΔΑ προκύπτει ότι στην περιοχή της Αττικής, όπου θα αποκτήσει η ΜΟΗ τους ως άνω αποθηκευτικούς χώρους μέσω της CYCLON, διαθέτουν αποθηκευτικούς χώρους άλλες πέντε

(5)εταιρίες εμπορίας, ενώ το υψηλότερο μερίδιο κατέχει η ανταγωνίστρια εταιρία ΕΛΠΕ με ποσοστό της τάξης του 40-50% (Πίνακας 14). Ο βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς με το αθροιστικό μερίδιο αγοράς των τεσσάρων μεγαλύτερων εταιριών (CR4) ανέρχεται στο 87,4%, ενώ το αθροιστικό μερίδιο των μερών μετά τη συγκέντρωση θα ανέρχεται στο 20-30%, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση. Στην περίπτωση δε που συνυπολογιστεί και η χωρητικότητα των αποθηκευτικών χώρων της ΜΟΗ στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας, το αθροιστικό μερίδιο των μερών διαμορφώνεται στο 30-40%, με τα ΕΛΠΕ να διατηρούν την πρώτη θέση με μερίδιο της τάξης του 40-50%. 133) Πίνακας 14: Μερίδια αγοράς βάσει αποθηκευτικών χώρων, Αττική, 2011 Εταιρίες BP - ΕΚΟ CORAL AEGEAN CYCLON EL PETROL (JET OIL) ETEKA ELIN DRACOIL Μερίδιο αγοράς 50-60% 20-30% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% 1-10% CR4 CORAL και CYCLON 87,4% 20-30% Πηγή: ΜΟΗ Θ.2.2 Αξιολόγηση επιπτώσεων A. Στάδια διύλισης και χονδρικής εμπορίας Θ.2.2.1 Η άποψη της γνωστοποιούσας Η γνωστοποιούσα θεωρεί ότι η αγορά διύλισης πετρελαιοειδών δεν θα επηρεαστεί από την υπό κρίση συγκέντρωση, καθώς α) υφίσταται ισχυρός ανταγωνισμός μεταξύ της ιδίας και της ΕΛΠΕ, β) το μερίδιο αγοράς της στη διύλιση πετρελαίου ανέρχεται στο 134) 49 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ [20%-30]% και γ) τα μέρη υπολογίζεται ότι καλύπτουν λιγότερο από το [30%-40]% των προμηθειών για κάθε είδος καυσίμου. Στο στάδιο της χονδρικής εμπορίας η γνωστοποιού