2508-decision-783-2022

E ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α Signature Not Verified Digitally signed by VARVARA ZACHARAKI Date: 2023.01.12 21:07:08 EET Reason: Signed PDF (embedded) Location: Athens, Ethniko Typografio 75221 ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 31 Δεκεμβρίου 2022 ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αριθμ. απόφ. 783/2022* Λήψη απόφασης επί της υπ’ αρ. 3775/15.04.2022 γνωστοποίησης συγκέντρωσης, σύμφωνα με τα άρθρα 5 έως 10 του ν. 3959/2011, που αφορά στην απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου επί της εταιρίας «Grivalia Hospitality SA» από την εταιρία «Fairfax Financial Holdings Limited». Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΤΜΗΜΑ Συνεδρίασε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου του κτηρίου των γραφείων της, επί της οδού Κότσικα 1Α, Αθήνα, την 27η Ιουνίου 2022, ημέρα Δευτέρα και ώρα 13:30, με την εξής σύνθεση: Προεδρεύουσα: Καλλιόπη Μπενετάτου (Αντιπρόεδρος) Παναγιώτης Φώτης, Μαρία Ιωαννίδου (Εισηγήτρια) και Σωτήριος Καρκαλάκος Γραμματέας: Ηλιάνα Κούτρα Θέμα της συνεδρίασης: Λήψη απόφασης επί της υπ’ αρ. 3775/15.04.2022 γνωστοποίησης συγκέντρωσης, * Η παρούσα απόφαση εκδίδεται σε μία επιπλέον έκδοση με τα διακριτικά: Έκδοση για το ΦΕΚ. Από την παραπάνω έκδοση έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (Α΄ 93), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (Β΄ 54/2013). Αρ. Φύλλου 7242 σύμφωνα με τα άρθρα 5 έως 10 του ν. 3959/2011, που αφορά στην απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου επί της εταιρίας «Grivalia Hospitality SA» από την εταιρία «Fairfax Financial Holdings Limited». Πριν την έναρξη της συζητήσεως, η Προεδρεύουσα όρισε Γραμματέα της υπόθεσης την υπάλληλο της Γραμματείας Προέδρου, Αντιπροέδρου και Εισηγητών, Ηλιάνα Κούτρα με αναπληρώτρια την Ευαγγελία Ρουμπή. Στην αρχή της συζήτησης, η Προεδρεύουσα έδωσε τον λόγο στην Εισηγήτρια της υπόθεσης, Μαρία Ιωαννίδου, η οποία ανέπτυξε συνοπτικά το περιεχόμενο της υπ’ αρ. πρωτ. οικ. 6302/24.06.2022 γραπτής εισήγησης επί της κρινόμενης υπόθεσης και πρότεινε, για τους λόγους που αναφέρονται αναλυτικά στην Εισήγηση: Την έγκριση κατ’ άρθρο 8 παρ. 3 του ν. 3959/2011 της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης δεδομένου ότι, παρ’ ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 3959/2011, δεν προκαλεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού στις επιμέρους αγορές στις οποίες αφορά. Η Επιτροπή στη συνέχεια, αφού αποχώρησαν από την αίθουσα οι υπηρεσιακοί παράγοντες, προχώρησε σε διάσκεψη επί της ως άνω υπόθεσης με τη συμμετοχή της Εισηγήτριας της υπόθεσης, Μαρίας Ιωαννίδου, η οποία δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία, και αφού έλαβε υπόψη την υπ’ αρ. πρωτ. οικ. 6302/24.06.2022 Εισήγηση, τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, τις απόψεις των μελών και το ισχύον νομικό πλαίσιο, Σκέφθηκε ως εξής: ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 75222 Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ : ΡΑI. H ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΠΡΑΞΗ 1. Στις 15.04.2022 η εταιρία με την επωνυμία «Fairfax Financial Holdings Limited» (εφεξής και «Fairfax» ή «γνωστοποιούσα»), υπέβαλε στην Επιτροπή Ανταγωνισμού (εφεξής και «ΕΑ») έντυπο γνωστοποίησης συγκέντρωσης (εφεξής και «Γνωστοποίηση») σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 3959/2011, σχετικά με την απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου από την γνωστοποιούσα επί της εταιρίας «Grivalia Hospitality SA» (εφεξής και «Grivalia Hospitality» ή «αποκτώμενη» ή «εταιρία στόχος»)1. Κατά τον χρόνο της γνωστοποίησης, μέτοχοι της Grivalia Hospitality είναι η γνωστοποιούσα, διά της θυγατρικής της «Eurolife FFH Μονοπρόσωπη Ανώνυμος Εταιρεία Ασφαλίσεων Ζωής» (εφεξής και «Eurolife»), η «Μ&G Investment Management Limited» (εφεξής και «Μ&G»), διά των θυγατρικών της «Debt Investment Opportunities III Εταιρεία Ειδικού Σκοπού» (εφεξής και «DOF 3») και «Debt Investment Opportunities IV Εταιρεία Ειδικού Σκοπού» (εφεξής και «DOF 4»), η «Τράπεζα Eurobank Ανώνυμη Εταιρεία» (εφεξής και «Eurobank») και η «Grivalia Management Company Ανώνυμη Εταιρεία» (εφεξής και «Grivalia Management»). 2. Ο έλεγχος επί της Grivalia Hospitality ασκείται από κοινού από τις Fairfax και M&G. Ειδικότερα, η Fairfax κατέχει ποσοστό […] επί του μετοχικού κεφαλαίου της Grivalia Hospitality, μέσω της θυγατρικής της εταιρίας Eurolife, ενώ ποσοστό […] κατέχει η M&G, μέσω των θυγατρικών της εταιρειών DOF 3 και DOF 4. Περαιτέρω, ποσοστό […] κατέχει η Eurobank και ποσοστό […] κατέχει η Grivalia Management.2 3. Σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη Γνωστοποίηση, […]3 […], η Fairfax θα αποκτήσει, μέσω των θυγατρικών της, το σύνολο των μετοχών που κατέχει η M&G στην Grivalia Hospitality μέσω των DOF 3 και DOF 4 και θα καταστεί κυρία του […] του μετοχικού της κεφαλαίου, αποκτώντας, εντεύθεν, τον αποκλειστικό έλεγχο επί της Grivalia Hospitality. Η μεταβίβαση των μετοχών συμφωνήθηκε υπό την αναβλητική αίρεση της έγκρισης της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης από την ΕΑ4. 4. Η οικονομική αξία της γνωστοποιούμενης συναλλαγής ανέρχεται σε […]. 5. Η γνωστοποιούμενη πράξη θα οδηγήσει σε μεταβολή της ποιότητας του ελέγχου επί της Grivalia Hospitality και συγκεκριμένα, ο επί του παρόντος από κοινού έλεγχος από την γνωστοποιούσα και την Μ&G (διά των θυγατρικών τους) θα μεταβληθεί σε αποκλειστικό έλεγχο από τη γνωστοποιούσα. 6. Ειδικότερα, δυνάμει της από […]5, […]: (α) 1 […]. […]. Βλ. σελ. 4 και 11 της υπ’ αριθ. πρωτ. 4911/19.05.2022 επιστολή της γνωστοποιούσας. 3 […] 4 Βλ. άρθρο 3 της σύμβασης αγοραπωλησίας. 5 Βλ. Παράρτημα 3 γνωστοποίησης. 2 Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 (β) ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 75223 […]6 […] 7. […]8. […]. 7. Επομένως, επί του παρόντος, […] Ως εκ τούτου, η Fairfax, μέσω της Eurolife, και η M&G, μέσω των DOF 3 και DOF 4, ελέγχουν από κοινού την Grivalia Hospitality, μέσω των δικαιωμάτων αρνησικυρίας που διατηρούν υπό την υφιστάμενη Σύμβαση Μετόχων. 8. Περαιτέρω, σύμφωνα με […]. Ως εκ τούτου, από την ολοκλήρωση της επικείμενης συναλλαγής, οι οντότητες DOF 3 και DOF 4 (δηλαδή η M&G): (

1. i)θα έχουν μεταβιβάσει όλες τις μετοχές τους στη Grivalia (οι οποίες επί του παρόντος αντιπροσωπεύουν […] του μετοχικού κεφαλαίου) στις ελεγχόμενες από τη Fairfax οντότητες και (
2. ii)θα παύσουν να είναι μέρη της Συμφωνίας Μετόχων. 9. Ενόψει των ανωτέρω, κατά την ολοκλήρωση της συναλλαγής, η Fairfax θα αποκτήσει αποκλειστικό έλεγχο επί του Στόχου, δεδομένου ότι: (α) η Fairfax (η οποία επί του παρόντος κατέχει μετοχές που αντιπροσωπεύουν […] του μετοχικού κεφαλαίου) θα έχει αποκτήσει το […] του μετοχικού κεφαλαίου και, ως εκ τούτου, θα κατέχει την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου επί του Στόχου, και (β) ακόμη και αν, και για όσο χρόνο, […], η M&G θα παύσει να έχει οιαδήποτε δικαιώματα αρνησικυρίας συνδεόμενα με την άσκηση αποφασιστικής επιρροής επί του Στόχου, […]. 10. Όσον αφορά τους στρατηγικούς και οικονομικούς λόγους που δικαιολογούν την συναλλαγή, η γνωστοποιούσα αναφέρει ότι μέσω της απόκτησης από την Fairfax αποκλειστικού ελέγχου επί της Grivalia Hospitality, η ίδια επενδύει στον ξενοδοχειακό κλάδο στην Ελλάδα, ο οποίος δεν συνέχεται με την κύρια ασφαλιστική δραστηριότητά της, επιδιώκοντας την επωφελή διαχείριση και την επαύξηση της αξίας ελκυστικών επιχειρήσεων/περιουσιακών στοιχείων. B. ΤΑ ΜΕΡΗ 11. Σύμφωνα με το έντυπο γνωστοποίησης συμμετέχοντα στη συναλλαγή μέρη είναι η γνωστοποιούσα εταιρία Fairfax, καθώς και η αποκτώμενη εταιρία Grivalia Hospitality. B1. Fairfax 12. Η Fairfax είναι εταιρία συμμετοχών με έδρα στον Καναδά, η οποία, μέσω των θυγατρικών της, δραστηριοποιείται κυρίως στην παροχή υπηρεσιών ασφάλισης και αντασφάλισης περιουσιακών στοιχείων και ατυχημάτων (property and casualty insurance and reinsurance) και τη διαχείριση των συναφών επενδύσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Fairfax είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο του Τορόντο9. 6 […] […] 8 Βλ. Γνωστοποίηση σελ. 15. 9 Βλ. και δ/νση ιστοσελίδας https://www.fairfax.ca/ 7 3 75224 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 13. Κατά δήλωση της γνωστοποιούσας, η Fairfax ελέγχεται από τον […], πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρίας10. Η μετοχική σύνθεση των 10 μεγαλύτερων μετόχων της Fairfax αποτυπώνεται στον παρακάτω πίνακα11: Πίνακας 1: Μετοχική σύνθεση Fairfax Μέτοχος Ποσοστό […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] 12 Πηγή: Γνωστοποιούσα 14. Οι θυγατρικές εταιρίες που εντάσσονται στον όμιλο της Fairfax δραστηριοποιούνται κυρίως σε υπηρεσίες ασφάλισης και αντασφάλισης περιουσιακών στοιχείων και ατυχημάτων, ενώ ο όμιλος έχει παρουσία και σε άλλους τομείς δραστηριότητας όπως χονδρικό/λιανικό εμπόριο, εστιατόρια, πρακτορεία ταξιδίων κ.λ.π. Oι εταιρίες επί των οποίων η Fairfax ασκεί έλεγχο και οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, είναι οι κάτωθι: Πίνακας 2: Εταιρίες επί των οποίων η Fairfax ασκεί (αποκλειστικό ή κοινό) έλεγχο και οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα Εταιρία Αντικείμενο […] […] […] […] […] […] Πηγή: Γνωστοποιούσα13 15. Σημειώνεται ότι, καμία εκ των ελεγχόμενων από τη Fairfax και δραστηριοποιούμενων στην Ελλάδα εταιριών (πλην της εταιρίας-στόχου, επί της οποίας ασκεί κοινό έλεγχο) δεν δραστηριοποιείται στην Ελληνική αγορά παροχής ξενοδοχειακών υπηρεσιών. 16. O κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων που ελέγχονται από την Fairfax για το έτος 2021 ανήλθε σε […] στην ελληνική αγορά και € […] στην παγκόσμια αγορά14. B2. Grivalia Hospitality 10 Βλ. την υπ’ αριθ. πρωτ. 5256/30.05.2022 επιστολή της γνωστοποιούσας. Βλ. μετοχική σύνθεση της Fairfax, στην απάντηση 3 της υπ’ αριθ. πρωτ. 5256/30.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας. 12 Βλ. σελ. 3 της υπ’ αριθ. πρωτ. 5256/30.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας. 13 Βλ. σελ. 8 της υπ’ αριθ. πρωτ. 4911/19.03.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας. 14 Βλ. απάντηση 17 της υπ’ αριθ. πρωτ. 4911/19.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας, απάντηση 4 της υπ’ αριθ. πρωτ. 5256/30.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας και την υπ’ αριθ. πρωτ. 5401/01.06.2022 επιστολή της γνωστοποιούσας. 11 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 75225 17. Η Grivalia Hospitality είναι εταιρία με έδρα το Λουξεμβούργο, η οποία δραστηριοποιείται στην απόκτηση, αξιοποίηση και διαχείριση ξενοδοχειακών ακινήτων στην Ελλάδα και το εξωτερικό15. Η μετοχική σύνθεση της αποκτώμενης, μετά την αύξηση μετοχικού κεφαλαίου (ΑΜΚ) αυτής στις […], αποτυπώνεται στον παρακάτω πίνακα16: Πίνακας 3: Μετοχική σύνθεση Grivalia Hospitality Μέτοχος Ποσοστό […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] ΣΥΝΟΛΟ 100% Πηγή: Γνωστοποιούσα17 18. Θυγατρικές εταιρίες της Grivalia Hospitality κατέχουν τις ακόλουθες εν λειτουργία ή υπό ανάπτυξη ξενοδοχειακές μονάδες/ακίνητα στην Ελλάδα18: Πίνακας 4: Ξενοδοχειακές μονάδες/ακίνητα της Grivalia Hospitality στην Ελλάδα Ξενοδοχείο Δραστηριότητα Amanzoe 5* ξενοδοχείο / 4* Beach Club στο Πόρτο Χέλι/Περιφερειακή Ενότητα Αργολίδας Meli Palace 4* ξενοδοχείο στην Αγία Βαρβάρα/Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου Κρήτης On Residence 5*ξενοδοχείο στην Θεσσαλονίκη/Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης One & Only Aesthesis 5*ξενοδοχείο στην Γλυφάδα/Περιφερειακή Ενότητα Νότιου Τομέα Αθηνών Project Blue 5*ξενοδοχείο στη Μύκονο/Περιφερειακή Ενότητα Μυκόνου AvantMar 5*ξενοδοχείο στην Πάρο/Περιφερειακή Ενότητα Πάρου Πηγή: Γνωστοποιούσα 19. O κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων που ελέγχονται από την Grivalia Hospitality για το έτος 2021 ανήλθε σε € […] στην ελληνική αγορά και € […] στην παγκόσμια αγορά19. Γ. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γ.1 Χαρακτηρισμός της υπό κρίση πράξης 20. Σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 2 του ν. 3959/2011, συγκέντρωση επιχειρήσεων πραγματοποιείται όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση κατά την οποία ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μια επιχείρηση ή μία ή περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν άμεσα ή έμμεσα τον έλεγχο του 15 Βλ. και δ/νση ιστοσελίδας https://grivaliahospitality.com/ Βλ. μετοχική σύνθεση της αποκτώμενης, απάντηση στην ερώτηση 11 της υπ’ αριθ. πρωτ. 4911/19.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας. 17 Βλ. σελ. 11 της υπ’ αριθ. πρωτ. 4911/19.03.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας. 18 Βλ. σελ. 5 και 9-11 της γνωστοποίησης. […]. 19 Βλ. Παράρτημα 1 της υπ’ αριθ. πρωτ. 5256/30.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας. 16 75226 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσοτέρων άλλων επιχειρήσεων με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλο τρόπο. 21. Περαιτέρω, σύμφωνα με τις παρ. 2 και 3 του ίδιου άρθρου, έλεγχο συνιστά η δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη δραστηριότητα μιας επιχείρησης, ενώ όσον αφορά τα μέσα απόκτησης ελέγχου ορίζεται ότι ο έλεγχος δύναται να απορρέει από την απόκτηση δικαιωμάτων κυριότητας ή επικαρπίας, επί του συνόλου ή μέρους των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης, και από δικαιώματα ή συμβάσεις που παρέχουν την δυνατότητα καθοριστικής επίδρασης στη σύνθεση, στις συσκέψεις ή στις αποφάσεις των οργάνων μιας επιχείρησης, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών πραγματικών ή νομικών συνθηκών. 22. Το άρθρο 5 του ν. 3959/2011 καλύπτει τις πράξεις που οδηγούν σε απόκτηση αποκλειστικού ή κοινού ελέγχου, περιλαμβανομένων των πράξεων που οδηγούν σε μεταβολές στην ποιότητα του ελέγχου20. Αποκλειστικός έλεγχος αποκτάται de jure ή/και de facto εάν μία και μόνη επιχείρηση μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά μια άλλη επιχείρηση, είτε όταν η αποκλειστικά ελέγχουσα επιχείρηση έχει την εξουσία να καθορίζει τις στρατηγικές εμπορικές αποφάσεις της αποκτώμενης επιχείρησης, είτε όταν ένας μόνο μέτοχος είναι σε θέση να προβάλλει αρνησικυρία στις στρατηγικές αποφάσεις μιας επιχείρησης, αλλά δεν έχει, από μόνος του, την εξουσία να επιβάλει τις εν λόγω αποφάσεις (αρνητικός αποκλειστικός έλεγχος)21. Ο αποκλειστικός έλεγχος αποκτάται de jure, ήτοι σε νομική βάση, όταν η επιχείρηση αποκτά την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου μιας εταιρίας. 23. Κοινός έλεγχος υφίσταται όταν δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις ή πρόσωπα έχουν τη δυνατότητα να ασκούν από κοινού αποφασιστική επιρροή σε μια άλλη επιχείρηση. Ως αποφασιστική επιρροή με την έννοια αυτή νοείται, κατά κανόνα, η εξουσία αναστολής ενεργειών που καθορίζουν την εμπορική στρατηγική συμπεριφορά μιας επιχείρησης. Ο κοινός έλεγχος χαρακτηρίζεται από τη δυνατότητα δημιουργίας αδιεξόδου, λόγω της εξουσίας ενός ή περισσοτέρων μητρικών επιχειρήσεων να απορρίπτουν τις προτεινόμενες στρατηγικές αποφάσεις. Ως εκ τούτου, οι μέτοχοι αυτοί πρέπει να καταλήξουν σε μια από κοινού συνεννόηση για τον καθορισμό της εμπορικής πολιτικής της κοινής επιχείρησης και πρέπει να συνεργασθούν22. 24. Η σαφέστερη μορφή κοινού ελέγχου υπάρχει όταν τα δικαιώματα ελέγχου στην κοινή επιχείρηση ανήκουν εξίσου σε δύο μόνο μητρικές επιχειρήσεις23. Ισότητα υπάρχει επίσης όταν και οι δύο μητρικές επιχειρήσεις έχουν δικαίωμα να διορίζουν ίσο αριθμό μελών στα όργανα λήψης αποφάσεων της κοινής επιχείρησης. Τα δικαιώματα αυτά, μεταξύ των οποίων και τυχόν δικαιώματα αρνησικυρίας, μπορεί να προβλέπονται στο καταστατικό της κοινής επιχείρησης ή σε συμφωνία μεταξύ των επιχειρήσεων ή προσώπων που ασκούν τον κοινό έλεγχο (συμφωνίες μετόχων). Μπορεί, δε, να προκύπτουν από την ειδική πλειοψηφία που απαιτείται για τις αποφάσεις της γενικής συνέλευσης ή του διοικητικού συμβουλίου, στο βαθμό που οι ιδρυτικές επιχειρήσεις εκπροσωπούνται στο εν λόγω συμβούλιο. Τα ως άνω δικαιώματα 20 Βλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του κανονισμού (EΚ) αριθ. 139/2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, 2008/C 95/01 (εφεξής και «Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση»), παρ. 83. 21 Βλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση, παρ. 54. 22 Βλ. και ΓενΔΕΕ, T-282/02, CementbouwHandel, σκ. 42, 52 και 67. 23 Βλ. και Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση, παρ. 64. Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 75227 αρνησικυρίας τα οποία συνήθως συνεπάγονται κοινό έλεγχο αφορούν αποφάσεις και θέματα, όπως ο προϋπολογισμός, το επιχειρηματικό σχέδιο, σημαντικές επενδύσεις ή διορισμός των ανώτερων διοικητικών στελεχών24. Κρίσιμο στοιχείο συνεπώς είναι τα δικαιώματα αρνησικυρίας να παρέχουν επαρκείς δυνατότητες στις αφορώσες επιχειρήσεις, ώστε να ασκούν την εν λόγω επιρροή όσον αφορά τη στρατηγική επιχειρησιακή συμπεριφορά της κοινής επιχείρησης25. 25. Μεταβολή της ποιότητας του ελέγχου που οδηγεί σε συγκέντρωση προκύπτει, πρώτον, εφόσον υπάρξει εναλλαγή αποκλειστικού και κοινού ελέγχου. Δεύτερον, σε περιπτώσεις κοινού ελέγχου πριν και μετά την πράξη, εάν σημειωθεί αύξηση του αριθμού ή της ταυτότητας των ελεγχόντων μετόχων. Αυτές οι μεταβολές στην ποιότητα του ελέγχου εξετάζονται με βάση δύο υποθέσεις: πρώτον, είσοδος ενός ή περισσοτέρων νέων ελεγχόντων μετόχων ανεξάρτητα αν αντικαθιστούν ή όχι υπάρχοντες ελέγχοντες μετόχους, και, δεύτερον, μείωση του αριθμού των ελεγχόντων μετόχων26. 26. Εν προκειμένω, από τα ανωτέρω αναλυτικά εκτιθέμενα καθίσταται σαφές ότι η γνωστοποιηθείσα πράξη συνεπάγεται μεταβολή στην ποιότητα του ελέγχου, δεδομένου ότι ο επί του παρόντος από κοινού έλεγχος από την γνωστοποιούσα και την Μ&G (διά των θυγατρικών τους) επί της Grivalia Hospitality θα μεταβληθεί σε αποκλειστικό έλεγχο από τη γνωστοποιούσα. 27. Ειδικότερα, πριν την γνωστοποιηθείσα πράξη, η Grivalia Hospitality ελεγχόταν από κοινού από τις Fairfax και M&G (διά των θυγατρικών τους), σύμφωνα με τους όρους της […]27 […]. 28. Συνεπώς, με την εξαγορά από τη Fairfax (διά των θυγατρικών της) του συνόλου των μετοχών της Grivalia Hospitality που κατέχει η M&G (διά των θυγατρικών της), θα αποκτήσει, διά της αποχώρησης της τελευταίας από την εταιρία28, τον αποκλειστικό έλεγχο της «Επενδυτικής Επιτροπής», και άρα της ίδιας της Grivalia Hospitality καθώς και την πλειοψηφία στο ΔΣ. 29. Πληρούνται συνεπώς οι όροι του άρθρου 5 παρ. 2 περ. (β) του ν. 3959/2011 ως προς τη μόνιμη μεταβολή ελέγχου και την απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου, και επομένως η γνωστοποιηθείσα πράξη συνιστά συγκέντρωση κατά την έννοια του ν. 3959/2011. Γ.2 Αρμοδιότητα της ΕΑ 30. Σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 3959/2011, όπως ισχύει, «1. [κ]άθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη της συμφωνίας ή τη δημοσίευση της προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση 24 Σημειώνεται ότι για την άσκηση του κοινού ελέγχου δεν απαιτείται να έχουν οι επιχειρήσεις εξουσία άσκησης αποφασιστικής επιρροής στην καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης. 25 Βλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση, παρ. 67-68. 26 Σε κάθε περίπτωση, απλές αλλαγές στον βαθμό συμμετοχής των ελεγχόντων μετόχων, χωρίς μεταβολή των εξουσιών που έχουν στην εταιρία και στη σύνθεση της διάρθρωσης του ελέγχου της, δεν αποτελούν μεταβολή της ποιότητας του ελέγχου και, επομένως, δεν συνιστούν συγκέντρωση που χρήζει κοινοποίησης, βλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση, παρ. 83 και 84. 27 Πλην της Eurobank. 28 Σύμφωνα με […] 75228 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά». 31. Περαιτέρω, το άρθρο 1 παρ. 2 του Κανονισμού 139/200429 ορίζει ότι «[μ]ία συγκέντρωση έχει κοινοτική διάσταση όταν: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 5 δισεκατομμύρια ευρώ και β) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 250 εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος». Επίσης, σύμφωνα με την παρ. 3 του ιδίου άρθρου «Μία συγκέντρωση που δεν υπερβαίνει τα κατώτατα όρια που προβλέπονται στην παράγραφο 2 έχει κοινοτική διάσταση, εφόσον: α) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν παγκοσμίως όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υπερβαίνει τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ· β) ο συνολικός κύκλος εργασιών που πραγματοποιούν όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις σε κάθε ένα από τρία τουλάχιστον κράτη μέλη, υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια ευρώ· γ) σε κάθε ένα από τα τρία τουλάχιστον κράτη μέλη που λαμβάνονται υπόψη για τους σκοπούς του στοιχείου β), δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν κάθε μία χωριστά συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 25 εκατομμυρίων ευρώ και δ) δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ, εκτός εάν κάθε μία από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιεί άνω των δύο τρίτων του συνολικού κοινοτικού κύκλου εργασιών της σε ένα και το αυτό κράτος μέλος». 32. Ενόψει των ανωτέρω και σύμφωνα με τα προσκομισθέντα στοιχεία, ως έχουν υπολογισθεί κατά το άρθρο 10 του ν. 3959/2011, οι κύκλοι εργασιών των μερών κατά το τελευταίο οικονομικό έτος, ήτοι το προηγούμενο της γνωστοποιηθείσας πράξης οικονομικό έτος, παρουσιάζονται στον κάτωθι πίνακα: Πίνακας 5: Κύκλος εργασιών συμμετεχουσών έτους 2021 (σε ευρώ) Επωνυμία Ελλάδα Παγκόσμιος Fairfax […] […] Grivalia Hospitality […] […] ΣΥΝΟΛΟ […] […] 30 Πηγή: Γνωστοποιούσα 29 Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου της 20 ης Ιανουαρίου 2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (EE L 24/1 της 29.1.2004). Τα έντονα γράμματα από τον συντάκτη της Εισήγησης. 30 Βλ. απάντηση 17 της υπ’ αριθ. πρωτ. 4911/19.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας, απάντηση 4 και Παράρτημα 1 της υπ’ αριθ. πρωτ. 5256/30.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας και την υπ’ αριθ. πρωτ. 5401/01.06.2022 επιστολή της γνωστοποιούσας. Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 75229 33. Βάσει των προαναφερόμενων κύκλων εργασιών καταρχήν πληρούνται τα ποσοτικά όρια που τίθενται με τη διάταξη του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011, δεδομένου ότι ο εθνικός κύκλος εργασιών που αντιστοιχεί σε έκαστο εκ των συμμετεχουσών υπερβαίνει τα 15.000.000 ευρώ, ενώ ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών των συμμετεχουσών υπερβαίνει τα 150.000.000 ευρώ. 34. Περαιτέρω, η γνωστοποιηθείσα πράξη δεν έχει ενωσιακή διάσταση, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 1 (παρ. 2 και 3) του Κανονισμού 139/2004, διότι αφενός δεν ικανοποιείται το κριτήριο 2(β) του άρθρου 1 (βάσει του οποίου δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 250 εκατομμυρίων ευρώ – ο συνολικός κύκλος εργασιών της Grivalia Hospitality, […], υπολείπεται σε σημαντικό βαθμό του ανωτέρω ποσού), αφετέρου δε, ομοίως δεν ικανοποιείται το κριτήριο 3(δ) του άρθρου 1 (βάσει του οποίου πρέπει δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις να πραγματοποιούν, κάθε μία χωριστά, εντός της Κοινότητας, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ – το οποίο και δεν πληροί η Grivalia Hospitality, βάσει του ανωτέρω κύκλου εργασιών της. 35. Ως εκ τούτου, η υπό κρίση συγκέντρωση έχει εθνική διάσταση και υπόκειται σε γνωστοποίηση ενώπιον της ΕΑ. Γ.3 Παραδεκτή και εμπρόθεσμη Γνωστοποίηση 36. Ως προς τον εμπρόθεσμο χαρακτήρα της γνωστοποίησης, σημειώνεται ότι […] η συγκέντρωση γνωστοποιήθηκε στην Επιτροπή Ανταγωνισμού […] εντός της προβλεπόμενης από το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011 τριακονθήμερης προθεσμίας. Συνεπώς, η γνωστοποιηθείσα πράξη υποβλήθηκε εμπρόθεσμα, βάσει του άρθρου 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011. Επιπλέον, η γνωστοποίηση είναι νομότυπη, καθώς προσκομίσθηκαν το προβλεπόμενο στο άρθρο 45 παρ. 1 του ν. 3959/2011 παράβολο31 των 1.100 ευρώ και το φύλλο της εφημερίδας «Ναυτεμπορική» της 21.04.202232, στο οποίο δημοσιεύθηκε η υπό κρίση συναλλαγή, ενώ σχετική ανάρτηση έγινε και στον διαδικτυακό τόπο της Επιτροπής Ανταγωνισμού, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παρ. 6 του ν. 3959/2011 και στην υπ’ αριθμ. 558/2013 Απόφαση ΕΑ. 37. Ως προς τον προσήκοντα χαρακτήρα της γνωστοποίησης, σημειώνεται ότι, κατά την εξέταση του φακέλου, η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (εφεξής και ΓΔΑ) απέστειλε βάσει του άρθρου 8 παρ. 11 και του άρθρου 38 του ν. 3959/2011 επιστολή33 στη γνωστοποιούσα Fairfax, ζητώντας στοιχεία απαραίτητα για την αξιολόγηση της συγκέντρωσης, στην οποία αυτή, κατόπιν αιτήσεων παρατάσεων που υπέβαλε και που έγιναν αποδεκτές34, απάντησε μερικώς35. Η ΓΔΑ επανήλθε36, βάσει του άρθρου 8 παρ. 11 και 12 και του άρθρου 38 του ν. 3959/2011, ζητώντας περαιτέρω διευκρινίσεις, στις οποίες έλαβε πλήρη απάντηση την 30.05.202237. Κατά την τελευταία αυτή ημερομηνία κατέστη προσήκουσα η γνωστοποίηση. Συνεπώς, η προθεσμία 31 Βλ. Παράρτημα 6 του Εντύπου. Βλ. Παράρτημα 1 της υπ’ αριθ. πρωτ. 4911/19.05.2022 επιστολής της γνωστοποιούσας. 33 Αρ. πρωτ. οικ. 4105/28.04.2022. 34 Αιτήσεις αρ. πρωτ. 4353/06.05.2022, αρ. πρωτ. 4472/11.05.2022 και αρ. πρωτ. 4738/17.05.2022, που απαντήθηκαν αντίστοιχα με τις αρ. πρωτ. 4355/06.05.2022, αρ. πρωτ. 4473/11.05.2022 και αρ. πρωτ. 4746/17.05.2022 επιστολές. 35 Αρ. πρωτ.4911/19.05.2022. 36 Αρ. πρωτ. 4993/23.05.2022. 37 Αρ. πρωτ. 5256/30.05.2022. 32 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 75230 Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 έκδοσης απόφασης της ΕΑ επί της γνωστοποιηθείσας συγκέντρωσης38 παρέρχεται στις 30.06.202239. Δ. ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ/ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ – ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ – ΕΠΗΡΕΑΖΟΜΕΝΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Δ.1 Σχετική Αγορά Προϊόντων/Υπηρεσιών 38. H σχετική αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών περιλαμβάνει όλα τα προϊόντα ή και τις υπηρεσίες που είναι δυνατόν να εναλλάσσονται ή να υποκαθίστανται αμοιβαία από τον καταναλωτή, λόγω των χαρακτηριστικών, των τιμών και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Βασικό ρόλο στον ορισμό της σχετικής αγοράς πέρα από την υποκατάσταση από πλευράς ζήτησης παίζει και η υποκατάσταση από πλευράς προσφοράς, εφόσον έχει ανάλογα αποτελέσματα με την υποκατάσταση ζήτησης όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και αμεσότητα. Υπό αυτή την προϋπόθεση η σχετική αγορά περιλαμβάνει όλα τα προϊόντα ή υπηρεσίες που είναι δυνατόν να υποκαθίστανται αμοιβαία, τόσο από την άποψη της ζήτησης όσο και της προσφοράς40. 39. Ομοίως, η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιοχή όπου οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις συμμετέχουν στην προμήθεια προϊόντων ή υπηρεσιών και οι όροι του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς και η οποία μπορεί να διακριθεί από γειτονικές κυρίως περιοχές, διότι στις εν λόγω περιοχές οι όροι του ανταγωνισμού διαφέρουν σημαντικά41. Δ.1.1 Η άποψη της γνωστοποιούσας 40. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, «ως σχετική προϊοντική και γεωγραφική αγορά οριοθετείται, με γνώμονα τις δραστηριότητες του Στόχου, η παροχή ξενοδοχειακών υπηρεσιών στην Ελλάδα». Δ.1.2 Η άποψη της Υπηρεσίας 41. Η Fairfax είναι εταιρία συμμετοχών, η οποία, μέσω των θυγατρικών και δραστηριοποιούμενων οντοτήτων της, δραστηριοποιείται κυρίως στην παροχή υπηρεσιών ασφάλισης και αντασφάλισης περιουσιακών στοιχείων και ατυχημάτων (property and casualty insurance and reinsurance) και τη διαχείριση των συναφών επενδύσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Στην Ελλάδα, η Fairfax δραστηριοποιείται κυρίως μέσω του ασφαλιστικού ομίλου Eurolife, οι εταιρίες του οποίου παρέχουν υπηρεσίες ασφάλισης και αντασφάλισης στους κλάδους Ασφαλίσεων Ζωής και Γενικών Ασφαλίσεων. 38 Σύμφωνα με το άρθρο 8, παρ. 3, του ν. 3959/2011. Η Γνωστοποιούσα υπέβαλε κάποιες πρόσθετες διευκρινίσεις και πληροφορίες με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 5401/01.06.2022 και 5740/09.06.2022 επιστολές της. 40 Βλ. σχετικά Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (97/C 372/03). 41 Ο.π. 39 Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 75231 42. Η αποκτώμενη δραστηριοποιείται στην απόκτηση, αξιοποίηση και διαχείριση ξενοδοχειακών ακινήτων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα μεταβιβαζόμενα ξενοδοχειακά ακίνητα (ένα ξενοδοχείο 4* και πέντε ξενοδοχεία 5*) δραστηριοποιούνται στην αγορά παροχής ξενοδοχειακών υπηρεσιών. 43. Περαιτέρω, ορισμένες από τις εταιρίες που ελέγχει η επιχείρηση-στόχος λαμβάνουν υπηρεσίες ασφάλισης, συχνά μέσω brokers και κατά κανόνα βάσει μονοετών ασφαλιστήριων συμβολαίων, από διάφορες ασφαλιστικές εταιρίες, συμπεριλαμβανομένου και του ομίλου Eurolife που τελεί υπό τον έλεγχο της Fairfax. Πιο συγκεκριμένα: (α) Αναφορικά με την ξενοδοχειακή μονάδα «Amanzoe», η επιχείρηση-στόχος λαμβάνει:  υπηρεσίες ασφάλισης περιουσίας από τις εταιρίες […]  υπηρεσίες ασφάλισης αυτοκινήτου από την εταιρία […]  υπηρεσίες ασφάλισης σκαφών από τις εταιρίες […],  υπηρεσίες ασφάλισης αστικής ευθύνης από τις εταιρίες […]. (β) Αναφορικά με την ξενοδοχειακή μονάδα «ON Residence», η επιχείρηση-στόχος λαμβάνει υπηρεσίες ασφάλισης περιουσίας και αστικής ευθύνης από την εταιρία […]. (γ) Αναφορικά με την ξενοδοχειακή μονάδα «Meli Palace», η επιχείρηση-στόχος λαμβάνει υπηρεσίες ασφάλισης περιουσίας και αστικής ευθύνης από την εταιρία […]. (δ) Αναφορικά με την ξενοδοχειακή μονάδα «One&Only Aesthesis», η επιχείρησηστόχος λαμβάνει: (ε)  υπηρεσίες ασφάλισης περιουσίας από την εταιρία […],  υπηρεσίες ασφάλισης σκαφών από την […],  υπηρεσίες ασφάλισης αυτοκινήτου από την […] αυτοκινήτου […] και […] Αναφορικά με την ξενοδοχειακή μονάδα «AvantMar», η επιχείρηση-στόχος λαμβάνει υπηρεσίες ασφάλισης περιουσίας και αυτοκινήτου από την εταιρία […]. 44. Η ΕΑ, λαμβάνοντας υπόψη: (α) τις απόψεις της γνωστοποιούσας και τα προσκομισθέντα από αυτή στοιχεία, (β) τα προβλεπόμενα στο ν.3959/2011 και στο σχετικό έντυπο γνωστοποίησης για την οριοθέτηση των σχετικών και επηρεαζόμενων αγορών, κρίνει ότι η προτεινόμενη συγκέντρωση αφορά στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις, στην ελληνική επικράτεια ήτοι: α) στην αγορά παροχής ασφαλιστικών υπηρεσιών και β) στην αγορά παροχής ξενοδοχειακών υπηρεσιών. 45. Το ζήτημα της διάκρισης σε επιμέρους σχετικές αγορές εντός των ανωτέρω ευρύτερων αγορών μπορεί να μείνει ανοικτό, δεδομένου ότι υπό οποιαδήποτε προσέγγιση, δεν τίθεται θέμα επηρεασμού του ανταγωνισμού, όπως αναλύεται κατωτέρω. 75232 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 46. Για λόγους πληρότητας της παρούσας, σημειώνονται τα ακόλουθα: 47. Όσον αφορά στην αγορά παροχής ασφαλιστικών υπηρεσιών, σύμφωνα με πάγια πρακτική της ΕΑ42 και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (εφεξής και «Ε.Επ.»)43, η ευρύτερη αγορά της παροχής ασφαλιστικών υπηρεσιών διακρίνεται περαιτέρω στις επιμέρους υποαγορές44: (α) ασφαλίσεων ζωής45, (β) ασφαλίσεων κατά κινδύνων ζημιών46, (γ) αντασφαλίσεων, η οποία περιλαμβάνει αντασφαλίσεις των ανωτέρω περιγραφόμενων κινδύνων. 48. Αναφορικά με τις ως άνω αγορές και τυχόν περαιτέρω διάκριση αυτών σε υπο-αγορές ανάλογα με τον καλυπτόμενο κίνδυνο, λεκτέα είναι τα εξής: 49. Η Ε.Επ. έχει σημειώσει σε πληθώρα αποφάσεών της ότι από πλευράς προσφοράς οι αγορές υπηρεσιών θα μπορούσαν να θεωρηθούν ευρύτερες, καλύπτουσες τον κυρίως κλάδο ασφάλισης (ζωής, κατά ζημιάς, αντασφάλιση), δεδομένου ότι οι όροι παροχής ασφάλισης ανά κλάδο είναι μάλλον ομοειδείς και οι μεγάλες ασφαλιστικές επιχειρήσεις καλύπτουν όλα τα είδη ασφαλιζόμενων κινδύνων. Συνεπώς, και λαμβανομένης υπόψη ιδίως της υποκατάστασης προσφοράς, θα μπορούσαν διαφορετικοί κίνδυνοι να περιλαμβάνονται στην ίδια σχετική αγορά προϊόντος/υπηρεσίας47. 50. Από την πλευρά της ζήτησης όμως, η Ε.Επ. σε προηγούμενες αποφάσεις της έχει σημειώσει ότι όσον αφορά στις ασφαλίσεις ζωής και στις ασφαλίσεις κατά κινδύνων ζημιών, δύναται να γίνει υποδιάκριση σε όσες επιμέρους αγορές υπάρχουν διαφορετικοί καλυπτόμενοι κίνδυνοι, καθώς τα χαρακτηριστικά των επιμέρους ασφαλιστηρίων συμβολαίων είναι εντελώς διαφορετικά και η ασφάλιση κατά συγκεκριμένου κινδύνου από την πλευρά του 42 Βλ. Ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Α. 26/1996, 85/1997, 7/II/1998, 133/II/2000, 179/III/2001, 380/V/2008 και 417/V/2008, αλλά και τις πιο πρόσφατες 534/VΙ/2012 Alpha-Eurobank, 549/VII/2012 Πειραιώς-Αγροτική, 562/VII/2013 Εθνική-Eurobank, 566/VII/2013 Πειραιώς-Millennium, 594/2014 Ergo –ΑΤΕ, 677/2019 Όμιλος AIG/AIG Ελλάς καθώς και 732/2021 Assicurazioni Generali/Axa Ασφαλιστική. 43 Βλ. Ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Επ. M.4284 AXA/Winterthur, παρ. 7 καιΜ.4844 Fortis /AbnAmbro Assets, παρ. 71-73, M.5293 Santander/Alliance & Leicester, παρ. 15, M.6649 Allianz/Insurance Portfolio and Brokerage Services of Gan Eurocourtage, παρ. 8, M.6053 CVC/Apollo/BritInsurance, παρ. 12, M.6694 Helvetia/Certain parts of GAN Eurocourtage’s Marine Insurance Portfolio, παρ. 8. 44 Βλ. απόφαση Ε.Α. 732/2021 Assicurazioni Generali/Axa Ασφαλιστική. 45 Η ασφάλιση ζωής περιλαμβάνει τους εξής κλάδους, όπως αυτοί καθορίζονται από το άρθρο 5 του Ν. 4364/2016 (βλ. και Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 138/2009): Ι. Κλάδος ζωής, ΙΙ. Κλάδος γάμου και γεννήσεως, ΙΙΙ. Κλάδος ασφάλισης ζωής, συνδεδεμένων με επενδύσεις, ΙV. Κλάδος διαρκούς ασφάλισης ασθένειας, V. Κλάδος τοντίνας, VI. Κλάδος κεφαλαιοποίησης, VII. Κλάδος διαχειρίσεως συλλογικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων ή οργανισμών, VIII. Κλάδος ασφαλίσεις του γαλλικού κώδικα, IX. Κλάδος εργασίες κοινωνικής ασφάλισης. Βλ. σχετικά και το άρθρο 2 καθώς και το Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 138/2009 (Φερεγγυότητα ΙΙ) η οποία ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με τον Ν. 4364/2016. 46 Η ασφάλιση κατά ζημιάς περιλαμβάνει τους εξής κλάδους όπως αυτοί καθορίζονται από το άρθρο 4 του Ν. 4364/2016 (Βλ και Παράρτημα Ι Οδηγίας 138/2009): 1. Ατυχήματα, 2. Ασθένειες, 3. Χερσαία οχήματα, 4. Σιδηροδρομικά οχήματα, 5. Αεροσκάφη, 6. Πλοία (θαλάσσια, λιμναία και ποτάμια), 7. Μεταφερόμενα εμπορεύματα, 8. Πυρκαϊά και στοιχεία της φύσεως, 9. Λοιπές ζημίες αγαθών, 10. Αστική ευθύνη από χερσαία αυτοκίνητα οχήματα, 11. Αστική ευθύνη από αεροσκάφη, 12. Αστική ευθύνη από θαλάσσια, λιμναία και ποτάμια σκάφη, 13. Γενική αστική ευθύνη, 14. Πιστώσεις, 15. Εγγυήσεις, 16. Χρηματικές απώλειες, 17. Νομική προστασία, 18. Βοήθεια. 47 Βλ. ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Επ. M.4284 AXA/Winterthur, παρ. 9, M.5925 Metlife/Alico/Delam, παρ. 10, M.6217 BaloiseHolding /Nateus / NateusLife, παρ.12, M.6649 Allianz/InsurancePortfolioandBrokerageServicesofGanEurocourtage, παρ. 9. Τεύχος B’ 7242/31.12.2022 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 75233 καταναλωτή/ασφαλισμένου δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί εναλλάξιμη σε σχέση με την ασφαλιστική κάλυψη κατά ενός άλλου κινδύνου48. 51. Στο πλαίσιο αυτό η Ε.Επ. έχει κατά το παρελθόν προβεί σε αξιολόγηση των αποτελεσμάτων μίας συγκέντρωσης στη σχετική αγορά ακολουθώντας την κατηγοριοποίηση βάσει του εθνικού νομοθετικού πλαισίου, στο οποίο έχουν ενσωματωθεί οι κοινοτικές Οδηγίες49, ενώ αναφορικά με την ασφάλιση ζημιών έχει προταθεί και η διάκριση σε επιμέρους κλάδους ανάλογα με τον ασφαλιζόμενο κίνδυνο, ήτοι ασφάλιση για τους κινδύνους α) ασθένειας και ατυχήματος, β) χερσαίων οχημάτων, γ) περιουσίας, δ) αστικής ευθύνης, ε) θαλάσσια, αεροπορική και ασφάλιση μεταφορών (MAT), στ) πιστώσεων και εγγυήσεων και ζ) ταξιδιωτική50, βασιζόμενη κυρίως στο γεγονός ότι τα χαρακτηριστικά και ο σκοπός των ανωτέρω κατηγοριών ασφάλισης είναι διακριτά και δεν υφίσταται τυπικά υποκατάσταση μεταξύ τους για τους ασφαλισμένους, αν και υφίστανται ενδείξεις υποκαταστασιμότητας από πλευρά προσφοράς για κάποια εκ των ασφαλιστικών προϊόντων51. 52. Όσον αφορά στη σχετική με τον κλάδο πρακτική της ΕΑ52, το ζήτημα της διάκρισης σε επιμέρους σχετικές αγορές εντός των ανωτέρω ευρύτερων αγορών (ζωής, ζημιάς και αντασφάλισης) έμεινε στις σχετικές αποφάσεις ανοιχτό. 53. Αναφορικά με την αγορά παροχής ξενοδοχειακών υπηρεσιών, η Ε.Επ. σε παλαιότερες αποφάσεις της, αν και εξετάζει το ενδεχόμενο διάκρισης επιμέρους αγορών στην αγορά παροχής ξενοδοχειακών υπηρεσιών βάσει διαφόρων κριτηρίων, εν τέλει αφήνει το ζήτημα της οριοθέτησης της σχετικής αγοράς ανοικτό53. Μεταξύ των κριτηρίων που έχουν κατά καιρούς εξεταστεί είναι η διάκριση: (α) μεταξύ ανεξάρτητων ξενοδοχείων και αλυσίδων ξενοδοχείων54. Ωστόσο, σε πιο πρόσφατες αποφάσεις της η Ε.Επ. έκρινε ότι η αγορά παροχής ξενοδοχειακών υπηρεσιών δεν θα πρέπει διακριθεί μεταξύ αυτών των δύο κατηγοριών55, ή 48 Βλ. Ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Επ. M.4284 AXA/Winterthur, παρ. 8, M.6649 Allianz/Insurance Portfolio and Brokerage Services of Gan Eurocourtage, παρ. 10 καιM.6957 IF P&C/ TOPDANMARK, παρ. 16. 49 5Ενδεικτικά αναφέρονται οι αποφάσεις Ε.Επ. M.2768 Generali/Banca Intesa/Intesa Vita, M.1712 Generali/INAκαιM.6649 Allianz/Insurance Portfolio and Brokerage Services of Gan Eurocourtage. 50 Βλ. Ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Επ. M.4284 AXA/Winterthur, παρ. 14, M.4701 Generali/PPF Insurance Business, παρ. 22, M.6521 Talanx International/Meiji Yasuda Life Insurance/Warta, παρ. 19 καιM.6957 IF P&C/ TOPDANMARK, παρ. 18. 51 Βλ. ενδεικτικά απόφαση Ε.Επ. M.9056 Generali CEE/AS, παρ. 11. 52 Βλ. Ενδεικτικά αποφάσεις Ε.Α. 26/1996, 85/1997, 7/II/1998, 133/II/2000, 179/III/2001, 380/V/2008 και 417/V/2008, αλλά και τις πιο πρόσφατες 534/VΙ/2012 Alpha-Eurobank, 549/VII/2012 Πειραιώς-Αγροτική, 562/VII/2013 Εθνική-Eurobank, 566/VII/2013 Πειραιώς-Millennium, 594/2014 Ergo –ΑΤΕ, 677/2019 Όμιλος AIG/AIG Ελλάς καθώς και 732/2021 Assicurazioni Generali/Axa Ασφαλιστική. 53 Βλ. ενδεικτικά τις αποφάσεις ΕΕ: COMP/M.1596