2120-decision-722-2020

(4)επιπλέον εκδόσεις με τα διακριτικά: 1) Έκδοση για την εταιρεία «ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ [ΧΧ] & ΣΙΑ Ο.Ε.», 2) Έκδοση για τον «Φαρμακευτικός Σύλλογος Καρδίτσας», 3) Έκδοση για τον «Προμηθευτικός Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Ν. Καρδίτσας Π.Ε. (ΣΥΦΑΚ)», και 4) Έκδοση για το ΦΕΚ. Από τις εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 54 Β΄/16.1.2013). Όπου ήταν δυνατό τα στοιχεία που παραλείφθηκαν αντικαταστάθηκαν με ενδεικτικά ποσά και αριθμούς ή με γενικές περιγραφές (εντός […]). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Στη συνεδρίαση οι νομίμως κλητευθείσες εταιρείες παραστάθηκαν ως εξής: 1) η εταιρεία «ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ [ΧΧ] & ΣΙΑ Ο.Ε» με τη νόμιμη εκπρόσωπό της, [ΧΧ], μετά των πληρεξουσίων δικηγόρων, Κωνσταντίνου Χρυσόγονου και Δαμιανού Κατραμάδου, 2) ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Καρδίτσας με το νόμιμο εκπρόσωπό του, ΑΑ μετά των πληρεξουσίων δικηγόρων, Νικολάου Κοσμίδη και Αναστασίας Σταυροπούλου, 3) ο Προμηθευτικός Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Καρδίτσας, με τον νόμιμο εκπρόσωπό του ΒΒ μετά των πληρεξουσίων δικηγόρων, Νικολάου Κοσμίδη και Αναστασίας Σταυροπούλου. Επίσης στη συνεδρίαση συμμετείχε ως τρίτος, ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος διά του πληρεξουσίου δικηγόρου, Ηλία Δημητρέλλου, ο οποίος κατέθεσε εμπρόθεσμα υπόμνημα κατ’ άρθρο 23 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Αρχικά ο Πρόεδρος έδωσε τον λόγο στον αρμόδιο Εισηγητή Ιωάννη Στεφάτο, ο οποίος ανέπτυξε συνοπτικά την υπ’ αριθ. πρωτ. 648/28.1.2020 γραπτή εισήγησή του, και λαμβάνοντας υπόψη όσα αναφέρονται αναλυτικά στην εισήγηση, πρότεινε, τα εξής: Α. Να διαπιστωθεί ότι ο ΦΣΚ παραβίασε το άρθρο 1 του ν. 3959/2011, κατά το άνω σκεπτικό, για το χρονικό διάστημα από την 26.11.2011 έως την 18.12.2013. Να επιβληθεί στον ΦΣΚ πρόστιμο για τη διαπιστωθείσα στο ως άνω σκεπτικό παράβαση του άρθρου 1 του ν. 3959/2011. Να επιβληθούν στον ΦΣΚ οι ακόλουθοι όροι: (i) να αποστείλει το δελτίο τύπου που θα εκδώσει η ΕΑ σχετικά με την απόφασή της στα μέλη του, καθώς και στα μέλη, φαρμακευτικούς συλλόγους του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, εντός σαρανταπέντε

(45)ημερών από την έκδοση του εν λόγω δελτίου, προσκομίζοντας στην ΕΑ τα σχετικά αποδεικτικά αποστολής, (ii) να αναρτήσει στην ιστοσελίδα του και, εφόσον δεν διαθέτει δική του ιστοσελίδα, στην ιστοσελίδα του Δήμου Καρδίτσας και της Περιφερειακή Ενότητας Καρδίτσας, για ένα

(1)έτος το ως άνω δελτίο τύπου, εντός προθεσμίας είκοσι

(20)ημερών από την έκδοση του. Να επαπειληθεί πρόστιμο ή/και χρηματική ποινή για κάθε ημέρα μη συμμόρφωσης του ΦΣΚ με την απόφαση της ΕΑ. Να υποχρεωθεί ο ΦΣΚ να παραλείπει στο μέλλον τη διαπιστωθείσα στο ως άνω σκεπτικό παράβαση του άρθρου 1 του ν. 3959/

1. Β. Να απορριφθεί η καταγγελία ως προς εκείνο το τμήμα της που στρέφεται κατά του ΣΥΦΑΚ κατά το άρθρο 1 και το άρθρο 2 του ν. 3959/
2. Κατόπιν, τον λόγο έλαβαν οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των εταιρειών και του τρίτου, καθώς και οι νόμιμοι εκπρόσωποί τους, οι οποίοι τοποθετήθηκαν επί της προαναφερόμενης 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ εισήγησης, ανέπτυξαν τις απόψεις τους, έδωσαν διευκρινίσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής. Για τη θεμελίωση των ισχυρισμών τους οι πληρεξούσιοι δικηγόροι ζήτησαν την εξέταση μαρτύρων. Η Επιτροπή, αποδεχόμενη το σχετικό αίτημά τους, εξέτασε τους μάρτυρες: 1) [ΓΓ], 2) [ΔΔ] και 3) [ΕΕ]. Με την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας και την εξέταση των μαρτύρων οι πληρεξούσιοι δικηγόροι ζήτησαν και ο Πρόεδρος της Επιτροπής χορήγησε προθεσμία δέκα

(10)εργάσιμων ημερών μετά την παραλαβή των πρακτικών, προκειμένου να υποβάλουν το συμπληρωματικό τους υπόμνημα. Η Επιτροπή συνήλθε σε διάσκεψη την 23η Οκτωβρίου 2020 (ημέρα Παρασκευή και ώρα 14:00 μ.μ.), η οποία συνεχίσθηκε κατά τις συνεδριάσεις της Επιτροπής, 26η Οκτωβρίου 2020 (ημέρα Δευτέρα και ώρα 14:30), 5η Νοεμβρίου 2020, ημέρα Πέμπτη και ώρα 13:00) και 2α Δεκεμβρίου 2020, ημέρα Τετάρτη και ώρα 14:00), οπότε και ολοκληρώθηκε, στην ως άνω αίθουσα συνεδριάσεων του 1ου ορόφου των Γραφείων της, με τη συμμετοχή του Εισηγητή Ιωάννη Στεφάτου, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία και αφού έλαβε υπόψη τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, την Εισήγηση, και τις απόψεις που διατύπωσαν προφορικώς τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και με τα υπομνήματα τα οποία υπέβαλε, καθώς και τα όσα κατέθεσαν οι μάρτυρες κατά την ακροαματική διαδικασία, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ: I.

2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ Την 14.02.2013 η [ΧΧ] (εφεξής και «καταγγέλλουσα» ή [ΧΧ]), ως νόμιμη εκπρόσωπος της ομόρρυθμης εταιρείας «ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ [ΧΧ] & ΣΙΑ Ο.Ε.», υπέβαλε στην Υπηρεσία καταγγελία (υπ’ αριθ. πρωτ. 1508/14.02.2013) κατά (α) του Φαρμακευτικού Συλλόγου Καρδίτσας (εφεξής και ΦΣΚ), για παράβαση του άρθρου 1 του ν. 3959/2011 περί «Προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού», όπως ισχύει, ή/και του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής ΣΛΕΕ) και (β) του Προμηθευτικού Συνεταιρισμού Φαρμακοποιών Ν. Καρδίτσας Π.Ε. (ΣΥΦΑΚ), για παράβαση των άρθρων 1 και 2 του ν. 3959/2011 ή/και των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ, στην αγορά φαρμάκων και λοιπών φαρμακευτικών και παραφαρμακευτικών προϊόντων και κυρίως στις αγορές λιανικής και χονδρικής πώλησης των εν λόγω προϊόντων. Η προκείμενη καταγγελία αφορά: (α) σε συντονισμένη τακτική του ΦΣΚ σε βάρος του φαρμακείου της καταγγέλλουσας (μέσω λήψης αποφάσεων πέραν των αρμοδιοτήτων του και επιβολή εξοντωτικού προστίμου από το Πειθαρχικό Συμβούλιο, δημοσιεύματα στις εφημερίδες και στο διαδίκτυο, συνεντεύξεις και αποστολή μηνυμάτων, υποβολή μηνύσεων, αλλαγή ωραρίου εφημεριών και άρνηση να την περιλάβει στον πίνακα εφημεριών κατά το διευρυμένο ωράριο), με σκοπό να την αποθαρρύνει και αποτρέψει να λειτουργήσει κατά το διευρυμένο ωράριο, (β) σε αναστολή λειτουργίας του φαρμακείου της καταγγέλλουσας κατά το διευρυμένο ωράριο τις ημέρες Τρίτη και Πέμπτη (από το Μάρτιο του 2012 έως τις 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
7. 18.05.20121), (γ) στον σφετερισμό των κανονικών εφημεριών της καταγγέλλουσας από τον ΦΣΚ και (δ) σε άρνηση πώλησης φαρμάκων από τον ΣΥΦΑΚ, κατά τη λειτουργία του φαρμακείου της καταγγέλλουσας τις ώρες του διευρυμένου ωραρίου, ωράριο το οποίο ο ΦΣΚ θεωρούσε μη νόμιμο, ευθυγραμμιζόμενος πλήρως με τον ΦΣΚ
8. Για τη διερεύνηση της ως άνω καταγγελίας, στις 03.04.2013 διενεργήθηκε επιτόπιος έλεγχος στα γραφεία του ΦΣΚ και του ΣΥΦΑΚ στην πόλη της Καρδίτσας, όπου εδρεύουν
9. Με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 9184/21.11.2013, 9673/10.12.2013, 9848/17.12.2013, 2290/20.03.2014, 1370/19.02.2015, 1382/20.02.2015, 1397/24.02.2015 και 7043/25.11.2015 επιστολές, η καταγγέλλουσα υπέβαλλε συμπληρωματικά της αρχικής καταγγελίας στοιχεία. Για την περαιτέρω διερεύνηση της υπόθεσης, η Υπηρεσία ζήτησε με επιστολές της (υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 6181/22.10.2015, οικ. 7119/30.11.2015 και οικ. 7344/08.12.2015) από τον ΣΥΦΑΚ, τον ΦΣΚ και την καταγγέλλουσα αντίστοιχα, επιπλέον στοιχεία σχετικά με την υπό κρίση καταγγελία. Ο ΣΥΦΑΚ απάντησε με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 6905/18.11.2015 και 6917/19.11.2015 επιστολές, η καταγγέλλουσα με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 127/08.01.2016 και 846/05.02.2016 επιστολές και ο ΦΣΚ απάντησε με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 334/15.01.2016, 2163/23.03.2016 και 5774/05.08.2016 επιστολές. Επιπρόσθετα, στις 18.11.2016 (υπ’ αριθ. πρωτ. 8114) η καταγγέλλουσα προσκόμισε υπόμνημα προς την ΕΑ, το οποίο περιελάμβανε πρόσθετα στοιχεία σχετικά με την καταγγελία, ενώ πρόσθετα στοιχεία υπέβαλε και με τα υπ’ αριθ. πρωτ. 5301/26.09.2017, 276/16.01.2018 και 4519/10.07.2019 έγγραφά της. Τέλος, για τον προσδιορισμό της σχετικής γεωγραφικής αγοράς, στην οποία αφορά η υπό κρίση υπόθεση, η Υπηρεσία απέστειλε επιστολές παροχής στοιχείων σε είκοσι οκτώ

(28)φαρμακαποθήκες4 σε Τρίκαλα, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Βόλο, Άρτα, Αγρίνιο και Αθήνα, οι οποίες δραστηριοποιούνται στην αγορά εμπορίας/διανομής φαρμάκων και λοιπών Σημειώνεται ότι από την έρευνα της ΓΔΑ και όπως θα καταδειχθεί στη συνέχεια η καταγγέλλουσα ανέστειλε τη λειτουργία της κατά το διευρυμένο ωράριο έως και την 11.05.2012, ημερομηνία έκδοσης της απόφασης 239 του ΣτΕ. 2 Η καταγγέλλουσα θεωρεί ότι υπήρχε «ταύτιση και εναρμονισμένη πρακτική» στις ενέργειες ΣΥΦΑΚ και ΦΣΚ, γεγονός που ενισχύεται και από την ταύτιση προσώπων στα Διοικητικά τους Συμβούλια. 3 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.2657/26.03.2013 και οικ.2658/26.03.2013 εντολές ελέγχου. Σε συνέχεια του ελέγχου, ο ΣΥΦΑΚ προσκόμισε με την από 17.04.2013 επιστολή (υπ’ αριθ. πρωτ. 3346), τιμολόγια πώλησης φαρμάκων για συγκεκριμένα φάρμακα και για συγκεκριμένες ημερομηνίες, καθόσον δεν ήταν διαθέσιμα κατά τη διάρκεια διενέργειας του ελέγχου. Ομοίως, ο ΦΣΚ την 26.04.2013 (υπ’ αριθ. πρωτ. 3584) προσκόμισε σχετικά με τον έλεγχο έγγραφα. 4 Σημειώνεται ότι η επιλογή των φαρμακαποθηκών έγινε λαμβάνοντας υπόψη τη λίστα προμηθευτών που προσκόμισε η [ΧΧ] (καταγγέλλουσα) και τη λίστα ανταγωνιστών που προσκόμισε ο ΣΥΦΑΚ, ενώ επίσης επιλέχθηκαν από τη ΓΔΑ ορισμένες ακόμη φαρμακαποθήκες και συνεταιρισμοί με δραστηριότητα τόσο σε τοπικό όσο και σε πανελλαδικό επίπεδο, προκειμένου να οριοθετηθεί η σχετική αγορά. Ειδικότερα, επιστολές στάλθηκαν στις ακόλουθες φαρμακαποθήκες: υπ’ αριθ. πρωτ. 7688/03.11.2016 ( […]), 7689/03.11.2016 ([…]), 7691/03.11.2016 ([…]), 7692/03.11.2016 ([…]), 7693/03.11.2016 ([…]), 7695/03.11.2016 ([…]), 7698/03.11.2016 ([…]), 7699/03.11.2016 ([…]), 7700/03.11.2016 ([…]), 7701/03.11/2016 ([…]), 7702/03.11.2016 ([…]), 7703/03.11.2016 ([…]), 7694/03.11.2016 ([…]), 7697/03.11.2016 ([…]), 7705/3.11.2016 ([…]), 7706/03.11.2016 ([…]), 7704/03.11.2016, 2857/17.05.2017 ([…]), 3135/01.06.2017 ([…]), 1216/21.02.2018 ([…]), 1217/21.02.2018 ([…]), 1218/21.02.2018 ([…]), 1219/21.02.2018 ([…]), 1220/21.02.2018 ([…]), 1221/21.02.2018 ([…]), 1222/21.02.2018 ([…]), 1223/21.02.2018 ([…]), 1224/21.02.2018 ([…]) και 1225/21.02.2018 ([…]). 1 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ φαρμακευτικών και παραφαρμακευτικών προϊόντων, καθώς και σε δεκατέσσερα

(14)φαρμακεία5 στο Ν. Καρδίτσας, μη μέλη του ΣΥΦΑΚ. Εκ των είκοσι οκτώ

(28)φαρμακαποθηκών απάντησαν είκοσι τρεις

(23)6, ενώ τρεις

(3)φαρμακαποθήκες δεν απάντησαν7, μία

(1)δεν αποτελούσε φαρμακαποθήκη8 και μία

(1)ανήκε σε όμιλο εταιρειών9. Από τα δεκατέσσερα

(14)φαρμακεία απάντησαν τα επτά

(12)έτη, ήτοι από το 1998 έως και το 2010 και επίσης ήταν εκλεγμένη αντιπρόσωπος του ΦΣΚ στον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο (εφεξής ΠΦΣ) από το

1. Παράλληλα, διετέλεσε μέλος του Ανώτατου Φαρμακευτικού Πειθαρχικού Συμβουλίου στην Αθήνα από το 1998 έως το 2002 και μέλος του Πειθαρχικού Συμβουλίου του ΦΣΚ από το 2007 έως το
2. II.2 Οι καταγγελλόμενες εταιρείες II.2.1 O Φαρμακευτικός Σύλλογος Καρδίτσας (ΦΣΚ)
3. Ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Καρδίτσας είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Ιδρύθηκε το έτος 1976 και λειτουργεί εντός του νομικού πλαισίου που καθορίστηκε με το ν. Ειδικότερα η ΓΔΑ απέστειλε επιστολές στα εξής φαρμακεία στην Καρδίτσα: 2867/17.05.2017 ( […]), 2874/17.05.2017 ([…]), 2872/17.05.2017 ([…]), 2871/17.05.2017 ([…]), 2864/17.05.2017 ([…]), 2870/17.05.2017 ([…]), 2863/17.05.2017 ([…]), 2873/17.05.2017 ([…]), 2869/17.05.2017 ([…]), 2862/17.05.2017 ([…]), 2861/17.05.2017 ([…]), 2868/17.05.2017 ([…]), 2860/17.05.2017 ([…]) και 2860/17.05.2017 ([…]). 6 Βλ. τις απαντήσεις των φαρμακαποθηκών με αριθ. πρωτ. 7787/08.11.2016 ([…]), 8255/23.11.2016 ([…]), 8256/23.11.2016 ([…]), 8553/02.12.2016 ([…]), 8573/05.12.2016 ([…]), 8615/05.12.2016 ([…]), 8672/06.12.2016 ([…]), 8636/06.12.2016 ([…]), 8694/07.12.2016 ([…]), 8695/07.12.2016 ([…]), 8749/09.12.2016 και 8751/09.12.2016 ([…]), 8071/16.11.2016 ([…]), 2456/27.04.2017 ([…]), 3363/12.06.2017 ([…]), 3326/25.05.2018 ([…]), 3129/17.05.2018 ([…]), 1482/05.03.2018 ([…]), 1670/13.03.2018 ([…]), 1655/12.03.2018 ([…]), 1652/12.03.2018 και 1702/14.03.2018 ([…]), 1817/19.03.2018 ([…]), 1704/14.03.2018 ([…]) και 1629/09.03.2018 ([…]). 7 Ειδικότερα δεν απάντησαν οι ακόλουθες φαρμακαποθήκες/συνεταιρισμοί: […], ο […] και η […] 8 Η εταιρεία […]. 9 Ειδικότερα στην υπ’ αριθ. πρωτ. 3129/17.05.2018 επιστολή του ο […] ανέφερε ότι ο […] ανήκει στο όμιλο εταιρειών του […]. 10 Βλ. τις απαντήσεις των φαρμακείων με αριθ. πρωτ. 3416/15.06.2017 ([…]), 3388/14.06.2017 ([…]), 3479/19.06.2017 ([…]), 3501/20.06.2017 ([…]), 3502/20.06.2017 ([…]), 3616/26.06.2017 ([…]) και 4286/31.07.2017 ([…]). 11 Σύμφωνα με τη Σύσταση ομορρύθμου εταιρείας με σκοπό την εκμετάλλευση του φαρμακείου, όπως αυτή υπεγράφη στις 04.07.2006 και ίσχυε. 5 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 3601/1928 «περί Φαρμακευτικών Συλλόγων», όπως ισχύει, τον α.ν. 1384/1938 «περί τροποποιήσεως ενιαίων διατάξεων του Νόμου 3601/1928 «περί Φαρμακευτικών Συλλόγων»» και τον Εσωτερικό Κανονισμό που εγκρίθηκε με την υπ’ αριθ. 126/18.4.1976 απόφαση της ΓΣ του ΦΣΚ. Είναι μέλος του ΠΦΣ με 111 μέλη – φαρμακοποιούς το 201312, η δραστηριότητα των οποίων καλύπτει το Ν. Καρδίτσας.
4. Το ΔΣ του Συλλόγου απαρτίζεται από εννέα

(9)μέλη, τα οποία από τις αρχαιρεσίες την 15.12.2010 και μέχρι και τις 04.12.201613 είχαν ως εξής: [ΗΗ] (Πρόεδρος), [ΝΝ] (Αντιπρόεδρος), [ΜΜ] (Γραμματέας)14, (ΙΙ) (Ταμίας), [ΒΒ] (Μέλος), [ΔΔ] (Μέλος), [ΛΛ] (Μέλος)15, [ΞΞ] (Μέλος)

2. Στον ΠΦΣ, ο ΦΣΚ εκπροσωπούταν από τους [ΗΗ], [ΒΒ] και [ΧΧ] μέχρι και τις 04.12.
3. Οι φαρμακευτικοί σύλλογοι της Ελλάδας έχουν ως μέλη τους φαρμακοποιούς που είναι κάτοχοι άδειας λειτουργίας ιδιωτικού φαρμακείου
5. Σύμφωνα με τον Εσωτερικό Κανονισμό του ΦΣΚ, σκοπός του είναι η καταβολή κάθε προσπάθειας για την εκπλήρωση των καθοριζόμενων από το άρθρο 7 του ν. 3601/1928 γενικών σκοπών των φαρμακευτικών συλλόγων της χώρας. Μέλη του ΦΣΚ είναι υποχρεωτικά, σύμφωνα με το νόμο, όλοι οι φαρμακοποιοί που λειτουργούν φαρμακεία στο Ν. Καρδίτσας. Η ΓΣ λογίζεται σε απαρτία, όταν παρίσταται το ένα τρίτο του συνόλου των μελών του ΦΣΚ. Τα καθήκοντα και οι αρμοδιότητες του ΔΣ διέπονται από τα άρθρα 7, 8 παρ. 2, 30, 35-40 και 44 του ν. 3601/28, καθώς και από το άρθρο 21 του α.ν. 1384/
6. Στον ΦΣΚ όπως σε όλους τους Φαρμακευτικούς Συλλόγους, λειτουργεί Πειθαρχικό Συμβούλιο (ΠΣ)19, το οποίο αποτελείται από πέντε

(5)μέλη, έναν δικαστή, τον Πρόεδρο του Φαρμακευτικού Συλλόγου και τρία

(3)μέλη του Φαρμακευτικού Συλλόγου. Ο δικαστής είναι πάντα ο Πρόεδρος του Πειθαρχικού. Το ΠΣ συνεδριάζει σε απαρτία όταν τα παρόντα μέλη είναι περίσσότερα από τα απόντα και λαμβάνει αποφάσεις με πλειοψηφία των παρόντων και όταν ισοψηφία η απόφαση είναι υπέρ του διωκόμενου. Ο ΦΣΚ οφείλει να παρέχει κάθε δυνατή βοήθεια στο Πειθαρχικό Συμβούλιο και η πειθαρχική δίωξη των μελών που παραβαίνουν τις διατάξεις του Εσωτερικού Κανονισμού, καθώς και των παραβατών της φαρμακευτικής νομοθεσίας ενεργείται κατόπιν αποφάσεως του ΔΣ. Όπως προκύπτει από τον κατάλογο μελών του ΦΣΚ, ο οποίος απεστάλη με την υπ’ αριθ. 3584/26.04.2013 επιστολή. 13 Σύμφωνα με δημοσίευμα στον ιστότοπο www.karditsa.news στις 05.12.2016, τότε διεξήχθησαν οι αρχαιρεσίες και ορίστηκε νέο ΔΣ του Συλλόγου με Πρόεδρο τον [ΜΜ] και μέλη τους κ.κ. [ΑΑ], [ΒΒ], [ΠΠ], [ΔΔ], [ΡΡ], [ΙΙ], [ΟΟ] και [ΣΣ]. Με τις ίδιες αρχαιρεσίες, ως εκπρόσωποι του ΦΣΚ στον ΠΦΣ ορίστηκαν οι […]. 14 Ο [ΜΜ] μετείχε επιπλέον και στο Εποπτικό Συμβούλιο του ΣΥΦΑΚ, κατά το χρόνο που υποβλήθηκε η καταγγελία. 15 Ο [ΛΛ] μετείχε επίσης και στο Εποπτικό Συμβούλιο του ΣΥΦΑΚ κατά το χρόνο που υποβλήθηκε η καταγγελία. 16 Βλ. το με ημερομηνία 18.12.2010 έγγραφο του ΦΣΚ, το οποίο συλλέχθηκε κατά τον επιτόπιο έλεγχο που πραγματοποιήθηκε στον ΦΣΚ την 03.04.

1. 17 Βλ. υποσ.
2. 18 Βλ. ενδεικτικά Εσωτερικό Κανονισμό του ΦΣΚ (1.4.1976), άρθρο 4 «Μέλη του Συλλόγου», σε συνδυασμό με το άρθρο 5 «υποχρεώσεις μελών» και το άρθρο 6 «τήρηση μητρώου». 19 Βλ. σχετικά και άρθρο 63 του ν.3601/
3. 12 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ II.2.2 Ο Προμηθευτικός Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Ν. Καρδίτσας Π.Ε. (ΣΥΦΑΚ)
4. Ο Προμηθευτικός Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Ν. Καρδίτσας Π.Ε. είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου και αποτελεί συνεταιρισμό φαρμακοποιών του ν. 1667/1986, με έδρα την πόλη της Καρδίτσας και περιφέρεια το Ν. Καρδίτσας. Κύριο αντικείμενο του ΣΥΦΑΚ είναι η χονδρική πώληση φαρμάκων και παραφαρμάκων, ενώ σύμφωνα με το Καταστατικό του, σκοπός του είναι η προαγωγή των οικονομικών συμφερόντων των μελών του φαρμακοποιών και ιδιαίτερα ο ομαλός και διαρκής εφοδιασμός τους με κάθε είδους πρώτες ύλες, καθώς και κάθε είδους συναφή προϊόντα, μηχανήματα και λοιπά προϊόντα γενικά, που η διάθεσή τους επιτρέπεται, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η κανονική και πλήρης επάρκεια των παραπάνω ειδών και η εξασφάλιση των απαραίτητων όρων και προϋποθέσεων άσκησης του επαγγέλματος του φαρμακοποιού
5. Επιτρέπεται δε ρητά η διάθεση παντός φαρμακευτικού ή παραφαρμακευτικού είδους προς τρίτους μη μέλη του με όρους και προϋποθέσεις που θέτει το ΔΣ.
6. Συνέταιροι μπορούν να γίνουν όλοι οι φαρμακοποιοί που διατηρούν καταστήματα στην περιφέρεια του Ν. Καρδίτσας, καθώς και φαρμακοποιοί όμορων ή μη νομών, υπό την προϋπόθεση ότι στους νομούς αυτούς δεν υπάρχει ή δεν λειτουργεί προμηθευτικός συνεταιρισμός φαρμακοποιών ή υπάρχει μεν πλην το υποψήφιο μέλος δεν επιθυμεί να είναι και δεν είναι μέλος του συνεταιρισμού της έδρας του φαρμακείου του. Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Καταστατικού, κάθε νέος συνέταιρος υποχρεούται να καταβάλει, εκτός από το ποσό της μερίδας του και εισφορά ανάλογη προς την καθαρή περιουσία του Συνεταιρισμού, όπως αυτή προκύπτει από τον ισολογισμό της τελευταίας χρήσης. Οι συνέταιροι υποχρεούνται να επιστρέφουν εμπρόθεσμα τις πιστώσεις που παίρνουν από τον Συνεταιρισμό μέσα στο χρονικό διάστημα που κάθε φορά καθορίζει η ΓΣ, μετά από εισήγηση του ΔΣ. Επίσης, οι συνέταιροι υποχρεούνται να προμηθεύονται τα διάφορα υλικά, είδη κλπ. που έχουν ανάγκη για την άσκηση του επαγγέλματός τους από τα καταστήματα του Συνεταιρισμού, εφ’ όσον αυτά διαθέτουν τέτοιου είδους υλικά κλπ. Οι συνέταιροι υποχρεούνται να συμμορφώνονται με ακρίβεια στο καταστατικό, τον κανονισμό εργασιών του Συνεταιρισμού και τις αποφάσεις της ΓΣ. Σε περίπτωση αποχώρησης ή αποκλεισμού συνέταιρου από το Συνεταιρισμό, ο συνέταιρος που εξέρχεται με οποιοδήποτε τρόπο δικαιούται να ζητήσει την επιστροφή της συνεταιρικής του μερίδας. Με οποιοδήποτε τρόπο και αν εξέλθει από τον Συνεταιρισμό ένας συνέταιρος, δεν έχει κανένα άλλο δικαίωμα εκτός από την συνεταιρική του μερίδα στην υπόλοιπη περιουσία του Συνεταιρισμού. Η δε συνεταιρική μερίδα καθορίζεται στο ποσό των […] ευρώ ([…]€)
8. Ο ΣΥΦΑΚ αριθμεί περίπου 102 μέλη φαρμακοποιούς το 2013, εκ των οποίων 97 είναι μέλη του ΦΣΚ, 3 είναι μέλη του Φαρμακευτικού Συλλόγου Τρικάλων και 2 είναι μέλη του Βλ. άρθρο 3 του από 12.12.2010 Καταστατικού του ΣΥΦΑΚ. Σύμφωνα με το άρθρο 34, […]% από τα κέρδη από τις εργασίες και την δραστηριότητα του Συνεταιρισμού αφαιρούνται για σχηματισμό τακτικού αποθεματικού και […]% κατανέμονται κατά […]% ανάλογα με το σύνολο των συνεταιρικών μερίδων καθ’ ενός συνέταιρου που έχει ξοφλημένες και κατά […]% ανάλογα με το ύψος των συναλλαγών του κάθε συνέταιρου με το Συνεταιρισμό κατά τη χρήση που αφορούν τα κέρδη. Αν συνέταιρος καθυστερεί οποιαδήποτε άλλη οφειλή του προς τον Συνεταιρισμό τα κέρδη που του αναλογούν συμψηφίζονται με την οφειλή του. Η ΓΣ μπορεί να αποφασίσει την μη διανομή κερδών εις του συνέταιρους και την διάθεσή τους ή μέρος τους στο έκτακτο αποθεματικό κεφάλαιο. 20 21 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Φαρμακευτικού Συλλόγου Φθιώτιδας
10. Ο Συνεταιρισμός διοικείται από επταμελές

(7)ΔΣ αποτελούμενο από συνέταιρους εκλεγμένους από τη ΓΣ για χρονικό διάστημα τριών

(3)ετών

1. Τα μέλη του ΔΣ κατά την επίμαχη περίοδο ήταν οι κ.κ. [ΒΒ] (Πρόεδρος), [ΔΔ] (Αντιπρόεδρος), [ΤΤ] (Γραμματέας), [ΥΥ] (Ταμίας), [ΗΗ], [ΝΝ] και [ΨΨ] (Μέλη)
2. III. ΥΠΟΒΛΗΘΕΙΣΕΣ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΦΥΣΗΣ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ III.1.1 Ένσταση για παραβίαση του άρθρου 14 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της ΕΑ λόγω συμμετοχής της καταγγέλλουσας στην ακροαματική διαδικασία
3. Ο καθ’ ου Σύλλογος και ο ΣΥΦΑΚ προβάλλουν, δια των Συμπληρωματικών τους Υπομνημάτων25, ένσταση ακυρότητας της διαδικασίας λόγω της παράστασης και συμμετοχής της καταγγέλλουσας στην προφορική συζήτηση της υπόθεσης με πλήρη δικονομικά δικαιώματα.
4. Επισημαίνεται ότι, όπως προκύπτει εκ των Πρακτικών της από 02.07.2020 συνεδρίασης της Επιτροπής26, το ζήτημα είχε αναδειχθεί από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του καθ’ ου Συλλόγου, κατά την ακροαματική διαδικασία, όχι ως ένσταση, αλλά προκειμένου να ληφθεί αυτεπαγγέλτως υπόψη από την Επιτροπή.
5. Ωστόσο, δια του Συμπληρωματικού του Υπομνήματος, ο καθ’ ου αναθεώρησε την αρχική του θέση και προβάλλει σχετική ένσταση, ισχυριζόμενος ότι το αίτημα της καταγγέλλουσας για παράσταση δεν είχε υποβληθεί παραδεκτώς, καθώς δεν είχε συμπεριληφθεί στο Υπόμνημά της, αλλά υποβλήθηκε μέσω μηνύματος ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, το οποίο δεν κοινοποιήθηκε στον ίδιο, και ότι, ως εκ τούτου, η συμμετοχή της καταγγέλλουσας στη συζήτηση δεν έπρεπε να γίνει δεκτή από την Επιτροπή. Περαιτέρω, ο καθ’ ου προβάλλει αφενός ότι η καταγγέλλουσα δύναται να αιτηθεί την παρουσία της στη συζήτηση μόνο εφόσον διαθέτει έννομο συμφέρον και μόνο εφόσον η συμμετοχή της θα εξυπηρετήσει τη διακρίβωση της αλήθειας. Ως εκ τούτου προκλήθηκε σε βάρος του δικονομική βλάβη από τη συμμετοχή της καταγγέλλουσας στη διαδικασία, δεδομένου ότι αυτή προέβη, μεταξύ άλλων, στην εξέταση μαρτύρων, σε δηλώσεις και αγορεύσεις. Αντίστοιχα επιχειρήματα προβάλει και ο ΣΥΦΑΚ στο Συμπληρωματικό του Υπόμνημα.
6. Σύμφωνα με την τοποθέτηση της καταγγέλλουσας, ουδόλως προβλέπεται στην ανωτέρω διάταξη ότι το υπόμνημα και η δήλωση άσκησης του δικαιώματος προφορικής ακρόασης πρέπει να έχουν τη μορφή ενός ενιαίου εγγράφου, αλλά αντίθετα εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια των ενδιαφερόμενων μερών η υποβολή χωριστών εγγράφων για τη διατύπωση των απόψεων τους, για τη δήλωση της επιθυμίας τους για προφορική ακρόαση, για την ανακοίνωση του ονόματος του εκπροσώπου τους και των μαρτύρων κ.ο.κ.. Μοναδικός Σύμφωνα με το υπ’ αριθ. 6905/18.11.2015 Υπόμνημα του ΣΥΦΑΚ. Σύμφωνα με το άρθρο 12 της τελευταίας 12.12.2010 τροποποίησης του Καταστατικού. 24 Στην καταγγελία της αντί για τον [ΨΨ], η καταγγέλλουσα αναφέρει τον [ΩΩ] ως μέλος. Στα πρακτικά ΔΣ 2011 και 2012 που συλλέχθηκαν κατά τον επιτόπιο έλεγχο, ως έβδομο μέλος ΔΣ εμφανίζεται ο [ΨΨ]. 25 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 497/05.10.2020 και 495/05.10.2020 Συμπληρωματικά Υπομνήματα αντίστοιχα. 26 Βλ. σελ.
7. 22 23 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
11. περιορισμός, ο οποίος ρητά τίθεται με την παραπάνω διάταξη είναι να κατατεθούν όλα αυτά, είτε ενιαία είτε ξεχωριστά, το αργότερο είκοσι ημέρες πριν από την ημερομηνία συζήτησης, ως τέτοιας νοούμενης, από την αδιάστικτη διατύπωση της ίδιας ως άνω διάταξης, της τελικής ημερομηνίας κατά την οποία συζητείται πράγματι η υπόθεση
12. Περαιτέρω, η υποβολή των ανωτέρω αιτημάτων σύμφωνα με την καταγγέλουσα28, συνιστά προφανώς δήλωση επιθυμίας άσκησης του δικαιώματος προφορικής ακρόασης και κατά συνέπεια ήταν σύννομη η παράστασή της ενώπιον της ΕΑ, στη συζήτηση της 2.7.
13. Εξάλλου σύμφωνα με το τελευταίο εδάφιο της ως άνω παρ. 2 του άρθρου 14 του Κανονισμού Λειτουργίας Διαχείρισης της ΕΑ, «η Επιτροπή διατηρεί την ευχέρεια σε κάθε περίπτωση να αποφασίσει τη διεξαγωγή προφορικής ακροάσεως», άρα κατά μείζονα λόγο εναπόκειται στη διακριτική της ευχέρεια να δεχθεί την παράσταση αμφότερων των μερών, για λόγους ισότητας των δικονομικών όπλων, ακόμη και εάν κάποιο από τα μέρη δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα την πρόθεση του να παραστεί στην προφορική ακρόαση. Επί της σχετικής ένστασης, επισημαίνονται τα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ. 2 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της ΕΑ 29 (ΚΛΔ ΕΑ): «
14. Τα μέρη οφείλουν να καταθέτουν επί ποινή απαραδέκτου στους Γραμματείς της Επιτροπής το αργότερο είκοσι ημέρες

(20)πριν από τη συζήτηση υπόμνημα, και σε ηλεκτρονική μορφή, με το οποίο διατυπώνουν τις απόψεις τους, δηλώνουν εάν επιθυμούν να ασκήσουν το δικαίωμα προφορικής ακρόασης, ανακοινώνουν το όνομα του νομίμου εκπροσώπου τους και τον αριθμό των μαρτύρων, και δηλώνουν το αντικείμενο επί του οποίου θα εξετασθούν, καθώς και αιτιολογούν ειδικώς την ανάγκη εξέτασής τους, ενώπιον της Επιτροπής. Το υπόμνημα και τα συνημμένα σ’ αυτό έγγραφα υποβάλλονται σε δύο

(2)αντίγραφα έκαστο, ενώ οι χωριστές μη εμπιστευτικές εκδόσεις αυτών σε όσα αντίγραφα είναι τα μέρη της υπόθεσης. Σε ηλεκτρονική μορφή υποβάλλονται και οι χωριστές μη εμπιστευτικές εκδόσεις του υπομνήματος. […] Εντός της ίδιας προθεσμίας τα μέρη οφείλουν επί ποινή απαραδέκτου να προσκομίζουν και όλα τα αποδεικτικά μέσα και διαδικαστικά έγγραφα που επικαλούνται. Η Επιτροπή σε κάθε περίπτωση διατηρεί την ευχέρεια να αποφασίσει τη διεξαγωγή προφορικής ακροάσεως.30». Από τις ως άνω διατάξεις προκύπτει ότι τα μέρη, μεταξύ των οποίων και οι καταγγέλλοντες, οφείλουν να καταθέτουν επί ποινή απαραδέκτου στη Γραμματεία της Επιτροπής Ανταγωνισμού υπόμνημα και να προσκομίζουν όλα τα αποδεικτικά μέσα και διαδικαστικά έγγραφα που επικαλούνται, το αργότερο είκοσι ημέρες

(20)πριν από τη συζήτηση. Από τη γραμματική ερμηνεία της διάταξης προκύπτει ότι η φράση «επί ποινή απαραδέκτου», αναφέρεται στην προθεσμία, εντός της οποίας τα μέρη οφείλουν να υποβάλουν το υπόμνημά τους. Η ως άνω εκτίμηση επιρρωνύεται και από τη συστηματική ερμηνεία της ως άνω διάταξης σε συνδυασμό με λοιπές διατάξεις του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης, όπως, ενδεικτικώς, το άρθρο 23, σύμφωνα με το οποίο «

1. Το υπόμνημα του τρίτου κατατίθεται στους Γραμματείς της Επιτροπής, αποτελεί στοιχείο του φακέλου της υπόθεσης και επιδίδεται, Βλ το υπ αριθ΄πρωτ. 501/05.10.2020 συμπληρωματικό υπόμνημα της καταγγέλλουσας. Βλ το υπ αριθ΄πρωτ. 501/05.10.2020 συμπληρωματικό υπόμνημα της καταγγέλλουσας. 29 Βλ ΦΕΚ Β΄ Τεύχος 54/16.1.
2. 30 Έμφαση του συντάκτη της Απόφασης. 27 28 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
6. με τη φροντίδα εκείνου που το υπέβαλε, στα ενδιαφερόμενα μέρη, τουλάχιστον δέκα

(10)ημέρες πριν από τη συζήτηση της υπόθεσης, επί ποινή απαραδέκτου….»31. Εν προκειμένω, η καταγγέλλουσα υπέβαλε το υπ’ αριθ. πρωτ. 176/19.03.2020 Υπόμνημά της εμπροθέσμως, του οποίου έλαβε γνώση και ο καθ’ ου, συμπεριέλαβε δε, σε αυτό όλους τους ισχυρισμούς και τις απόψεις της. Εξάλλου, από το από 18.05.2020 μήνυμα ηλεκτρονικής αλληλογραφίας του νομικού παραστάτη της, το οποίο απεστάλη στην ΕΑ δέκα

(10)ημέρες προ της ορισθείσας ημερομηνίας συζήτησης της υπόθεσης (ήτοι, εξ αναβολής την 28.05.2020), καθώς και από το υπ’ αριθμ. πρωτ. 250/18.05.2020 αίτημα αναβολής, προκύπτει με απόλυτη σαφήνεια η βούλησή της να παρασταθεί κατά τη συζήτηση. Το ίδιο προκύπτει και από το 21.05.2020 μήνυμα ηλεκτρονικής αλληλογραφίας που απέστειλε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της καταγγέλλουσας προς την Γραμματεία Ολομέλειας της ΕΑ. Παραλλήλως, εκ των από 02.06.2021 και 12.06.2021 μηνυμάτων ηλεκτρονικής αλληλογραφίας της Γραμματείας Ολομέλειας της ΕΑ προς τον πληρεξούσιο δικηγόρο του καθ’ ου, προκύπτει αδιαμφισβήτητα το συμπέρασμα ότι ο τελευταίος είχε ενημερωθεί για την πρόθεσή της καταγγέλλουσας να παραστεί στη συζήτηση. Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι, εν αντιθέσει προς τους ισχυρισμούς του καθ’ ου, δεν συνιστά προϋπόθεση για τη συμμετοχή της καταγγέλλουσας στη συζήτηση η θεμελίωση εννόμου συμφέροντός της και η συμβολή της στη διακρίβωση της αλήθειας. Οι προϋποθέσεις αυτές προβλέπονται από τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της ΕΑ (άρθρο 23) ως προς τους τρίτους, ήτοι ως προς επιχειρήσεις ή φυσικά πρόσωπα που δεν φέρουν την ιδιότητα του καταγγέλλοντος ή του καταγγελλόμενου/καθ’ ου. Αντιθέτως, η υποβολή καταγγελίας κατά τον προβλεπόμενο τρόπο και τον τύπο, όπως στην προκειμένη υπόθεση, εξασφαλίζει σειρά δικονοµικών δικαιωµάτων για τον καταγγέλλοντα, ο οποίος κλητεύεται ενώπιον της Ε.Α. και συµµετέχει ως διάδικος στη συζήτηση επί της καταγγελίας του

1. Επομένως, ο καταγγέλλων συνιστά μέρος της διαδικασίας και όχι τρίτο. Είναι σαφές εκ των ανωτέρω ότι τα δικαιώματα της καταγγέλλουσας δεν αντιστοιχούν σε αυτά ενός τρίτου. Εξάλλου, εκ μόνης της παράλειψης αναφοράς στο Υπόμνημα της καταγγέλλουσας της βούλησής της να συμμετάσχει στη συζήτηση δεν θα ήταν δυνατό να συναχθεί η παραίτησή της, και δη η σιωπηρή παραίτησή της, από την άσκηση του σχετικού δικονομικού δικαιώματος
2. Το ως άνω συμπέρασμα συνάγεται εξ αντιδιαστολής και από την πρόβλεψη του άρθρου 22 παρ. 1 του ΚΛΔ ΕΑ, σύμφωνα με την οποία η προφορική συζήτηση δεν είναι υποχρεωτική στις περιπτώσεις που όλα τα μέρη δηλώσουν στο γραπτό υπόμνημά τους ή με άλλο έγγραφό τους που παραδίδεται στους Γραμματείς της Επιτροπής το αργότερο την παραμονή της Έμφαση του συντάκτη της Απόφασης. Βλ. Ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού περί του τύπου και του τρόπου υποβολής των κατ’ άρθρο 36 του ν. 3959/2011 καταγγελιών της 11ης Σεπτεμβρίου 2012, ιδίως παρ. 5 και
3. Βλ. και άρθρο 15 παρ. 9 του ν. 3959/2011 («Κατά την ενώπιον της Επιτροπής Ανταγωνισμού συζήτηση επί των αιτήσεων και των καταγγελιών που υποβάλλονται σύμφωνα με τον παρόντα νόμο, μπορούν να παρίστανται αυτοπροσώπως ή μετά ή δια πληρεξουσίου δικηγόρου αυτοί που υπέβαλαν αίτηση ή καταγγελία οι οποίοι καλούνται προς τούτο σαράντα πέντε ημέρες πριν από τη συζήτηση…»). 33 Για την αδυναμία αντιμετώπισης της σιωπής ως δήλωσης βούλησης άνευ άλλων προϋποθέσεων βλ. Σημαντήρα, ΓενΑρχ, § 36 αριθ. 625, Απ. Γεωργιάδη, ΓενΑρχ, § 30 αριθ.
4. 31 32 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συζήτησης της υπόθεσης, ότι δεν θα παραστούν κατά την ορισθείσα στην κλήτευση ημερομηνία συζητήσεως. Ειδικότερα, εκ της ως άνω πρόβλεψης συνάγεται ότι η διεξαγωγή προφορικής συζήτησης και η παράσταση σε αυτή είναι ο κανόνας διεξαγωγής της διαδικασίας, βάσει του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της ΕΑ, και ότι η μη παράσταση προϋποθέτει την υποβολή σχετικής ρητής δήλωσης, και δη το αργότερο την προτεραία της συζήτησης.
5. Σε κάθε περίπτωση, η ανωτέρω ένσταση είναι αόριστη, διότι ο καθ’ ου σύνδεσμος δεν προσδιορίζει επαρκώς, ως όφειλε, τη «σαφή δικονομική βλάβη», την οποία ισχυρίζεται ότι υπέστη λόγω της συμμετοχής της καταγγέλλουσας στην προφορική συζήτηση, εν αντιθέσει δε, με τους ισχυρισμούς του, δε νοείται πρόκληση δικονομικής βλάβης ή ακυρότητας της διαδικασίας εκ της άσκησης των δικονομικών δικαιωμάτων της καταγγέλλουσας.
6. Για όλους τους ως άνω λόγους, η σχετική ένσταση τυγχάνει απορριπτέα. III.1.2 Ένσταση για αόριστη υποβολή αιτήματος εξέτασης μαρτύρων από τις καταγγελλόμενες
7. Στο πλαίσιο της ακροαματικής διαδικασίας, η καταγγέλλουσα, [ΧΧ], υπέβαλε ένσταση ως προς την εξέταση μαρτύρων από τις καταγγελλόμενες, διότι δεν της κοινοποιήθηκαν τα στοιχεία τους
8. Ειδικότερα, ανέφερε ότι στα υπομνήματά τους, οι καταγγελλόμενες αναφέρουν «Επιφυλασσόμαστε ... να εξετάσουμε μάρτυρες», ενώ η ίδια από την πλευρά της, τους κοινοποίησε τα στοιχεία των μαρτύρων της.
9. Πράγματι, ο ΦΣΚ υπέβαλλε το υπ’ αριθ. πρωτ 188/31.03.2020 υπόμνημα και αιτήθηκε «Να παραστούμε στην ακρόαση της υπόθεσης, που έχει οριστεί για την 30.4.2020 και να μας επιτραπεί η εξέταση μαρτύρων». Ταυτόχρονα και ο ΣΥΦΑΚ δια του το υπ΄αριθ. πρωτ 189/31.03.2020 υπομνήματος υπέβαλλε το ίδιο αίτημα. Κατά την κρίση της ΕΑ, η ανωτέρω ένσταση είναι απορριπτέα ως αβάσιμη καθώς στην παρ. 2 του άρθρου 14 του ΚΛΔ της ΕΑ δεν ζητείται από τα μέρη με την υποβολή του υπομνήματός τους να δηλώσουν το όνομα και τα στοιχεία των μαρτύρων που προτίθενται να εξετάσουν, αλλά μόνο τον αριθμό τους. Επισημαίνεται άλλωστε, ότι κατόπιν αποδοχής της καταγγέλλουσας να παραστεί στην συζήτηση, τα καταγγελλόμενα μέρη δεν προέβαλαν εν τέλει ένσταση για την εξέταση μαρτύρων από την πλευρά της
10. Κατά το άρθρο 20 του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΚΛΔ ΕΑ), ενώπιον της Επιτροπής δύνανται να εξετάζονται μάρτυρες. Επισημαίνεται, συναφώς, ότι οι εμπλεκόμενες εταιρίες δύνανται να επικαλεσθούν μάρτυρες για την απόδειξη των ισχυρισμών τους, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 14 παρ. 2 (βλ. σχετ. και άρθρα 20, 22) του ως άνω Κανονισμού.
11. Ειδικότερα, το άρθρο 14 παρ. 2 του ΚΛΔ της ΕΑ προβλέπει, μεταξύ άλλων, τα εξής: «
12. Τα μέρη οφείλουν να καταθέτουν επί ποινή απαραδέκτου στους Γραμματείς της Επιτροπής το αργότερο είκοσι ημέρες

(20)πριν από τη συζήτηση υπόμνημα, και σε ηλεκτρονική μορφή, με το οποίο διατυπώνουν τις απόψεις τους, δηλώνουν εάν επιθυμούν να ασκήσουν το δικαίωμα προφορικής ακρόασης, ανακοινώνουν το όνομα του νομίμου Βλ. σελ. 5 των Πρακτικών της 02.07.

1. Βλ. σελ. 15 των Πρακτικών («Ν. ΚΟΣΜΙΔΗΣ: Υπ’ αυτές τις συνθήκες, αφού έγινε δεκτή η παράσταση, να εξετάσει και μάρτυρα»). 34 35 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
5. εκπροσώπου τους και τον αριθμό των μαρτύρων, και δηλώνουν το αντικείμενο επί του οποίου θα εξετασθούν, καθώς και αιτιολογούν ειδικώς την ανάγκη εξέτασής τους, ενώπιον της Επιτροπής. […] Ο αριθμός των μαρτύρων δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει για κάθε διάδικο μέρος τους τρεις. Η Επιτροπή διατηρεί την ευχέρεια να περιορίσει τον αριθμό των προτεινόμενων μαρτύρων με απόφασή της που λαμβάνεται κατά τη συζήτηση της υπόθεσης. […]»
6. Ταυτόχρονα, ως μάρτυρες δύνανται να εξετάζονται και όσοι εμπειρογνώμονες προτείνονται από τα μέρη προς εξέταση με το Υπόμνημά τους κατά την παρ. 3 του άρθρου 20 του ΚΛΔ της ΕΑ. Περαιτέρω, η ΕΑ διαθέτει διακριτική ευχέρεια να κλητεύσει, δυνάμει του άρθρου 23 παρ. 1 του ΚΛΔ της ΕΑ, κάθε πρόσωπο που θα συμβάλει στην εξέταση της υπόθεσης. Από το πλέγμα των ως άνω διατάξεων, και ιδίως τη γραμματική και την τελολογική ερμηνεία του άρθρου 14 παρ. 2 του ΚΛΔ της ΕΑ, καθίσταται σαφές ότι δεν απαιτείται από τα μέρη να δηλώσουν στο υπόμνημά τους το όνομα και τα στοιχεία των μαρτύρων που προτίθενται να εξετάσουν, αλλά μόνο τον αριθμό τους και το αντικείμενο επί του οποίου πρόκειται να εξετασθούν, ενώ, σε κάθε περίπτωση, η ΕΑ διαθέτει διακριτική ευχέρεια να κλητεύσει ως μάρτυρα οποιοδήποτε πρόσωπο κρίνει ότι μπορεί να συμβάλει στην εξέταση της εκάστοτε υπόθεσης. Εξάλλου, εν προκειμένω, σημειώνεται, για λόγους πληρότητας, ότι κατόπιν αποδοχής του αιτήματος παράστασης της καταγγέλλουσας στη διαδικασία, τα καταγγελλόμενα μέρη δεν προέβαλαν ένσταση για την εξέταση μαρτύρων από μέρους της
7. Ενόψει όλων των ανωτέρω, κατά την κρίση της ΕΑ, η ανωτέρω ένσταση είναι απορριπτέα ως αβάσιμη. Εξάλλου, η καταγγέλλουσα δεν επικαλείται την ύπαρξη δικονομικής βλάβης της λόγω της εξέτασης των συγκεκριμένων μαρτύρων από τις καταγγελλόμενες, προς το σκοπό υπεράσπισής τους, ως εκ τούτου, η σχετική ένσταση είναι, εκτός των άλλων, απορριπτέα και ως αόριστη. III.1.3 Ένσταση για εκπρόθεσμη υποβολή προσθήκης από την καταγγέλλουσα
8. Ο ΦΣΚ κατά την ακροαματική διαδικασία υπέβαλε ένσταση ότι το υπόμνημα προσθήκη της καταγγέλλουσας υποβλήθηκε εκπρόθεσμα και γι’ αυτό τον λόγο δεν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ή να αποτελέσει μέρος του διοικητικού φακέλου
10. Κατά την κρίση της ΕΑ ωστόσο, η ανωτέρω ένσταση είναι απορριπτέα ως αβάσιμη, καθώς η προσθήκη της καταγγέλλουσας κατατέθηκε εμπρόθεσμα κατόπιν σχετικής παράτασης δύο

(2)εργάσιμων ημερών που της δόθηκε με απόφαση Προέδρου, κατά τα προβλεπόμενα στην παρ. 6 του άρθρου 14 του ΚΛΔ της ΕΑ, λόγω του COVID-

1. III.1.4 Ένσταση για τη συμμετοχή του Πανελληνίου Φαρμακευτικού Συλλόγου στην προφορική συζήτηση ως τρίτου, ως μη έχων το σχετικό έννομο συμφέρον
2. Ο Πανελληνίος Φαρμακευτικός Σύλλογος (εφεξής ΠΦΣ ) αιτήθηκε, δια του υπ΄αριθ. πρωτ 188/31.03.2020 υπομνήματος του, να παρασταθεί στη συζήτηση και να του χορηγηθούν τα Η έμφαση προστέθηκε. Βλ. σελ. 15 των Πρακτικών («Ν. ΚΟΣΜΙΔΗΣ: Υπ’ αυτές τις συνθήκες, αφού έγινε δεκτή η παράσταση, να εξετάσει και μάρτυρα»). 38 Βλ. σελ. 6 του Πρακτικού της 02.07.
3. 36 37 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δικαιώματα της παραγράφου 5 του άρθρου 23 του Κανονισμού Λειτουργίας της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Το σχετικό αίτημα έγινε αποδεκτό από την ΕΑ κατά την έναρξη της συζήτησης και του χρηγήθηκαν τα προβλεπόμενα δικαιώματα της περ. α) της παρ. 5 του άρθρου του ΚΛΔ. Η καταγγέλλουσα, [ΧΧ], προέβαλε, κατά την ακροαματική διαδικασία και δια του Συμπληρωματικού της Υπομνήματος39, ένσταση αναφορικά με την παρέμβαση του ΠΦΣ ως τρίτου. Ειδικότερα, η καταγγέλλουσα αμφισβητεί το έννομο συμφέρον του ΠΦΣ, καθώς μέλος του είναι και ο ΦΣΚ, και, επομένως, έμμεσο μέλος του είναι και η ίδια ως υποχρεωτικά εγγεγραμμένη στον ΦΣΚ. Κατά την [ΧΧ], η παρέμβαση του ΠΦΣ στην προφορική συζήτηση εκφράζει την σύμπραξη τοπικών παραγόντων με τον ΠΦΣ, οδηγεί στο να παραγνωρίζεται η φύση του Συλλόγου ως ΝΠΔΔ επιφορτισμένου με την προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος και υπερτονίζεται η εμπλοκή του σε μία συνδικαλιστικού χαρακτήρα διένεξη μεταξύ των μελών του. Aπό τις διατάξεις του άρθρου 23 του ΚΛΔ της ΕΑ προκύπτει ότι αν σε εκκρεμή υπόθεση ενώπιον της Επιτροπής Ανταγωνισμού, τρίτος: α) θεμελιώνει έννομο συμφέρον και β) καταθέσει στους Γραμματείς της Επιτροπής Ανταγωνισμού σχετικό υπόμνημα τουλάχιστον δεκαπέντε

(15)ημέρες πριν από τη συζήτηση και επιδώσει αυτό με τη φροντίδα του στα ενδιαφερόμενα μέρη δέκα

(10)τουλάχιστον ημέρες πριν από τη συζήτηση της υπόθεσης επί ποινή απαραδέκτου μπορεί να ζητήσει την παρουσία του κατά την προφορική ακρόαση. Έννομο συμφέρον για τη συμμετοχή του τρίτου στην προφορική συζήτηση, νοείται ότι υφίσταται, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, και οσάκις το αποτέλεσμα της δικαζόμενης υπόθεσης επηρεάζει, ευμενώς ή δυσμενώς, τα δικαιώματα ή συμφέροντα του τρίτου.

1. Όπως προκύπτει από την ανωτέρω παράθεση του σχετικού ισχυρισμού της, η καταγγέλλουσα δεν αμφισβητεί ότι το σχετικό αίτημα του ΠΦΣ για ακρόασή του με την ιδιότητα του τρίτου ασκήθηκε νομότυπα, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 23 παρ. 2 και 3 του ΚΛΔ ΕΑ, αλλά ούτε και το γεγονός ότι εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής40 να κρίνει εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις συμμετοχής στη διαδικασία κάποιου προσώπου ως τρίτου, και να προσδιορίσει, ακολούθως, το εύρος της συμμετοχής του στη συζήτηση, βάσει του άρθρου 23 παρ. 5 του Κανονισμού, όπως και συνέβη εν προκειμένω.
2. Ειδικότερα, εν προκειμένω, η ΕΑ έκρινε ομόφωνα, όπως αποτυπώνεται στα Πρακτικά Συνεδρίασης 49ης της 2ας Ιουλίου 2020, ότι ο ΠΦΣ θεμελιώνει έννομο συμφέρον βάσει της παραγράφου 4 του άρθρου 23 του ΚΛΔ ΕΑ περί ακρόασης τρίτων, καθότι η υπό εξέταση υπόθεση άπτεται της ορθής ερμηνείας και εφαρμογής του νομοθετικού πλαισίου του διευρυμένου ωραρίου λειτουργίας των φαρμακείων, ήτοι μελών τόσο του καθ’ ου όσο και του ΠΦΣ δια τους ανά την επικράτεια τοπικούς φαρμακευτικούς συλλόγους, και, επομένως, μπορεί να επηρεάσει (και) τα συμφέροντα του τελευταίου, καθώς και ότι η παρουσία του Βλ. πρακτικά σελ. 3 και υπ’ αριθ. πρωτ. 501/05.10.2020 Συμπληρωματικό Υπόμνημα. Πρβλ. απόφαση ΔΕΕ της 17.01.1984, Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen, VBVB, και Vereniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels, VBBB, κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, συνεκδ. υποθ. 43/82 και 63/
3. Συλλ. 19, σκ.
4. Βλ. επίσης απόϕαση ΠΕΕ της 28.02.2002, Compagnie générale maritime κ.λπ. κατά Επιτροπής, T-86/95, Συλλ. II-01011, ιδίως σκ. 468, σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή διαθέτει εύλογο περιθώριο εκτιμήσεως για να αποφασίσει για το αν παρουσιάζει ενδιαφέρον η ακρόαση ατόμων των οποίων η μαρτυρία μπορεί να έχει σημασία για την εξέταση του φακέλου, οπότε η Επιτροπή δικαιούται να ακούσει κατά την ακρόαση τρίτα πρόσωπα τα οποία δεν έχουν προηγουμένως υποβάλει καταγγελία ούτε καταθέσει γραπτές παρατηρήσεις κατά τη διοικητική διαδικασία. 39 40 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του μπορεί να συμβάλει στη διακρίβωση της αλήθειας στην υπό κρίση υπόθεση. Σταθμίζοντας δε, τις συνθήκες της παρούσας περίστασης, η ΕΑ επέτρεψε τη συμμετοχή του ΠΦΣ στη διαδικασία μερικώς, και ειδικότερα, κατ’ ενάσκηση της ευρείας διακριτικής ευχέρειας που της καταλείπει το άρθρο 23 παρ. 5 ΚΛΔ ΕΑ, επετράπη μερικώς η παρουσία του ΠΦΣ μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του κατά την προφορική ακρόαση, σύμφωνα με τις δατάξεις του άρθρου 23, παρ. 5 (α) ΚΛΔ το οποίο επιτρέπει στον τρίτο να απευθύνει ερωτήσεις στα μέρη και τους άλλους συμμετέχοντες στη διαδικασία.
5. Με βάση τα ως άνω εκτεθέντα, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι οι προεκτεθέντες ισχυρισμοί της καταγγέλλουσας, και η συμμετοχή του ΠΦΣ ως τρίτου στην παρούσα υπόθεση, ο οποίος παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Η. Δημητρέλλου, και υπέβαλε εμπρόθεσμα και σύμφωνα με το άρθρο 23 του ΚΛΔ της ΕΑ το υπ’ αριθ. πρωτ. 234/11.05.2020 υπόμνημά του, έχει δε, κατά τα ανωτέρω, εύλογο ενδιαφέρον να ακουσθεί ως τρίτος, είναι νόμιμη.
6. Για τους ως άνω λόγους, η υπό εξέταση ένσταση της καταγγέλλουσας είναι απορριπτέα.
7. Εξάλλου, η καταγγέλλουσα δεν επικαλείται την ύπαρξη δικονομικής βλάβης της λόγω της συμμετοχής του ΠΦΣ στην προφορική συζήτηση, ως εκ τούτου, η σχετική ένσταση είναι, εκτός των άλλων, απορριπτέα και ως αόριστη. III.1.5 Αίτημα συνεκδίκασης υποθέσεων
8. Η καταγγέλλουσα, [ΧΧ], κατά στην έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας41 αιτήθηκε τη συνεκδίκαση της υπό κρίση υπόθεσης με δεύτερη καταγγελία (υπ’ αριθ. πρωτ. 1509/14.02.2013) που υπέβαλε η [ΖΖ] ([…]) ενώπιον της Υπηρεσίας, στην οποία η [ΧΧ] συμμετέχει με 50%, ώστε να εμφανιστεί «το πλήρες modus operandi του ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ, και …του ΣΥΦΑΚ…», καθώς, κατά την άποψη της καταγγέλλουσας, η Επιτροπή θα έπρεπε να κρίνει συνολικά το ζήτημα, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων ή και το ενδεχόμενο να επηρεαστεί η κρίση της ΕΑ στην μια καταγγελία από την κρίση που θα έχει ήδη σχηματίσει στην άλλη. Συναφώς, η καταγγέλλουσα αιτήθηκε και αναβολή της συζήτησης της υπό εξέταση υπόθεσης, ώστε να συνεκδικαστούν τα ζητήματα που προκύπτουν από τις δύο αυτές καταγγελίες.
9. Επισημαίνεται, σχετικώς, ότι η ΕΑ μπορεί αυτεπαγγέλτως ή ύστερα από αίτημα του Εισηγητή ή της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού ή των μερών να διατάξει τη συνεκδίκαση ή το χωρισμό υποθέσεων που έχουν εισαχθεί ενώπιόν της, εφόσον αυτό κρίνεται σκόπιμο για οποιονδήποτε διαδικαστικό ή ουσιαστικό λόγο, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 21 του ΚΛΔ της ΕΑ
10. Αντιστοίχως, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας πριν την εισαγωγή υπόθεσης στην Επιτροπή, η Γενική Διεύθυνση δύναται να συνεξετάζει ή να Βλ. σελ. 8 των Πρακτικών της 02.07.
11. Πράγματι, σε κάποιες περιπτώσεις έγινε δεκτή η ανάγκη συνεκδίκασης των εκάστοτε υποθέσεων λόγω του κοινού τους αντικειμένου και της σύμπτωσης των εξεταζόμενων αιτιάσεων, και για λόγους αποτελεσματικότερης άσκησης των αρμοδιοτήτων καθώς η συνεξέταση των εν λόγω υποθέσεων θα επέτρεπε την ασφαλή και εις βάθος διάγνωση των προβλημάτων της εξεταζόμενης σχετικής αγοράς και τη συνολική αντιμετώπιση των αναφυόμενων προβλημάτων καθώς και για λόγους οικονομίας της διαδικασίας και εξοικονόμησης διοικητικών πόρων, οπότε τα στοιχεία των δύο υποθέσεων συσχετίζονται και ενώνονται οι δύο φάκελοι (βλ. ενδεικτικά απόφαση, ΕΑ 590/2014, καθώς και ΔΕφΑθ 2274/2010). 41 42 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
15. χωρίζει υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιόν της, εφόσον αυτό κρίνεται σκόπιμο για οποιοδήποτε διαδικαστικό ή ουσιαστικό λόγο
16. Η ΕΑ διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια να αποφασίζει τον χωρισμό ή την συνεκδίκαση των εκάστοτε υποθέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, συνήθως λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η ύπαρξη ή η έλλειψη συνάφειας των πρακτικών που αποτελούν το αντικείμενο εξέτασης των εκάστοτε υποθέσεων, η ανάγκη για αποτελεσματική άσκηση δικαιωμάτων άμυνας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, καθώς και λόγοι αποτελεσματικότητας των διαδικασιών ενώπιον της ΕΑ
17. Κατά την κρίση της ΕΑ, το αίτημα της καταγγέλλουσας για τη συνεκδίκαση των δύο καταγγελιών και την αναβολή συζήτησης της υπό εξέταση καταγγελίας δεν μπορεί να γίνει δεκτό, καθώς, ελλείψει ταύτισης και συνάφειας των καταγγελλομένων παραβάσεων, δεν συντρέχει κανένας ουσιαστικός ή διαδικαστικός λόγος που να καθιστά σκόπιμη τη συνεκδίκαση των εν λόγω υποθέσεων
18. Παραλλήλως, λόγοι αποτελεσματικότητας της διαδικασίας ενώπιον της ΕΑ δεν καθιστούν σκόπιμη τη συνεκδίκαση των συγκεκριμένων υποθέσεων. Ειδικότερα, εν προκειμένω, οι δύο καταγγελίες δεν εμφανίζουν συνάφεια μεταξύ τους, καθότι η κατά τα ουσιώδη στοιχεία πραγματική βάση της καταγγελίας της εταιρείας […] διαφοροποιείται σημαντικά από την ιστορική βάση της υπόθεσης για την οποία συνετάγη η υπ’ αριθ. πρωτ. 648/28.01.2020 Εισήγηση και επί της οποίας εκδίδεται η παρούσα απόφαση. Και τούτο διότι η υπ' αρ. πρωτ. 1509/14.02.20213 καταγγελία αναφερόταν σε εικαζόμενες πρακτικές σχετικά με άρνηση πώλησης, επιβολή άνισων όρων ή/ και διακριτική μεταχείριση ως προς τον τρόπο τιμολόγησης/ πίστωσης της συγκεκριμένης καταγγέλλουσας από τον ΣΥΦΑΚ υπό το πρίσμα του άρθρου 2 ν. 3959/2011, ενώ η εδώ εξεταζόμενη καταγγελία αφορά σε παράβαση του άρθρου 1 ν. 3959/201146, όπως δε, αναλύεται κατωτέρω47, απορρίπτεται ως αβάσιμη, καθ’ ό μέρος αφορά σε παράβαση του άρθρου 2 ν. 3959/
19. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση των εδώ εξεταζόμενων πρακτικών δεν συνδέεται με ενδεχόμενη παράβαση κατά τα αναφερόμενα στην προαναφερόμενη έτερη καταγγελία. Για όλους τους ως άνω λόγους, το σχετικό αίτημα της καταγγέλλουσας είναι απορριπτέο. III.1.6 Επιφύλαξη για παράβαση της νομοθεσίας προσωπικών δεδομένων
20. Ο […], ισχυρίζεται ότι η κοινοποίηση […] που αφορούσαν σε ποινικές διαδικασίες, μεταξύ δε, αυτών και κλητηρίου θεσπίσματος, συνιστά «ευθεία» παραβίαση της νομοθεσίας περί προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Ο σχετικός ισχυρισμός περιλαμβάνεται στο υπ’ αριθ. πρωτ. […] υπό τον τίτλο «Διαδικαστικές ενστάσεις» κάτι για το οποίο επιφυλλάσεται η ελεγχόμενη, χωρίς ωστόσο, να προβάλλεται οιαδήποτε σχετική ένσταση, Βλ. άρθρο 21 παρ. 2 του ΚΛΔ της ΕΑ. Πέραν των ανωτέρω, ελήφθη υπόψη και ο κίνδυνος κατακερματισμού της αποδεικτικής διαδικασίας για την απόρριψη του αιτήματος χωρισμού των υποθέσεων, βλ. σκεπτικό στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση ΕΑ 647/
21. Αντίθετα, δεκτό έγινε το αίτημα περί χωρισμού υποθέσεων, που υπεβλήθη έπειτα από την κοινοποίηση της εισήγησης και οδήγησε στην έκδοση των αποφάσεων ΕΑ 636/2017 και 646/
22. 45 Βλ. άρθρο 21 ΚΛΔ της ΕΑ. 46 Βλ. και ενότητα V. 47 Βλ. ενότητα Χ. 43 44 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επί παραδείγματι, περί ακυρότητας της διαδικασίας ή πρόκλησης δικονομικής βλάβης […].
23. Ενόψει των ανωτέρω, ο ισχυρισμός αυτός είναι μη αξιολογήσιμος. Σε κάθε περίπτωση, ως εκ περισσού, επισημαίνονται και τα εξής:
24. Όπως αποδέχεται […], τα επίμαχα έγγραφα δεν ελήφθησαν με ενέργειες της ΕΑ, αλλά προσκομίστηκαν από την καταγγέλλουσα ως σχετικά με την καταγγελία κατά το στάδιο της εκκρεμούς τότε έρευνας. Τα εν λόγω έγγραφα δεν αξιολογήθηκαν από τον Εισηγητή, ουδεμία δε, αναφορά σε αυτά περιλαμβάνεται στην Έκθεση που συντάχθηκε επί της υπόθεσης. Επιπλέον, τόσο το προσωπικό της Γενικής Διεύθυνσης της ΕΑ όσο και τα μέλη της ΕΑ υπέχουν υποχρέωση εχεμύθειας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους, δυνάμει της διάταξης του άρθρου 41 του ν. 3959/2011, τούτο δε, προφανώς ισχύει και για τον περιορισμένο αριθμό υπαλλήλων που χειρίστηκαν την κρίσιμη υπόθεση και, στο πλαίσιο αυτό, έλαβαν γνώση της ύπαρξης των επίμαχων εγγράφων.
25. Σε κάθε περίπτωση, επισημαίνεται ότι τα εν λόγω έγγραφα δεν ελήφθησαν υπόψη για τη διαμόρφωση της κρίσης της Επιτροπής επί της υπόθεσης. Ως εκ τούτου, και παρότι δεν προβάλλεται σχετικός ισχυρισμός, το γεγονός ότι προσκομίσθηκαν με πρωτοβουλία της καταγγέλλουσας κατά το χρόνο προκαταρκτικής εξέτασης της υπόθεσης, ουδεμία επιρροή ασκεί στην εγκυρότητα της παρούσας απόφασης. III.1.7 Ένσταση υπέρβασης της εύλογης διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας
26. Επιλέον, με τα υπ’ αριθ. πρωτ 188/31.03.2020 και 189/31.03.2020 υπομνήματά τις ο ΦΣΚ και ο ΣΥΦΑΚ υπέβαλαν ένσταση περί παραβίασης της αρχής της εύλογης διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας. Σύμφωνα με τις καθ’ων, η υπόθεση αφορά σε καταγγελία που στράφηκε σε βάρος του ιδίου και του ΣΥΦΑΚ και κατατέθηκε στην ΕΑ στις 14.2.
27. Η ΕΑ διενήργησε επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία των καταγγελλόμενων στις 3.4.
28. Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2015, η ΓΔΑ απέστειλε, προς περαιτέρω διερεύνηση της υπόθεσης, επιστολές παροχής στοιχείων στους καταγγελλόμενους και, ακολούθως, επιστολές σε μεμονωμένες φαρμακαποθήκες και φαρμακεία αναφορικά με τον προσδιορισμό της σχετικής αγοράς πώλησης φαρμακευτικών και παραφαρμακευτικών προϊόντων. Ο ΦΣΚ και ο ΣΥΦΑΚ επισημαίνουν ότι υπάρχει πλήρης αδράνεια στην όποια διαδικαστική ενέργεια που να αφορά στον μεν ΦΣΚ από το 2016 και στον δε, ΣΥΦΑΚ από το 2015, χωρίς αιτιολογία, ενώ οριακώς μπορεί να υποστηριχθεί ότι η όποια εξουσία της ΕΑ να διαπιστώσει παράβαση ή/ και επιβάλει κύρωση δεν έχει παραγραφεί.
29. Σύμφωνα με τον ΦΣΚ, έχουν παρέλθει εννέα

(9)ολόκληρα έτη από την φερόμενη (σύμφωνα με την Εισήγηση) διάπραξη της παράβασης (26.11.2011) μέχρι την κοινοποίηση της Εισήγησης, και επτά

(7)έτη από την υποβολή της καταγγελίας, αλλά και από την φερόμενη παύση της παράβασης από τον ελεγχόμενο ΦΣΚ. Έχει, συνεπώς, κατά τους σχετικούς ισχυρισμούς, κατάφωρα παραβιαστεί η αρχή της εύλογης προθεσμίας, καθώς μετά βεβαιότητας έχει παρέλθει διάστημα πολύ μεγαλύτερο των πέντε

(5)ετών από την διάπραξη της αποδιδόμενης παράβασης (αλλά και από την φερόμενη παύση της) μέχρι την κοινοποίηση της έκθεσης αιτιάσεων. Συνεπώς, σε κάθε περίπτωση, λόγω παραβίασης της θεμελιώδους αυτής αρχής, δεν δύναται να επιβληθεί, σύμφωνα με το σχετικό ισχυρισμό, κύρωση σε βάρος του ΦΣΚ. Σημειώνεται δε, ότι η πάροδος τόσο μεγάλου χρονικού διαστήματος (7 και πλέον ετών από τη φερόμενη παύση της παράβασης και 9 ετών από τη 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

5. φερόμενη διάπραξη της παράβασης) μέχρι την κοινοποίηση της Έκθεσης Αιτιάσεων στον ΦΣΚ, θίγει κατάφωρα το δικαίωμα του τελευταίου σε αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων του άμυνας, καθιστώντας πλέον, εν έτει 2020 αδύνατη την πλήρη και αποτελεσματική αντίκρουση των αποδιδόμενων παραβάσεων. Τούτο καθώς, όπως σημειώνει και η Εισήγηση, η διοίκηση του ΦΣΚ έχει αλλάξει ήδη από 4.12.2016 και απαρτίζεται πλέον από νέο Πρόεδρο και πρόσωπα, ενώ για αντικειμενικούς λόγους δεν είναι δυνατή η ομαλή και αποτελεσματική επικοινωνία με το πλέον βασικό πρόσωπο, τον πρώην Πρόεδρο του ΦΣΚ που πρωταγωνίστησε στην όλη υπόθεση και σε κρίσιμες ενέργειες και περιστατικά που η Εισήγηση επικαλείται. Ως εκ τούτου, κατά τον ΦΣΚ, η αρχή της ασφάλειας δικαίου, η οποία κατοχυρώνεται τόσο στο Σύνταγμα όσο και στο πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης ως γενική αρχή αυτού, συνυπάρχει στο διοικητικό δίκαιο με την αρχή της χρηστής διοίκησης. Έκφανση των θεμελιωδών αυτών αρχών αποτελεί και η αρχή του επικαίρου που διέπει τη διοικητική δράση. Από τις παραπάνω γενικές αρχές απορρέει το καθήκον τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού να λαμβάνουν οριστική θέση επί των παραβάσεων τις οποίες προσάπτουν στις επιχειρήσεις εντός εύλογης προθεσμίας. Η υποχρέωση της διοίκησης για έκδοση απόφασης εντός ευλόγου χρόνου από τη διάπραξη της παράβασης διακρίνεται από την εκ του νόμου παραγραφή της εξουσίας προς επιβολή προστίμου και συνδέεται με την αρχή της χρηστής διοίκησης 48 με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας49, καθώς και την έννοια του κράτους δικαίου και τις συνταγματικές αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης. Πάγια νομολογία των Διοικητικών Δικαστηρίων έχει κρίνει ότι σύμφωνα με την αρχή της ευλόγου προθεσμίας, η ΕΑ κρίνοντας οφείλει να αποφαίνεται εντός ευλόγου χρόνου για τις υποθέσεις που άγονται ενώπιόν της. Ενδεικτικώς, με την υπ’ αριθ. 3039/2014 απόφασή του, το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών έκρινε ότι απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση πρέπει να εκδίδεται, εντός ευλόγου χρόνου, ήτοι εντός πενταετίας από τη διάπραξή της. Ομοίως, κατά τον ΦΣΚ, έχει κριθεί και σε άλλες υποθέσεις, αφορώσες την εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού από την ΕΑ. Αντίστοιχοι των ως άνω είναι και οι ισχυρισμοί που προβάλλει ο ΣΥΦΑΚ. Αναφορικά με τους παραπάνω ισχυρισμούς, σημειώνονται τα εξής: Κατά το άρθρο 42, παρ 1, 2 και 3 του ν. 3959/2011 η πενταετής προθεσμία παραγραφής της εξουσίας της Επιτροπής να επιβάλει κυρώσεις εκκινεί από την παύση της παράβασης και διακόπτεται μεταξύ άλλων από τα μέτρα έρευνας της ΓΔΑ προς έναν τουλάχιστον εκ των μετεχόντων στην παράβαση. Εν προκειμένω, σύμφωνα με την Εισήγηση και όπως προκύπτει από τον φάκελο της υπόθεσης, η διάρκεια της παράβασης έληξε στις 18.12.2013, ενώ η ΓΔΑ είχε διενεργήσει επιτόπιο έλεγχο στα γραφεία του ΦΣΚ και του ΣΥΦΑΚ νωρίτερα στις 03.04.2013, στη συνέχεια δε, η Υπηρεσία απέστειλε την υπ αριθ. πρωτ 7119 επιστολή παροχής στοιχείων προς τον καταγγελλόμενο ΦΣΚ στις 30.11.2015 και ακολούθησε εκτενής αλληλογραφία και Ο ΦΣΚ παραπέμπει στην απόφαση του ΔΕΕ της 21ης.09.2006, Technische Unie κατά Επιτροπής, C113/04 P, σκέψη
6. 49 Ο ΦΣΚ παραπέμπει στην απόφαση του Γεν.ΔΕΕ CMA CGM κ.λπ. κατά Επιτροπής, Τ-213/00, σκέψη
7. 48 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επικοινωνία (της ΓΔΑ) με τον ΦΣΚ σχετικά με την αποδιδόμενη παράβαση κατά το έτος 2016, καθώς και σειρά νέων μέτρων έρευνας σχετικά με την αγορά σε φαρμακεία και φαρμακαποθήκες έως και το έτος
8. Η υπόθεση κληρώθηκε σε Εισηγητή με το υπ’ αριθ. 68 πρακτικό της Ολομέλειας την 01.08.
9. Σύμφωνα δε, με το άρθρο 42, παρ 5 του ν. 3959/2011, η πενταετής προθεσμία παραγραφής εκκινεί εκ νέου ύστερα από κάθε διακοπή.
10. Ενόψει όλων των ανωτέρω, είναι σαφές ότι εν προκειμένω η εξουσία της Επιτροπής να επιβάλει κυρώσεις δεν έχει υποπέσει στην πενταετή προθεσμία παραγραφής.
11. Εξάλλου, σε σωρεία αποφάσεών τους τα κοινοτικά Δικαστήρια και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, έχουν κάνει δεκτό, ότι ο εύλογος χαρακτήρας της διάρκειας μιας δικαστικής ή διοικητικής διαδικασίας, πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση, με τις περιστάσεις που χαρακτηρίζουν κάθε υπόθεση, και ειδικότερα με τα συμφέροντα του διαδίκου που διακυβεύονται στη δίκη, την περιπλοκότητα της υπόθεσης, τη συμπεριφορά του προσφεύγοντος, και εκείνη των αρμόδιων αρχών (βλ. ΔΕφΑθ 4055/2017, σκ. 24 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Περαιτέρω, η ΕΑ, επιλαμβανόμενη παραβάσεων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής τόσο των εθνικών διατάξεων του ανταγωνισμού όσο και των συναφών κοινοτικών, οφείλει, σε συμμόρφωση προς την αρχή της ισοδυναμίας, να τηρεί κατά την έκδοση της απόφασής της την αρχή της εύλογης προθεσμίας, η οποία (εύλογη προθεσμία) εκτιμάται κάθε φορά σε συνάρτηση προς τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως (in concreto). Η μη τήρηση ωστόσο, της αρχής αυτής ασκεί επιρροή επί του κύρους της διοικητικής διαδικασίας και της σχετικής αποφάσεως, μόνον όταν αποδεικνύεται ότι η παρέλευση υπερβολικού χρόνου είχε επίπτωση στην ικανότητα των επιχειρήσεων να αμυνθούν αποτελεσματικά (ΣτΕ 1976/2015, σκ. 8, ΔΕφΑθ 2578/2018, σκ. 10, ΔΕφΑθ 4055/2017, σκ. 24, ΔΕφΑθ 2458/2017, σκ. 36, καθώς και ΔΕΕ C-414/12, Bolloré, σκ. 8485) Με το σχετικό ισχυρισμό πρέπει να προβάλλεται με συγκεκριμένο τρόπο πώς επηρεάστηκε η δυνατότητα της επιχείρησης να αμυνθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας (βλ. ενδεικτικά ΔΕΕ C-167/04, JCB Service, σκ. 71).
12. Στην προκειμένη υπόθεση, ο χρόνος που μεσολάβησε κατά τη διάρκεια της έρευνας της ΓΔΑ κρίνεται εύλογος και ανάλογος με την ιδιαιτερότητα και την φύση των παραβάσεων και την απαιτούμενη διαδικασία συλλογής στοιχείων και πληροφοριών από πλήθος δραστηριοποιούμενων στην σχετική αγορά, όπως αυτή περιγράφεται κατωτέρω50, ιδίως λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης δυσχέρειας των υπό κρίση ζητημάτων και της διενέργειας πολύπλοκης έρευνας προς στοιχειοθέτησή της. Εξάλλου, η συνδρομή των προαναφερόμενων παραγόντων στην υπό κρίση υπόθεση προκύπτει ευθέως, κατά την κρίση της Επιτροπής, από το σκεπτικό της εισήγησης και της παρούσας απόφασης, αλλά και από τα στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης εν γένει, ιδίως αναφορικά με την πληθώρα μέτρων έρευνας που έπρεπε να πραγματοποιηθούν προς διερεύνηση και στοιχειοθέτηση της παράβασης. Σε ότι αφορά δε, τον προβληθέντα ισχυρισμό ότι η αλλαγή της διοίκησης του ΦΣΚ το έτος 2016 καθιστά αδύνατη την αντίκρουση και την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας, ουδόλως αποδεικνύεται ότι ο διαδραμών χρόνος έθιξε τα δικαιώματα άμυνας των καθ’ ων ούτε προκύπτει ότι, λόγω της παρόδου του χρόνου αυτού, οι καθ’ων περιήλθαν σε αδυναμία να αναζητήσουν όλα εκείνα τα έγγραφα που θα επιβεβαίωναν 50 Βλ. Ενότητα ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ – ΜΕΡΙΔΙΑ ΑΓΟΡΑΣ, κατωτέρω. 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πλήρως τους ισχυρισμούς τους ότι δεν υπέπεσαν στις συμπεριφορές που τους αποδόθηκαν. Αντιθέτως, ο ΦΣΚ είχε στη διάθεσή του όλα τα πραγματικά και νομικά στοιχεία για την αντίκρουση της αποδιδόμενης παράβασης στο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, ενώ άσκησε πλήρως και τα διαδικαστικά του δικαιώματα κατά τις κείμενες διατάξεις. Συναφώς, επισημαίνεται ότι η ΓΔΑ παρείχε πρόσβαση στον φάκελο της υπόθεσης στον ΦΣΚ προκειμένου να αναζητήσει όλα τα σχετικά έγγραφα, ενώ, παραλλήλως, ο ΦΣΚ στα Υπομνήματά του επικαλείται λεπτομερώς πραγματικά περιστατικά, εξιστορεί το πλαίσιο της αντιδικίας με την [ΧΧ], την ιστορική εξέλιξη του σχετικού νομικού πλαισίου έως και σήμερα, αναφέρεται δε, σε και προσκομίζει πλήθος σχετικών εγγράφων προς αντίκρουση της αποδιδόμενης παράβασης.
13. Αντιστοίχως, ο ΣΥΦΑΚ άσκησε πλήρως τα δικαιώματα αμύνης του.
14. Για όλους τους ως άνω λόγους, η σχετική ένσταση των ΦΣΚ και ΣΥΦΑΚ τυγχάνει απορριπτέα. IV. ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΩΡΑΡΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ IV.1 Το πλαίσιο κατά την χρονική περίοδο 2011-2013
15. Τα φαρμακεία παραμένουν, κατά τον νόμο, ανοιχτά κατά τις ώρες λειτουργίας («υποχρεωτικό ωράριο»), που καθορίζονται με απόφαση της αρμόδιας αρχής (περιλαμβανομένων των απογευματινών ωρών Τρίτης – Πέμπτης, κατά το συνήθως συμβαίνον, ή Δευτέρας – Τετάρτης, κατά περίπτωση), καθώς επίσης και κατά τις υποχρεωτικές διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις (εφημερίες). Το σύστημα εφημεριών είναι επίσης υποχρεωτικό, επιβάλλεται για λόγους δημοσίου συμφέροντος, λειτουργεί εκ περιτροπής και διαμορφώνεται από τους τοπικούς φαρμακευτικούς συλλόγους. Ειδικά ως προς το Σάββατο, η ημέρα αυτή θεσπίζεται, κατ’ αρχήν, ως ημέρα αργίας για τα φαρμακεία, προς εξυπηρέτηση, όμως, των αναγκών των πολιτών επιβάλλεται η λειτουργία ενός ποσοστού των φαρμακείων, κατά τις πρωινές ώρες της συγκεκριμένης ημέρας
17. Συναφώς, στο Δημοτικό και Κοινοτικό Κώδικα (ν. 3463/2006 «Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων»), και συγκεκριμένα στο άρθρο 75 παρ. ΙΙ, περ. 35, προβλέπεται ότι στην αρμοδιότητα των Δήμων ανήκει «Η λήψη απόφασης σχετικά με τον καθορισμό των ωρών ανοίγματος, μεσημβρινής διακοπής και κλεισίματος των φαρμακείων και φαρμακαποθηκών, καθώς και τον καθορισμό για κάθε έτος του αριθμού των φαρμακείων που διημερεύουν και διανυκτερεύουν»
19. Ως προς τις διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις53 το άρθρο 22 του ν. 1483/1984 προβλέπει μεταξύ άλλων: «1.… η σειρά διημέρευσης και διανυκτέρευσης (μερική ή ολική) αυτών καθώς και οι περιπτώσεις και οι λόγοι απαλλαγής των φαρμακοποιών από την υποχρέωση Μέχρι 20%, βλ. αμέσως κατωτέρω ν. 1963/1991 και αποφάσεις ΣτΕ 442/2004 και 675/2014 παρ.
20. Η αρμοδιότητα αυτή προβλέφθηκε με την παρ. 6 του άρθρου 94 του ν. 3852/
21. 53 Βλ. άρθρο 2 παρ. 1 του Β.Δ. 398/1963 (ΦΕΚ Α΄ 113), όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 του Β.Δ. 734/1969 (ΦΕΚ Α` 227) : «Εις ους Δήμους λειτουργούν πλείονα των εξ Φαρμακείων επιβάλλεται υποχρεωτική διημέρευσις και διανυκτέρευσις, ήτοι διατήρησις ενός ή πλειόνων Φαρμακείων ανοικτών κατά τας ώρας μεσημβρινής διακοπής ως και κατά τας τοιαύτας από του εσπερινού κλεισίματος μέχρι του πρωινού ανοίγματος των Φαρμακείων κατά τα υπό του άρθρ. 2 του παρόντος οριζόμενα». 51 52 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διημέρευσης και διανυκτέρευσης καθορίζονται με απόφαση του οικείου νομάρχη ύστερα από γνώμη των οικείων οργανώσεων εργαζομένων και εργοδοτών, όπου υπάρχουν τέτοιες οργανώσεις
22. 2…3.Οι πίνακες διημέρευσης και διανυκτέρευσης των φαρμακείων συντάσσονται με τη φροντίδα και ευθύνη του οικείου φαρμακευτικού συλλόγου. 4.Σε κάθε φαρμακείο πρέπει να αναρτάται με ευθύνη του καταστηματάρχη πίνακας των φαρμακείων που διημερεύουν και διανυκτερεύουν. 5…».
23. Εν συνεχεία, το άρθρο 9 παρ. 1 του ν. 1963/1991 («Τροποποίηση και συμπλήρωση των διατάξεων της φαρμακευτικής νομοθεσίας και άλλες διατάξεις»), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο, διέλαβε συναφώς τα ακόλουθα: «
24. Οι κατά το άρθρο 22 του ν. 1483/1984 (ΦΕΚ 153 Α`) πίνακες διημερεύσεως και διανυκτερεύσεως των φαρμακείων της περιοχής κάθε φαρμακευτικού συλλόγου συντάσσονται με τη φροντίδα και ευθύνη αυτού, ισχύουν για ένα χρόνο και είναι υποχρεωτικοί για τα περιλαμβανόμενα σ’ αυτούς μέλη τους. Ο αριθμός των φαρμακείων που διημερεύουν κατά το Σάββατο ορίζεται, με απόφαση του οικείου νομάρχη, μέχρι 20% του συνολικού αριθμού των λειτουργούντων φαρμακείων»
26. Επίσης, με το άρθρο 36 παρ. 2 του ν. 3918/2011 («Διαρθρωτικές αλλαγές στο σύστημα υγείας και άλλες διατάξεις») προβλέφθηκαν, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα : «
27. Όλα τα φαρμακεία μπορούν να λειτουργούν το Σάββατο και κατά τις απογευματινές ώρες της Δευτέρας και της Τετάρτης. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης ρυθμίζονται οι τεχνικές λεπτομέρειες της ρύθμισης αυτής. Κάθε φαρμακευτικός σύλλογος καταρτίζει ετησίως πίνακες υποχρεωτικής εφαρμογής διημέρευσης κατά τις μέρες των αργιών και διανυκτέρευσης καθημερινά των φαρμακείων της περιοχής ευθύνης του». Η διάταξη αυτή εισάγει το πρώτον το θεσμό του διευρυμένου ωραρίου.
28. Κατ’ επίκληση της ανωτέρω διατάξεως του άρθρου 36 παρ. 2 του ν. 3918/2011 εκδόθηκε η απόφαση ΔΥΓ3(β)/Γ.Π.οικ.109282/07.10.2011 του Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης56, στο προοίμιο της οποίας, υπό τον αριθμό 2, προβλέπεται ότι «Έχοντας υπόψη :
29. …
30. Τη διασφάλιση της Δημόσιας Υγείας και τη διευκόλυνση στην εξυπηρέτηση του κοινού, που έχουν ανάγκη φαρμάκων57, ορίζεται το ωράριο λειτουργίας των φαρμακείων για όλες τις ώρες του Σαββάτου και τις απογευματινές ώρες της Δευτέρας − Τετάρτης ή της Τρίτης − Πέμπτης κατά περίπτωση, καθώς και για όλες τις διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις (εφεξής εφημερίες)». Στο κυρίως κείμενο η απόφαση διαλαμβάνει τα εξής : «
31. Οι φαρμακοποιοί κάτοχοι άδειας λειτουργίας φαρμακείου, δύνανται να υποβάλουν δηλώσεις ένταξης για όλες τις ώρες του Σαββάτου και τις απογευματινές ώρες της Δευτέρας − Τετάρτης ή της Τρίτης – Πέμπτης κατά περίπτωση, καθώς και για όλες τις εφημερίες
32. Η λειτουργία των Βλ. παρ. 9 άρθρου 15 ν. 2639/1998, όπως αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 21 παρ. 10 ν. 3144/2003 : « Στην αρμοδιότητα των νομαρχών ανήκουν : …
33. Ο καθορισμός των χρονικών ορίων λειτουργίας των φαρμακείων και επιχειρήσεων (παρ. 1 του άρθρου 22 του Ν.1483/1994, παρ. 1 και2του άρθρου9του Ν. 1963/1991, παρ. 2 του άρθρου 3 του Π.Δ. 327/1992, Ν.Δ. 685/1948, β.δ. 748/1966, παρ. 2του άρθρου 8του Ν.Δ. 515/1970)». 55 Μετά την κατάργηση των νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων με τον ν. 3852/2010, οι αρμοδιότητές τους, με εξαίρεση εκείνες που μεταβιβάζονται στις αποκεντρωμένες διοικήσεις και στους δήμους, ασκούνται από τις Περιφέρειες (άρθρο 283 παρ. 2 και 3), οι οποίες, κατά ρητή διάταξη του νόμου (άρθρο 186 παρ. ΙΙ περ. Ζ υποπερ. ΙΙ 12), ασκούν την εποπτεία επί των φαρμακευτικών συλλόγων των νομών της περιφέρειας. 56 Βλ. ΦΕΚ Τεύχος Β΄ 2251/10.10.
34. 57 Υπογράμμιση του Συντάκτη. 58 Επισημαίνεται εν προκειμένω ότι με την απόφαση 118/2012 της Επιτροπής Αναστολών του ΣτΕ, εκδοθείσα επί αιτήσεως αναστολής της ΔΥΓ3(β)/Γ.Π.οικ.109282/07.10.2011, κρίθηκε ότι «Κατ’ 54 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ φαρμακείων πρέπει να καλύπτει πλήρως το καθοριζόμενο, ανά τους τοπικούς Φαρμακευτικούς Συλλόγους, ωράριο. Οι δηλώσεις ένταξης υποβάλλονται στον τοπικό Φαρμακευτικό Σύλλογο έως 20 Οκτωβρίου εκάστου έτους και είναι δεσμευτικές για ένα έτος.
35. Οι τοπικοί Φαρμακευτικοί Σύλλογοι ορίζουν το ωράριο εφημέριων ακριβώς όπως ισχύει σήμερα και συντάσσουν σχετικούς πίνακες, τους οποίους υποβάλλουν στις οικείες Περιφέρειες έως τις 5 Νοεμβρίου εκάστου έτους, για την έκδοση σχετικής έγκρισης και ανάρτησης στο διαδίκτυο.
36. Τόσο οι φαρμακοποιοί που έχουν υποβάλει δήλωση ένταξης, όσο και οι υπόλοιποι που έχουν ενταχθεί σε εφημερίες στους σχετικούς πίνακες από τους τοπικούς Φαρμακευτικούς Συλλόγους και δεν τηρούν το ωράριο λειτουργίας, υφίστανται τις προβλεπόμενες κυρώσεις, όπως ο νόμος ορίζει.
37. ...
38. Τα φαρμακεία που θα λειτουργήσουν κατόπιν δηλώσεών τους κατά τα ανωτέρω δεν απαλλάσσονται των υποχρεώσεων των εφημέριων.
39. Σταδιακώς οι τοπικοί Φαρμακευτικοί Σύλλογοι της χώρας, ξεκινώντας πιλοτικά από το Φαρμακευτικό Σύλλογο Αττικής και Θεσσαλονίκης, θα μετατρέψουν τις καρτέλες - πίνακες των εφημερευόντων φαρμακείων που αναρτούνται στα φαρμακεία τους σε ηλεκτρονικές, προκειμένου να διασφαλιστεί πλήρως και απρόσκοπτα τόσο η τήρηση των υποχρεώσεων των φαρμακοποιών, όσο και η εξυπηρέτηση του κοινού και η διασφάλιση της Δημόσιας Υγείας. … Η απόφαση αυτή ισχύει από τη δημοσίευσή της {10.10.2011}».
40. Σχετικά με την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων, σύμφωνα και με την κρίση του ΣτΕ (676/2014), τα φαρμακεία, τα οποία επιθυμούσαν την ένταξή τους στο διευρυμένο ωράριο, είχαν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν «εντός του οριζομένου από τους φαρμακευτικούς συλλόγους ωράριο των εφημεριών». Ωστόσο, η χρονική ταύτιση του διευρυμένου δεν προέκυπτε με ασφάλεια59 από την διατύπωση της ΥΑ, η οποία ανέφερε «Η λειτουργία των φαρμακείων πρέπει να καλύπτει πλήρως το καθοριζόμενο, ανά τους τοπικούς Φαρμακευτικούς Συλλόγους, ωράριο» και όχι ωράριο εφημεριών, με αποτέλεσμα να ανακύψουν προβλήματα κατά την εφαρμογή της
41. Για τους λόγους αυτούς επακολούθησε, κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα, η έκδοση δύο διευκρινιστικών εγκυκλίων.
42. Συγκεκριμένα, για την ορθότερη εφαρμογή της ΥΑ εξεδόθη η Α.Π Δ Υ Γ 3 (β)/ Γ.Π.οικ 124531/09.11.2011 εγκύκλιος («Εφαρμογή της υπ’ αριθ. πρωτ. ΔΥΓ3(β)/ΓΠοικ.109282/7-102011 Υπουργικής Απόφασης (ΦΕΚ2251/10-10-2011Β΄) «Λειτουργία των φαρμακείων σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ. 2 του άρθρου 36 του Ν.3918/2011 (ΦΕΚ 31.Α΄)») που ακολουθίαν, συντρέχει νόμιμη περίπτωση να ανασταλεί η εκτέλεση της αποφάσεως αυτής κατά το προαναφερθέν μέρος της, ήτοι κατά το μέρος που παρεσχέθη με αυτήν η δυνατότητα στα φαρμακεία, με μόνη την σχετική «δήλωση εντάξεως» του φαρμακοποιού κατόχου της αδείας λειτουργίας, να λειτουργούν και κατά τη διάρκεια του ωραρίου των εφημεριών, μέχρι την δημοσίευση οριστικής αποφάσεως του Δικαστηρίου επί της εκκρεμούς αιτήσεως ακυρώσεως, μη θιγομένου πάντως του ισχύοντος συστήματος εφημεριών». Σε συνέχεια της ανωτέρω απόφασης του ΣτΕ, στην υπ’ αριθ. 239/2012 απόφασή του (Επιτροπή Αναστολών) (παρ. 6), η οποία αφορά στην εξεταζόμενη υπόθεση, επανέλαβε ότι κατά το μέρος που η υπουργική απόφαση «αφορά την πέραν του κατά τα ανωτέρω διευρυμένου ωραρίου λειτουργία των φαρμακείων και ορίζει ότι με μόνη τη σχετική «δήλωση εντάξεως» του φαρμακοποιού δύναται να λειτουργεί και κατά τη διάρκεια του καθοριζομένου από τους τοπικούς Φαρμακευτικούς Συλλόγους ωραρίου όλων των υποχρεωτικών εφημεριών των λοιπών φαρμακείων, η προμνησθείσα υπουργική απόφαση κείται εκτός της εξουσιοδοτήσεως του άρθρου 36 παρ. 2 του ν. 3918/2011 και είναι, ως εκ τούτου, ανίσχυρη (Ε.Α. 118/2012)». 59 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 1911/26.05.2012 Έκθεση ΣΕΥΥΠ. 60 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 1911/26.05.2012 Έκθεση ΣΕΥΥΠ. 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ρυθμίζει τεχνικές λεπτομέρειες εφαρμογής του νόμου
43. Κυρίως αποσαφηνίζει τη δυνατότητα επιλογής ημερών και εφημεριών, διημερεύσεων ή διανυκτερεύσεων.
44. Την 22.11.2011 εξεδόθη, σε συνέχεια της ως άνω εγκυκλίου, η συμπληρωματική Α.Π Δ Υ Γ 3 (β)/ Γ.Π.οικ.129050/22.11.2011 με επιπλέον διευκρινίσεις για το ωράριο λειτουργίας των φαρμακείων. Συγκεκριμένα, στην παράγραφο 3 ορίζεται επακριβώς ότι το διευρυμένο ωράριο συμπίπτει με αυτό των εφημεριών και το ορίζει ο τοπικός φαρμακευτικός σύλλογος και στην παράγραφο 4 ότι η έναρξη εφαρμογής του νέου ωραρίου άρχεται από την οριστική έγκριση των καρτελών από τον Περιφερειάρχη και την τήρηση της δημοσιότητας που προβλέπει ο νόμος
45. Με τη συγκεκριμένη εγκύκλιο αποσαφηνίζεται για πρώτη φορά η εξάρτηση του διευρυμένου ωραρίου από το ωράριο των εφημεριών
47. Τέλος, σχετικά με την εφαρμογή της ΥΑ, το ΣτΕ (676/2014) έκρινε επιπλέον ότι από τη «Μετά την δημοσίευση της υπ΄ αριθ. ΔΥΓ3(β)/ΓΠ οικ.109282/7.10.2011 Υπουργικής Απόφασης παρέχονται διευκρινήσεις αναφορικά με τις νέες ρυθμίσεις θεμάτων λειτουργίας των φαρμακείων, ως εξής:1.Οι φαρμακοποιοί κάτοχοι άδειας λειτουργίας φαρμακείου δύνανται να υποβάλλουν δηλώσεις ένταξης στις εφημερίες (διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις) επιλέγοντας οποιαδήποτε μέρα, Δευτέρα ή Τετάρτη ή Σάββατο (ή Τρίτη ή Πέμπτη κατά περίπτωση) ή και όλες τις προαναφερόμενες μέρες μαζί. 2.Η ανωτέρω επιλογή για την ένταξη στις εφημερίες της παραγράφου 1, προφανώς και δεν απαλλάσσει το φαρμακοποιό από την υποχρέωση ένταξης στο πρόγραμμα εφημεριών που καθορίζουν οι φαρμακευτικοί σύλλογοι. 3.Ο καθορισμός του ωραρίου Δευτέρα ή Τετάρτη ή Σάββατο (ή Τρίτη ή Πέμπτη κατά περίπτωση), γίνεται από τα αρμόδια όργανα και με την διαδικασία της παραγράφου 35 του άρθρου 94 του Ν. 3852/2010 (ΦΕΚ 87Α΄). 4.Ειδικά για το 2011 και μόνο, επειδή είναι η πρώτη εφαρμογή της εν λόγω Υπουργικής Απόφασης και έχουν προκύψει προβλήματα ως προς την ερμηνεία της, δίνεται παράταση για την υποβολή των δηλώσεων ένταξης των φαρμακοποιών στον τοπικό φαρμακευτικό σύλλογο έως 30-11-2011 και ο τοπικός φαρμακευτικός σύλλογος έως 10-12-2011 να κάνει την υποβολή των πινάκων ένταξης των φαρμακοποιών στις οικείες Περιφέρειες. 5.Οι τοπικοί φαρμακευτικοί σύλλογοι υποχρεούνται να ενημερώσουν τα μέλη τους με κάθε πρόσφορο μέσον και με ανάρτηση στις Ιστοσελίδες τους, τόσο της Υπουργικής Απόφασης ΔΥΓ3(β)/ΓΠοικ.109282/7-10-2011 όσο και της παρούσας εγκυκλίου, καθώς και για την έναρξη της εφαρμογής του ωραρίου μετά την έγκριση των σχετικών πινάκων από την Περιφέρεια. Η έγκριση των πινάκων θα πρέπει να αναρτηθεί και στο διαδίκτυο. 6.Τέλος θέτουμε υπόψη σας, ότι οι φαρμακοποιοί που δεν τηρούν το ωράριο λειτουργίας των δηλώσεων ένταξής τους καθώς και αυτό των εφημεριών, υφίστανται τις προβλεπόμενες κυρώσεις σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 36 του Ν.4025/2-11-2011 (ΦΕΚ228Α΄)». 62 «Σε συνέχεια της υπ΄αρ.πρωτ.ΔΥΓ3(β)/Γ.Π.οικ 124531/9-11-2011 εγκυκλίου μας με θέμα «Εφαρμογή της υπ’ αριθ.πρωτ.ΔΥΓ3(β/ΓΠοικ.109282/7-10-2011 Υπουργικής Απόφασης (ΦΕΚ 2251/10-10-2011Β΄) «Λειτουργία των φαρμακείων σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παρ.2 του άρθρου 36 του Ν.3918/2011 (ΦΕΚ 31.Α΄)» θέτουμε υπόψη σας τα ακόλουθα:
48. Οι φαρμακοποιοί κάτοχοι άδειας λειτουργίας φαρμακείου μπορούν να υποβάλλουν δήλωση ένταξης στις εφημερίες επιλέγοντας οποιαδήποτε ημέρα της εβδομάδας (από Δευτέρα έως και Σάββατο) ή μετά από επιλογή ορισμένες από αυτές ή και όλες τις προαναφερόμενες ημέρες μαζί.
49. Οι φαρμακοποιοί που επιθυμούν να συμμετάσχουν στο επιλεγόμενο διευρυμένο ωράριο λειτουργίας, θα πρέπει να υποβάλλουν σχετική δήλωση στον οικείο Φαρμακευτικό Σύλλογο μέχρι 30.11.2011, προκειμένου αυτοί να ενταχθούν στους πίνακες εφημερίας. Οι φαρμακοποιοί που έχουν υποβάλλει δηλώσεις ένταξης μέχρι σήμερα, 21.11.2011, μπορούν να τις αλλάξουν προσαρμοζόμενοι στις προβλέψεις της παρ.
50. Οι οικείοι φαρμακευτικοί σύλλογοι υποχρεώνονται να ενημερώσουν τους ενδιαφερόμενους φαρμακοποιούς, προκειμένου αυτοί εφόσον επιθυμούν να υποβάλλουν νέες δηλώσεις ένταξης.
51. Το διευρυμένο ωράριο ή Δευτέρας ή και Τετάρτης ή και Σαββάτου, θα συμπίπτει απόλυτα με αυτό των εφημεριών, όπως το ορίζει ο κατά τόπο αρμόδιος Φαρμακευτικός Σύλλογος, ειδικά δε για την Αττική, ορίζεται καθημερινά είτε από 8.00 π.μ. έως 11.00 μ.μ. (διημέρευση), είτε από 8 πμ έως 8 πμ της επομένης με μεσημβρινή ανάπαυση 2μμ5μμ (διανυκτέρευση), χωρίς δυνατότητα αποκλίσεως από αυτό. Η Κυριακή παραμένει αργία, επομένως δεν επιτρέπεται δήλωση ένταξης στις εφημερίες της Κυριακής, τις οποίες ορίζει κατά την κρίση του ο οικείος Φαρμακευτικός Σύλλογος.
52. Η έναρξη εφαρμογής του νέου ωραρίου άρχεται από την οριστική έγκριση των καρτελών από τον Περιφερειάρχη και την τήρηση της δημοσιότητας που προβλέπει ο νόμος.
53. Το εν λόγω ωράριο ισχύει για όλες τις δηλωμένες ημέρες του εκάστοτε χρόνου για τις οποίες έχει δηλώσει ένταξη ο φαρμακοποιός. Στις δηλωμένες ημέρες εφημερίας συμπεριλαμβάνονται οι επίσημες αργίες». 63 Βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 1911/26.05.2012 Έκθεση ΣΕΥΥΠ και υπ’ αριθ. Α77/2019 απόφαση Διοικητικού Πρωτοδικείου Τρικάλων - Τμήμα 1ο, Τριμελές. 61 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διάταξη που ορίζει ότι οι δηλώσεις ένταξης στο «διευρυμένο» ωράριο λειτουργίας (που συμπίπτει με το οριζόμενο από τους οικείους φαρμακευτικούς συλλόγους ωράριο εφημεριών) είναι δεσμευτικές για ένα έτος, προκύπτει, ότι οι φαρμακευτικοί σύλλογοι δύνανται να επανέλθουν και να τροποποιήσουν τις περί ορισμού του ωραρίου εφημεριών αποφάσεις τους, πριν την παρέλευση έτους από της εκδόσεως τους, μόνο για εξαιρετικούς λόγους.
54. Ακολούθως, με τη διάταξη του άρθρου 15 του ν. 4052/201264, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 55 παρ. 7 του ν. 4075/201265, αντικαταστάθηκε η παρ. 2 του άρθρου 36 του ν. 3918/2011 ως εξής: «Όλα τα φαρμακεία μπορούν να λειτουργούν κατά τις απογευματινές ώρες από Δευτέρα έως Παρασκευή, καθώς και το Σάββατο. Φαρμακοποιοί, οι οποίοι, κατόπιν επιλογής τους, επιθυμούν να εργαστούν πέραν του καθοριζόμενου ωραρίου, υποχρεούνται να το δηλώσουν στους οικείους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον αρμόδιο Περιφερειάρχη μέχρι την 20ή Μαΐου και την 20ή Νοεμβρίου κάθε έτους, προκειμένου να λειτουργούν κατά το πρώτο ή το δεύτερο εξάμηνο κάθε έτους αντίστοιχα. Ο οικείος Περιφερειάρχης υποχρεούται να ανακοινώνει το σύνολο των δηλώσεων των φαρμακοποιών μέχρι τις 31 Μαΐου και 30 Νοεμβρίου66 αντίστοιχα, οι δε οικείοι φαρμακευτικοί σύλλογοι υποχρεούνται να αναφέρουν στους μηνιαίους πίνακες εφημεριών και τα φαρμακεία που λειτουργούν πέραν του νομίμου ωραρίου. Το διευρυμένο ωράριο θα συμπίπτει απόλυτα με αυτό των εφημεριών όπως το ορίζει ο οικείος φαρμακευτικός σύλλογος και θα πρέπει να τηρείται για όλο το χρονικό διάστημα που έχει δηλώσει ο φαρμακοποιός. Η μη τήρηση του διευρυμένου ωραρίου επιφέρει τις προβλεπόμενες από την ισχύουσα νομοθεσία για τις εφημερίες κυρώσεις. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης ρυθμίζεται κάθε τεχνική λεπτομέρεια εφαρμογής της παρούσας διάταξης».
55. Με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 15 του ν. 4052/2012 67, με την οποία αντικαταστάθηκε η διάταξη του άρθρου 36 παρ. 2 του ν. 3918/2011, ρυθμίσθηκε εκ νέου το ΦΕΚ Α΄ 41/01.03.
56. Στο άρθρο 139 του νόμου ορίζεται ότι η ισχύς των διατάξεων του νόμου αυτού άρχεται από της καταθέσεώς του στη Βουλή, εκτός αν ορίζεται άλλως από επιμέρους διατάξεις του (ημερομηνία καταθέσεως του νόμου αυτού, η 20.02.2012). 65 ΦΕΚ Α΄89/11.04.
57. 66 Η ημερομηνία «30 Νοεμβρίου» αντικαταστάθηκε ως άνω με το άρθρο 55 παρ.7 του ν. 4075/2012 (ΦΕΚ Α 89/11.04.2012) αντί της φράσης «31 Οκτωβρίου». 67 Σύμφωνα με το σκεπτικό της υπ’ αριθ. 4535/2012 απόφασης του ΣτΕ, εκδοθείσα επί αιτήσεως ακυρώσεως του Φαρμακευτικού Συλλόγου Αττικής κατά της επίμαχης ΥΑ, με την τροποποίηση αυτή της παρ. 2 του άρθρου 36 του ν. 3918/201 ουσιαστικά έπαυσε να ισχύει η ΥΑ ΔΥΓ3(β)/Γ.Π.οικ.109282/07.10.
58. Αναφέρει σχετικά η απόφαση «Επειδή, με την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 15 του ν. 4052/2012 αντικαταστάθηκε το εισαχθέν με τη διάταξη του άρθρου 36 παρ. 2 του ν. 3918/2011 και την προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση σύστημα λειτουργίας των φαρμακείων, πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου και των εφημεριών, κατά τις απογευματινές ώρες της Δευτέρας - Τετάρτης ή της Τρίτης - Πέμπτης και για όλες τις ώρες του Σαββάτου. Η νεώτερη αυτή διάταξη, σε αντίθεση με το προϊσχύσαν άρθρο 36 παρ. 2 του ν. 3918/2011, περιλαμβάνει όχι μόνο ουσιαστικές ρυθμίσεις, αλλά και σύστημα διαδικαστικών ρυθμίσεων. Περιέχει, δηλαδή, κατ’ αρχήν, τα αναγκαία για την εφαρμογή του θεσπιζομένου με αυτήν «διευρυμένου» ωραρίου λειτουργίας των φαρμακείων στοιχεία, χωρίς να απαιτείται επί πλέον και η προηγούμενη έκδοση της προβλεπομένης από την ίδια ως άνω διάταξη του άρθρου 15 του ν. 4052/2012 αποφάσεως του Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης στην οποία ανατίθεται, άλλωστε, η ρύθμιση των τεχνικών απλώς λεπτομερειών εφαρμογής της διατάξεως του νόμου. Με τα δεδομένα αυτά, δεν καταλείπεται πλέον πεδίο εφαρμογής της προσβαλλομένης με την κρινόμενη αίτηση υπουργικής αποφάσεως, η οποία έχει, ως εκ τούτου, παύσει να ισχύει». Η ΥΑ καταργήθηκε με το άρθρο 1 υποπαρ.ΣΤ.1 περ.17 του ν. 4254/2014, ΦΕΚ Α΄ 85/04.07.
59. 64 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ζήτημα της λειτουργίας των φαρμακείων, πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου και των εφημεριών, κατά τις απογευματινές ώρες από τη Δευτέρα έως την Παρασκευή και για όλες τις ώρες του Σαββάτου. Στη διάταξη αυτή συμπεριλήφθηκαν ρητά οι προϋποθέσειςπεριορισμοί λειτουργίας στο διευρυμένο ωράριο, οι οποίες αποσαφηνίστηκαν με την από 22.11.2011 διευκρινιστική εγκύκλιο.
60. Ειδικότερα, με την τελευταία αυτή διάταξη ορίσθηκε ότι οι φαρμακοποιοί έχουν τη δυνατότητα να λειτουργούν τα φαρμακεία τους κατά τις απογευματινές ώρες από τη Δευτέρα έως την Παρασκευή, καθώς και το Σάββατο, υπό την προϋπόθεση ότι θα υποβάλλουν σχετική δήλωση στους οικείους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον αρμόδιο Περιφερειάρχη, χωρίς ωστόσο να απαιτείται η έκδοση σχετικής έγκρισής του, το δε ως άνω διευρυμένο ωράριο θα συμπίπτει με το οριζόμενο από τον φαρμακευτικό σύλλογο ωράριο εφημεριών. Μάλιστα, όπως κρίθηκε από το ΣτΕ68, το διευρυμένο ωράριο θα συμπίπτει χρονικά με το ωράριο των διημερεύσεων και όχι των διανυκτερεύσεων. Επίσης, το ΣτΕ διευκρίνισε ότι ο φαρμακοποιός, ο οποίος υποβάλλει δεσμευτική δήλωση συμμετοχής του φαρμακείου του στο ως άνω διευρυμένο ωράριο, δεν υποχρεούται να λειτουργήσει το φαρμακείο πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου τα απογεύματα όλων των εργασίμων ημερών, από Δευτέρα δηλαδή έως και Παρασκευή, καθώς και το Σάββατο, αλλά έχει την ευχέρεια να επιλέξει να λειτουργεί το φαρμακείο τα απογεύματα ορισμένων μόνον εργασίμων ημερών της εβδομάδας πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου ή μόνο το Σάββατο ή και το Σάββατο.
61. Με τις ανωτέρω διατάξεις περί εφαρμογής διευρυμένου ωραρίου των φαρμακείων δεν θίγεται η αρμοδιότητα των Δήμων για τον καθορισμό του υποχρεωτικού ωραρίου και του αριθμού των φαρμακείων που διημερεύουν και διανυκτερεύουν για κάθε έτος, ούτε ασφαλώς το καθοριζόμενο από τους οικείους φαρμακευτικούς συλλόγους σύστημα των εφημεριών των φαρμακείων, οι οποίοι κατ’ αποτέλεσμα καθορίζουν και το διευρυμένο ωράριο. IV.2 Το πλαίσιο μετά το 2014 έως και σήμερα
62. Στη συνέχεια η παρ. 2 του άρθρου 36 του ν. 3918/2011 αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 (υποπαρ.ΣΤ.1 περ.12) του ν. 4254/201469 ως ακολούθως: «
63. α) Όλα τα φαρμακεία μπορούν να λειτουργούν κατά τις απογευματινές ώρες από Δευτέρα έως Παρασκευή, καθώς και το Σάββατο. Με την επιφύλαξη του εδαφίου β΄ της παρούσας παραγράφου, η επιλογή και τήρηση τυχόν διευρυμένου ωραρίου λειτουργίας φαρμακείου γίνεται ελεύθερα από τον εκάστοτε αδειούχο φαρμακοποιό. Το διευρυμένο ωράριο δεν είναι υποχρεωτικό να δηλωθεί εκ των προτέρων στους οικείους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον αρμόδιο Περιφερειάρχη και δεν είναι απαραίτητο να ταυτίζεται ή να συμπίπτει με αυτό των εφημέριων, όπως αυτές ορίζονται από τον οικείο φαρμακευτικό σύλλογο. β) Σε περίπτωση που ο οικείος φαρμακοποιός επιθυμεί να τηρήσει διευρυμένο ωράριο και το φαρμακείο να περιλαμβάνεται στους μηνιαίους πίνακες εφημέριων των οικείων φαρμακευτικών συλλόγων αναφορικά με το διευρυμένο αυτό ωράριο, ο φαρμακοποιός υποχρεούται να δηλώσει το διευρυμένο ωράριο στους οικείους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον αρμόδιο Περιφερειάρχη μέχρι την 20ή Μαΐου και την 20ή Νοεμβρίου κάθε έτους, προκειμένου να λειτουργεί το φαρμακείο κατά το 68 69 Βλ. απόφαση ΣτΕ 1973/2013 (δημοσίευση 21.05.2013). ΦΕΚ Α΄ 85/07.04.
64. 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πρώτο ή το δεύτερο εξάμηνο κάθε έτους αντίστοιχα. Ο οικείος Περιφερειάρχης υποχρεούται να ανακοινώνει το σύνολο των δηλώσεων των φαρμακοποιών μέχρι τις 31 Μαΐου και 30 Νοεμβρίου αντίστοιχα, οι δε οικείοι φαρμακευτικοί σύλλογοι υποχρεούνται να αναφέρουν στους μηνιαίους πίνακες εφημέριων και τα φαρμακεία που λειτουργούν πέραν του νομίμου ωραρίου. Το διευρυμένο ωράριο στην περίπτωση του παρόντος εδαφίου β΄ θα πρέπει να συμπίπτει κατ’ ελάχιστον με αυτό των εφημέριων όπως το ορίζει ο οικείος φαρμακευτικός σύλλογος και θα πρέπει να τηρείται για όλο το χρονικό διάστημα που έχει δηλώσει ο φαρμακοποιός. Η μη τήρηση του διευρυμένου ωραρίου στην περίπτωση του παρόντος εδαφίου β΄ επιφέρει τις προβλεπόμενες από την ισχύουσα νομοθεσία για τις εφημερίες κυρώσεις. γ) Με απόφαση του Υπουργού Υγείας ρυθμίζεται κάθε τεχνική λεπτομέρεια εφαρμογής της παρούσας παραγράφου».
65. Με τη νέα πλέον ρύθμιση ήρθησαν οι ανωτέρω περιορισμοί. Η επιλογή διευρυμένου ωραρίου γίνεται ελεύθερα από τους φαρμακοποιούς και δεν συμπίπτει κατ’ ανάγκη με αυτό των εφημεριών, όπως αυτές ορίζονται από τον οικείο φαρμακευτικό σύλλογο. Επιπλέον, έχει καταργηθεί η υποχρέωση δήλωσης του διευρυμένου ωραρίου στον οικείο φαρμακευτικό σύλλογο και τον αρμόδιο Περιφερειάρχη. Η ρύθμιση αυτή διαμορφώνει με ιδιαίτερη ευελιξία το διευρυμένο ωράριο λειτουργίας των φαρμακείων. Μόνο στην περίπτωση, κατά την οποία φαρμακοποιός επιθυμεί να τηρήσει διευρυμένο ωράριο και το φαρμακείο του να περιλαμβάνεται στους μηνιαίους πίνακες εφημέριων των οικείων φαρμακευτικών συλλόγων, επιβάλλονται περιορισμοί ως προς την επιλογή και την τήρηση του ωραρίου, δεδομένου ότι το διευρυμένο ωράριο στην περίπτωση αυτή υποχρεωτικά δηλώνεται και συμπίπτει κατ’ ελάχιστον με αυτό των εφημεριών. Η τήρησή του επίσης είναι υποχρεωτική για όλο το χρονικό διάστημα που έχει δηλωθεί, ενώ η μη τήρησή του επιφέρει τις προβλεπόμενες εκ του νόμου για τις εφημερίες κυρώσεις.
66. Εν συνεχεία, με το άρθρο 263 του ν. 4512/201870 η παρ. 2 (2α και 2β) του άρθρου 36 του ν. 3918/2011 καταργήθηκε και με το άρθρο 257 του ίδιου νόμου αντικαταστάθηκε το άρθρο 9 του ν.1963/1991, πλην της παραγράφου 3, η οποία διατηρείται σε ισχύ και αναριθμείται σε παρ. 8, ως εξής: «Άρθρο 9 Ωράριο Λειτουργίας Φαρμακείων 1.Τα φαρμακεία λειτουργούν υποχρεωτικά κατ’ ελάχιστον σαράντα

(40)ώρες εβδομαδιαίως. Με απόφαση του αρμόδιου κατά τόπον Περιφερειάρχη που εκδίδεται ύστερα από την σύμφωνη γνώμη του οικείου φαρμακευτικού συλλόγου, κατανέμονται, ανάλογα με τις ανάγκες του τοπικού πληθυσμού, οι ως άνω 40 ώρες εντός της εβδομάδας, οι οποίες δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν τα κάτωθι ανώτατα χρονικά όρια, τα οποία πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά: α) από Δευτέρα έως Παρασκευή εντός της εβδομάδας και β) από τις 08:00 π.μ. έως τις 21:00 μ.μ. εντός της ημέρας...2.Όλα τα φαρμακεία συμμετέχουν υποχρεωτικά στις καθοριζόμενες σύμφωνα με το παρόν διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις. Η διημέρευση διαρκεί από τις 08:00 π.μ. έως τις 21:00 μ.μ. και η διανυκτέρευση από τις 21:00 μ.μ. έως τις 08:00 π.μ. κάθε ημέρας. Με απόφαση του κατά τόπον αρμόδιου Περιφερειάρχη κατόπιν σύμφωνης γνώμης του οικείου φαρμακευτικού συλλόγου, καθορίζεται ανά περιφερειακή ενότητα ή ανά δήμο, ο αριθμός των φαρμακείων που διημερεύουν και διανυκτερεύουν κάθε έτος και η σειρά διημέρευσης και «Ρυθμίσεις για την εφαρμογή των Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων του Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής και άλλες διατάξεις», ΦΕΚ Α΄ 5/17.01.

1. 70 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διανυκτέρευσης αυτών. Σύμφωνα με αυτή την απόφαση συντάσσονται από τον κατά τόπον αρμόδιο φαρμακευτικό σύλλογο σχετικοί πίνακες διημέρευσης και διανυκτέρευσης, οι οποίοι ισχύουν για ένα έτος και είναι υποχρεωτικοί για τα μέλη τους… Οι πίνακες διημερεύσεως και διανυκτερεύσεως των φαρμακείων συντάσσονται με ευθύνη και φροντίδα του οικείου φαρμακευτικού συλλόγου, αναρτώνται επί των προσόψεων των φαρμακείων κατά τις ημέρες και ώρες που αυτά παραμένουν κλειστά, με ευθύνη του φαρμακοποιού, καθώς και στις ιστοσελίδες, εφόσον υφίστανται, των αρμόδιων Περιφερειών ή Περιφερειακών Ενοτήτων και Φαρμακευτικών Συλλόγων...
2. Κάθε επιχείρηση νόμιμου φαρμακείου, διά του νομίμου εκπροσώπου της, δύναται να επιλέξει ωράριο λειτουργίας του φαρμακείου του, καθ’ υπέρβαση των χρονικών ορίων της παραγράφου 1, πλην της Κυριακής, με την επιφύλαξη των παραγράφων 5 και 6 του άρθρου 22 του ν. 1483/1984 (Α` 153) που παραμένουν σε ισχύ. Η επιχείρηση φαρμακείου που επιλέγει το κατά το προηγούμενο εδάφιο διευρυμένο ωράριο εξακολουθεί να έχει τις υποχρεώσεις που συνεπάγονται οι παράγραφοι 1 και 2 του παρόντος. Ο νόμιμος εκπρόσωπος της επιχείρησης υποχρεωτικά δηλώνει ανά δίμηνο κάθε έτος και τουλάχιστον ένα μήνα πριν την έναρξη του διμήνου αυτού, τις ώρες και ημέρες σε εβδομαδιαίο προγραμματισμό, που επιλέγει σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο να λειτουργήσει πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου, στους κατά τόπον αρμόδιους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον κατά τόπον αρμόδιο Περιφερειάρχη. Η δήλωση μπορεί να γίνει με οποιονδήποτε πρόσφορο τρόπο, ήτοι ακόμη και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αλλά πάντοτε εγγράφως. Σε περίπτωση λειτουργίας φαρμακείου, πέραν των χρονικών ορίων της παραγράφου 1, κατά παράλειψη της δήλωσης των προηγούμενων εδαφίων ή καθ’ υπέρβαση των δηλωθέντων χρονικών ορίων αυτής, επιβάλλεται με Απόφαση του κατά τόπον αρμόδιου Περιφερειάρχη, πρόστιμο έως 3.000 ευρώ. Ο κατά τόπον αρμόδιος φαρμακευτικός σύλλογος καταρτίζει διμηνιαίους χωριστούς πίνακες φαρμακείων που λειτουργούν πέραν του κατ’ ελάχιστον υποχρεωτικού ωραρίου, σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, οι οποίοι αναρτώνται επί των προσόψεων των φαρμακείων κατά τις ημέρες και ώρες που αυτά παραμένουν κλειστά, καθώς και στις ιστοσελίδες, εφόσον υφίστανται, των αρμόδιων Περιφερειών και Φαρμακευτικών Συλλόγων. Στο επάνω τμήμα των πινάκων αυτών, θα αναγράφεται ευκρινώς και με κεφαλαία γράμματα η πρόταση: ‘ΤΑ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΠΙΝΑΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΑ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΕΚ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΡΑΦΟΜΕΝΕΣ ΩΡΕΣ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ’. 4…
3. Σε φαρμακοποιούς ή φαρμακεία, που δηλώνουν ότι θα τηρήσουν σύμφωνα με την παράγραφο 3 της παρούσας διευρυμένο πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου, δεν επιτρέπεται η χορήγηση απαλλαγής από την υποχρέωση: α) διημέρευσης, εφόσον το διευρυμένο ωράριο δηλώθηκε για το χρονικό πλαίσιο της εφημερίας από 08:00 π.μ. έως 20:00 μ.μ. και για όσο χρόνο τηρεί το ωράριο αυτό, και β) διανυκτερεύσεων, εφόσον διευρυμένο ωράριο δηλώθηκε για το χρονικό πλαίσιο της διανυκτέρευσης από 20:00 μ.μ. έως 08:00 π.μ. και για όσο χρόνο τηρεί το ωράριο αυτό
4. 6.Οι νόμιμοι εκπρόσωποι και οι υπεύθυνοι φαρμακοποιοί των επιχειρήσεων Στη συνέχεια η παρ. 5 τροποποιήθηκε με το άρθρο 4 του ν. 4517/2018 («Κύρωση της πράξης ολοκλήρωσης της Σύμβασης Δωρεάς Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος», ΦΕΚ Α΄ 22/08.02.2018) ως εξής «
5. Σε φαρμακοποιούς ή φαρμακεία που δηλώνουν ότι θα τηρήσουν σύμφωνα με την παράγραφο 3 διευρυμένο πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου, δεν επιτρέπεται η χορήγηση απαλλαγής από την υποχρέωση: α) διημέρευσης, εφόσον το διευρυμένο ωράριο δηλώθηκε για το χρονικό πλαίσιο της εφημερίας από 08:00 π.μ. έως 21:00 μ.μ. και για όσο χρόνο τηρεί το ωράριο αυτό, και β) διανυκτερεύσεων, εφόσον διευρυμένο ωράριο δηλώθηκε για 71 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ φαρμακείων που παραβιάζουν τις διατάξεις των περί διημερεύσεων και διανυκτερεύσεων τιμωρούνται:…
6. Με απόφαση του αρμόδιου Περιφερειάρχη μετά από έλεγχο από το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας, ή από την αρμόδια Διεύθυνση της Περιφέρειας, στις επιχειρήσεις φαρμακείων οι οποίοι από υπαιτιότητα τους δεν τηρούν το υποχρεωτικό ωράριο που ορίζεται με την Απόφαση του Περιφερειάρχη επιβάλλεται χρηματικό πρόστιμο…
7. Στο άρθρο 22 του ν. 1483/1984, όπως συμπληρώθηκε με την παράγραφο β' του άρθρου 41 του ν. 1892/1990, προσετέθη 6η παράγραφος».
8. Με την ανωτέρω νομοθετική τροποποίηση ρυθμίζεται πλέον συνολικά στο ίδιο νομοθέτημα το υποχρεωτικό ωράριο λειτουργίας των φαρμακείων, το ωράριο διημερεύσεων και διανυκτερεύσεων (εφημεριών) και το διευρυμένο ωράριο και γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ τους.
9. Για το διευρυμένο ωράριο προβλέπεται ότι ο φαρμακοποιός επιλέγει ελεύθερα τις ημέρες και τις ώρες σε εβδομαδιαίο προγραμματισμό, ενώ καταργείται η ευελιξία της μη υποχρεωτικότητας της δήλωσης της λειτουργίας με διευρυμένο ωράριο. Η δήλωση στους οικείους φαρμακευτικούς συλλόγους και τον κατά τόπον αρμόδιο Περιφερειάρχη επανέρχεται ως υποχρεωτική, χωρίς ωστόσο να τελεί υπό την έγκρισή τους η υπαγωγή του δηλούντος φαρμακοποιού στο συγκεκριμένο ωράριο. Μάλιστα σε περίπτωση λειτουργίας, πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου με παράλειψη της σχετικής δήλωσης στους αρμόδιους φορείς, προβλέπονται κυρώσεις, ενώ αντιθέτως αποδεσμεύεται η λειτουργία του διευρυμένου από κυρώσεις σε περίπτωση μη τήρησής του.
10. Με το άρθρο 5 παρ. 1 του ν. 4558/201872 προβλέφθηκε: «
11. Η παρ. 3 του άρθρου 9 του ν. 1963/1991 (A` 38) αντικαθίσταται ως εξής: «
12. Κάθε επιχείρηση νόμιμου φαρμακείου, διά του νομίμου εκπροσώπου της, δύναται να επιλέξει ωράριο λειτουργίας του φαρμακείου του, καθ’ υπέρβαση των χρονικών ορίων της παραγράφου 1, πλην της Κυριακής, με την επιφύλαξη των παραγράφων 5 και 6 του άρθρου 22 του ν. 1483/1984 (Α` 153) που παραμένουν σε ισχύ. Η επιχείρηση φαρμακείου που επιλέγει το, κατά το προηγούμενο εδάφιο, διευρυμένο ωράριο εξακολουθεί να έχει τις υποχρεώσεις που συνεπάγονται οι παράγραφοι 1 και 2 του παρόντος. Ο νόμιμος εκπρόσωπος της επιχείρησης υποχρεωτικά δηλώνει ανά δίμηνο κάθε έτος και τουλάχιστον ένα μήνα πριν την έναρξη του διμήνου αυτού, τις ώρες και ημέρες σε εβδομαδιαίο προγραμματισμό, που επιλέγει, σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, να λειτουργήσει πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου, στους κατά τόπον αρμόδιους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον κατά τόπον αρμόδιο Περιφερειάρχη. Η δήλωση μπορεί να γίνει με οποιονδήποτε πρόσφορο τρόπο, ήτοι ακόμη και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αλλά πάντοτε εγγράφως. Σε περίπτωση λειτουργίας φαρμακείου, πέραν των χρονικών ορίων της παραγράφου 1, κατά παράλειψη της δήλωσης των προηγούμενων εδαφίων ή καθ` υπέρβαση των δηλωθέντων χρονικών ορίων αυτής, επιβάλλεται πρόστιμο έως τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ με απόφαση του κατά τόπον αρμόδιου Περιφερειάρχη. Η τήρηση του διευρυμένου ωραρίου είναι υποχρεωτική. Σε περίπτωση μη τήρησής του επιβάλλονται στον το χρονικό πλαίσιο της διανυκτέρευσης από 21:00 μ.μ. έως 08:00 π.μ. και για όσο χρόνο τηρεί το ωράριο αυτό». 72 «Κύρωση συμβάσεων μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων και της Επιτροπής Εκτελεστών Διαθήκης Γ.Γ. Μαλινάκη και του Γενικού Νοσοκομείου Κεφαλληνίας και των Εκτελεστών της διαθήκης της Μαρίας (Μάρης) Βεργωτή αντίστοιχα και λοιπές διατάξεις», ΦΕΚ Α' 140/01.08.
13. 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κάτοχο άδειας ίδρυσης και λειτουργίας του φαρμακείου με απόφαση του κατά τόπον αρμόδιου Περιφερειάρχη, μετά από γνώμη του οικείου Φαρμακευτικού Συλλόγου, οι κάτωθι κυρώσεις:…Ο κατά τόπον αρμόδιος Φαρμακευτικός Σύλλογος καταρτίζει διμηνιαίους χωριστούς πίνακες φαρμακείων που λειτουργούν πέραν του κατ’ ελάχιστον υποχρεωτικού ωραρίου, σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, οι οποίοι αναρτώνται επί των προσόψεων των φαρμακείων κατά τις ημέρες και ώρες που αυτά παραμένουν κλειστά, καθώς και στις ιστοσελίδες, εφόσον υφίστανται, των αρμόδιων Περιφερειών και Φαρμακευτικών Συλλόγων».
14. Με την προαναφερόμενη ρύθμιση το διευρυμένο ωράριο εξακολουθεί να επιλέγεται ελεύθερα από τους φαρμακοποιούς, δεν συμπίπτει με τις εφημερίες, δηλώνεται στους κατά τόπον αρμόδιους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον κατά τόπον αρμόδιο Περιφερειάρχη, χωρίς να απαιτείται η έκδοση σχετικής έγκρισής του, με πρόβλεψη κυρώσεων για την περίπτωση μη δήλωσης, ενώ επανέρχεται και η υποχρεωτικότητα της τήρησής του. Τέλος, προβλέπεται ρητά η ενημέρωση του κοινού για τη λειτουργία των φαρμακείων σε διευρυμένο ωράριο από σχετικούς πίνακες – ξεχωριστούς από αυτούς των εφημεριών- που αναρτώνται στις προσόψεις των φαρμακείων και στις ιστοσελίδες των αρμόδιων περιφερειών και φαρμακευτικών συλλόγων.
15. Πρόσφατα με το άρθρο 26 του ν. 4613/201973, τροποποιήθηκαν η παρ. 1 και παρ. 3 του άρθρου 9 του ν. 1963/1991 ως ακολούθως: Το δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 αντικαταστάθηκε ως εξής: «Τα φαρμακεία απαγορεύεται να λειτουργούν στις κάτωθι αργίες εκάστου έτους, με την επιφύλαξη των διατάξεων περί διανυκτερεύσεων και διημερεύσεων: την 25η Μαρτίου, τη Μεγάλη Παρασκευή, τη Δευτέρα του Πάσχα, την 15η Αυγούστου, την 25η και την 26η Δεκεμβρίου, την 1η Ιανουαρίου, την 6η Ιανουαρίου, την Καθαρά Δευτέρα, την 1η Μαΐου, την 28η Οκτωβρίου και του Αγίου Πνεύματος, την ημέρα εορτής του Πολιούχου Αγίου της πόλης και την ημέρα Απελευθέρωσης της πόλης» και το πρώτο εδάφιο της παρ. 3 αντικαταστάθηκε ως εξής: «Ο νόμιμος εκπρόσωπος κάθε φαρμακείου, με τη σύμφωνη γνώμη του υπεύθυνου φαρμακοποιού, δύναται να επιλέξει ωράριο λειτουργίας του φαρμακείου του, καθ’ υπέρβαση των χρονικών ορίων της παραγράφου 1, πλην της Κυριακής, με την επιφύλαξη των παραγράφων 5 και 6 του άρθρου 22 του ν. 1483/1984 (Α 153) και εντός του χρονικού πλαισίου λειτουργίας των καταστημάτων λιανικής πώλησης, όπως αυτό καθορίζεται δυνάμει του άρθρου 23 του ν. 2224/1994 (Α 112)».
16. Ουσιαστικά με την πρόσφατη αυτή ρύθμιση το διευρυμένο ωράριο πλέον συρρικνώνεται, καθόσον συμπίπτει πλέον με τις ώρες λειτουργίας των καταστημάτων λιανικής πώλησης
17. «Σύμβαση δωρεάς με Γεν. Νοσοκ. Παίδων Πεντέλης και άλλες διατάξεις», ΦΕΚ Α΄ 78/24.05.
18. Σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 9 του ν. 1963/1991, η οποία δεν τροποποιήθηκε, ο κατά τόπον αρμόδιος Περιφερειάρχης, κατόπιν σύμφωνης γνώμης του οικείου φαρμακευτικού συλλόγου, εξακολουθεί να καθορίζει με απόφασή του, ανά περιφερειακή ενότητα ή ανά δήμο, τον αριθμό των φαρμακείων που διημερεύουν και διανυκτερεύουν κάθε έτος και την σειρά διημέρευσης και διανυκτέρευσης αυτών. Σύμφωνα με αυτή την απόφαση, συντάσσονται από τον κατά τόπον αρμόδιο φαρμακευτικό σύλλογο σχετικοί πίνακες διημέρευσης και διανυκτέρευσης, οι οποίοι ισχύουν για ένα έτος και είναι υποχρεωτικοί για τα μέλη τους. Οι πίνακες διημερεύσεως και διανυκτερεύσεως των φαρμακείων συντάσσονται με ευθύνη και φροντίδα του οικείου φαρμακευτικού συλλόγου, αναρτώνται επί των προσόψεων των φαρμακείων κατά τις ημέρες και ώρες που αυτά παραμένουν κλειστά, με ευθύνη του φαρμακοποιού, καθώς και στις ιστοσελίδες, εφόσον υφίστανται, των αρμόδιων Περιφερειών ή Περιφερειακών Ενοτήτων και Φαρμακευτικών Συλλόγων. Επίσης, σύμφωνα με το τρίτο εδάφιο της παρ. 3, το οποίο επίσης δεν τροποποιήθηκε, ο νόμιμος εκπρόσωπος της επιχείρησης υποχρεωτικά δηλώνει, ανά δίμηνο, κάθε έτος, και 73 74 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ V. ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΜΕΝΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
19. Η από 14.02.2013 καταγγελία αφορά: (α) σε συντονισμένη τακτική του ΦΣΚ σε βάρος του φαρμακείου της καταγγέλλουσας με σκοπό να την αποθαρρύνει και να την αποτρέψει να λειτουργήσει κατά το διευρυμένο ωράριο. Η εν λόγω τακτική εφαρμόστηκε μέσω: i) της λήψης αποφάσεων πέραν των αρμοδιοτήτων του ΦΣΚ και της επιβολής εξοντωτικού προστίμου από το Πειθαρχικό Συμβούλιο, ii) της αλλαγής του ωραρίου των εφημεριών και κατ’ επέκταση του διευρυμένου ωραρίου χωρίς σπουδαίο λόγο και της μη αναγραφής του φαρμακείου της καταγγέλλουσας στον πίνακα εφημεριών για συγκεκριμένη χρονική περίοδο, παρά τις σχετικές αιτήσεις ένταξής της στο διευρυμένο ωράριο75, iii) σχετικών δημοσιευμάτων στις εφημερίδες και στο διαδίκτυο, συνεντεύξεων σε τηλεοπτικά δίκτυα, αλλά και της αποστολής μηνυμάτων στα κινητά των μελών του ΦΣΚ και iv) της υποβολής άνω των 15 μηνύσεων εις βάρος της, καθώς και αιτημάτων για την επιβολή εις βάρος της κυρώσεων από διάφορους φορείς. (β) σε αναστολή λειτουργίας του φαρμακείου της καταγγέλλουσας κατά το διευρυμένο ωράριο τις ημέρες Τρίτη και Πέμπτη (από το Μάρτιο του 2012 έως τις 18.05.2012), λόγω της επιβολής εξοντωτικού προστίμου από το Πειθαρχικό Συμβούλιο, (γ) στον «σφετερισμό» των κανονικών εφημεριών της καταγγέλλουσας από τον ΦΣΚ και (δ) την άρνηση πώλησης φαρμάκων από τον ΣΥΦΑΚ κατά τη λειτουργία της καταγγέλλουσας τις ώρες του διευρυμένου ωραρίου, ωράριο το οποίο ο ΦΣΚ θεωρούσε μη νόμιμο, ευθυγραμμιζόμενος πλήρως με τον ΦΣΚ. V.1 Οι αιτήσεις ένταξης του φαρμακείου της καταγγέλλουσας στο διευρυμένο ωράριο
20. Με τον ν. 3918/201176 εισήχθη ο θεσμός του διευρυμένου ωραρίου, δίνοντας τη δυνατότητα στα φαρμακεία να λειτουργούν το Σάββατο και κατά τις απογευματινές ώρες της Δευτέρας και της Τετάρτης (και κατά περίπτωση Τρίτης και Πέμπτης). Στο ως άνω νόμο προβλέπεται ότι ο εκάστοτε φαρμακευτικός σύλλογος καταρτίζει ετησίως πίνακες υποχρεωτικής εφαρμογής διημέρευσης κατά τις μέρες των αργιών και διανυκτέρευσης καθημερινά, για τα φαρμακεία της περιοχής ευθύνης του. Εν συνεχεία, εκδόθηκε η Υπουργική Απόφαση (ΥΑ) ΔΥΓ3(β)/Γ.Π.οικ.109282/07.10.201177, σύμφωνα με την οποία οι φαρμακοποιοί δύνανται τουλάχιστον ένα μήνα, πριν την έναρξη του διμήνου αυτού, τις ώρες και ημέρες σε εβδομαδιαίο προγραμματισμό, που επιλέγει, σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παρ. 3, να λειτουργήσει πέραν του υποχρεωτικού ωραρίου, στους κατά τόπον αρμόδιους φαρμακευτικούς συλλόγους και στον κατά τόπον αρμόδιο Περιφερειάρχη. 75 Σύμφωνα με τους προσκομισθέντες από τον ΦΣΚ πίνακες εφημεριών (υπ’ αριθ. πρωτ. 334/15.01.2016), πριν την έγκριση της λειτουργίας του φαρμακείου της κατά το διευρυμένο ωράριο από την Περιφέρεια, ο ΦΣΚ δεν την περιελάμβανε στους πίνακες εφημεριών. Μετά την έγκριση λειτουργίας του φαρμακείου της καταγγέλλουσας κατά την 24ωρη εφημερία του Σαββάτου από τον Περιφερειάρχη στις 18.01.2012, ο ΦΣΚ περιέλαβε το φαρμακείο της καταγγέλλουσας στους πίνακες εφημεριών για κάθε Σάββατο από 21.01.2012 έως και τα τέλη του Ιουνίου
21. Τον Ιούλιο του 2012, σε συνέχεια της υπ’ αριθ. 239/2012 Απόφασης της Επιτροπής Αναστολών του ΣτΕ, ο ΦΣΚ τροποποίησε τον πίνακα εφημεριών, αφαίρεσε το φαρμακείο της καταγγέλλουσας, [ΧΧ], από τις εφημερίες του Σαββάτου και στο τέλος του πίνακα πρόσθεσε μια γραμμή, στην οποία αναγράφεται «ΤΡΙΤΗ, ΠΕΜΠΤΗ, ΣΑΒΒΑΤΟ (ΑΠΟ 08:00 ΕΩΣ 22:00) [ΧΧ] […]». 76 ΦΕΚ Α΄ 31/02.03.
22. 77 ΦΕΚ Β΄ 2251/10.10.
23. 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ να υποβάλουν δηλώσεις ένταξης για όλες τις ώρες του Σαββάτου και τις απογευματινές ώρες της Δευτέρας − Τετάρτης ή της Τρίτης – Πέμπτης κατά περίπτωση, καθώς και για όλες τις εφημερίες, ενώ η λειτουργία των φαρμακείων πρέπει να καλύπτει πλήρως το καθοριζόμενο, ανά τους τοπικούς φαρμακευτικούς συλλόγους, ωράριο
25. Σύμφωνα με την καταγγελία, από τη στιγμή που η καταγγέλλουσα δήλωσε συμμετοχή στο διευρυμένο ωράριο, αρχικά τον Οκτώβριο του 2011 και στη συνέχεια τον Νοέμβριο του 201179, ο ΦΣΚ προσπάθησε να αποδυναμώσει τη δήλωσή της και να μην εφαρμόσει το διευρυμένο ωράριο.
26. Ειδικότερα, την 20.10.201180 η καταγγέλλουσα [ΧΧ] υπέβαλε στον ΦΣΚ δήλωση λειτουργίας του φαρμακείου της για τις εργάσιμες απογευματινές ώρες της Τρίτης και Πέμπτης (δηλαδή 17:00μμ – 20:30μμ τη χειμερινή περίοδο και 17:30μμ – 21:00μμ του καλοκαιρινούς μήνες), καθώς και για την επικουρική εφημερία του Σαββάτου (δηλαδή 08:00πμ - 13:30μμ)81, σύμφωνα με τον ως άνω νόμο για το διευρυμένο ωράριο. Στην ίδια αίτηση αναφέρει ότι, σε περίπτωση που «τα χρονικά όρια λειτουργίας των επικουρικών φαρμακείων του Σαββάτου, ή εάν «καταργηθεί» ο θεσμός του επικουρικού, επιθυμώ να ενταχθώ στην εφημερία που καλύπτει τις εμπορικές ώρες του Σαββάτου (δηλαδή 8.00μεσημέρι) και μέχρι την ώρα που ο σύλλογος ορίσει την μικρότερη σε χρονική διάρκεια εφημερία του Σαββάτου».
27. Εν προκειμένω, της από 20.10.2011 αίτησης της καταγγέλλουσας είχε προηγηθεί η υπ’ αριθ. 121/17.10.2011 ομόφωνη ψήφιση πρότασης του ΔΣ από την Έκτακτη ΓΣ του ΦΣΚ, στο Πρακτικό της οποίας αναφέρεται ότι «Το Δ.Σ. του Φαρμακευτικού Συλλόγου Καρδίτσας συμφωνεί με την τοποθέτηση του Π.Φ.Σ. για το θέμα του ωραρίου. Δεν αναγνωρίζει την Υπουργική Απόφαση και προτείνει την διεύρυνση των εφημεριών της Τρίτης, Πέμπτης και του Σαββάτου. … Το Δ.Σ. διατηρεί το δικαίωμα να τροποποιήσει ολικώς ή μερικώς την πρόταση σε περίπτωση που κατατεθεί αίτηση ένταξης στο απελευθερωμένο ωράριο. Επίσης δύναται να καλέσει άμεσα νέα έκτακτη γενική συνέλευση του σώματος για την τροποποίηση του ωραρίου και των εφημεριών των φαρμακείων». Με την εν λόγω απόφαση του Δ.Σ. του ΦΣΚ, ορίσθηκαν ο αριθμός και τα ωράρια των εφημερευόντων φαρμακείων της πόλης της Καρδίτσας ως εξής: ένα

(1)διανυκτερεύον φαρμακείο (τις ώρες 22:00μμ έως 08:00πμ) για όλες τις ημέρες της εβδομάδος και όσον αφορά τα διημερεύοντα φαρμακεία (ώρες 08:00πμ Στην εν λόγω ΥΑ ορίζεται επίσης ότι οι δηλώσεις ένταξης υποβάλλονται στον τοπικό φαρμακευτικό σύλλογο έως 20 Οκτωβρίου κάθε έτους και είναι δεσμευτικές για ένα έτος ενώ οι τοπικοί φαρμακευτικοί σύλλογοι ορίζουν το ωράριο εφημέριων και συντάσσουν σχετικούς πίνακες, τους οποίους υποβάλλουν στις οικείες Περιφέρειες έως τις 5 Νοεμβρίου κάθε έτους, για την έκδοση σχετικής έγκρισης. Τέλος, ισχύουν οι προβλεπόμενες εκ του νόμου κυρώσεις σε περίπτωση μη τήρησης του ωραρίου που δηλώνεται από τους φαρμακοποιούς (βλ. αναλυτικά ενότητα Ρυθμιστικό πλαίσιο για το ωράριο λειτουργιάς των φαρμακείων). 79 Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην καταγγελία και όπως προέκυψε από τα στοιχεία που υπέβαλλε ο ΦΣΚ (υπ’ αριθ. πρωτ. 5774/05.08.2016). 80 Βλ. σχετ. 1 της καταγγελίας. 81 Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της καταγγέλλουσας, αφού από τα προσκομισθέντα πρακτικά της με αριθ. 121/17.10.2011 ΓΣ του ΦΣΚ δεν προκύπτει ο καθορισμός επικουρικής εφημερίας (βλ. υπ’ αριθ. πρωτ. 5774/05.08.2016). Βλ. σχετικά και την κατάθεση του Προέδρου του Συλλόγου [ΗΗ] κατά τη διάρκεια ελέγχου στα γραφεία του ΦΣΚ, στην οποία αναφέρεται ότι πριν ληφθεί η απόφαση της ΓΣ για αλλαγή του αριθμού των εφημερευόντων φαρμακείων στις 17.10.2011 και συγκεκριμένα από το 1991, πέραν των καθορισμένων κατά τα προβλεπόμενα εφημεριών και ειδικότερα για την ημέρα του Σαββάτου λειτουργούσαν επιπρόσθετα δύο φαρμακεία σε ωράριο 08:00πμ έως 13:30μμ τα οποία ονομάζονταν επικουρικά χωρίς ωστόσο να προβλέπονται από κάποιο νόμο. 78 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ - 22:00μμ), δύο

(2)για τις ημέρες Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή και Κυριακή, τρία

(3)για τις ημέρες Τρίτη και Πέμπτη και τέσσερα

(4)για το Σάββατο.

1. Σε απάντηση της με ημερομηνία 20.10.2011 δήλωσης της καταγγέλλουσας, ο ΦΣΚ έστειλε την υπ’ αριθ. πρωτ. 760/31.10.201182 επιστολή του, σύμφωνα με την οποία απέρριψε την αίτησή της για συμμετοχή στο διευρυμένο ωράριο, καθόσον όπως αναφέρει: «(…) δεν έχετε την δυνατότητα επιλογής ωρών εργασίας βάσει της Υπουργικής Απόφασης ΦΕΚ Β΄2251/2011 η οποία προβλέπει ωράριο 16ωρον ημερησίως και 24ωρον το Σάββατο. Η διάταξη ΦΕΚ Β΄2251/2011 ευθέως αντίκειται στις διατάξεις περί προστασίας δημόσιας υγείας του συντάγματος αναγνωρίζοντας την ιδιαιτερότητα του λειτουργήματος του φαρμακοποιού. … Συμπερασματικά η πέραν των 8 ωρών ημερησίως συνεχής εργασία των φαρμακοποιών, ως έχει οριστεί με τις σχετικές διατάξεις …., καθιστά τούτο Δημόσιο κίνδυνο για την δημόσια υγεία. Ως εκ τούτου τυχόν υποβαλλόμενη αίτηση για την λειτουργία φαρμακείων τα απογεύματα της Τρίτης – Πέμπτης καθώς και για όλες τις ώρες του Σαββάτου … είναι υποχρεωτικό (δεσμευτικό) για όλους τους φαρμακοποιούς, που υποβάλλουν σχετική δήλωση. …. Ως εκ τούτου ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Καρδίτσας δεν εγκρίνει την αίτησή σας η οποία εμπροθέσμως κατατέθηκε και είναι η μοναδική στο Νομό Καρδίτσας, διότι δεν τηρεί τις προβλεπόμενες από το Νόμο υποχρεώσεις.». Κατά της εν λόγω απόρριψης η καταγγέλλουσα προσέφυγε, ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις με ημερομηνία 25.11.2011 αιτήσεις της για αναστολή και ακύρωση αυτής
2. Επί της αίτησης ακύρωσης, εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 675/2014 απόφαση του ΣτΕ84, η οποία έκανε δεκτή την αίτηση και ακύρωσε την απόφαση 760/31.10.2011 του ΔΣ του ΦΣΚ
4. Σημειώνεται ότι στις 09.11.2011 εξεδόθη η διευκρινιστική εγκύκλιος Α.Π. ΔΥΓ 3(β)/ Γ.Π. οικ 124531/09.11.201186, σύμφωνα με την οποία οι φαρμακοποιοί δύνανται να υποβάλουν Βλ. σχετ. 3 της καταγγελίας. Βλ. τις με ημερομηνία 25.11.2011 αιτήσεις της καταγγέλλουσας προς το Συμβούλιο της Επικρατείας και προς την Επιτροπή Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας, τις οποίες προσκόμισε η ίδια (σχετικά 17Β και 17Α της καταγγελίας). 84 Βλ. συνημμένο της υπ’ αριθ. πρωτ. 2290/20.03.2014 επιστολής της καταγγέλλουσας. 85 Η υπ’ αριθ. 675/2014 απόφαση του ΣτΕ ειδικότερα αναφέρει ότι «Κατά τα γενόμενα δεκτά με την ένδικη πράξη, η περί της εφαρμογής του «διευρυμένου» ωραρίου απόφαση ΔΥΓ3(β)/Γ.Π. οικ. 109282/7.10.2011 του Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΦΕΚ Β΄2251) αντίκειται στις περί προστασίας της δημόσιας υγείας διατάξεις του Συντάγματος και σε οδηγίες της Ευρωπαϊκής ¨Ένωσης. Η αιτιολογία, όμως, αυτή της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν είναι νόμιμη, δεδομένου ότι το Διοικητικό Συμβούλιο του Φαρμακευτικού Συλλόγου Καρδίτσας, που αποτελεί όργανο διοικήσεως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου (ήτοι φορέως ασκήσεως δημοσίας εξουσίας), έχει υποχρέωση συμμορφώσεως και εφαρμογής των κανόνων δικαίου (τυπικών και ουσιαστικών νόμων) που καθορίζουν τις αρμοδιότητές του και, συνεπώς, και των διατάξεων εκείνων της ανωτέρω ΔΥΓ3(β)/Γ.Π. οικ. 109282/7.10.2011 υπουργικής αποφάσεως, από τις οποίες προκύπτει, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στην προηγούμενη σκέψη 7, ότι οι δηλώσεις των φαρμακοποιών περί εντάξεώς τους στο «διευρυμένο» ωράριο υποβάλλονται στους τοπικούς φαρμακευτικούς συλλόγους, από τους οποίους διαβιβάζονται στις οικείες Περιφέρειες για την έκδοση σχετικής εγκριτικής απόφασης. Επομένως, για το λόγο αυτό, βασίμως προβαλλόμενο, πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη». Επί της αίτησης αναστολής εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 32/2014 απόφαση της Επιτροπής Αναστολών του ΣτΕ σε συνέχεια της απόφασης 675/2014 του ΣτΕ, η οποία έκρινε αυτή ως άνευ αντικειμένου. 86 Σύμφωνα με την εγκύκλιο, για το 2011 δίνεται παράταση για την υποβολή των δηλώσεων ένταξης των φαρμακοποιών στο διευρυμένο ωράριο προς τον τοπικό φαρμακευτικό σύλλογο έως 30.11.2011 και για τον τοπικό φαρμακευτικό σύλλογο έως 10.12.2011 να κάνει την υποβολή των πινάκων ένταξης στις οικείες Περιφέρειες, ενώ η έγκριση των πινάκων από την Περιφέρεια θα πρέπει να αναρτηθεί και στο διαδίκτυο. 82 83 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δηλώσεις ένταξης στις εφημερίες (διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις) οποιαδήποτε μέρα, Δευτέρα ή Τετάρτη ή Σάββατο (ή Τρίτη ή Πέμπτη κατά περίπτωση) ή και όλες τις προαναφερόμενες μέρες μαζί, ενώ ο καθορισμός του ωραρίου τις ως άνω ημέρες γίνεται από τα αρμόδια όργανα
5. Στη συνέχεια, στις 22.11.2011 εκδόθηκε, η συμπληρωματική Α.Π ΔΥΓ 3 (β)/ Γ.Π.οικ.129050/22.11.2011 εγκύκλιος, σύμφωνα με την οποία ορίζεται ότι το διευρυμένο ωράριο συμπίπτει με αυτό των εφημεριών και το ορίζει ο τοπικός φαρμακευτικός σύλλογος, καθώς και ότι η έναρξη εφαρμογής του νέου ωραρίου άρχεται από την οριστική έγκριση των καρτελών από τον Περιφερειάρχη και την τήρηση της δημοσιότητας που προβλέπει ο νόμος
7. Μετά την έκδοση της νέας διευκρινιστικής εγκυκλίου υπ’ αριθ. ΔΥΓ 3(β)/Γ.Π.οικ 129050/22.11.2011 (σε συνέχεια της αρχικής υπ’ αριθ. πρωτ. ΔΥΓ 3 (β)/Γ.Π.οικ. 124531/09.11.2011 εγκυκλίου) και συγκεκριμένα στις 29.11.2011 η καταγγέλλουσα, βάσει της υπ’ αριθ. ΔΥΓ3(β)/Γ.Π.οικ.109282/07.10.2011 Υπουργικής Απόφασης και της σχετικής διευκρινιστικής εγκυκλίου, υπέβαλε εκ νέου δήλωση ένταξης89 στις διημερεύσεις κάθε Τρίτης, Πέμπτης και κάθε Σαββάτου του έτους, «σύμφωνα με το ωράριο που τηρεί ο Σύλλογος … και συγκεκριμένα στις ώρες 08:00 πμ – 22:00 μμ, ή σε όποιο άλλο ωράριο ορίσει μελλοντικά ο νομοθέτης».
8. Σημειώνεται ότι σε αιτήσεις της καταγγέλλουσας (στις 13.12.2011 και 14.12.2011) προς την Περιφέρεια Θεσσαλίας, αναφορικά με το εάν υποβλήθηκε από τον ΦΣΚ προς έγκριση ο πίνακας εφημεριών για τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο του 2011, ο Αντιπεριφερειάρχης […] απάντησε στις 16.12.2011 α) με την υπ’ αριθ. πρωτ. 506 επιστολή, στην οποία αναφέρει ότι ο οριστικός πίνακας εφημεριών των φαρμακείων της Καρδίτσας για το μήνα Νοέμβριο 2011 παρουσιάστηκε από τον Πρόεδρο του ΦΣΚ στις 30.10.2011 και, αν και ο ίδιος υπέγραψε ότι έλαβε γνώση του περιεχομένου, δεν υπέγραψε την εγκριτική απόφαση, εν αναμονή σχετικής με την ΔΥΓ3(β)/Γ.Π.οικ.109282/07.10.2011 Υ.Α. γνωμοδότησης της Νομικής Υπηρεσίας της Περιφέρειας και β) με την υπ’ αριθ. πρωτ. 509 επιστολή, στην οποία αναφέρει ότι ο πίνακας εφημεριών Δεκεμβρίου 2011 παρουσιάστηκε από τον Πρόεδρο του ΦΣΚ στις 30.11.2011, αλλά δεν εγκρίθηκε, εξαιτίας των προβλημάτων που έχουν προκύψει ως προς την εφαρμογή της ανωτέρω Υ.Α.
9. Στους υποβληθέντες πίνακες εφημεριών μηνών Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου 2011 ο ΦΣΚ δεν είχε συμπεριλάβει το φαρμακείο της [ΧΧ], βάσει της από 20.10.2011 αίτησής της, αν και όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, μαζί με τους πίνακες εφημεριών υπέβαλε στην Περιφέρεια Θεσσαλίας και την από 20.10.2011 αίτηση της [ΧΧ] για ένταξη στο διευρυμένο ωράριο. V.1.1 Η υπ’ αριθ. 122/26.11.2011 Απόφαση της ΓΣ του ΦΣΚ - Αλλαγή του ωραρίου εφημεριών και πίνακες εφημεριών
10. Την επομένη, στις 30.11.2011, η αιτούσα υπέβαλε νέα δήλωση91 στην οποία ανέφερε ότι Τέλος, οι φαρμακοποιοί που δεν τηρούν το ωράριο λειτουργίας των δηλώσεων ένταξή τους καθώς και αυτό των εφημεριών, υφίστανται τις προβλεπόμενες κυρώσεις. 87 Σύμφωνα με την διαδικασία της παρ. 35 του αρ. 94 του ν. 3852/2010 (ΦΕΚ 87Α΄). 88 Βλ. αναλυτικά παρακάτω ενότητα. 89 Βλ. συνημμένα στην υπ’ αριθ. πρωτ. 5774/05.08.2016 επιστολή του ΦΣΚ. 90 Βλ. σχετ. 12 της καταγγελίας. 91 Βλ. συνημμένα στην υπ’ αριθ. πρωτ. 5774/05.08.2016 επιστολή του ΦΣΚ. 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ την ίδια ημέρα πληροφορήθηκε την ύπαρξη της από 26.11.2011 με αριθ. 122 Απόφαση της ΓΣ του ΦΣΚ με την οποία αποφασίστηκε η λειτουργία δύο

(2)φαρμακείων 24ωρου εφημερίας τις ημέρες Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο, η οποία κατά την άποψή της καταργεί πρακτικά τις διημερεύσεις των συγκεκριμένων ημερών και ουσιαστικά καθιστά άνευ αξίας τη δήλωση ένταξης στο διευρυμένο ωράριο. Στην ίδια αίτηση, και με τη ρητή επιφύλαξη κάθε νομίμου δικαιώματός της για την προσβολή της ανωτέρω απόφασης, δήλωσε στο Σύλλογο ότι αν και επιθυμεί να εμμείνει στη δήλωσή της για ένταξη στις διημερεύσεις κάθε Τρίτης και Πέμπτης και κάθε Σαββάτου του έτους, είναι αναγκασμένη να συμπληρώσει αυτήν, δηλώνοντας ότι, για το διάστημα ισχύος της αποφάσεως αυτής, επιθυμεί να ενταχθεί στις εφημερίες κάθε Σαββάτου του έτους, επιπλέον των ήδη καθορισμένων ή καθορισθησομένων από τον ΦΣΚ εφημεριών για το φαρμακείο της

2. Συγκεκριμένα το απόσπασμα πρακτικού της ΓΣ που αναφέρεται στην υπ’ αριθ. 122/26.11.2011 Απόφαση της ΓΣ του ΦΣΚ με θέμα «Έγκριση ενεργειών ΔΣ – Ωράριο» αναφέρει93: «Η Γενική Συνέλευση ΟΜΟΦΩΝΑ αποφαίνεται ότι ΕΓΚΡΙΝΕΙ το σύνολο των ενεργειών και των αποφάσεων του Δ.Σ. και του Προέδρου σε σχέση με την αντιμετώπιση της συμπεριφοράς της συναδέλφου φαρμακοποιού κ. [ΧΧ]. Αποδοκιμάζει τη συμπεριφορά της [ΧΧ] έναντι του Φαρμακευτικού Συλλόγου Καρδίτσας και εκφράζεται η άποψη όλων των μελών του Συλλόγου ότι η εν γένει συμπεριφορά της κατά το τελευταίο δεκαπενθήμερο δεν συνάδει με την ιδιότητά της ως αντιπροσώπου του Φ.Σ.Κ. και των συναδέλφων της Φαρμακοποιών στο Π.Φ.Σ. Σχετικά με το ωράριο λειτουργίας των Φαρμακείων του Συλλόγου μας για τις ημέρες Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή και Κυριακή θα λειτουργούν από 08:00-22:00 (εννοείται τα εφημερεύοντα Φαρμακεία) και ένα Φαρμακείο 24ώρου εφημερίας. Τις ημέρες Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο αποφασίζεται η λειτουργία δύο Φαρμακείων 24ώρου εφημερίας»
3. Σύμφωνα με την [ΧΧ] η ως άνω απόφαση του ΦΣΚ κατήργησε το διευρυμένο ωράριο στην Καρδίτσα, καταργώντας την απογευματινή λειτουργία του διευρυμένου ωραρίου την Τρίτη και Πέμπτη, αλλά και την ημέρα του Σαββάτου, αφού για τις μέρες αυτές κατήργησε τις διημερεύσεις και όρισε 24ωρες εφημερίες. Σημείωσε δε, ότι την αλλαγή στις εφημερίες «στις οποίες ο ΦΣΚ σκοπίμως προέβη» δεν την κοινοποίησε εγκαίρως και πριν την υποβολή δηλώσεων ένταξης στο διευρυμένο, αλλά μετά την υποβολή δηλώσεων, ώστε να περιορίζεται η οποιαδήποτε αντίδραση.
4. Την 16.12.2011, η καταγγέλλουσα με Εξώδικη Διαμαρτυρία – Δήλωση κατά του ΦΣΚ, διαμαρτυρήθηκε για το γεγονός ότι ο ΦΣΚ δεν την περιέλαβε στους πίνακες εφημεριών μηνός Δεκεμβρίου 2011 που απέστειλε προς κύρωση στον Περιφερειάρχη και δήλωσε ότι από τις 17.12.2011, δεδομένης της από 20.10.2011 αίτησης που έχει υποβάλλει, δικαιούται, υποχρεούται και θα λειτουργεί κανονικά τα απογεύματα της Τρίτης και Πέμπτης και κατά την επικουρική ημερομηνία του Σαββάτου από 08:00πμ έως 13:30μμ
5. Σημειώνεται ότι Τα ανωτέρω προκύπτουν από την υπ’ αριθ. 675/2014 απόφαση του ΣτΕ, την οποία προσκόμισε η καταγγέλλουσα με το υπ’ αριθ. 2290/20.03.2014 έγγραφό της. 93 Βλ. σχετ. 9 της καταγγελίας. Το εν λόγω απόσπασμα προσκόμισε ο ΦΣΚ με την υπ’ αριθ. 5774/05.08.2016 επιστολή του στην Υπηρεσία. 94 Η επισήμανση έγινε από τον Συντάκτη. 95 Βλ. σχετ. 10 της καταγγελίας. 92 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σύμφωνα με το υπ’ αριθ. 1370/19.02.2015 υπόμνημα της καταγγέλλουσας96 οι εφημερίες τα δέκα τελευταία χρόνια έως και τον Οκτώβριο του 2011 ήταν οι εξής: καθημερινά 1 φαρμακείο 24ωρης λειτουργίας και ένα διημερεύον ως τις 21:30μμ το βράδυ και τα Σάββατα επιπλέον 2 επικουρικά φαρμακεία από 08:00πμ το πρωί ως τις 13:30μμ το μεσημέρι
6. Το Νοέμβριο του 2011 καταργήθηκαν τα 2 επικουρικά του Σαββάτου, ενώ από τον Δεκέμβριο του 2011 καταργήθηκαν οι διημερεύσεις τις μέρες Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο και έμειναν μόνο 2 φαρμακεία 24ωρης λειτουργίας για αυτές τις μέρες.
7. Σε συνέχεια της ανωτέρω υπ’ αριθ. 122/26.11.2011 απόφασης της ΓΣ του ΦΣΚ, ο Δήμαρχος Καρδίτσας με την υπ’ αριθ. 125/03.01.201298 απόφασή του καθόρισε τα χρονικά όρια κανονικής λειτουργίας των φαρμακείων του Δήμου, για το χρονικό διάστημα από 03.01.2012 έως 31.12.201299, συμπεριλαμβάνοντας και το ωράριο των εφημεριών των ημερών Τρίτης, Πέμπτης και Σαββάτου που ταυτίζεται με αυτό που αποφάσισε ο ΦΣΚ και είναι 24ωρης διάρκειας και όρισε τον αριθμό των φαρμακείων που διημερεύουν και διανυκτερεύουν σε δύο

(2)με τη σειρά που αναγράφεται στους πίνακες που καταρτίζει ο ΦΣΚ.

1. Επιπλέον, ο ΦΣΚ διαβίβασε στην Π.Ε. Καρδίτσας τις καταστάσεις εφημεριών, καθώς και την αίτηση ένταξης του φαρμακείου της καταγγέλλουσας στις εφημερίες κάθε Σαββάτου για το έτος 2012, η οποία στη συνέχεια διαβίβασε με το υπ’ αριθ. 489/02.12.2011 έγγραφο τα ανωτέρω στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, επί των οποίων ο Περιφερειάρχης εξέδωσε την απόφαση 20/18.01.2012100, με την οποία ενέκρινε την από 30.11.2011 αίτηση της [ΧΧ] για εφημερίες 24ώρου λειτουργίας του φαρμακείου της κάθε Σάββατο του έτους 2012, από 08:00πμ έως 09:00πμ της επομένης.
2. Η καταγγέλλουσα στις 20.01.2012 υπέβαλλε αιτήσεις αναστολής και ακύρωσης101, 102 1) της υπ’ αριθ. πρωτ. 125/03.01.2012 απόφασης του Δημάρχου Καρδίτσας, 2) της υπ’ αριθ. πρωτ. Βλ συνημμένη καταγγελία προς τον ΣΕΥΥΠ κατά του ΦΣΚ. Σημειώνεται ότι η εν λόγω καταγγελία δεν φέρει ημερομηνία. 97 Σημειώνεται ότι σε ερωτηματολόγιο του [ΗΗ], Προέδρου του ΦΣΚ, κατά τον επιτόπιο έλεγχο της 03.04.2013, ο τελευταίος ανέφερε σχετικά με τις εφημερίες των προηγούμενων ετών τα ακόλουθα: «Όλα αυτά τα χρόνια, δηλαδή από το 1991 που θυμάμαι, υπήρχε πάντα ένα φαρμακείο σε καθεστώς εφημερίας και με ωράριο από 08:00πμ έως 22:00μμ και ένα επιπλέον, το οποίο λειτουργούσε παράλληλα σε 24 η υπηρεσία, δηλαδή ξεκινούσε 08:00 πμ και τελείωνε 08:00 πμ της επόμενης μέρας, ειδικότερα για την ημέρα του Σαββάτου, εκτός από τα δύο φαρμακεία που λειτουργούσαν στις παραπάνω δύο βάρδιες, λειτουργούσαν και δύο φαρμακεία σε ωράριο 08:00 πμ έως 13:30 μμ, τα οποία ονομάζονταν επικουρικά, χωρίς να προβλέπεται από κάποιο νόμο ήταν μια ιδιαιτερότητα της πόλης μας». 98 Βλ. συνημμένο ηλεκτρονικό αρχείο του υπ’ αριθ. πρωτ. 5774/05.08.2016 υπομνήματος του ΦΣΚ με την ονομασία «20120103-ΔΗΜΟΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΩΡΑΡΙΟΥ». 99 Ειδικότερα στην εν λόγω απόφαση καθορίζονται τα χρονικά όρια από 03.01.2012 έως 31.12.2012 ως εξής: Δευτέρα-Τετάρτη-Παρασκευή 08.30πμ-13.30μμ και 17:30μμ-21:00μμ (θερινό) ή 17:00μμ-20;30μμ (χειμερινό), Τρίτη-Πέμπτη 08:00πμ-14:30μμ. Επίσης, αναφέρεται ότι το ωράριο των ημερών ΤρίτηςΠέμπτης και Σαββάτου, που ταυτίζεται με αυτό του ΦΣΚ (απόφαση ΓΣ ΦΣΚ 122/26.11.2011) είναι 24ωρης διάρκειας. 100 Βλ. συνημμένο του υπ’ αριθ. πρωτ. 5774/05.08.2016 Υπομνήματος του ΦΣΚ «20120118-ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΩΡΑΡΙΟ [ΧΧ]». 101 Βλ. σχετ. 17Β και 17Γ της καταγγελίας. 102 Σε υπόμνημα της [ΧΧ] ενώπιον του ΣτΕ που υπέβαλε στην Υπηρεσία ο ΦΣΚ με την υπ’ αριθ. 5774/05.08.2016 επιστολή του, η καταγγέλλουσα αναφέρει ότι σκοπός του νέου νόμου ήταν η διεύρυνση των ωρών λειτουργίας του φαρμακείου και όχι η εξόντωση του φαρμακοποιού. Επομένως, με την απόφαση 24ωρων εφημεριών τις ημέρες Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο, καταλύεται στην ουσία η έννοια του διευρυμένου ωραρίου. 96 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 20/18.01.2012 απόφασης του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας και 3) της υπ’ αριθ. πρωτ. 122/26.11.2011 απόφασης του ΦΣΚ. Επί της αίτησης αναστολής εκδόθηκε στις 11.05.2012 η υπ’ αριθ. 239/2012 Απόφαση της Επιτροπής Αναστολών του ΣτΕ103, 104, με την οποία έγινε δεκτή η αίτηση αναστολής και διέταξε τη λειτουργία του φαρμακείου της καταγγέλλουσας τις ημέρες Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο τις ώρες 08:00πμ έως 22:00μμ, σύμφωνα με την από 29.11.2011 δήλωση ένταξης και βάσει της υπ’ αριθ. 121/17.10.2011 ΓΣ του ΦΣΚ
3. Επί της αιτήσεως ακύρωσης των ανωτέρω αποφάσεων του ΦΣΚ, του Δημάρχου Καρδίτσας και της Περιφέρειας Θεσσαλίας εκδόθηκε η Απόφαση 676/2014 του ΣτΕ106, η οποία ακύρωσε τις εν λόγω αποφάσεις
4. Βλ. σχετ. 21 της καταγγελίας. Η εν λόγω απόφαση επιδόθηκε στον ΦΣΚ από την καταγγέλλουσα την 18.05.2012 (Βλ. σχετ. 21Α της καταγγελίας). 105 Συγκεκριμένα η εν λόγω απόφαση έκρινε ότι: «Επειδή, η εφαρμογή των προσβαλλόμενων πράξεων και η σε εκτέλεση αυτών εικοσιτετράωρη εφημερία του φαρμακείου της όλα τα Σάββατα του έτους 2012, μπορεί, κατά την εκτίμηση της Επιτροπής, να προκαλέσει στην αιτούσα βλάβη δυσχερώς επανορθώσιμη, δοθέντος ότι έχει εκ του νόμου την υποχρέωση συνεχούς παρουσίας και αυτοπρόσωπης διεύθυνσης του φαρμακείου της (άρθρο 14 του Κώδικα Φαρμακευτικής Δεοντολογίας, π.δ. 340/1993, Α’ 145) ενώ, εξ’ άλλου, έχει υποχρέωση παροχής υπηρεσιών και κατά τις τυχόν οριζόμενες εικοσιτετράωρες εφημερίες για τις άλλες ημέρες της εβδομάδος (και, συνεπώς, και για Παρασκευή και Κυριακή, όπως και πράγματι έγινε, σύμφωνα με τους πίνακες εφημεριών που προσκομίσθηκαν, στις 30.3.2012, ημέρα Παρασκευή, και στις 22.4.2012, Κυριακή του Πάσχα, με αποτέλεσμα την ιδιαίτερη επιβάρυνση της αιτούσης). Κατόπιν τούτων και λαμβανομένου περαιτέρω υπ’ όψιν ότι η ασκηθείσα κατά των ενδίκων πράξεων αίτηση ακυρώσεως δεν παρίσταται προδήλως απαράδεκτη ή αβάσιμη, η Επιτροπή κρίνει ότι πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση και να διαταχθεί, ως κατάλληλο μέτρο για την προστασία των συμφερόντων της αιτούσης και μέχρι την έκδοση οριστικής αποφάσεως του Συμβουλίου της Επικρατείας επί της εκκρεμούς αιτήσεως ακυρώσεως, η αποδοχή της από 29.11.2011 «δήλωσης ένταξης» και η λειτουργία του φαρμακείου της κατά τις ημέρες Τρίτη, Πέμπτη και Σάββατο τις ώρες 08:00 έως 22:00, όπως προέβλεπε άλλωστε και η απόφαση 121/17.10.2011 της Γεν