3428-decision-805-2023

(1)επιπλέον έκδοση με τα διακριτικά: Προς Δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Από την παραπάνω έκδοση έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση τρίτων, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 5338 Β΄/23.9.2024). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ανταγωνισμού, με αιτιολογημένη απόφασή της, να λάβει κάθε αναγκαίο μέτρο για τη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο κλάδο (Ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού (8 Ιανουαρίου 2021) με θέμα: «Εκκίνηση διαδικασίας του αρ.11 του Ν. 3959/2011 - Κανονιστική παρέμβαση στον κλάδο των κατασκευών»). Στις 7.4.20211 δημοσιεύθηκαν οι απόψεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού, ως προς ως προς τη μη ύπαρξη συνθηκών ανταγωνισμού στον κλάδο των κατασκευών σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011 όπως ισχύει, οι οποίες αποτέλεσαν το αντικείμενο της δημόσιας διαβούλευσης η οποία διήρκησε από τις 8.4.2021 έως 14.5.2021, κατόπιν παράτασης

1. Στη συνέχεια υποβλήθηκαν απόψεις από φορείς και λοιπούς ενδιαφερόμενους που συμμετείχαν στη διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης, περίληψη των οποίων δημοσιεύθηκε την 31.5.
2. Σημειωνεται ότι μετά τη λήξη της θητείας της αντιπροέδρου Καλλιόπης Μπενετάτου που συμμετείχε έως τότε στην διαδικασία και τον διορισμό της νέας αντιπροέδρου Χαρίκλειας Νικολοπούλου στις 12.07.20224, οι διασκέψεις που ακολούθησαν διεξήχθησαν με τη συμμετοχή της τελευταίας. Κατόπιν στις 10.8.2022 μετά από νέα μέτρα έρευνας 5, η Επιτροπή Ανταγωνισμού σε συνέχεια των πρώτων Απόψεών της και των απόψεων που υπεβλήθησαν στη δημόσια διαβούλευση, Με το υπ’αρ. πρωτ. οικ. 2778/29.3.2021, 1ο ενημερωτικό σημείωμα προς την ΕΑ του αρμόδιου εισηγητή Ι. Στεφάτου εντοπίστηκαν τα θέματα που εγείρουν προβληματισμούς ως προς την ύπαρξη αποτελεσματικών συνθηκών ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο κλάδο επί τη βάσει του οποίου η ΕΑ δημοσίευσε τις πρώτες Απόψεις της στην εν λόγω Κανονιστική παρέμβαση 2 Πρακτικό της Ολομέλειας ΕΑ 42/29.4.
3. 3 Οι οποίες αξιολογήθηκαν με το 2ο ενημερωτικό σημείωμα του εισηγητή προς την Ε.Α. με αριθ. πρωτ. οικ. 7258/10.09.2021 4 ΦΕΚ Υ.Ο.Δ.Δ. 586/12.07.
4. 5 Συγκεκριμένα η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού με τον αρμόδιο εισηγητή Ι. Στεφάτο, απέστειλαν επιστολές παροχής στοιχείων προς την αρμόδια […] προκειμένου να εξακριβωθούν οι κοινές συμμετοχές και οι πιθανές σχέσεις μεταξύ των κατασκευαστικών εταιριών τον Νοέμβριο του 2021 και τον Ιανουάριο του
5. Παράλληλα η Υπηρεσία προχώρησε επίσης και σε επιστολές παροχής στοιχείων προς τις εταιρίες […] καθώς και […] τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του
6. Προκειμένου να εξασφαλιστούν οικονομικά και τεχνικά στοιχεία αναφορικά με τη συμμετοχή των κατασκευαστικών εταιριών στους διαγωνισμούς δημοσίων έργων τον Οκτώβριο του 2021 εστάλησαν επιστολές παροχής στοιχείων προς την Γενική Γραμματεία Υποδομών του Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Λόγω των επαναλαμβανόμενων και σημαντικών αλλαγών που προήλθαν στη μετοχική σύνθεση των δύο μεγαλύτερων επιχειρήσεων στον εξεταζόμενο κλάδο, κατά την περίοδο μετά την δημοσίευση των πρώτων Απόψεων της, η ΕΑ, με απόφασης της, (βλ Πρακτικό Ολομέλειας ΕΑ 19/14.02.2022) έδωσε εντολή στη ΓΔΑ να διεξάγει συμπληρωματικά μέτρα έρευνας. Τον Μάρτιο του 2022 η ΓΔΑ πραγματοποίησε επιτόπιο έλεγχο κατά το αρ. 11 του ν. 3959/2011 στις […] προκειμένου να εντοπίσει στοιχεία για τις επιδράσεις της κοινής ιδιοκτησίας στις διαγωνιστικές διαδικασίες και εν γένει στο κατασκευαστικό κλάδο. Κατόπιν δημοσιευμάτων τα οποία προμήνυαν νέες εξελίξεις στο κατασκευαστικό κλάδο, η ΓΔΑ απέστειλε νέα ερωτηματολόγια προς όλες τις εταιρείες ή και φυσικά πρόσωπα μετόχους των ομίλων […] και […] τον Απρίλιο 1 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ βάσει του άρθρου 11

(3)Ν. 3959/2011, δημοσίευσε τις δεύτερες Απόψεις της με τις οποίες διαπίστωσε ξανά ότι, και μετά τη διενέργεια της διαβούλευσης, στο συγκεκριμένο κλάδο δεν υπάρχουν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού και ανακοίνωσε συγκεκριμένα μέτρα τα οποία θεωρεί ότι είναι απολύτως αναγκαία, πρόσφορα και σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, για τη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού, και κήρυξε την έναρξη της 2ης δημόσιας διαβούλευσης, η οποία διήρκησε, από 10.08.2022 έως και 14.10.

1. Περίληψη των απόψεων των φορέων και λοιπών ενδιαφερομένων που συμμετείχαν στην ανωτέρω διαβούλευση περιλαμβάνεται στην παρούσα. Κατά την συνεδρίαση της 21ης Δεκεμβρίου 2022, ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στον Εισηγητή, Ιωάννη Στεφάτο, ο οποίος ανέπτυξε συνοπτικά την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ.11400/16.12.2022 γραπτή Εισήγηση και λαμβάνοντας υπόψη τα ένθεν διαλαμβανόμενα και τη διαπίστωση ότι το πρόβλημα αναφορικά με τη μειοψηφική συμμετοχή στην αγορά των κατασκευών, επί του παρόντος έχει μειωθεί σημαντικά συγκριτικά με την προηγούμενη κατάσταση κατά τον χρόνο έκδοσης των πρώτων και δεύτερων Απόψεων της ΕΑ ωστόσο παραμένει - προτείνεται : • Η υποχρέωση ανακοίνωσης/γνωστοποίησης στην Ε.Α. προς διενέργεια σχετικής οικονομικής ανάλυσης της απόκτησης ποσοστού άνω του 5% στο μετοχικό κεφάλαιο ανταγωνιστικής επιχείρησης από τα ενδιαφερόμενα μέρη σε περίπτωση που στην υπό εξέταση ολιγοπωλιακή αγορά οι επιχειρήσεις στις οποίες εμφανίζεται κοινός μέτοχος κατέχουν αθροιστικό μερίδιο άνω του 50% στην ως άνω αγορά • Σε περίπτωση μη ανακοίνωσης/γνωστοποίησης στην ΕΑ των ως άνω μεταβολών δύναται με αιτιολογημένη Απόφαση της ΕΑ να επιβάλλονται οι κυρώσεις που προβλέπονται από το άρθρο 11, παρ. 11 του Ν. 3959/2011 σε περίπτωση υπαίτιας παράβασης της άνω υποχρέωσης γνωστοποίησης από τους ως άνω υπόχρεους. • Η εφαρμογή Σινικών Τειχών (Chinese walls) που θα αποτρέπουν τη διαρροή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ των εταιρειών στις οποίες εμφανίζεται κοινός μέτοχος με ποσοστό επί του μετοχικού κεφαλαίου άνω του 5% στις εν λόγω εταιρείες και η εκπόνηση Κώδικα Συμπεριφοράς για το σκοπό αυτό. και Μάϊο του
2. Σε συνέχεια των προηγουμένων μέτρων έρευνας, τον Ιούνιο του 2022 η ΓΔΑ προχώρησε σε νέο επιτόπιο έλεγχο στις εταιρείες […] και […] προκειμένου να διερευνήσει περαιτέρω τις συναλλακτικές σχέσεις μεταξύ της μετόχου […] και λοιπών μετόχων των ως άνω εταιρειών του ομίλου. Σε συνέχεια των ως άνω μέτρων έρευνας ο εισηγητής κατέθεσε το υπ’ αριθ πρωτ. 5909/15.06.2022 3ο ενημερωτικό σημείωμα επί τη βάσει του οποίου, η ΕΑ δημοσίευσε τις δεύτερες Απόψεις της στην εν λόγω Κανονιστική παρέμβαση. 6 Πρακτικά της Ολομέλειας ΕΑ 91/8.9.2022, 93/23.9.2022, 97/6.10.
3. 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ • Η μη κίνηση κατά την παρούσα χρονική στιγμή της κατ’ άρθρο 23 γνωμοδοτικής αρμοδιότητας της Ε.Α δεδομένου ότι το εν λόγω νομοθετικό πλαίσιο προσφάτως αναθεωρήθηκε και ως εκ τούτου δεν έχουν αποτυπωθεί πλήρως στις διαγωνιστικές διαδικασίες των δημοσίων έργων οι εν λόγω αλλαγές. • Η έκδοση οδηγού και συστάσεων προς τις αναθέτουσες αρχές προκειμένου κατά τις ανταγωνιστικές διαδικασίες των δημοσίων συμβάσεων, παραδοσιακών, ΣΔΙΤ και παραχωρήσεων να λαμβάνονται υπόψη η αρχή της αναλογικότητας μαζί με την αρχή της μη διάκρισης, την αρχή της ισότητας και την αρχή της διαφάνειας έναντι των οικονομικών φορέων. Συγκεκριμένα, εύλογα και ανάλογα τα κριτήρια επιλογής της δημόσιας σύμβαση όσον αφορά τη φύση και το πεδίο εφαρμογής της δημόσιας σύμβασης όσο και για το ίδιο της το αντικείμενο. Η αρχή της αναλογικότητας αφορά όλα τα στάδια της διαδικασίας σύναψης συμβάσεων, συνεπώς από την επιλογή της διαδικασίας, την υποβολής των προσφορών, τον αριθμό και το περιεχόμενο των απαιτήσεων που έχουν καθοριστεί, έως και συμπεριλαμβανομένων των όρων και προϋποθέσεων της σύμβασης. Ανά δημόσια σύμβαση συνεπώς, μια αναθέτουσα αρχή πρέπει να εξετάσει προσεκτικά τις σχετικές επιλογές σε κάθε στάδιο της διαδικασίας σύναψης συμβάσεων. Αυτό αφορά, για παράδειγμα, εάν η διαδικασία σύναψης συμβάσεων που επιλέγεται, είτε πρόκειται για συνδυασμό συμβάσεων είτε κατάτμηση συμβάσεων είτε ενοποίηση σε μια μεγάλη σύμβαση, τις απαιτήσεις που πρέπει να τεθούν και εάν αυτές περιλαμβάνονται στη σωστή αναλογία με τη φύση και το πεδίο εφαρμογής της σύμβασης. Κάθε αναθέτουσα αρχή πρέπει να είναι σε θέση να παρουσιάζει τους λόγους για τους οποίους η εκάστοτε επιλογή αποκλίνει από αυτούς τους κανόνες, για παράδειγμα όταν επιλέγεται η υιοθέτηση αυστηρότερων απαιτήσεων. Όπου είναι απαραίτητο, θα πρέπει πάντα να προσδιορίζεται, με λόγους και τεκμηριωμένα, γιατί και κατά πόσο δικαιολογείται μια αποκλίνουσα θέση από τις αρχές της αναλογικότητας, της μη διάκρισης και της διαφάνειας». Με την ολοκλήρωση της ανάπτυξης της εισήγησης, η Επιτροπή, προχώρησε σε διάσκεψη η οποία συνεχίσθηκε την 3η Ιανουαρίου 2023, την 5η Ιανουαρίου 2023 και ολοκληρώθηκε την 11η Ιανουαρίου 2023, ημέρα Τετάρτη και ώρα 12:
4. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού, με τη συμμετοχή του Εισηγητή, Ιωάννη Στεφάτου, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία και αφού έλαβε υπόψη την έκθεση του αρμόδιου Εισηγητή, κατόπιν της εξέτασης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011 όπως ισχύει, του κλάδου των κατασκευών, καθώς και τις απόψεις που διατύπωσαν οι φορείς και οι λοιποί ενδιαφερόμενοι κατά την ως άνω διαδικασία, 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ : ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1.ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ............................................................................................................... 8
5. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ...................................................................................................................... 13 2.
6. Εισαγωγικά ................................................................................................................................ 13 2.
7. Ιστορικό ..................................................................................................................................... 15 2.2.
8. Πρώτη Φάση της Έρευνας: Πρώτες Απόψεις και Πρώτη Δημόσια Διαβούλευση ............. 16 2.2.1.
9. Πρώτες Απόψεις ......................................................................................................................................... 16 Επί των συνθηκών ανταγωνισμού λόγω του ρυθμιστικού πλαισίου ............................................... 16 Επί των συνθηκών ανταγωνισμού λόγω του ζητήματος της κοινής ιδιοκτησίας............................. 17 Το ζήτημα των συμβάσεων παραχωρήσεων και των ΣΔΙΤ και οι πιθανές επιπτώσεις στον Ανταγωνισμό.................................................................................................................................. 18 2.2.1.
10. Πρώτη Δημόσια Διαβούλευση …………………………………………………………...20 Σχολιασμός επί του ανεκτέλεστου υπολοίπου δημοσίων έργων....................................................................................... 22 Σχολιασμός των απόψεων επί των ΣΔΙΤ και των Παραχωρήσεων................................................................................... 27 Σχολιασμός επί του διαγωνισμού Παραχώρησης της Εγνατίας Οδού που έθεσε το Φυσικό Πρόσωπο 4 ........................ 29 Σχολιασμός επί των ανταγωνιστικών συνθηκών στην αγορά των παραχωρήσεων. ......................................................... 37 Σχολιασμός επί των ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών ................................................................................................... 39 Σχολιασμός – έρευνα επί των απόψεων της διαβούλευσης επί του ζητήματος της κοινής ιδιοκτησίας ........................... 42 2.2.
11. Δεύτερη Φάση της Έρευνας Δεύτερες Απόψεις και Δεύτερη Δημόσια Διαβούλευση ....... 44 2.2.2.
12. Οι Δεύτερες Απόψεις ................................................................................................................................... 44 2.2.2.
13. Η Δεύτερη Δημόσια Διαβούλευση .......................................................................................................... 51 2.2.2.2.
14. Οι απόψεις του Φυσικού Προσώπου 5 ([…])................................................................. 51 2.2.2.2.
15. Οι απόψεις της Εταιρείας 4 ([…]) ................................................................................. 52 2.2.2.2.
16. Οι απόψεις της Εταιρείας 2 ([…]) …………………………………………………….52
17. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ .................................................................................................. 56 3.
18. Δομή του Κλάδου....................................................................................................................... 56 3.
19. Επιμέρους αγορές στις οποίες εντοπίζεται η έλλειψη συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού λόγω της κοινής ιδιοκτησίας.................................................................................... 59 3.
20. Συνθήκες προσφοράς στις επιμέρους αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις στις οποίες συμμετέχει ο κοινός μέτοχος ........................................................................................ 62 3.
21. Συνθήκες Ζήτησης στις επιμέρους αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις στις οποίες συμμετέχει ο κοινός μέτοχος ........................................................................................ 68 3.
22. Κύκλοι Εργασιών και Μερίδια Αγοράς ...................................................................................... 69 3.
23. Εμπόδια Εισόδου – Δυνητικός Ανταγωνισμός........................................................................... 77 3.6.
24. Είσοδος νέων επιχειρήσεων στον κλάδο............................................................................ 77 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 3.6.
25. Διαπραγματευτική δύναμη προμηθευτών ......................................................................... 78 3.6.
26. Διαπραγματευτική δύναμη πελατών ................................................................................. 78 3.6.
27. Απειλή από υποκατάστατα προϊόντα ................................................................................. 78 3.6.
28. Ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρήσεων του κλάδου....................................................... 78 3.6.
29. Συμπεράσματα.................................................................................................................... 79 3.
30. Μετοχική Σύνθεση των Σημαντικότερων Εταιρειών του Κλάδου ............................................ 82
31. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ........................................................................................................................... 89 4.
32. Θεωρητική ανάλυση της κοινής ιδιοκτησίας ............................................................................ 89 4.
33. Μονομερή αντι-ανταγωνιστικά αποτελέσματα.......................................................................... 99 4.
34. Συντονισμένα αντί-ανταγωνιστικά αποτελέσματα .................................................................. 101 4.
35. Υπαγωγή στη υπό κρίση περίπτωση για την κοινή ιδιοκτησία................................................ 110 4.4.
36. Δομικές συνθήκες του κλάδου και των επηρεαζόμενων αγορών ..................................... 110 4.4.
37. Πραγματικές επιπτώσεις - Συμμετοχή σε διαγωνισμούς .................................................. 115 4.4.
38. Πραγματικές επιπτώσεις - Η υφιστάμενη κατάσταση στο καθεστώς ιδιοκτησίας των εταιρειών 7ης τάξης - Οικονομετρική Ανάλυση........................................................................ 120 4.4.
39. Ανάλυση των θέσεων του εμπειρογνωμόνα […] ............................................................... 124 4.
40. Οικονομικές Σχέσεις μεταξύ των Μετόχων των ΕΛΛΑΚΤΩΡ και ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ με τη REGGEBORGH και μεταξύ τους............................................................................................................................... 125 4.
41. Η εφαρμογή των άρθρων 1, 2 και 5 μέχρι 10 δεν επαρκεί για τη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού ……………………………………………………………….. 128 4.
42. Τελικά Συμπεράσματα σχετικά με τη μη ύπαρξη συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού ........................................................................................................................................................ 131
43. ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ............................................................................................................... 133 5.
44. Αρμοδιότητα ΕΑ ...................................................................................................................... 133 5.
45. Τα προτεινόμενα μέτρα στις Δεύτερες Απόψεις ...................................................................... 135 5.
46. Σχόλια της Δεύτερης Δημόσιας Διαβούλευσης σχετικά με τα μέτρα ..................................... 136 5.
47. Αξιολόγηση των Απόψεων της Δεύτερης Διαβούλευσης........................................................ 136 5.
48. Τα επιβαλλόμενα μέτρα ........................................................................................................... 139 5.5.
49. Σχετικά με το ζήτημα της κοινής ιδιοκτησίας................................................................... 129 5.5.
50. Ανεξάρτητη Διοίκηση – Σινικά Τείχη............................................................................... 143 5.5.
51. Επιβολή γνωστοποίησης αύξησης ποσοστού συμμετοχής σε επιχείρηση λόγω κοινής ιδιοκτησίας ................................................................................................................................. 148 5.5.
52. Επιπλέον υποχρεώσεις «ενεργού μετόχου» .................................................................... 149 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 5.5.
53. Βελτιώσεις νομοθετικού πλαισίου ................................................................................... 152 Παράρτημα 1: Περίληψη των θέσεων και προτάσεων που εκφράσθηκαν στη Δημόσια Διαβούλευση της ΕΑ ως προς τη μη ύπαρξη συνθηκών ανταγωνισμού στον Κλάδο των κατασκευών σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 11 του ν. 3959/2011 όπως ισχύει. (Πρώτη Διαβούλευση) ............................................................................................................................. 155 Παράρτημα 2: Θέσεις και προτάσεις που εκφράσθηκαν στη Δημόσια Διαβούλευση της ΕΑ ως προς τη μη ύπαρξη συνθηκών ανταγωνισμού στον Κλάδο των κατασκευών σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 11 του ν. 3959/2011 όπως ισχύει. (Δεύτερη Διαβούλευση) – Απόψεις Εταιρείας 2 .................................................................................................................................. 185 Παράρτημα 3α: Μελέτη Εμπειρογνώμονα – Antitrust Risk Analysis of Common Ownerhsip in the Ellaktor-Terna Case - prof. Jose Azar .................................................................................... 199 Παράρτημα 3β – Μελέτη εμπειρογνώμονα Antitrust Risk Analysis of Common Ownerhsip in the Ellaktor-Terna Case - Alina Velias................................................................................................ 203 Παράρτημα 4: Μετάφραση στα Ελληνικά Μελέτης Εμπειρογνώμονα – Antitrust Risk Analysis of Common Ownerhsip in the Ellaktor-Terna Case ......................................................................... 207 Παράρτημα 5 – Έργα υπό κατασκευή και υπό δημοπράτηση ................................................... 212 Παράρτημα 6 - Μελέτη εμπειρογνώμονα - Bidding Analysis for the Construction Tenders Market - Alina Velias ................................................................................................................... 219 Παράρτημα 7 – Απαντήσεις από εμπειρογνώμονα καθ. Martin Schmaltz για τα σχόλια επί της πραγματογνωμοσύνης του από […] ........................................................................................... 224 Παράρτημα 8 - Δημοπρασίες με Κοινή Ιδιοκτησία - M. Schmalz & J. Ortner ............................ 240 Παράρτημα 9 – Auctions with Common Ownership - M. Schmalz & J. Ortner .......................... 244 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 1.ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
54. Σύμφωνα με το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο των άρθρων 117 και 14 παρ. 2 (γ)8 του Ν. 3959/2011, όπως ισχύει, δίνεται η δυνατότητα στην Επιτροπή Ανταγωνισμού (εφεξής και «ΕΑ») της αυτεπάγγελτης9 κανονιστικής παρέμβασης σε κλάδους της οικονομίας, εφόσον διαπιστώνεται μετά από σχετική έρευνα και δημόσια διαβούλευση ότι δεν υπάρχουν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού υπό τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία που ορίζονται στη διάταξη. Η ΕΑ εξετάζει συγκεκριμένο κλάδο της ελληνικής οικονομίας που υπάγεται στην αρμοδιότητά της και εφόσον α) διαπιστώσει ότι στον κλάδο αυτόν δεν υπάρχουν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού και β) κρίνει ότι η εφαρμογή των άρθρων 1, 2 και 5 μέχρι 10 του Ν. 3959/2011 δεν επαρκεί για τη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού μπορεί, με αιτιολογημένη απόφασή της, να λάβει κάθε αναγκαίο μέτρο για τη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο κλάδο της οικονομίας
55. Οι εν λόγω προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά σύμφωνα με τη γραμματική διατύπωση αλλά και την ερμηνεία του νόμου.
56. Μετά την έναρξη της διαδικασίας11 και μέσα σε ενενήντα

(90)ημέρες η ΕΑ δημοσιοποιεί επαρκώς και με πρόσφορο τρόπο τις αιτιολογημένες απόψεις της ως προς τη μη ύπαρξη συνθηκών ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο υπό εξέταση κλάδο της εθνικής οικονομίας και θέτει αυτές και σε δημόσια διαβούλευση (1η) καθορίζοντας και τις επί μέρους αγορές από τις οποίες αποτελείται ο κλάδος αυτός12. Η επαρκής δημοσιοποίηση των απόψεων εξασφαλίζεται με σχετική περιληπτική ανακοίνωση σε δύο τουλάχιστον οικονομικές εφημερίδες πανελλήνιας κυκλοφορίας, καθώς και με πλήρη δημοσίευση στο διαδικτυακό τόπο της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Η δημόσια διαβούλευση διαρκεί τουλάχιστον τριάντα

(30)ημέρες

2. Μετά το πέρας της (1ης) δημόσιας διαβούλευσης, εφόσον η ΕΑ διαπιστώσει ξανά ότι στον συγκεκριμένο κλάδο της οικονομίας δεν υπάρχουν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού, ανακοινώνει συγκεκριμένα μέτρα τα οποία θεωρεί ότι είναι απολύτως αναγκαία, πρόσφορα και σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, για τη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Οι απόψεις της ΕΑ αναφορικά με τα προτεινόμενα μέτρα τίθενται εκ νέου σε δημόσια διαβούλευση (2η)
3. Βλ. σχετικά το άρθρο 11 του Ν. 3959/2011 με τίτλο Κανονιστική Παρέμβαση σε κλάδους της οικονομίας. Βλ. σχετικά το άρθρο 14 παρ. 2 Ν. 3959/2011 για τις αρμοδιότητες της ΕΑ: «
4. Ιδίως, η Επιτροπή Ανταγωνισμού: … γ) Λαμβάνει κάθε απολύτως αναγκαίο κανονιστικό μέτρο που αποσκοπεί στη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 11». 9 Βλ. και δυνατότητα για αίτημα του Υπουργού Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, σύμφωνα με το λεκτικό της διάταξης του άρθρου
5. 10 Βλ. άρθρο 11

(1)εδ. α του Ν. 3959/2011. 11 Βλ. το υπ’ αριθ. 91/23.12.2020 Πρακτικό της Ολομέλειας της Επιτροπής Ανταγωνισμού και Δελτίο Τύπου της ΕΑ της 14.1.2021 https://www.epant.gr/enimerosi/deltia-typou/item/1271-deltio-typou-apofasi-tis-epitropisantagonismoy-gia-tin-ekkinisi-diadikasias-kanonistikis-paremvasis-ston-klado-dianomis-typou-symfona-me-toarthro-11-tou-n-3959-2011.html. 12 Βλ. άρθρο 11

(1)εδ. β του Ν. 3959/2011. 13 Βλ. άρθρο 11

(2)του Ν. 3959/2011. 14 Βλ. άρθρο 11

(3)του Ν. 3959/

1. 7 8 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
2. Η επαρκής δημοσιοποίηση των απόψεων της ΕΑ για τα μέτρα εξασφαλίζεται εκ νέου με σχετική περιληπτική ανακοίνωση σε δύο τουλάχιστον οικονομικές εφημερίδες πανελλήνιας κυκλοφορίας, καθώς και με πλήρη δημοσίευση στον διαδικτυακό τόπο της ΕΑ. Η ανωτέρω (2η) δημόσια διαβούλευση διαρκεί επίσης τουλάχιστον τριάντα

(30)ημέρες

2. Η ΕΑ μετά το πέρας και της (2ης) διαβούλευσης και αφού λάβει υπόψη τα αποτελέσματα αυτής, επιβάλλει, με απόφασή της (σε Ολομέλεια)16, η οποία είναι και η μόνη εκτελεστή, τα συγκεκριμένα μέτρα τα οποία θεωρεί ότι είναι απολύτως αναγκαία, πρόσφορα και σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας για τη δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού
3. Η εν λόγω απόφαση της Ολομέλεια της ΕΑ δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και αναρτάται στο διαδίκτυο στην ιστοσελίδα της ΕΑ
5. Αν η ΕΑ διαπιστώσει ότι η έλλειψη συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού οφείλεται, μεταξύ άλλων, και σε πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, γνωμοδοτεί, κατά το άρθρο 23, για την κατάργηση ή τροποποίηση αυτών. Η γνωμοδότηση της Επιτροπής υποβάλλεται στον καθ' ύλην αρμόδιο Υπουργό και κοινοποιείται στον Υπουργό Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας (νυν Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων)
7. Ακολούθως, το αργότερο μέσα σε δύο

(2)έτη από την έκδοση της απόφασης, η ΕΑ οφείλει να κινήσει τη διαδικασία εξέτασης του σχετικού κλάδου της οικονομίας και να αξιολογήσει κατά πόσον έχουν αποκατασταθεί οι συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού ή κατά πόσον είναι αναγκαίο να τροποποιηθούν τα μέτρα τα οποία έχει λάβει και να επιβληθούν μέτρα ελαφρύτερα ή βαρύτερα, κατά περίπτωση. Σε κάθε περίπτωση ο Υπουργός Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας (νυν Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων) μπορεί να υποβάλει σχετικό αίτημα στην Επιτροπή Ανταγωνισμού, πριν από τη συμπλήρωση των δύο ετών και πάντως τουλάχιστον ένα έτος από την έκδοση της απόφασης, εφόσον κρίνει ότι έχουν αποκατασταθεί οι συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού ή ότι είναι αναγκαίο να τροποποιηθούν τα μέτρα τα οποία έχει λάβει και να επιβληθούν μέτρα ελαφρύτερα ή βαρύτερα, κατά περίπτωση20. 8. Οι αποφάσεις της ΕΑ που εκδίδονται σύμφωνα με τις παραγράφους 5 εδάφιο α' και 6 του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011 προσβάλλονται με αίτηση ακύρωσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, από όποιον έχει έννομο συμφέρον21. Βλ. άρθρο 11

(4)του Ν. 3959/2011. Βλ. άρθρο 11

(8)εδ. α του Ν. 3959/2011 «Για την εφαρμογή του παρόντος άρθρου, η Επιτροπή Ανταγωνισμού αποφασίζει σε Ολομέλεια». 17 Βλ. άρθρο 11

(5)εδ. α του Ν. 3959/2011. 18 Βλ. σχετικά άρθρο 47 του Ν. 3959/2011 και άρθρο 28 Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΚΥΑ 117/2013, ΦΕΚ Β 54/16.1.2013), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει (βλ. ΚΥΑ 93700/2020, ΦΕΚ Β 3917/14.9.2020). 19 Βλ. άρθρο 11

(5)εδ. β του Ν. 3959/2011. 20 Βλ. άρθρο 11

(6)του Ν. 3959/2011. 21 Βλ. άρθρο 11

(7)του Ν. 3959/

1. 15 16 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
2. Για την εφαρμογή του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011, η Επιτροπή Ανταγωνισμού αποφασίζει σε Ολομέλεια. Για τη συλλογή των αναγκαίων στοιχείων εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 38, 39, 40 και 41 του Ν. 3959/
4. Σε κάθε επιχείρηση, η οποία δεν εφαρμόζει τις αποφάσεις που εκδίδονται σύμφωνα με τις παραγράφους 5 και 6 του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011, επιβάλλεται, με απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, σύμφωνα με το άρθρο 25 του Ν. 3959/2011, πρόστιμο τουλάχιστον δεκαπέντε χιλιάδων (15.000) ευρώ, που μπορεί να ανέλθει μέχρι ποσό ίσο με το δέκα τοις εκατό (10%) του συνολικού κύκλου εργασιών της επιχείρησης της χρήσης πριν από την έκδοση της σχετικής απόφασης
6. Τέλος, με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας (νυν Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων), η οποία εκδίδεται ύστερα από σύμφωνη γνώμη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, μπορεί να ρυθμίζονται ειδικότερα θέματα, που αφορούν στη δημόσια διαβούλευση, το περιεχόμενο αυτής, στη διαδικασία, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα
7. Η εν λόγω υπουργική απόφαση δεν έχει εισέτι εκδοθεί. Κατ᾽ εξουσιοδότηση της αντίστοιχης προϊσχύουσας διάταξης του άρθρου 5 παρ. 11 του Ν. 703/77 εκδόθηκε, έπειτα και από την από 26.5.2006 σύμφωνη γνώμη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η υπ᾽ αριθ. 3716/2006 Απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης (εφεξής: «ΥΑ 3716/2006») με θέμα «Διαδικασία Δημόσιας Διαβούλευσης του άρθρου 5 του ν. 703/1977». H υπ᾽ αριθ. 3716/2006 ΥΑ εξακολουθεί να ισχύει, κατά το μέρος που δεν έρχεται σε αντίθεση προς τις επιμέρους ρυθμίσεις του Ν. 3959/2011, ενώ κατά το κεφάλαιό της που αντίκειται στις ρυθμίσεις του Ν. 3959/2011, πρέπει να θεωρηθεί ότι καταργήθηκε και κατισχύει η νεότερη διάταξη του Ν. 3959/
9. Η κανονιστική παρέμβαση σε κλάδους της οικονομίας από την ΕΑ εισήχθη το πρώτον το 2005 με το άρθρο 9 του Ν. 3373/2005 (προσθήκη του άρθρου 5 στον Ν. 703/1977), το οποίο ακολούθως τροποποιήθηκε το 2009 με τα άρθρα 9 και 2825 του Ν. 3784/200926 και εν συνεχεία εισήχθη το άρθρο 11 του Ν. 3959/2011 όπως ισχύει σήμερα
10. Βλ. άρθρο 11

(8)του Ν. 3959/2011. Βλ. άρθρο 11

(9)του Ν. 3959/2011. 24 Βλ. άρθρο 11

(10)του Ν. 3959/2011. 25 Το άρθρο 28 του Ν. 3784/2009 επέφερε νομοτεχνικές βελτιώσεις. 26 Mε τις τροποποιήσεις του Ν. 3784/2009 ενισχύθηκε κυρίως η κανονιστική αρμοδιότητα της Επιτροπής Ανταγωνισμού, καθώς καταργήθηκε η πρόβλεψη για έκδοση υπουργικής απόφασης, η οποία να ενεργοποιεί ή να τροποποιεί ή/και αίρει τις κανονιστικές αποφάσεις της ΕΑ και οι εν λόγω αποφάσεις ίσχυαν πλέον αυτοδικαίως από την έκδοσή τους. Επίσης, διευρύνθηκαν (από ένα

(1)σε δύο

(2)έτη) τα χρονικά όρια που είχε στη διάθεσή της η ΕΑ για να ελέγξει κατά πόσο τα µέτρα που έθεσε σε ισχύ είχαν επιφέρει αποτελέσματα. 27 Η διάταξη του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011 διατήρησε τη ρύθμιση της κανονιστικής παρέμβασης της ΕΑ με μικρές αλλαγές κυρίως διαδικαστικές, όπως τη διεύρυνση του αρχικού διαστήματος της διαβούλευσης από εξήντα

(60)σε ενενήντα

(90)ημέρες, την εξειδίκευση της επαρκούς δημοσιοποίησης των απόψεων της ΕΑ μέσω δημοσίευσης τους σε οικονομικές εφημερίδες και στον διαδικτυακό τόπο της ΕΑ, την αναφορά σε λήψη συγκεκριμένων μέτρων (χωρίς εξειδίκευση αυτών σε μέτρα διαρθρωτικά ή συμπεριφοράς ούτε στο είδος αυτών), στην τροποποίηση του ανώτατου ύψους και της βάσης του προστίμου από 15% σε έως 10% του συνολικού κύκλου εργασιών, στην πρόβλεψη γνωμοδότησης, κατά το άρθρο 23, για την κατάργηση ή τροποποίηση πράξεων νομοθετικού περιεχομένου σε περίπτωση διαπίστωσης ότι η έλλειψη συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού, μεταξύ άλλων οφείλεται σε αυτές καθώς και στην κατάργηση της παρ. 11 που αναφερόταν στην εφαρμογή των 22 23 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

1. Η αρχική διάταξη του άρθρου 5 του Ν. 703/77 έτυχε εφαρμογής από την ΕΑ στον κλάδο αγοράς και εμπορίας πετρελαιοειδών κατόπιν αιτήματος του Υπουργού Ανάπτυξης.28 Η ΕΑ στο πλαίσιο της κανονιστικής παρέμβασής της, διερεύνησε τον κλάδο πετρελαιοειδών σε όλα τα στάδια (διύλιση), χονδρική εμπορία, λιανική διάθεση και πρότεινε την υιοθέτηση συγκεκριμένων μέτρων από την Πολιτεία για την αντιμετώπιση των δομικών αδυναμιών και χρόνιων προβλημάτων, τα οποία δυσχέραιναν το επίπεδο του ανταγωνισμού και δρούσαν αυξητικά στο επίπεδο των τιμών των καυσίμων.
2. Έκτοτε, μετά την εισαγωγή του Ν. 3959/2011, έτυχε εφαρμογής από την ΕΑ στον κλάδο της διανομής τύπου
4. Σκοπός της ρύθμισης του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011 30 είναι να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα της παρέμβασης της ΕΑ σε περιπτώσεις που οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην αγορά δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω των διατάξεων περί συμπράξεων, κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης ή συγκεντρώσεων. Ειδικότερα, η Επιτροπή δύναται, αφενός μεν να εκθέτει τις απόψεις της και να προτείνει μέτρα, στο πλαίσιο κλαδικών ερευνών (άρθρο 40 Ν. 3959/2011) και, αφετέρου, να γνωμοδοτεί επί διατάξεων σχεδίων νόμων που ενδεχομένως εισάγουν κρατικά ή άλλης φύσης ρυθμιστικά εμπόδια (άρθρο 23 Ν. 3959/2011). Ουσιαστικά παρέχεται με τη ρύθμιση του άρθρου 11 του Ν. 3959/2011 η δυνατότητα και η ευελιξία στην ΕΑ να καλύπτει ενδεχόµενα κενά του νόµου
5. Η ΕΑ ως θεματοφύλακας του ελεύθερου ανταγωνισμού διαθέτει την επιστημονική και την απαιτούμενη «ειδική» γνώση για τα ιδιαιτέρως τεχνικά και οικονομικά θέματα της ρύθμισης τη αγοράς στον εν λόγω τομέα
6. Η συγκεκριµένη αρµοδιότητα θα πρέπει όμως να ασκείται µόνο σε περιπτώσεις στις οποίες κρίνεται αναγκαίο να υπάρχει τέτοια κανονιστική παρέμβαση, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου, ώστε να είναι αποτελεσματική και να επιτελέσει το ρόλο της και την αποστολή της
8. Συγκεκριμένα, με το άρθρο αυτό παρασχέθηκε η δυνατότητα κανονιστικής παρέμβασης της Επιτροπής Ανταγωνισμού, ώστε να αντιμετωπίζονται περιπτώσεις όπου σε συγκεκριμένο κλάδο της οικονομίας δεν υπάρχουν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται δυσλειτουργίες, όπως για παράδειγμα η αδικαιολόγητη διατήρηση υψηλών τιμών, οι οποίες παρουσία αποτελεσματικού ανταγωνισμού δεν θα άρθρων 81 και 82 ΣυνθΕΚ και των άρθρων 1, 2, 4επ. του Ν. 703/77 εφόσον από τη διαδικασία της έρευνας και της διαβούλευσης, προκύψει ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής τους. 28 Βλ. αποφάσεις της ΕΑ 334/V/2007 και 418/V/
9. Επισημαίνεται ότι η ΕΑ είχε εκδώσει σειρά αποφάσεων με τις οποίες διαπίστωνε παραβάσεις αλλά και αξιολόγησε συγκεντρώσεις. Βλ. ενδεικτικά αποφάσεις της ΕΑ 242/III//2003 (απορριπτική), 263/IV/2004 (διαπίστωση εναρμονισμένης πρακτικής από τα πρατήρια υγρών καυσίμων Άρτας), 327/V/2007 (διαπίστωση εναρμονισμένης πρακτικής στην αγορά αεροπορικού καυσίμου από εταιρίες διύλισης), 502/2010 (απορριπτική). Βλ. και Γνωμοδότηση 29/VΙI/2012 για την άρση των περιορισμών και ρυθμίσεων που δημιουργούν εμπόδια στη λειτουργία του ελεύθερου ανταγωνισμού στον κλάδο των πετρελαιοειδών. 29 Βλ Απόφαση ΕΑ υπ’ αριθ. 768/2022 5816/ Β΄/15.11.
10. 30 Βλ. σχετικά την Αιτιολογική Έκθεση του Ν. 3959/
11. 31 Βλ. σχετικά Πρακτικά της Βουλής του Ν. 3959/
12. 32 Γ. Ι. Δελλής, Ο δικαστικός έλεγχος της κυρωτικής λειτουργίας των ανεξάρτητων αρχών, Δίκη 2003, σελ. 1281 επ. 33 Βλ. σχετικά Πρακτικά της Βουλής του Ν. 3959/
13. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαμορφώνονταν. Στις περιπτώσεις αυτές η ΕΑ μπορεί να παρεμβαίνει και να λαμβάνει τα απολύτως αναγκαία μέτρα, στην αρχική δε διατύπωση του Ν. 703/77 «μέτρα διαρθρωτικού χαρακτήρα ή συμπεριφοράς», ώστε να επανέλθουν στον συγκεκριμένο κλάδο της οικονομίας συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Λόγω της ιδιαίτερης βαρύτητας της παρέμβασης της Επιτροπής, σύμφωνα με τον νομοθέτη34 εισάγεται μία διαδικασία που περιλαμβάνει εκτενή διαβούλευση με την αγορά αλλά και τους καταναλωτές, προκειμένου να διατυπώνονται, να καταγράφονται και να μελετώνται οι αντίθετες απόψεις πριν από τη λήψη κάθε απόφασης. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρήσεις και καταναλωτές συμμετέχουν ουσιαστικά στη λήψη των αποφάσεων που άμεσα τους αφορούν. Εν όψει του ευρύτατου κύκλου προσώπων που αφορούν οι αποφάσεις που λαμβάνονται σύμφωνα με τη διάταξη, η έννοια του εννόμου συμφέροντος για την άσκηση αίτησης ακύρωσης εκλαμβάνεται κατά τον ευρύτερο δυνατό τρόπο και περιλαμβάνει, μεταξύ των νομιμοποιούμενων προσώπων, τα επαγγελματικά επιμελητήρια, τις οργανώσεις καταναλωτών και τους ιδιώτες καταναλωτές
15. Περαιτέρω, οι αρμοδιότητες αυτές ασκούνται κατά την αρχή της αναλογικότητας, με κριτήρια γενικά, αντικειμενικά και απρόσωπα, εν όψει των ειδικών συνθηκών που επικρατούν σε συγκεκριμένο κλάδο της εθνικής οικονομίας, όταν η αγορά στον κλάδο αυτό δεν μπορεί να επανέλθει σε συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού με τα άλλα θεσμοθετημένα μέτρα. Εν προκειμένω, η ΕΑ οφείλει να κρίνει κατά τη θεσμοθέτησή τους αν τα μέτρα είναι πράγματι αναγκαία και πρόσφορα σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας
17. Με βάση τα ανωτέρω, προκειμένου η ΕΑ να λάβει μέτρα βάσει του άρθρου 11 θα πρέπει πρώτα να διαπιστώσει με σαφήνεια το πρόβλημα έλλειψης συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού και στη συνέχεια να λάβει τα μέτρα εκείνα που είναι απολύτως αναγκαία για την αντιμετώπιση του προβλήματος (εφόσον δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί το εντοπιζόμενο πρόβλημα με τα παραδοσιακά εργαλεία του δικαίου του ανταγωνισμού). Αναφορικά με την πρώτη προϋπόθεση, η ΕΑ οφείλει να αξιολογήσει αν οι δυσμενείς επιπτώσεις στον ανταγωνισμό είναι πιθανό να έχουν σημαντική επίδραση στους καταναλωτές μέσω υψηλότερων τιμών, χαμηλότερης ποιότητας, λιγότερων επιλογών ή καινοτομίας και εφόσον προβεί σε ρητή διατύπωση του προβλήματος στο παρόν χρονικό σημείο να εξετάσει τα ενδεχόμενα μέτρα υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, καθώς οι επιβαλλόμενοι περιορισμοί στην επαγγελματική ελευθερία πρέπει να είναι πρόσφοροι και αναγκαίοι για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και να μην είναι δυσανάλογοι σε σχέση προς αυτόν. Βλ. σχετικά την Αιτιολογική έκθεση του Ν. 3373/
18. Βλ. σχετικά την Αιτιολογική έκθεση του Ν. 3373/
19. 36 Σύμφωνα με τη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος εδάφιο τέταρτο) οι επιβαλλόμενοι από το νόμο περιορισμοί στην επαγγελματική ελευθερία πρέπει να είναι πρόσφοροι και αναγκαίοι για την επίτευξη του επιδιωκόμενου από το νομοθέτη σκοπού δημόσιου ή κοινωνικού συμφέροντος και να μην είναι δυσανάλογοι σε σχέση προς αυτόν. Όσον αφορά τον έλεγχο της προσφορότητας και αναγκαιότητας των μέτρων που θεσπίζονται για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού, ο νομοθέτης - στον οποίο περιλαμβάνεται και ο κανονιστικός νομοθέτης - διαθέτει ευρύ περιθώριο εκτίμησης, για τον καθορισμό των ρυθμίσεων που αυτός κρίνει πρόσφορες και αναγκαίες. Ως εκ τούτου, ο δικαστικός έλεγχος της τήρησης της αρχής της αναλογικότητας περιορίζεται στην κρίση αν η θεσπιζόμενη ρύθμιση είτε είναι προδήλως απρόσφορη, είτε υπερβαίνει προδήλως το απαραίτητο για την πραγματοποίηση του επιδιωκόμενου σκοπού μέτρο (Σ.τ.Ε. 3031/2008 Ολομ.). Βλ. Σπυρόπουλος, Κοντιάδης, Ανθόπουλος, Γεραπετρίτης, (Ανθόπουλος), ΕρμΣυντ

(2017)άρθ. 5 παρ. 1, σελ. 684 επ. 34 35 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

1. Όπως επισημάνθηκε στο πλαίσιο συζήτησης σχετικά με την πιθανή υιοθέτηση αντίστοιχου εργαλείου σε Ευρωπαϊκό επίπεδο37, το οποίο τελικά δεν προκρίθηκε, και μπορεί επίσης να υποστηριχθεί αναφορικά με τη διαδικασία του άρθρου 11 Ν.3959/2011, η παρούσα διαδικασία δεν αφορά πιθανές παραβάσεις και δεν είναι οιονεί ποινικού χαρακτήρα. Επιπλέον, η παρούσα διαδικασία κανονιστικής παρέμβασης που αποσκοπεί στη «δημιουργία συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού» είναι διακριτή του ελέγχου των συγκεντρώσεων (άρθρα 510 Ν. 3959/2011), με την οποία απαγορεύονται συγκεντρώσεις που ενδέχεται να εμποδίσουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Ωστόσο, όπως και κατά τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, η επιλογή των μέτρων κατά τη διαδικασία κανονιστικής παρέμβασης ενέχει ένα σημαντικό στοιχείο πρόγνωσης.
2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ 2.
3. Εισαγωγικά
4. Η Ολομέλεια της Επιτροπής Ανταγωνισμού (εφεξής και «ΕΑ») αποφάσισε στις 08.01.2021 την εκκίνηση κανονιστικής παρέμβασης στον κλάδο των κατασκευών βάσει του άρθρου 11 Ν. 3959/
5. Ειδικότερα, εντοπίστηκαν θέματα που εγείρουν προβληματισμούς ως προς την ύπαρξη αποτελεσματικών συνθηκών ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο κλάδο.
6. Η κανονιστική επικεντρώθηκε στον υπο-κλάδο εταιρειών κατασκευής δημοσίων έργων λόγω της ιδιαίτερης σημαντικότητας τους στην Ελληνική οικονομία και των θεμάτων ανταγωνισμού που τίθενται σε αυτές. Όπως αναλύεται διεξοδικά ακολούθως, οι επιμέρους αγορές σε αυτό τον υπο-κλάδο στις οποίες δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις με κοινό μέτοχο διέπονται από συγκεκριμένα δομικά χαρακτηριστικά και θεσμική οργάνωση τέτοια που καθιστούν τη λειτουργία του αποτελεσματικού ανταγωνισμού επισφαλή. Η ανάγκη διατήρησης ενός ικανού αριθμού βιώσιμων κατασκευαστικών επιχειρήσεων δύναται να ληφθεί εμπράκτως υπόψη όταν η ΕΑ εξετάζει την ύπαρξη, ή όχι, συνθηκών «αποτελεσματικού ανταγωνισμού», καθώς η ΕΑ καλείται να διασφαλίσει τον ελεύθερο ανταγωνισμό, υπό το πρίσμα της προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, το οποίο εξασφαλίζεται από τη χαμηλότερη τιμή κατασκευής σε συνδυασμό με ένα ελάχιστο επίπεδο ποιότητας των δημοσίων έργων.
7. Μεταξύ άλλων, έναυσμα για την αξιολόγηση της έναρξης κανονιστικής έρευνας στον κλάδο δραστηριοποίησης κατασκευαστικών εταιρειών αποτέλεσε, εκτός της συγκέντρωσης που παρατηρήθηκε σε ορισμένες αγορές του κλάδου λόγω της σημαντικής συρρίκνωσης του κλάδου κατασκευών, το φαινόμενο που παρατηρήθηκε από το 2020 και αφορά την αλλαγή της δομής του κλάδου λόγω της σταδιακής εισόδου επενδυτικών σχημάτων, μέσω απόκτησης ταυτοχρόνως μειοψηφικών συμμετοχών, σε μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες του κλάδου. H. Schweitzer, “The New Competition Tool: its institutional setup and procedural design” (Expert Study prepared for the European Commission)

(2020)51. Στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τελικά δεν προκρίθηκε η υιοθέτηση αντίστοιχου εργαλείου. Βλ. Commission (EU), Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on contestable and fair markets in the digital sector (Digital Markets Act), COM

(2020)842 final, Brussels 15.12.

1. 37 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Η πρακτική αυτή εντοπίστηκε κυρίως στις δύο μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου στις οποίες αποτυπώθηκε μια διαχρονική αύξηση του ποσοστού συμμετοχής ενός επενδυτικού fund στο μετοχικό τους κεφάλαιο. Λαμβανομένου υπόψη ότι οι συγκεκριμένες συμμετοχές δεν θέτουν κατ’ αρχάς ζήτημα αξιολόγησης στο πλαίσιο του προληπτικού ελέγχου συγκεντρώσεων από την εθνική αρχή ανταγωνισμού, εξετάστηκαν στο πλαίσιο της Κανονιστικής, καθώς εγείρουν προβληματισμούς για τις πιθανές συνέπειες στην ανταγωνιστική δομή του κλάδου.
2. Συγκεκριμένα παρατηρήθηκε ότι στη μια εταιρεία συγκεκριμένο επενδυτικό fund είχε ενισχύσει το ποσοστό συμμετοχής του σε χρονικό διάστημα μίας διετίας από 5% σε 30% περίπου μέσω διαδοχικών χρηματιστηριακών συναλλαγών, γεγονός που στον χρόνο εκκίνησης της παρούσης έρευνας παρείχε κάποιες ενδείξεις για πιθανή άσκηση επιρροής από το fund στην εταιρεία. Το ίδιο επενδυτικό σχήμα φαίνεται, σε χρονικό διάστημα περίπου 1 ½ έτους, να είχε αυξήσει τη συμμετοχή του σε άλλη ανταγωνιστική επιχείρηση της πρώτης εταιρείας, από ποσοστό υπολειπόμενο του 5% σε ποσοστό 15%, με δυνατότητα αύξησης του ποσοστού περίπου σε 27%, μέσω μελλοντικής άσκησης ενός δικαιώματος προαίρεσης για την αγορά μετοχών (call-option).
3. Ταυτόχρονα, παρατηρήθηκε μια μεταστροφή του εν λόγω κοινού μετόχου στη μία τουλάχιστον εταιρεία από πιθανά παθητικό επενδυτή σε οιονεί ενεργητικό, καθώς αιτήθηκε από κοινού με άλλους μειοψηφούντες μετόχους τη διεξαγωγή έκτακτης Γενικής Συνέλευσης38 με θέματα μεταξύ άλλων την ανάκληση του συνόλου των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της εταιρείας και εκλογή νέου Διοικητικού Συμβουλίου της εταιρείας συμπεριλαμβανομένων ανεξάρτητων/μη εκτελεστικών μελών την ανάκληση του συνόλου των μελών της επιτροπής ελέγχου της εταιρείας εκλογή νέας επιτροπής Ελέγχου της Εταιρείας.
4. Πρόσφατες θεωρητικές και εμπειρικές μελέτες έχουν δείξει ότι επενδυτικά σχήματα σε διάφορες αγορές μπορεί να έχουν αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό σε ορισμένες αγορές, κυρίως σε περιπτώσεις που παρατηρούνται ολιγοπωλιακές συνθήκες και υψηλός βαθμός συγκέντρωσης
5. Σε περιπτώσεις που θεσμικοί επενδυτές έχουν κοινές συμμετοχές σε διάφορες επιχειρήσεις σε ένα κλάδο και κυρίως σε ανταγωνιστικές επιχειρήσεις μπορεί οι τιμές να αυξάνονται, και να υπάρχουν λιγότερα κίνητρα πραγματικού ανταγωνισμού
6. Η εν λόγω μέτοχος Reggeborgh Invest B.V δεν ενεργούσε πλέον ως καθαρά παθητικός επενδυτής στην ΕΛΛΑΚΤΩΡ αλλά έχει λάβει πρωτοβουλίες για να συμμετάσχει ενεργά σε επίπεδο συλλογικών οργάνων της εταιρείας γεγονός το οποίο αποδεικνύεται και από τις ενέργειες στις οποίες έχει ήδη προβεί μετά από συντονισμό με δυο ακόμα μετόχους της εταιρείας (εκτιμάται ότι οι εν λόγω μέτοχοι διατηρούν από κοινού ποσοστό της τάξεως του 2% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας) για την υποβολή αιτήματος σύγκλησης έκτακτης Γενικής Συνέλευσης με σκοπό την εκλογή νέου Διοικητικού Συμβουλίου. Συγκεκριμένα κατόπιν του από 03.12.2020 αιτήματος των μετόχων μειοψηφίας Reggeborgh Invest B.V., […]. και […], κατόχων κατά το χρόνο εκείνο 22.094.903 κοινών ονομαστικών μετοχών της ΕΛΛΑΚΤΩΡ ΑΕ προτάθηκε στις 07.01.2021 η διεξαγωγή Έκτακτης Γενικής Συνέλευσης των Μετόχων της Εταιρείας ΕΛΛΑΚΤΩΡ. 39 Βλ., Commission Staff Working Document, Impact Assessment, SWD

(2014)217 final (9 July 2014), παράγραφοι 22-31. 40 Βλ. ενδεικτικά, ; E A Posner, F Scott Morton, & E Glen Weyl, ‘A Proposal to Limit the Anti-Competitive Power of Institutional Investors’ forth. Antitrust Law Journal; D Gilo, ‘The Anticompetitive Effects of Passive Investment’,

(2000)99 Mich. L. Rev. 1; D Gilo, YMoshe, & Y Spiegel, ‘Partial Cross Ownership and Tacit Collusion’,

(2006), 37 RAND J. Econ. 81; E Elhauge, ‘Horizontal Shareholding’,

(2016). 129 Harv. L. Rev. 1267; J Azar, MC Schmalz, and I Tecu, ‘Anticompetitive Effects of Common Ownership’

(2018)73

(4)J Finance 1513; 38 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Λαμβανομένου υπόψη ότι τα επενδυτικά σχήματα κατέχουν συνήθως μειοψηφικά ποσοστά σε επιχειρήσεις, η απόκτηση αυτών των ποσοστών συνήθως εκφεύγει του προληπτικού ελέγχου συγκεντρώσεων41, ενώ η εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ ή άρθρο 1 Ν 3959/2011 μπορεί να γίνει μόνο κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις. Παρόλα αυτά διάφορα κανάλια, άμεσα και έμμεσα υπάρχουν ώστε αυτοί οι επενδυτές να ασκούν σημαντική επιρροή στις επιχειρήσεις που συμμετέχουν

2. Βάσει των ανωτέρω κρίθηκε σκόπιμο να εξετασθούν όλες οι τυχόν κοινές συμμετοχές στις εταιρείες του κλάδου, οι οποίες, εφόσον υφίστανται, θα μπορούσαν να εγείρουν αμφιβολίες για το κατά πόσο οι εν λόγω εταιρείες βρίσκονται σε καθεστώς πραγματικού ανταγωνισμού μεταξύ τους, λαμβανομένων υπόψη των επικείμενων διαγωνιστικών προκηρύξεων για την εκτέλεση δημοσίων έργων ιδιαίτερα υψηλού προϋπολογισμού. 2.
3. Ιστορικό
4. Κατωτέρω παρατίθενται τα κυριότερα διαδικαστικά βήματα μέχρι την σύνταξη της παρούσας Απόφασης. Η Πρώτη Φάση καταλαμβάνει το διάστημα μέχρι την ολοκλήρωση της Πρώτης Διαβούλευσης. Οι επαναλαμβανόμενες και σημαντικές αλλαγές που προήλθαν στη μετοχική σύνθεση των δύο μεγαλύτερων επιχειρήσεων στον εξεταζόμενο κλάδο, την περίοδο ΜαρτίουΣεπτεμβρίου 2021 οδήγησαν την ΕΑ να επικαιροποιήσει την έρευνά της, καθώς και συμπληρωθούν, με Απόφαση της Ολομέλειας, τα μέτρα έρευνας σηματοδοτώντας τη Δεύτερη Φάση της Έρευνας
5. Σε συνέχεια αυτών των συμπληρωματικών μέτρων έρευνας, η ΕΑ προχώρησε στη δημοσίευση των δεύτερων απόψεών της (Δεύτερες Απόψεις). Τα εντοπιζόμενα προβλήματα στις Απόψεις ετέθησαν σε δημόσια διαβούλευση (δεύτερη δημόσια M Schmalz, ‘Common-Ownership Concentration and Corporate Conduct’

(2018)10 Annual Review of Financial Economics 444. 41 Βλ., See Commission Staff Working Document, Impact Assessment, SWD

(2014)217 final (9 July 2014), Part 3, available at http:// ec.europa.eu/ competition/ consultations/ 2014_ merger_ control/ impact_ assessment_ en.pdf; 42 OECD Competition Committee, 5-6/12.2017, Common Ownership by Institutional Investors and its Impact on Competition, Background Note by the Secretariat https://one.oecd.org/document/DAF/COMP

(2017)10/en/pdf 43 Εν προκειμένω εστάλησαν οι ακόλουθες επιστολέςς παροχής στοιχείων, η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 8272/11.10.2021 επιστολή προς το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 9128/12.11.2021 επιστολή προς την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 771/27.01.2022 επιστολή προς την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 672/21.01.2022 επιστολή στον όμιλο […], η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 674/21.01.2022 επιστολή στη […], η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 772/27.01.2022 επιστολή προς τη […] η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 773/27.01.2022 επιστολή στην […], η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1039/02.02.2022 επιστολή παροχής στοιχείων στον Όμιλο […], η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1040/02.02.2022 επιστολή παροχής στοιχείων στην […], η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1041/02.02.2022 επιστολή παροχής στοιχείων που εστάλη στον Όμιλο […], η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1042/02.02.2022 επιστολή παροχής στοιχείων στην […] η υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 1043/02.02.2022 επιστολή παροχής στοιχείων στον Όμιλο […]. Περαιτέρω εστάλησαν σε άλλες εταιρείες του κλάδου οι υπ’ αριθ.πρωτ. 1679,1680,1681,1682,1683,1684,1685 και 1686/21.2.2022 επιστολές παροχής στοιχείων. Επίσης εστάλησαν τα τα υπ’ αριθ. πρωτ. ερωτηματολόγια: 4079/27.04.22 στην εταιρεία […], 4247/27.04.202 στον κ. […], 4248/04.05.22 στην εταιρεία […], 4249/04.05.22 στην εταιρεία […], 4248/04.05.22, 4250/04.05.22 στην εταιρεία […] με έδρα στις […], 4333/06.05.22 στον κ. […], 4334/06.05.22 και 4513/12.05.22 στην εταιρεία […], 4335/06.05.22 στης εταιρείας […], 4336/06.05.22 στην εταιρεία […] με έδρα τη […] και 4337/06.05.22 στην εταιρεία […]. Τέλος οι δύο επιτόπιοι έλεγχοι διεξήχθησαν σε εταιρείες του κλάδου με τις υπ’ αριθ.πρωτ. 1679,1680,1681,1682,1683,1684,1685 και 1686/21.2.2022 και αρ.πρωτ. 2239,2240/09.3.2022 εντολές ελέγχου και τις υπ’ αριθ, πρωτ. 5350 και 5351/31.05.2022 εντολές ελέγχου προς τις εταιρείες […] και […] αντίστοιχα. 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαβούλευση) για να ληφθεί η άποψη των διαφόρων φορέων της αγοράς και να επαναξιολογηθούν από την ΕΑ, η οποία διήρκεσε από τις 10.08.2022 έως και την 14.10.2022. Στο πλαίσιο της δεύτερης δημόσιας διαβούλευσης ελήφθησαν συνολικά τρεις

(3)συμμετοχές, περίληψη και αξιολόγηση των οποίων περιλαμβάνεται στη παρούσα Απόφαση (βλ. Παράρτημα 1). 2.2.

1. Πρώτη Φάση της Έρευνας: Πρώτες Απόψεις και Πρώτη Δημόσια Διαβούλευση 2.2.1.
2. Πρώτες Απόψεις
3. Στις 7.4.2021 δημοσιεύθηκαν οι απόψεις της ΕΑ αναφορικά με την έλλειψη συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού στον κλάδο των κατασκευών («Πρώτες Απόψεις»). Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε δομικά προβλήματα, τα οποία δεν δύνανται να επιλυθούν με την εφαρμογή των άρθρων 1, 2 και 5 μέχρι 10 του Ν. 3959/2011, ενώ τονίζεται ότι η διαδικασία του άρθρου 11 δεν περιλαμβάνει τη διαπίστωση παράβασης, αλλά επικεντρώνεται στην εξέταση συγκεκριμένων συνθηκών αγοράς, οι οποίες δύνανται να οδηγήσουν σε προβλήματα στη λειτουργία της ανταγωνιστικής διαδικασίας. Επί των συνθηκών ανταγωνισμού λόγω του ρυθμιστικού πλαισίου
4. Σχετικά με τις διατάξεις του νομοθετικού πλαισίου, λαμβανομένων υπόψη και των προβληματισμών που εξέφρασαν εταιρείες του κλάδου για τις επιπτώσεις τους στις ανταγωνιστικές συνθήκες, η ΕΑ κατέληξε στο ότι ενδεχομένως να πρέπει να αξιολογηθούν από πλευράς συνεπειών στη δομή του ανταγωνισμού στο πλαίσιο της γνωμοδοτικής αρμοδιότητας της Επιτροπής Ανταγωνισμού κατ’ άρθρο 23 του N.3959/201144, κατ’ αρχάς τα κάτωθι:  Το θέμα της ρύθμισης των ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών, Σύμφωνα με το άρθρο 23 παρ. 3 του ν. 3959/2011 η Επιτροπή Ανταγωνισμού είτε με δική της πρωτοβουλία είτε ύστερα από αίτημα που υποβάλλει ο Υπουργός Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας ή άλλος αρμόδιος Υπουργός, διατυπώνει γνώμη σχετικά με σχέδια νόμων και λοιπών κανονιστικών ρυθμίσεων που μπορούν να εισαγάγουν εμπόδια στη λειτουργία του ελεύθερου ανταγωνισμού. Ένας ρυθμιστικός κανόνας υιοθετείται από τη δημόσια διοίκηση και εφαρμόζεται σε έναν οικονομικό κλάδο με βάση τα οφέλη, τα οποία αποφέρει στο κοινωνικό σύνολο. Ο τρόπος με τον οποίο θα επιμεριστούν τα οφέλη και το κόστος της ρύθμισης, είναι ένα βασικό ερώτημα στη ρυθμιστική διαδικασία. Έτσι, σύμφωνα με τη θεωρία της οικονομικής ρύθμισης, ένας ρυθμιστικός κανόνας θεσμοθετείται κυρίως για την προστασία και την ωφέλεια του κοινωνικού συνόλου (δημόσιου συμφέροντος). Στην πράξη, όμως, ένας τέτοιος κανόνας δύναται να εξελιχθεί σε ένα μηχανισμό προστασίας, όχι του δημοσίου συμφέροντος, αλλά της επαγγελματικής ένωσης, της βιομηχανίας ή της κοινωνικής ομάδας, στην οποία αφορά. Με αυτόν τον τρόπο, η άσκηση δημόσιας εξουσίας από τα αρμόδια όργανα και τους φορείς, κατά την οργάνωση και λειτουργία της αγοράς, δύναται να στρεβλώνει τον ανταγωνισμό. Τούτο συμβαίνει ιδίως όταν η κανονιστική ρύθμιση θέτει περιορισμούς εισόδου (π.χ. αδειοδότηση), επιβάλλει περιορισμούς στην παραγωγή και κατανέμει δικαιώματα παραγωγής, απονέμει αποκλειστικά δικαιώματα παροχής υπηρεσιών και ορίζει προκαθορισμένες μονοπωλιακές αμοιβές για συγκεκριμένους επαγγελματίες και παραγωγούς, καταλήγοντας έτσι να προστατεύει την εν λόγω βιομηχανική ένωση ή ομάδα επαγγελματιών ή επιχειρήσεων από τον ανταγωνισμό. Σε ορισμένες δε περιπτώσεις, η δράση της διοίκησης μπορεί ακόμη να διευκολύνει τις οριζόντιες αντιανταγωνιστικές συμπράξεις μεταξύ επιχειρήσεων ή να οδηγήσει ευθέως στη δημιουργία δεσπόζουσας θέσης. Αποτέλεσμα της όλης αυτής ρυθμιστικής διαδικασίας είναι η αύξηση του κόστους κατά τη διαδικασία της παραγωγής και της εμπορίας στις αγορές, καθώς και ο περιορισμός του ανταγωνισμού. 44 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ  Το ζήτημα της επαναφοράς του θεσμού της κατασκευαστικής κοινοπραξίας,  Τις αλλαγές στα κριτήρια του άρθρου 86 του ν. 4412/2016 για την ανάθεση των συμβάσεων,  Ο τρόπος οργάνωσης και ιδίως τα κριτήρια κατάταξης του ΜΗ.ΕΕ.Δ.Ε για τυχόν αντίανταγωνιστικές επιπτώσεις σε συνδυασμό με την εισαγωγή νέων κριτηρίων βάσης και υπολογισμού για την υποβολή εγγυήσεων καλής εκτέλεσης και λειτουργίας.
5. Τέλος, με τις Απόψεις προτάθηκε η περαιτέρω διερεύνηση και αξιολόγηση των ανταγωνιστικών συνθηκών των συμβάσεων ΣΔΙΤ και Παραχωρήσεων προκειμένου να ανιχνευθούν τυχόν επιπτώσεις στην ανταγωνιστική λειτουργία της αγοράς των δημοσίων έργων που θα μπορούσαν να προκύπτουν στον βαθμό που η εντατικότερη και ευρύτερη χρήση των ΣΔΙΤ και των παραχωρήσεων τυχόν προκρίνεται χωρίς να έχει προηγηθεί αναλυτική αξιολόγηση των οικονομικών και λειτουργικών κινδύνων που μεταβιβάζονται στον ιδιωτικό τομέα όπως ο οικονομικός αντίκτυπος τυχόν καθυστερήσεων και των αναδιαπραγματεύσεων στο κόστος των ΣΔΙΤ που βαρύνει τον εταίρο από τον δημόσιο τομέα και η επιλογή τους έναντι των παραδοσιακών ανοικτών διαγωνισμών να μην βασίζεται σε τεκμηριωμένες συγκριτικές αναλύσεις όσον αφορά τη βέλτιστη μέθοδο ανάθεσης των σχετικών συμβάσεων και δεν έχουν θεσπιστεί σαφείς πολιτικές και στρατηγικές για τις συμβάσεις ΣΔΙΤ και παραχωρήσεις και προκειμένου να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των έργων ΣΔΙΤ και παραχωρήσεων και η ενδεχόμενη έλλειψη ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των διάφορων επιλογών σύναψης συμβάσεων από τις αναθέτουσες αρχές μπορεί να οδηγήσει σε μεροληπτικές επιλογές. Επί των συνθηκών ανταγωνισμού λόγω του ζητήματος της κοινής ιδιοκτησίας
6. Όπως προέκυψε από την έρευνα, δεν διαφαινόταν κατά τον χρόνο εκείνο άλλη συμμετοχή κοινών μετόχων στις εταιρείες του κλάδου, με εξαίρεση την περίπτωση των εταιρειών ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και ΕΛΛΑΚΤΩΡ. Ως εκ τούτου σε αυτές τις δύο εταιρείες επικεντρώθηκε περαιτέρω η έρευνα της ΓΔΑ αναφορικά με το ζήτημα της οριζόντιας κοινής ιδιοκτησίας.
7. Σύμφωνα με την ανάλυση, εφαρμοζόμενη στην υπό αξιολόγηση περίπτωση κοινής οριζόντιας συμμετοχής με τη συνδρομή ομάδας εμπειρογνωμόνων, υπάρχει η πιθανότητα η REGGEBORGH να ασκεί επιρροή τουλάχιστον στη μια εκ των δυο εταιρειών όπου έχει μετοχική συμμετοχή καθώς επίσης και να στρεβλώνει τη συμπεριφορά της είτε θετικά (maximizing total portfolio value) είτε αρνητικά (as a disruptive shareholder-investor) λαμβάνοντας υπόψη τα συνολικά της συμφέροντα και από τις δυο μαζί επενδύσεις στις ανταγωνίστριες εταιρείες.
8. Αντίστοιχα, κινήσεις λοιπών μετόχων ή νέων επενδυτών και αλλαγή της μετοχικής σύνθεσης ή εταιρικής διακυβέρνησης των δύο εταιρειών ενδέχεται να αλλάξει τη συνολική εκτίμηση του μεγέθους και προοπτικής πιθανού ρίσκου για στρέβλωση του ανταγωνισμού λόγω των κοινών οριζόντιων συμμετοχών της REGGEBORGH
9. Λαμβανομένων υπόψη των εν λόγω Όπως προκύπτει από την έρευνα της ΓΔΑ, η Reggeborgh Invest B.V κατείχε στις 26.3.2021 το 12,1% του μετοχικού κεφαλαίου της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ το οποίο κινήθηκε πτωτικά από τις 12.3.2021 και μετά (μείωση κατά 19,18%). Σε συνέχεια της τάσης αποεπένδυσης από την ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ ΑΕ, η ReggeborghInvest BV σήμερα 45 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διαπιστώσεων, η κοινή οριζόντια συμμετοχή του fund στις δύο μεγαλύτερες κατασκευαστικές εταιρείες δύναται να οδηγήσει στις ακόλουθες θεωρίες βλάβης:  Μη συντονισμένα μονομερή αποτελέσματα μείωσης ή μετριασμού των κινήτρων για ανταγωνισμό και  Συντονισμένα αποτελέσματα εναρμονισμένης συμπεριφοράς. Η ποσοτική ανάλυση των αντι-ανταγωνιστικών κινδύνων από τις κοινές συμμετοχές μειοψηφίας στην περίπτωση των εταιριών ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – ΕΛΛΑΚΤΩΡ46, είχε στόχο να καταδείξει ότι δύναται, ελλείψει της κοινής ιδιοκτησίας, να προκύψει αύξηση του αριθμού των επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται στην αγορά. Συνεπακόλουθα αυτό θα προκαλούσε αύξηση του αριθμού των συμμετεχόντων στις διαγωνιστικές διαδικασίες των δημοσίων διαγωνισμών, η οποία δύναται να έχει θετικά αποτελέσματα για τον ανταγωνισμό. Με την ποσοτική ανάλυση επίσης έγινε διερεύνηση των επιπτώσεων της διαδικασίας δημοσίων συμβάσεων στο αποτέλεσμα της διαγωνιστικής διαδικασίας. Διερευνήθηκε η σημασία του βαθμού ανταγωνισμού για ένα έργο, όπως μετράται από τον αριθμό των προσφορών που έχουν υποβληθεί στο πλαίσιο κάθε διαγωνισμού, για το τελικό αποτέλεσμα. Δεδομένου ότι φαίνεται να συμμετέχουν κατά μέσο όρο περισσότερες εταιρείες στους διαγωνισμούς που αφορούν την 6η τάξη εάν ο ίδιος αριθμός εταιρειών θα μπορούσαν να υποβάλλουν προσφορές στους διαγωνισμούς δημοσίων έργων της 7ης τάξης, θα αυξάνονταν δυνητικά και αποτελεσματικά ο αριθμός των οικονομικών προσφερόντων κατά περίπου 56%
10. Επιπλέον θα μπορούσε να συνεπάγεται μια θετική μεταβολή στην έκπτωση προς όφελος της διαγωνιστικής διαδικασίας και εξοικονόμηση πόρων. Ό αποτελεσματικός ανταγωνισμός μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω εφόσον ανταποκριθεί επαρκής αριθμός αξιόπιστων προσφερόντων στην πρόσκληση υποβολής προσφορών, με κίνητρο να ανταγωνιστούν για τη σύμβαση. Το ζήτημα των συμβάσεων παραχωρήσεων και των ΣΔΙΤ και οι πιθανές επιπτώσεις στον Ανταγωνισμό
11. Σύμφωνα με τις απόψεις της ΕΑ, το πλαίσιο των παραχωρήσεων και ΣΔΙΤ προσδίδει μια σχετική ευελιξία και ταχύτητα στην υλοποίηση, έναντι των παραδοσιακών μορφών ανοικτών μειοδοτικών διαγωνισμών. Με τις πρόσφατες αλλαγές στις δημόσιες συμβάσεις αναμένεται να δοθεί νέα ώθηση στις εν λόγω διαδικασίες εκτέλεσης δημοσίων έργων. Σύμφωνα με την ειδική έκθεση 09/2018 που διεξήγαγε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο το 201848 και αφορούσε 12 κατέχει ποσοστό μετοχών της πρώτης, το οποίο ανέρχεται στο 3% (Βλέπε: https://www.athexgroup.gr/el/web/guest/companies-info-voting-rights). 46 Κατόπιν και μελέτης εξωτερικού εμπειρογνώμονα. Βλ. Παράρτημα
12. Μελέτη εμπειρογνώμονά prof. Jose Azar. 47 Βλ Έκθεση ΟΟΣΑ Αξιολόγηση Συνθηκών Ανταγωνισμού Ελλάδα, 2017 σελ
13. Σύμφωνα με την εν λόγω έκθεση μια συμπληρωματική προσφορά οδηγεί σε αύξηση 14,7% στο επίπεδο της προσφερόμενης από τον νικητή έκπτωσης. 48 Βλ. ΕΕΣ

(2018). Συμπράξεις δημοσίου-ιδιωτικού τομέα στην ΕΕ: Πολλαπλές αδυναμίες και περιορισμένα οφέλη. Διαθέσιμο στο https://op.europa.eu/webpub/eca/special-reports/ppp-9-2018/el/. Τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε η έρευνα αντιπροσωπεύουν το 70 % περίπου του συνολικού κόστους των έργων (29,2 δισεκατομμύρια ευρώ) που υλοποιούνται στο πλαίσιο συγχρηματοδοτούμενων από την ΕΕ ΣΔΙΤ. Αξιολογήθηκε κατά πόσον τα ελεγχθέντα έργα μπόρεσαν να αξιοποιήσουν τα οφέλη που αναμένονται από τις ΣΔΙΤ, αν 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συγχρηματοδοτούμενες από την Ευρωπαική Ένωση συμβάσεις ΣΔΙΤ στη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Ισπανία κυρίως στους τομείς των οδικών μεταφορών (και των τεχνολογιών της πληροφορίας και των επικοινωνιών), συνολικά, διαπιστώθηκε ότι οι συμβάσεις ΣΔΙΤ παρέχουν στις δημόσιες αρχές τη δυνατότητα να συνάπτουν συμβάσεις για υποδομές μεγάλης κλίμακας μέσω μιας ενιαίας διαδικασίας, αλλά συγχρόνως δύνανται, υπό ορισμένες περιπτώσεις, και ειδικά όταν δεν έχουν τον κατάλληλο σχεδιασμό να έχουν περιοριστικά αποτελέσματα στον ανταγωνισμό, τόσο για τη συγκεκριμένη δημόσια σύμβαση, όσο και ευρύτερα για τον κλάδο και να αποδυναμώσουν τη διαπραγματευτική θέση των αναθετουσών αρχών.

1. Για την Ελλάδα, η ως άνω έκθεση σημειώνει ότι η ανάθεση μεγάλων έργων ΣΔΙΤ αύξησε τον κίνδυνο ανεπαρκούς ανταγωνισμού και συνοδεύθηκε από σημαντικές καθυστερήσεις. Ενώ, τα παραδοσιακά κατασκευαστικά έργα μπορούν να υποδιαιρούνται σε τμήματα, ώστε να προσελκύονται περισσότεροι προσφέροντες, τα έργα ΣΔΙΤ προϋποθέτουν ένα ελάχιστο μέγεθος ώστε να δικαιολογείται το κόστος της διαδικασίας και να διευκολύνεται η επίτευξη των οικονομιών κλίμακας που είναι αναγκαίες για την αποδοτική λειτουργία και συντήρηση της υποδομής. Ωστόσο, η πολύ μεγάλη κλίμακα ενός έργου μπορεί ενίοτε να μειώσει το επίπεδο του ανταγωνισμού, καθώς κατά κανόνα είναι λιγοστές οι εταιρείες που έχουν την ανάλογη οικονομική επιφάνεια και είναι σε θέση να υποβάλουν προσφορά. Πράγματι, στην περίπτωση συμβάσεων πολύ υψηλής αξίας, μόνον ένας πολύ μικρός αριθμός οικονομικών φορέων, συχνά δε μόνον ένας, είναι σε θέση να προσφέρει όλα τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που προβλέπονται, με αποτέλεσμα η αναθέτουσα αρχή να περιέρχεται σε θέση εξάρτησης.
2. Η εν λόγω έκθεση κατέληγε στις ακόλουθες προτάσεις: α) να μην ενθαρρύνεται η εντατικότερη και ευρύτερη χρήση των ΣΔΙΤ έως ότου επιλυθούν τα προβλήματα που εντοπίστηκαν και υλοποιηθούν επιτυχώς οι συστάσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, β) η επιλογή της μεθόδου των ΣΔΙΤ να βασίζεται σε τεκμηριωμένες συγκριτικές αναλύσεις όσον αφορά τη βέλτιστη μέθοδο ανάθεσης των σχετικών συμβάσεων, γ) να θεσπιστούν σαφείς πολιτικές και στρατηγικές για τις ΣΔΙΤ και δ) να βελτιωθεί το πλαίσιο της ΕΕ προκειμένου να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των έργων ΣΔΙΤ.
3. Τέλος, υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ49, οι ανοικτές διαδικασίες διαγωνισμού – που είναι, από τον σχεδιασμό τους, πιο ανταγωνιστικές – προσελκύουν περισσότερους συμμετέχοντες και φαίνεται ότι εξασφαλίζουν υψηλότερες εκπτώσεις.
4. Συνεπώς, κατά τη πρώτη φάση της δημόσιας διαβούλευσης στον κλάδο των κατασκευών κρίθηκε επιβεβλημένη η περαιτέρω διερεύνηση και αξιολόγηση των ανταγωνιστικών συνθηκών των συμβάσεων ΣΔΙΤ και Παραχωρήσεων προκειμένου να ανιχνευθούν τυχόν επιπτώσεις στην ανταγωνιστική λειτουργία της αγοράς των δημοσίων έργων. Υπενθυμίζεται ότι οι Απόψεις της ΕΑ κατέληγαν ότι οι εν λόγω επιπτώσεις θα μπορούσαν να προκύπτουν στον βαθμό που υπάρχει εντατικότερη και ευρύτερη χρήση των ΣΔΙΤ και των παραχωρήσεων, βασίστηκαν σε τεκμηριωμένες αναλύσεις και κατάλληλες προσεγγίσεις και αν το θεσμικό και νομικό πλαίσιο συνολικά στα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε ήταν πρόσφορο για την επιτυχή υλοποίηση των ΣΔΙΤ. 49 Βλ ΟΟΣΑ

(2017)., Έκθεση ΟΟΣΑ Αξιολόγηση Συνθηκών Ανταγωνισμού, Ελλάδα, σελ 99, Διαθέσιμο στο: OECD-Competition-Assessment-Review-Greece-2017-gr.pdf 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ χωρίς να έχει προηγηθεί αναλυτική αξιολόγηση των ανταγωνιστικών συνθηκών και επιπτώσεων, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη τις διάφορες επιλογές σύναψης συμβάσεων που έχουν οι αναθέτουσες αρχές στις συγκεκριμένες γεωγραφικές αγορές.

1. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε στις Πρώτες Απόψεις ότι υπήρξε σημαντική συγκέντρωση του κλάδου των κατασκευών την τελευταία δεκαετία, με αύξηση των φραγμών εισόδου σε ορισμένες από τις επί μέρους αγορές. 2.2.1.
2. Πρώτη Δημόσια Διαβούλευση
3. Τα εντοπιζόμενα προβλήματα στις Απόψεις ετέθησαν σε δημόσια διαβούλευση (πρώτη δημόσια διαβούλευση) για να ληφθεί η άποψη των διαφόρων φορέων της αγοράς και να επαναξιολογηθούν από την ΕΑ, η οποία διήρκεσε από τις 08.04.2021 έως και την 14.05.
4. Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης ελήφθησαν συνολικά δέκα

(10)συμμετοχές. Στη δημόσια διαβούλευση50 συμμετείχαν συνολικά τρεις

(3)συνδικαλιστικοί φορείς εταιριών που δραστηριοποιούνται στο κατασκευαστικό κλάδο51, τρεις

(3)κατασκευαστικές εταιρίες52, καθώς και τέσσερα

(4)φυσικά πρόσωπα53, που σχετίζονται επαγγελματικά με τον κατασκευαστικό κλάδο. Τα εν λόγω μέρη παρέθεσαν τις θέσεις τους επί των Απόψεων της ΕΑ.

1. Η περίληψη των θέσεων και προτάσεων που εκφράσθηκαν στη Δημόσια Διαβούλευση έχουν δημοσιευθεί από την ΕΑ54, ενώ αναφέρονται περιληπτικά και στο παράρτημα Ι.
2. Η ΕΑ προχώρησε στις παρακάτω επισημάνσεις σχετικά με τις θέσεις και προτάσεις που εκφράσθηκαν στην Πρώτη δημόσια διαβούλευση.
3. Αναφορικά με την ως άνω θέση της Ένωσης 1 (Παράρτημα Ι) θα πρέπει να σημειώσουμε καταρχάς ότι η ως άνω τοποθέτηση δεν είναι διάφορη από τα συμπεράσματα της ΕΑ όπως εκφράστηκαν στις απόψεις της και σύμφωνα με τα οποία οι εταιρείες 7ης τάξης αποσπούν το μεγαλύτερο μέρος κατ’ αξία των τεχνικών έργων, δημόσιων και ιδιωτικών, της Ελληνικής επικράτειας τουλάχιστον έναντι των εταιρειών 6ης τάξης. Υπενθυμίζεται ότι στις δύο πρώτες θέσεις (βάσει του συνολικού κύκλου εργασιών των εταιρεών 6ης και 7ης τάξης από δημόσια και ιδιωτικά έργα) κατατάσσονται όντως οι όμιλοι των εταιρειών ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και Βλ. υπ᾽ αριθ. 3716/2006 Απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης ( «ΥΑ 3716/2006») με θέμα «Διαδικασία Δημόσιας Διαβούλευσης του άρθρου 5 του ν. 703/1977». H υπ᾽ αριθ. 3716/2006 ΥΑ εξακολουθεί να ισχύει, κατά το μέρος που δεν έρχεται σε αντίθεση προς τις επιμέρους ρυθμίσεις του ν. 3959/2011, ενώ κατά το κεφάλαιό της που αντίκειται στις ρυθμίσεις του ν. 3959/2011, πρέπει να θεωρηθεί ότι καταργήθηκε και κατισχύει η νεότερη διάταξη του ν. 3959/
4. Η ΥΑ 3716/2006 προβλέπει ότι «[…]
5. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού εντός δεκαπέντε

(15)ημερών από τη λήξη της διαβούλευσης, καταχωρίζει στο διαδικτυακό τόπο της [και του Υπουργείου Ανάπτυξης] περίληψη των απόψεων, οι οποίες εκφράστηκαν, κατά τρόπο που να διασφαλίζει, το απόρρητο της ταυτότητας του προσώπου που τις διατύπωσε. Επίσης, δεν ανακοινώνονται στοιχεία, που έχουν χαρακτηρισθεί ως εμπιστευτικά από το πρόσωπο που τα διαβίβασε ή τα απέστειλε. 51 Βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. 3999/07.05.2021, 4270/17.05.2021, και 4166/12.05.2021, των Ενώσεων, 1)Ένωση 1 […], 2) […]. και 3)Ένωση 3 […]αντίστοιχα. 52 Βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. 4268/17.05.2021, 4272/17.05.2021, και 4223/14.05.2021, των εταιριών, 1)Εταιρία 1 […] 2)Εταιρία 2 […], και 3)Εταιρία 3 […] αντίστοιχα. Οι δύο πρώτες απαντήσεις πρωτοκολήθηκαν την Δευτέρα 17.05.2021 άλλα είχαν αποσταλεί ηλεκτρονικά την Παρασκευή 14.05.

1. 53 Βλ. τις υπ’ αριθ. πρωτ. 3980/06.05.2021, 4037/10.05.2021, 3228/12.04.2021 και 4013/07.05.2021, των 1) Φυσικό πρόσωπο 1 […], 2) Φυσικό πρόσωπο 2 […], 3) Φυσικό πρόσωπο 3 […]και 4) Φυσικό πρόσωπο 4 […], αντίστοιχα. 54 Βλ. https://www.epant.gr/enimerosi/kanonistiki-kataskeves.html. 50 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΕΛΛΑΚΤΩΡ (ΑΚΤΩΡ) με μερίδια της τάξης του [45-55]% και [25-35]% αντίστοιχα για το έτος
2. Στην τρίτη θέση με σημαντική διαφορά ακολουθεί η εταιρεία ΙΝΤΡΑΚΑΤ με μερίδιο [10-15]% και στη συνέχεια η ΑΒΑΞ με [5-10]%. Αξιοσημείωτο δε ήταν το γεγονός ότι μόλις οι τέσσερις

(4)εταιρείες της 6ης τάξης κατορθώνουν να αποσπούν μερίδιο που κυμαίνεται μεταξύ του 0-5%. Διαχρονικά φαίνεται ότι πέντε

(5)εταιρείες, όλες της 7ης τάξης, συγκεντρώνουν από 85% έως 95% του συνολικού μεριδίου, βάσει συνολικού κύκλου εργασιών, με τις δύο μεγαλύτερες να αποσπούν από 55-65% (το 2019) έως και 65-75% (το 2016, 2017 και 2018) του συνόλου. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 Μερίδια Αγοράς Εταιριών 7ης και 6ης Τάξης στα Δημόσια Έργα της Επικράτειας - Έτος 2019 50.00% 45.00% 40.00% 35.00% 30.00% 25.00% 20.00% 15.00% 10.00% 5.00% 0.00% 35-45% 15-25% 10-15% 10-15% ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ

1. ΑΒΑΞ 5-10% 0-5% METKA (ΜΥΤΙΛΗΝΕΟΣ) Υπενθυμίζεται ότι, βάσει των υπολογισμών της ΓΔΑ ότι αν ήθελε υποτεθεί ότι οι εταιρείες 6ης τάξης είναι οι μοναδικές στο κατασκευαστικό κλάδο, τότε λόγω του κατακερματισμού των μεριδίων αγοράς τους κατά το 2019 θα παρατηρούνταν ένας αρκετά μικρός βαθμός συγκέντρωσης με HHI κάτω των 1.000 μονάδων. Αντίθετα θα ήταν τα αποτελέσματα εάν ως σύνολο αγοράς θεωρηθεί ο κύκλος εργασιών από μεγάλα δημόσια και ιδιωτικά έργα στην επικράτεια56 και υποτεθεί ότι αυτά μπορεί να ολοκληρωθούν μόνο ή κυρίως από τις εταιρείες με εργοληπτικό πτυχίο 7ηςτάξης. Όπως προκύπτει από τον παρακάτω πίνακα, οι δύο πρώτες εταιρείες (CR2) κατέχουν μερίδιο που κυμαίνεται από 65-75% το 2019 έως και 75-85% το
2. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε έναν αρκετά υψηλό δείκτη συγκέντρωσης ΗΗΙ άνω των 3.000 για το 2019, υποδηλώνοντας έναν αρκετά υψηλό βαθμό συγκέντρωσης στην αγορά εάν ληφθούν υπόψη κυρίως οι εταιρείες 7ης τάξης. Βλ το κείμενο των Απόψεων της ΕΑ https://www.epant.gr/files/2021/kanonistiki/apopseis_ea_kanonistiki_kataskeves.pdf σελ 35 56 Βλ. παρ. 116 επ. των πρώτων απόψεων της ΕΑ. Ενδεικτικά από την ανάλυση στις εν λόγω παραγράφους, παρατηρείται ότι η μέση πιθανότητα να εμφανιστεί εταιρεία (είτε μόνη της είτε σε κοινοπραξία) στην θέση προσφοράς που μειοδότησε είναι 3,07 φορές μεγαλύτερη για τους ομίλους εταιρειών κατόχους πτυχίου 7ης εργοληπτικής τάξης έναντι των εταιρειών κατόχων πτυχίων 6ης εργοληπτικής τάξης (ήτοι 3,7% προς 1,2%) για τους διαγωνισμούς άνω των 9,99 εκ ευρώ. 55 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΠΙΝΑΚΑΣ 1: ΜΕΡΊΔΙΑ ΑΓΟΡΑΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ 7ης ΤΑΞΗΣ 2019 – HHI (ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ) Μερίδια αγοράς Επωνυμίες εταιριών ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ* ΑΚΤΩΡ* ΙΝΤΡΑΚΑΤ ΑΒΑΞ* METKA (ΜΥΤΙΛΗΝΕΟΣ) PORTO KARAS (T.O. CONSTUCTIONS) Σύνολο 7ης τάξης 2019 2019 CR2 2019 CR4 35-45 15-25 15-25 5-10 0-5 65-75 15-25 5-10 0-5 95-100 0-5 0,00 100,00 0,00 100,00 0,00 100,00 ΗΗΙ 2019 […] […] […] […] […] […] 3.058,17 Πηγή: Επεξεργασία απαντήσεων των εταιρειών από την ΓΔΑ. (βλ 2ες Δημοσίευμένες Απόψεις ΕΑ,σελ 10)
3. Υπενθυμίζεται ότι στην αγορά παρατηρείται υψηλός βαθμός συγκέντρωσης, καθώς οι δύο

(2)πρώτες εταιρείες κατέχουν αθροιστικό μερίδιο της τάξης του 65-75% % για το έτος 2019 (έτος που προηγήθηκε της έναρξης της Κανονιστικής), και ο βαθμός συγκέντρωσης βάσει του δείκτη CR2 ανερχόταν αντίστοιχα περίπου σε 65%-75% για το έτος

2. Από το δείγμα 965 έργων (2018-2020), που προσκόμισαν οι ερωτηθείσες εταιρείες 6ης και 7ης τάξης, το 62% (σε αξία προϋπολογισμού χωρίς ΦΠΑ) αφορούσε σε έργα άνω 10 εκ. ευρώ στα οποία μειοδότησαν εταιρείες 7ης τάξης. Από όλα τα ανωτέρω δύναται, επομένως να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι υπάρχει υψηλός βαθμός συγκέντρωσης στην συγκεκριμένη αγορά (κυρίως μεγάλων δημοσίων έργων) η οποία έχει έντονα ολιγοπωλιακή διάρθρωση, ενώ ιδιαίτερα συγκεντρωμένoς φαίνεται να είναι και ο κλάδος σε ότι αφορά την 7η και 6η τάξη. Σύμφωνα με το ΜΗ.Ε.Ε.Δ.Ε. (Οκτώβριος 2020), ο συνολικός αριθμός των εγγεγραμμένων τεχνικών εταιρειών 7ης, 6ης και 5ης τάξης το 2019 ανέρχεται σε 77 με το συνολικό αριθμό τεχνικών εταιρειών όλων των τάξεων ΜΗ.Ε.Ε.Δ.Ε. να είναι 5.
3. Σχολιασμός επί του ανεκτέλεστου υπολοίπου δημοσίων έργων
4. Σχετικά με το ανεκτέλεστο υπολοίπου δημοσίων έργων, ότι αφορά τα σχόλια της Ένωσης 1 σχετικά με τη ρύθμιση για το ανεκτέλεστο υπόλοιπο των συμβάσεων δημόσιων έργων που έχουν οι κατασκευαστικές εταιρείες και το ερώτημα κατά πόσο η ρύθμιση αυτή δύναται «να ευνοεί ή να θέτει εν τοις πράγμασι σε υπερέχουσα θέση τις επιχειρήσεις της 7 ης τάξης» ήτοι να επηρεάζει τις ανταγωνιστικές συνθήκες του κλάδου λεκτέα είναι τα ακολουθα. Με το άρθρο 118 του Ν. 4472/201757 συσχετίζεται ευλόγως το ανεκτέλεστο υπόλοιπο των Βλ σχετικά την εν λόγω παράγραφο «
5. Κάθε επιχείρηση της περίπτωσης Β1 της παραγράφου 11, προκειμένου να αναλάβει την εκτέλεση μέρους ή του συνόλου δημοσίου έργου, ως ανάδοχος ή ως μέλος αναδόχου κοινοπραξίας ή ως εγκεκριμένος υπεργολάβος, πρέπει να μην έχει μέσα στη χώρα, πριν τη συμμετοχή της σε διαγωνισμό ανεκτέλεστο μέρος εργολαβιών δημοσίων έργων κατά την έννοια του άρθρου 2 του ν. 4412/2016, που υπερβαίνει συγκεκριμένο ποσοστό του ανωτάτου ορίου της τάξης της, όπως αυτό καθορίζεται με το προεδρικό διάταγμα της 57 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ κατασκευαστικών επιχειρήσεων με τους όρους και προϋποθέσεις ανάληψης έργου, το οργανόγραμμα, το χρονικό προγραμματισμό ή άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν και εγγυώνται τη δυνατότητα των φυσικών προσώπων και την κατάλληλη επάρκεια σε ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους για την άρτια και έγκαιρη εκτέλεση του έργου, καθώς και την πιστοληπτική ικανότητα των εν λόγω επιχειρήσεων. Στο όριο του ανεκτέλεστου υπόλοιπου εργασιών δεν υπολογίζονται τα έργα όπου κατασκευάζονται με μερική ή ολική αυτοχρηματοδότηση.
6. Καταρχήν αναφέρεται ότι η ρύθμιση για το ανεκτέλεστο υπόλοιπο των δημοσίων έργων αφορά συμβάσεις έργων που δεν έχουν εκτελεστεί και καθυστερούν για διάφορους λόγους, είτε από την πλευρά των επιχειρήσεων είτε από την πλευρά των αναθετουσών αρχών, συγκεκριμενοποιήθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με το άρθρο 64 του Π.Δ. 71/2019 («Μητρώα συντελεστών παραγωγής δημοσίων και ιδιωτικών έργων, μελετών, τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών (ΜΗ.Τ.Ε)»58, όπου ορίζονται, μεταξύ άλλων, τα όρια ανεκτέλεστου μέρους συμβάσεων δημοσίων έργων . σύμφωνα με το άρθρο 118 του ν 4472/
7. Να σημειωθεί εδώ ότι τα όρια υπολογίζονται, κατά το άρθρο 64 παρ. 2 του Π.Δ. 71/2019, με διαφορετική μέθοδο για τις εργοληπτικές επιχειρήσεις μέχρι και την 6η τάξη από ό,τι για εκείνες της 7ης τάξης. Τα όρια αυτά έχουν ως σκοπό την ενίσχυση της διασποράς των έργων σε διάφορες επιχειρήσεις και την αποφυγή υπέρμετρης συγκέντρωσης της αγοράς.
8. Επιπλέον αναφέρεται ότι σημαντική από πλευράς μεγέθους εταιρεία του κλάδου, είχε αναφέρει στις απόψεις της ΕΑ ότι ζητήματα κεφαλαιακής επάρκειας και χρηματοδότησης επηρεάζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό τις εταιρείες που ήδη συμμετέχουν ή πρόκειται να συμμετάσχουν σε ανταγωνιστικές διαδικασίες, καθώς στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η εκάστοτε αναθέτουσα αρχή ενός έργου ως βασικό κριτήριο προεπιλογής ή/και συμμετοχής απαιτεί από κάθε υποψήφιο διαγωνιζόμενο να αποδείξει ότι διαθέτει χρηματοοικονομική και οικονομική επάρκεια και ικανότητα που να εξασφαλίζει τη χρηματοδότηση της υλοποίησης του αντικειμένου του. Συνεπώς, το ζήτημα του ανεκτέλεστου υπολοίπου δημοσίων έργων δύναται επόμενης παραγράφου.
9. Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται εντός οκτώ

(8)μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος, κατόπιν πρότασης του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών καθορίζονται, πέραν των θεμάτων της περίπτωσης δ` της παραγράφου 18 του παρόντος, της παραγράφου 19 του παρόντος και της παραγράφου 10 του άρθρου 83 του ν. 4412/2016, επιπλέον και τα ακόλουθα:α. οι ειδικότερες λεπτομέρειες λειτουργίας και τήρησης των ΜΗ.Τ.Ε. του παρόντος, όπως ενδεικτικά οι αρμόδιες υπηρεσίες τήρησης αυτών, ο τρόπος συγκέντρωσης, ελέγχου και καταχώρησης των στοιχείων που είναι απαραίτητα για την εγγραφή, κατάταξη, αναθεώρηση, διαγραφή, η χορήγηση και το περιεχόμενο των πιστοποιητικών εγγραφής στον επίσημο κατάλογο,β. οι κατηγορίες μελετών, τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών και έργων και οι τάξεις ανά κατηγορία αυτών για κάθε Μητρώο,γ. οι ειδικότεροι όροι και προϋποθέσεις εγγραφής και κατάταξης στα ΜΗ.Τ.Ε. του παρόντος και τα δικαιολογητικά που υποβάλλονται, δ. η ανά ειδικότητα ελάχιστη στελέχωση επιχείρησης, ε. οι όροι και προϋποθέσεις χορήγησης, ανανέωσης, αναθεώρησης, ελέγχου, κατάταξης, αναβάθμισης πτυχίων, η χρονική ισχύς αυτών, καθώς και η διαδικασία και τα δικαιολογητικά που υποβάλλονται κατά περίπτωση, στ. το ειδικότερο περιεχόμενο των βεβαιώσεων και πτυχίων που εκδίδονται επί τη βάση των ΜΗ.Τ.Ε. του παρόντος, ζ. οι όροι και προϋποθέσεις άσκησης ενδικοφανούς διαδικασίας κατά των διοικητικών πράξεων εγγραφής και κατάταξης σε αυτά, αναθεώρησης και αφαίρεσης πτυχίων, διαγραφής από το Μητρώο, τα αποφαινόμενα όργανα και η σχετική διαδικασία, η. οι όροι και προϋποθέσεις ανάληψης έργου σε συνάρτηση με το ανεκτέλεστο, το οργανόγραμμα, το χρονικό προγραμματισμό ή άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν και εγγυώνται τη δυνατότητα των φυσικών προσώπων και την κατάλληλη επάρκεια σε ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους για την άρτια και έγκαιρη εκτέλεση του έργου, καθώς και την πιστοληπτική τους ικανότητα,θ. η συσχέτιση του ανεκτέλεστου με τους αναγκαίους ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους…». 58 ΦΕΚ Α΄112/

3. 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ να αποτελεί πραγματικό όσο και δυνητικό φραγμό εισόδου στην συγκεκριμένη διαγωνιστική διαδικασία.
4. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι το ΔΕE59 σε παλαιότερη νομολογία έχει αφενός κρίνει ότι το συνολικό ύψος της δαπάνης των ταυτόχρονα εκτελούμενων έργων που έχουν αναλάβει «μπορεί να αποτελεί χρήσιμο στοιχείο για την εκτίμηση, κατά τρόπο συγκεκριμένο, της οικονομικής και χρηματοδοτικής ικανότητας της επιχείρησης αυτής σε σχέση με τις υποχρεώσεις της» παρόλο που δεν προβλεπόταν στην οδηγία 71/305 ΕΟΚ ως δικαιολογητικό για την επίκληση της χρηματοοικονομικής επάρκειας και της τεχνικής ικανότητας
5. Κατά συνέπεια, κατά το ΔΕΕ, το εν λόγω κριτήριο, ήτοι το συνολικό ύψος των έργων, τα οποία ταυτόχρονα εκτελεί μία επιχείρηση, αποτελεί στοιχείο, το οποίο μπορεί να εκτιμηθεί για τον έλεγχο της καταλληλότητας των συμμετεχόντων και συγκεκριμένα της οικονομικής και χρηματοοικονομικής τους επάρκειας.
6. Στη συγκεκριμένη υπόθεση το ΔΕΕ έπρεπε αφετέρου να κρίνει εάν ο καθορισμός μέσω εθνικής ρυθμίσεως (Βέλγιο) ανωτάτου ορίου όσον αφορά το ύψος δαπάνης των έργων που μπορούν να εκτελούνται ταυτόχρονα ήταν συμβατός με την Οδηγία 71/305 ΕΟΚ. Στο σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής στο ΔΕΕ, το βελγικό ΣτΕ, το Conseil d' État παρατηρούσε, αφενός, ότι η εφαρμογή του κριτηρίου του ανώτατου ύψους δαπάνης των έργων που μπορούν να εκτελούνται ταυτόχρονα από έναν υποβάλλοντα προσφορά για την εκτέλεση δημοσίου έργου αποσκοπούσε στο να αποκλείεται κάθε μονοπώλιο, να καθίσταται δυνατή η υγιής κατανομή των έργων και να αποφεύγεται ο αχαλίνωτος ανταγωνισμός ή η κερδοσκοπία των επιχειρήσεων, πράγμα που τις ωθεί να δεσμεύονται πέραν των δυνατοτήτων τους, και, αφετέρου, ότι με την οδηγία 71/305 ΕΟΚ επιδιώκεται η διασφάλιση της ισότητας μεταξύ των υποβαλλόντων προσφορές για την ανάληψη εκτελέσεως δημοσίων έργων και για το σκοπό αυτό θεσπίζονται με την εν λόγω οδηγία αντικειμενικά κριτήρια επιλογής, ώστε να μην αφήνεται πλέον στη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης η εκτίμηση της ικανότητας των εργοληπτών. Το ΔΕΕ κατέληξε στο συμπερασμα ότι «ο εντός κράτους μέλους καθορισμός ανώτατου ορίου αφορά το ύψος δαπάνης των έργων που μπορούν να εκτελούνται ταυτόχρονα, δεν είναι αντίθετος προς τις αρχές [της Οδηγίας]», η οποία εξάλλου δεν θέσπιζε «ενιαία και εξαντλητική ρύθμιση» και σε κάθε περίπτωση «τίποτα δεν επιτρέπει να συναχθεί ότι ο καθορισμός αυτός έχει περιοριστικά αποτελέσματα όσον αφορά τη δυνατότητα των εργοληπτών της Κοινότητας να συνάπτουν συμβάσεις δημοσίων έργων»
8. Υπενθυμίζεται ότι ως ανεκτέλεστο υπόλοιπο συμβάσεων δημόσιων έργων θεωρείται η διαφορά μεταξύ αφενός του συνολικού ποσού της συναφθείσας σύμβασης όπως ισχύει, με τις τυχόν τροποποιήσεις και συμπληρωματικές συμβάσεις που έχουν συναφθεί με βάση τα προβλεπόμενα στα άρθρα 132 και 156 του ν. 4412/2016, κατά την ημερομηνία σύνταξης της βεβαίωσης ανεκτέλεστου και αφετέρου του συνολικού ποσού του εκτελεσμένου μέρους της Βλ ΔΕΕ C-27, C-28 & C-29/86, https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:a96531df-392d-49709a78-b2b2b7705012.0007.06/DOC_1&format=PDF. 60 ΔΕΕ C-27, C-28 & C-29/86, σκ.
9. 61 ΔΕΕ C-27, C-28 & C-29/86, σκ. 15-
10. 59 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σύμβασης όπως προκύπτει από τον τελευταίο λογαριασμό που έχει υποβληθεί και εγκριθεί
11. Ο τρόπος υπολογισμού του ανεκτέλεστου υπολοίπου των δημοσίων συμβάσεων είναι ο ακόλουθος: για τις εργοληπτικές επιχειρήσεις καταταγμένες μέχρι και την έκτη τάξη είναι έως το τριπλάσιο του ανώτατου ορίου της τάξης τους, για τις εργοληπτικές επιχειρήσεις της έβδομης τάξης είναι το τετραπλάσιο του πηλίκου που προκύπτει από τη διαίρεση του μεγέθους «κύκλος εργασιών», όπως αυτό ορίζεται στις παρ. 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 51 διά του τρία και με ελάχιστη τιμή τα 540.000.000 ευρώ. ΠΙΝΑΚΑΣ 2 ΤΑΞΕΙΣ ΑΝΩΤΕΡΑ ΟΡΙΑ ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ Α1 90.000 € 142.500 € Α2 300.000 € 412.500 € 1η 750.000 € 937.500 € 2η 1.500.000 € 2.062.500 € 3η 3.750.000 € 4.687.500 € 4η 7.500.000 € 11.125.000 € 5η 22.000.000 € 27.500.000 € 6η 44.000.000 € 60.000.000 € 7η
12. – – ΑΝΕΚΤΕΛΕΣΤΟ 270.000 € 900.000 € 2.250.000 € 4.500.000 € 11.250.000 € 22.500.000 € 66.000.000 € 132.000.000 € το τετραπλάσιο του πηλίκου που προκύπτει από τη διαίρεση του μεγέθους «κύκλος εργασιών», όπως αυτό ορίζεται στις παρ. 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 51 διά του τρία και με ελάχιστη τιμή τα 540.000.000 ευρώ για την έβδομη τάξη. Στις πρώτες απόψεις της ΕΑ εκτιμήθηκε από άλλη εταιρεία του κλάδου ότι ως εμπόδιο ανέλιξης στον κατασκευαστικό κλάδο, τίθεται και από το μέτρο του «ανωτάτου ορίου ανεκτέλεστου ύψους συμβάσεων». Σημειώνεται συγκεκριμένα ότι, με δεδομένο ότι μια επιχείρηση που θέλει να εισέλθει στον κλάδο μπορεί αρχικά να εγγραφεί κατ’ ανώτατο όριο στην 3η τάξη του ΜΕΕΠ, θα πρέπει να εκτελεί δημόσια έργα που δεν θα υπερβαίνουν στο σύνολο τους τα 11.250.000€. Αυτό, κατά την εν λόγω εκτίμηση, ουσιαστικά καταργεί τη νομοθετική ρύθμιση που συμπεριέλαβε ο ν. 4412/2016, ότι μία επιχείρηση μπορεί να συμμετάσχει σε οποιοδήποτε έργο για το οποίο καλύπτει τις χρηματοοικονομικές και τεχνικές απαιτήσεις, ανεξάρτητα από τον αν ο προϋπολογισμός του υπερβαίνει το όριο της τάξης που Βλ άρθρο 64 του Π.Δ. 71/2019 («Μητρώα συντελεστών παραγωγής δημοσίων και ιδιωτικών έργων, μελετών, τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών (ΜΗ.Τ.Ε)», ΦΕΚ Α΄112/
14. 2019) 62 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ η ίδια έχει καταταχθείκαθόσον υφίσταται ανώτατο όριο εν τοις πράγμασι και αυτό καθορίζεται από το όριο ανεκτέλεστου συμβάσεων.
15. Να σημειωθεί εδώ ότι τα ανεκτέλεστα υπόλοιπα όλων των μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών έχουν αυξηθεί σημαντικά και προβλέπεται να συνεχίσουν να αυξάνονται ραγδαία μέσα στο 2022 λόγω της αύξησης των δημοσίων επενδύσεων με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Χαρακτηριστικά για την ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ενώ το ανεκτέλεστο υπόλοιπο στις 31.12.2020 ήταν περί τα 1,6 δις ευρώ και κατά την ημερομηνία σύνταξης των οικονομικών καταστάσεων 2020 με τις υπογεγραμμένες και προς υπογραφή νέες συμβάσεις σε 2,2 δισ. ευρώ
16. Ενώ ο εν λόγω όμιλος στον τομέα των κατασκευαστικών δραστηριοτήτων έχει ανεκτέλεστο υπόλοιπο κατασκευαστικών εργασιών, ανερχόμενο την 31.12.2021 σε 2,5 δισ. ευρώ και αναμένει προς υπογραφή συμβάσεις νέων έργων για τα οποία έχει προκριθεί, επιπλέουν ύψους 2,1 δισ. ευρώ ανεβάζοντας το ανεκτέλεστο του εν λόγω ομίλου στα 4,6 δις ευρώ (στις 28.04.2022)
17. Το ανεκτέλεστο υπόλοιπο της ΑΚΤΩΡ και των θυγατρικών της ανήλθε στις 31.12.2021 σε €1,6 δισ. Κατά το 2021 συγκεκριμένα υπεγράφησαν συμβάσεις συνολικής αξίας €436 εκατ., ενώ μετά την 31.12.2021 υπεγράφησαν συμβάσεις αξίας €227,5 εκατ. Επίσης κατά την ΕΛΛΑΚΤΩΡ έχουν εξασφαλισθεί νέα έργα ύψους €657 εκατ., οι συμβάσεις των οποίων αναμένεται να υπογραφούν, ανεβάζοντας το ανεκτέλεστο υπόλοιπο έργων της ΑΚΤΩΡ και των θυγατρικών της (στις 31.03.2022) στα €2,5 δισ
18. Σε σχέση με την Ιντρακατ στις 31.12.2021, το ανεκτέλεστο των υπογεγραμμένων συμβάσεων του εν λόγω Ομίλου ανερχόταν σε € 556,4 εκ. πλέον € 577,2 εκ. νέα προς υπογραφή έργα που έχει μειοδοτήσει έως σήμερα η εταιρεία και αναμένεται να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες συμβασιοποίησής τους. Κατά συνέπεια τα προς εκτέλεση έργα ξεπερνούν το € 1,1 δις.
19. Στο τέλος του 2021, το ανεκτέλεστο υπόλοιπο της ΑΒΑΞ έφτανε τα €1,4 δις περίπου, έναντι €1,0 δις στο τέλος του
20. Μετά την 31.12.2021, ο όμιλος έχει υπογράψει νέες συμβάσεις, ενώ υπάρχουν και αρκετές συμβάσεις προς υπογραφή, συνολικής αξίας που προσεγγίζει τα €0,8 δις. Συνυπολογίζοντας όλα τα παραπάνω έργα, το ανεκτέλεστο υπόλοιπο ανέρχεται σε €2,2 δις περίπου
21. Τέλος ο όμιλος Μυτιληναίος παρουσιάζει στις οικονομικές του καταστάσεις για το έτος 202168 ανεκτέλεστο υπόλοιπο των ήδη αναληφθέντων έργων για τον όμιλο (τομείς βιώσιμης ανάπτυξης και διεθνούς ανάπτυξης Ανανεώσιμων Πηγών & αποθήκευσης ενέργειας) ανέρχεται σε 1,015 δις ευρώ.
22. Αθροίζοντας ωστόσο τα ως άνω μεγέθη για τις άνω εταιρείες που αφορούν τα ανεκτέλεστα υπόλοιπα το άθροισμά τους ξεπερνά τα 11,7 δις ευρώ περίπου δημιουργώντας εύλογες απορίες κατά πόσο η συσσώρευση τόσο μεγάλου κατασκευαστικού έργου σε τόσο σύντομο χρονικό Βλ χρηματοοικονομικές καταστάσεις 2020 της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Βλ χρηματοοικονομικές καταστάσεις 2021 της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, σελ
23. 65 Βλ χρηματοοικονομικές καταστάσεις 2021 της ΕΛΛΑΚΤΩΡ https://ellaktor.com/finances/etisia-oikonomikiekthesi/. 66 Βλ χρηματοοικονομικές καταστάσεις 2021 της ΙΝΤΡΑΚΑΤ σελ 8 στην ιστοσελίδα https://www.intrakat.gr/investor-relations/financial-results/. 67 Βλ σχετική ανακοίνωση του Ομίλου ΑΒΑΞ στην ιστοσελίδα https://avax.gr/news/oikonomika-apotelesmata2021/. 68 Βλ την ιστοσελίδα για τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις 2021 της Μυτιληναίος https://www.mytilineos.gr/el/ependytikes-sxeseis/oikonomika-apotelesmata/?year=
24. 63 64 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ διάστημα δεν θα έχει επιπτώσεις στον χρόνο εκτέλεσης των συμβατικών υποχρεώσων των εν λόγω οικονομικών φορέων που έχουν κερδίσει τους σχετικούς διαγωνισμούς και ίσως συνεχίζουν να κερδίζουν δεδομένου ότι νέα έργα ανεμένεται κατά την διάρκεια του έτους 2022 να προκηρυχθούν ιδίως με την μέθοδο ΣΔΙΤ και παραχωρήσεων όπου αντικειμενικά ήδη οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις έχουν προβάδισμα έναντι των μικροτέρων.
25. Ως εκ τούτου κατά την άποψη της Ε.Α. δεδομένου του πεπερασμένου των τεχνικών και των χρονικών δυνατοτήτων αλλά και των ανθρωπίνων όσο και των χρηματοοικονομικών πόρων των κατασκευαστικών επιχειρήσεων είναι εύλογο να υπάρχουν κάποια ανώτατα όρια που να ισχύουν στην πράξη σε ότι αφορά στο ανεκτέλεστο υπόλοιπο των δημοσίων έργων που δύναται να αναλαμβάνουν οι κατασκευαστικές επιχειρήσεις στην χώρα μας ταυτόχρονα. Προκειμένου οι επιχειρήσεις του κλάδου να μην δεσμεύονται πέραν των δυνατοτήτων τους προκαλώντας τόσο καθυστερήσεις στην εκτέλεση των έργων εάν δεν είναι σε θέση να εκτελέσουν τα δημόσια έργα που έχουν αναλάβει ή προτίθενται να αναλάβουν, όσο και στρεβλώσεις στις ανταγωνιστικές διαδικασίες σε περίπτωση που οι μεγαλύτεροι όμιλοι ξεπεράσουν τα όρια ανεκτέλεστου και συνεπώς δεν δύνανται να συμμετέχουν σε διάφορες ανταγωνιστικές διαδικασίες, προτείνεται καταρχήν η αύξηση του ορίου ανεκτέλεστου και επίσης, η δημιουργία κινήτρων σε μικρότερες επιχειρήσεις του κλάδου να δημιουργήσουν τα κατάλληλα επιχειρηματικά οικοσυστήματα και συνεργασίες ώστε να μεγιστοποιήσουν τις δυνατότητές τους να συμμετέχουν αποτελεσματικά στις διαγωνιστικές διαδικασίες και να αποκτήσουν μέσω learning by doing ανώτερης επάρκειας για την εκτέλεση πολύπλοκων και μεγάλων δημοσιων έργων. Σχολιασμός των απόψεων επί των ΣΔΙΤ και των Παραχωρήσεων
26. Καταρχάς δέον είναι να σημειωθεί σε αυτό το σημείο, πως, παρά το γεγονός ότι η εταιρεία 2 στο υπόμνημα της (παρα. 39) αναφέρει ότι η υποβολή μίας και μόνο προσφοράς και η αποδοχή της έχει κριθεί με αποφάσεις ΣτΕ και ΔΕΕ ως απολύτως ορθή και νόμιμη ως εξυπηρετούσα με τις πρωταρχικές αρχές μίας δημόσιας σύμβασης και του δημοσίου συμφέροντος, δεν αναφέρονται πουθενά , εντούτοις, οι αποφάσεις αυτές και το πλαίσιο στο οποίο τυχόν αναφέρθηκαν τα Δικαστήρια σε αυτό το λεκτικό. Αντίθετα, κατά την έρευνα της Υπηρεσίας , σύμφωνα με την νομολογία του ΔΕΕ, ο κανόνας που φαίνεται να διέπει τις δημόσιες συμβάσεις είναι η διασφάλιση της συμμετοχής του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού προσφερόντων σε διαγωνισμό. Συγκεκριμένα στην υπόθεση HøjgaardA/S, ZüblinA/S Κατά Banedanmark το ΔΕΕ αναφέρει ότι «το εν λόγω άνοιγμα στον ευρύτερο δυνατό ανταγωνισμό δεν συναρτάται μόνο με τη διασφάλιση του συμφέροντος της Ένωσης στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά εξίσου με το συμφέρον της οικείας αναθέτουσας αρχής, η οποία διαθέτει με τον τρόπο αυτόν ευρεία δυνατότητα επιλογής σε σχέση με την πλέον συμφέρουσα από οικονομικής απόψεως και πλέον αρμόζουσα προς τις καθορισθείσες ανάγκες προσφορά»
27. Επίσης, στην υπόθεση Assitur, το ΔΕΕ επισήμανε την αρχή favor participationis, ότι δηλαδή Απόφαση C‑396/14 MT Højgaard A/S, Züblin A/S Κατά Banedanmark παρα. 58; Απόφαση CoNISMa (C‑305/08, EU:C:2009:807, παρα. 37). Στην περίπτωση των διαδικασιών με διαπραγμάτευση, η επιταγή περί «επαρκούς» ανταγωνισμού επισημαίνεται, άλλωστε, ρητώς στην παράγραφο 3 του άρθρου 54 της οδηγίας 2004/
28. 69 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ υπάρχει συμφέρον για την συμμετοχή του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού επιχειρήσεων στους διαγωνισμούς.70 Επομένως, η συμμετοχή μίας μόνο επιχείρησης σε διαγωνισμό δύναται να αποτελεί σοβαρή ένδειξη έλλειψης συνθηκών ανταγωνισμού στον κλάδο.
29. Σε ότι αφορά τον Ε-65 και την υπόθεση71 που θίγει η ως άνω εταιρεία σε ότι αφορά το μοναδιαίο κόστος κατασκευής ανά χιλιόμετρο λεκτέα είναι τα ακόλουθα: Τον Ιανουάριο του 2018, η Ελλάδα κοινοποίησε στην Ε.Επ. το σχέδιό της να χορηγήσει δημόσια στήριξη ύψους 305,7 εκατ. ευρώ στην εταιρεία Κεντρική Οδός Α.Ε. για την κατασκευή του νότιου τμήματος του αυτοκινητοδρόμου Κεντρικής Ελλάδας (E65), το οποίο θα εξυπηρετεί κυρίως τη Στερεά Ελλάδα, από τη Λαμία έως την Ξυνιάδα. Η Κεντρική Οδός Α.Ε., ανάδοχος του έργου για τον αυτοκινητόδρομο Κεντρικής Ελλάδας, έχει κατασκευάσει και εκμεταλλεύεται επί του παρόντος το κεντρικό μεσαίο τμήμα του αυτοκινητοδρόμου E
30. Το ποσό ενίσχυσης κατανέμεται ως εξής: 300 εκατ. EUR για την κάλυψη του κόστους κατασκευής όλων των έργων που είναι απαραίτητα ώστε να ολοκληρωθεί το νότιο τμήμα και 5,7 εκατ. EUR για την κάλυψη του κόστους αποκατάστασης των έργων που είχαν ήδη κατασκευαστεί στο νότιο τμήμα πριν από τη συμφωνία αναδιάρθρωσης.
31. Περαιτέρω η Ε.Επ. αξιολόγησε το μέτρο σύμφωνα με το άρθρο 107 παρ. 3.γ της ΣΛΕΕ, το οποίο επιτρέπει κρατικές ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, και διαπίστωσε τα εξής: το μέτρο στήριξης θα συμβάλει στην επίτευξη στόχων κοινού συμφέροντος της ΕΕ, ιδίως στην πολιτική μεταφορών της ΕΕ, δεδομένου ότι θα στηρίξει την ολοκλήρωση του διευρωπαϊκού οδικού δικτύου και θα βελτιώσει τις μεταφορικές συνδέσεις για τους Έλληνες πολίτες που ζουν στην περιοχή της Στερεάς Ελλάδας· το μέτρο στήριξης είναι αναγκαίο και αναλογικό για την υλοποίηση του έργου.
32. Κατά την αξιολόγηση του εν λόγω μέτρου, θεωρήθηκε ότι η ενίσχυση ήταν νόμιμη βάσει του άρθρο 108 παρ. 3 της Συνθήκης, εφόσον το μέτρο κοινοποιήθηκε πριν την εφαρμογή του εξαρτώντας το έτσι από την έγκριση της Επιτροπής
33. Περαιτέρω η Επιτροπή θεώρησε ότι η Απόφαση C‑538/07 AssiturSrl Κατά Camera di Commercio, Industria, Artigianato e Agricoltura di Milano, παρεμβαίνουσες: SDA Express Courier Spa, Poste Italiane Spa, παρα.
34. 71 Βλ Απόφαση SA.50233 (2018/N) C

(2018)6717 final). 72 Η εν λόγω Απόφαση διατύπωνε ότι κατά παρέκκλιση από τη γενική απαγόρευση κρατικών ενισχύσεων που θεσπίζεται με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΣΛΕΕ, η ενίσχυση μπορεί να κηρυχθεί συμβατή εάν υπάγεται σε κάποια από τις εξαιρέσεις που απαριθμούνται στη Συνθήκη. Οι ελληνικές αρχές επικαλέστηκαν το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ΣΛΕΕ ως βάση για την αξιολόγηση της συμβατότητας του επίμαχου μέτρου ενίσχυσης. Σύμφωνα με την καθιερωμένη πρακτική, η κατάλληλη νομική βάση για την αξιολόγηση της συμβατότητας κρατικής ενίσχυσης για έργα υποδομής μπορεί να είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει ότι «οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον» δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά. Το έργο συμβάλλει σε έναν στόχο κοινού ενωσιακού συμφέροντος και συγκεκριμένα στην πολιτική μεταφορών της ΕΕ και στην οικονομική σύγκλιση και συνοχή. Ως εκ τούτου, η ΕΕπ θεωρεί ότι το μέτρο επιδιώκει έναν πραγματικό στόχο κοινού συμφέροντος. Οι ελληνικές αρχές αναφέρουν ότι, λόγω της μη οικονομικής βιωσιμότητας της κατασκευής του νότιου τμήματος του αυτοκινητοδρόμου E65, ο χαρακτήρας κινήτρου του μέτρου υφίσταται ήδη, επειδή η ενίσχυση επιτρέπει στον δικαιούχο να υλοποιήσει το έργο το οποίο, ελλείψει κρατικής στήριξης, ούτε ο δικαιούχος ούτε οποιοσδήποτε άλλος επενδυτής της αγοράς ή χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα είχε χρηματοδοτήσει. Η ΕΕπ θεωρεί ότι, ελλείψει του μέτρου που κοινοποιήθηκε, το έργο θα μπορούσε πράγματι να μην 70 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ενίσχυση που το Ελληνικό Δημόσιο χορηγεί στον παραχωρησιούχο για να καλύψει το κόστος κατασκευής για την ολοκλήρωση του νότιου τμήματος είναι απαραίτητη διότι, σε διαφορετική περίπτωση, το τμήμα αυτό δεν θα κατασκευαζόταν.

1. Η Ε.Επ, επισήμανε ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές, η προβλεπόμενη επιχορήγηση ύψους 305,7 εκατ. € υπολογίστηκε με βάση το συνολικό κόστος μελέτης-κατασκευής του αυτοκινητοδρόμου E65, όπως ορίστηκε στην προσφορά του παραχωρησιούχου στο πλαίσιο του διαγωνισμού του 2007 και επικαιροποιήθηκε έως το Μάιο
2. Συνεπώς, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι αρχικές εκτιμήσεις ήταν το αποτέλεσμα μιας ανταγωνιστικής, διαφανούς, αμερόληπτης και άνευ όρων διαδικασίας υποβολής προσφορών, όπως επιβεβαιώθηκε με την απόφαση της Επιτροπής του 2008, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το κόστος κατασκευής αντιστοιχούσε στους όρους της αγοράς κατά τη χρονική στιγμή που συμφωνήθηκε η παραχώρηση. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι εν λόγω εκτιμήσεις κόστους ήταν το αποτέλεσμα μιας ανταγωνιστικής, διαφανούς και αμερόληπτης διαδικασίας υποβολής προσφορών, το γεγονός ότι η συμφωνία αναδιάρθρωσης του 2013 δεν μετέβαλε το στοιχείο αυτό της Σύμβασης Παραχώρησης, καθώς και το γεγονός ότι οι εκτιμήσεις αυτές επικαιροποιήθηκαν επί τη βάσει αντικειμενικών και επαληθεύσιμων παραμέτρων, μολονότι οι τιμές αυτές περιλαμβάνουν, εκ των πραγμάτων, ένα περιθώριο κέρδους υπέρ του παραχωρησιούχου, επέτρεπαν πλέον στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συμπεράνει ότι οι εκτιμήσεις αυτές μπορούν να θεωρηθούν ως ενδεδειγμένες για την αξιολόγηση της αναλογικότητας της ενίσχυσης.
3. Τέλος σε ότι αφορά τις απόψεις της εταιρείας 3 περί των παραχωρήσεων και ΣΔΙΤ ότι συνδέονται διαχρονικά με τη γενικότερη προβληματική της δημοπράτησης, ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων στη Χώρα η εν λόγω τοποθέτηση είναι αόριστη. Και τούτοι, διότι δεν εξειδικεύει ποια ακριβώς είναι η ως άνω γενικότερη προβληματική της δημοπράτησης, ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων στην χώρα μας και πως συνδέεται εν προκειμένω με τις παραχωρήσεις και τα ΣΔΙΤ. Σε κάθε περίπτωση, περαιτέρω ανάλυση των ΣΔΙΤ και παραχωρήσεων αναφέρεται στους προβληματισμούς που τέθηκαν στις πρώτες Απόψεις της ΕΑ
4. Σχολιασμός επί του διαγωνισμού Παραχώρησης της Εγνατίας Οδού που έθεσε το Φυσικό Πρόσωπο 4
5. Σχετικά με τον ολοκληρωθέν διαγωνισμό που διενήργησε το Ταμείο Αξιοποίησης της Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε74 (εφεξής «Ταμείο» η «ΤΑΙΠΕΔ») , από την έρευνα πραγματοποιηθεί. Η αξιολόγηση της ΕΕπ όσον αφορά την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα του κοινοποιηθέντος μέτρου ενίσχυσης πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο των προϋποθέσεων που έγιναν δεκτές από την Επιτροπή στην απόφασή της του 2013 σχετικά με τη συμφωνία αναδιάρθρωσης, λόγω των εξαιρετικών συνθηκών της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα 73 Πρώτες Απόψεις της ΕΑ, https://www.epant.gr/files/2021/kanonistiki/apopseis_ea_kanonistiki_kataskeves.pdf , παρ. 268-
6. 74 Το Ταμείο Αξιοποίησης της Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε. («ΤΑΙΠΕΔ» ή «Ταμείο») αποτελεί ανώνυμη Εταιρεία που ιδρύθηκε με το ν. 3986/2011 (ΦΕΚ Α’ 152), το σύνολο του μετοχικού κεφαλαίου της οποίας ανήκει κατά κυριότητα στην ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε.», η οποία ιδρύθηκε με τις διατάξεις του ν. 4389/2016 (ΦΕΚ Α΄ 94). Σύμφωνα με τον ιδρυτικό 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σχετικά με θέματα που αφορούν την Κανονιστική παρέμβαση της ΕΑ προκύπτουν τα εξής 75: Δυνάμει της από 2.5.2017 απόφασης του, το Ταμείο αποφάσισε την προκήρυξη 76 διεθνούς διαγωνισμού 77 δύο φάσεων , Α και Β, για την ανάθεση σύμβασης παραχώρησης υπηρεσιών για τη χρηματοδότηση, λειτουργία, συντήρηση και εκμετάλλευση του αυτοκινητόδρομου της Εγνατίας Οδού και των τριών

(3)καθέτων οδικών αξόνων με κύριους επιδιωκόμενους στόχους: (α) την εξασφάλιση παροχής υψηλού επιπέδου συνδυασμένων υπηρεσιών λειτουργίας, συντήρησης και εκμετάλλευσης του Οδικού Άξονα προς όφελος των τελικών χρηστών, και (β) τη μεγιστοποίηση του οικονομικού ανταλλάγματος που θα καταβληθεί στο Ταμείο από τον Προτιμητέο Επενδυτή78 του ν. 3986/2011 (άρθρο 1 παράγραφος 1), το Ταμείο έχει αποκλειστικό σκοπό την αξιοποίηση περιουσιακών στοιχείων της ιδιωτικής περιουσίας του Ελληνικού Δημοσίου. 75 Βλ την υπ’ αριθμ.πρωτ. 3401/16.04.2021 μη εμπιστευτική εκδοχή της επιστολής του ΤΑΙΠΕΔ προς την ΓΔΑ με θέμα «Απαντήσεις του Ταμείου Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου στο από 29.03.2021 υποβληθέν αίτημα παροχής στοιχείων στο πλαίσιο της έρευνας της ΓΔΑ κατόπιν της από 8.1.2021 απόφασης της Ολομέλειας της ΕΑ για την εκκίνηση της κατ’ άρθρο 11 του Ν.3959/2011 διαδικασίας κανονιστικής παρέμβασης στον κλάδο των κατασκευών». 76 Βλ Αριθμ. Προκήρυξης στην ΕΕ Σ : 2017/S 220-457924, Αριθμό Προκήρυξης στο ΚΗΜΔΗΣ :17PROC002256692 και την αναλυτική πρόσκληση υποβολής ενδιαφέροντος στην ιστοσελίδα https://www.hradf.com/storage/files/uploads/egnatia-motorway-ieoi-el.PDF. 77 Υπενθυμίζεται ότι με τον ν. 3985/2011 (ΦΕΚ Α΄ 151) εγκρίθηκε το «Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015», στο οποίο περιλαμβάνεται και το Πρόγραμμα Αποκρατικοποιήσεων (Κεφάλαιο Β΄, ΙΙ. Αποκρατικοποιήσεις), ενώ ακολούθως με τον ν. 4046/2012 (ΦΕΚ Α΄ 28) εγκρίθηκε μεταξύ άλλων το περιεχόμενο του Μνημονίου Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Πολιτικής, συμπεριλαμβανομένου και του Προγράμματος Αποκρατικοποιήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, δυνάμει των υπ’ αριθ. 215/10.8.2012 (ΦΕΚ Β’ 2316) και 241/27.8.2013 (ΦΕΚ Β’ 2221) αποφάσεων της Διυπουργικής Επιτροπής Αναδιαρθρώσεων και Αποκρατικοποιήσεων μεταβιβάστηκε στο Ταμείο το δικαίωμα λειτουργίας, συντήρησης και εκμετάλλευσης του αυτοκινητόδρομου Εγνατία Οδός, καθώς και των αναφερόμενων τριών κάθετων οδικών αξόνων και των παρόδιων αυτών εκτάσεων, από κοινού με όλα τα περιουσιακά δικαιώματα, υλικά και άυλα, που σχετίζονται με τον αυτοκινητόδρομο της Εγνατίας Οδού και των ανωτέρω τριών καθέτων οδικών αξόνων υπό τους εκεί καθοριζόμενους όρους. Με το άρθρο 3 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ Α΄ 94) κυρώθηκε το περιεχόμενο της Συμφωνίας Δημοσιονομικών Στόχων και Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων και τα παραρτήματα αυτής (Παράγραφος Γ – Μνημόνιο Συνεννόησης για τριετές πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας), στην παράγραφο 4.4 της οποίας διαλαμβάνονται ρυθμίσεις σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων. Ήδη, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αξιοποίησης (Asset Development Plan) του Ταμείου, το οποίο εγκρίθηκε με τις από 26.4.2016 και από 31.1.2017 αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου του Ταμείου και τις υπ’ αριθ. 33/20.5.2016 και 63/17.5.2017 Αποφάσεις του Κυβερνητικού Συμβουλίου Οικονομικής Πολιτικής, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την αξιοποίηση του περιουσιακού στοιχείου της Εγνατίας Οδού και των ανωτέρω τριών κάθετων προς την Εγνατία Οδό οδικών αξόνων. 78 Επιγραμματικά ο αυτοκινητόδρομος Εγνατία Οδός είναι οδικός άξονας, που έχει ήδη κατασκευασθεί και βρίσκεται σε λειτουργία, με πλήρη έλεγχο προσβάσεων και διαχωρισμένο οδόστρωμα, μήκους 658 χιλιομέτρων, εκτεινόμενος από την Ηγουμενίτσα στην Περιφέρεια της Θεσπρωτίας (βορειοδυτική ακτή της Ελλάδας) μέχρι τους Κήπους στην Περιφέρεια του Έβρου (στον συνοριακό σταθμό με την Τουρκία). Η Εγνατία Οδός συνδέεται με την Αλβανία, την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ), τη Βουλγαρία και την Τουρκία μέσω έντεκα

(11)εγκάρσιων («καθέτων») οδικών αξόνων. Από τους οδικούς αυτούς άξονες, οι τρεις

(3), με συνολικό μήκος 225 χιλιόμετρα, αποτελούν συνδέσεις με πλήρως ελεγχόμενες προσβάσεις της Εγνατίας Οδού με τις γείτονες χώρες. Ειδικότερα: (

1. i)ο οδικός άξονας Σιάτιστα – Ιεροπηγή/Κρυσταλλοπηγή οδηγεί στην Αλβανία, (
2. ii)ο οδικός άξονας Χαλάστρα – Εύζωνοι οδηγεί στην ΠΓΔΜ και (iii) ο οδικός άξονας ΘεσσαλονίκηΣέρρες-Προμαχώνας οδηγεί στη Βουλγαρία .Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του ΤΑΙΠΕΔ, η Εγνατία Οδός είναι ένας αυτοκινητόδρομος που διασχίζει τη Βόρεια Ελλάδα, από Ανατολή σε Δύση, ξεκινώντας από το Λιμάνι της Ηγουμενίτσας, που ενώνει την Ελλάδα με την Ιταλία, και καταλήγει στα Ελληνοτουρκικά σύνορα. Η Εγνατία αποτελεί καταλύτη για τις επενδύσεις της Βόρειας Ελλάδας στους τομείς μεταφοράς, βιομηχανίας και τουρισμού. Διευκολύνει σημαντικά το εμπόριο και τη μετακίνηση στην Ελλάδα, φέρνοντας την Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία πιο κοντά στο μητροπολιτικό κέντρο της Θεσσαλονίκης (2η μεγαλύτερη Ελληνική πόλη), την υπόλοιπη Μακεδονία και τη Θράκη. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο ενώνει τα μεγάλα οικονομικά και βιομηχανικά κέντρα 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 64. Με την αρχική από 14.11.2017 Πρόσκληση υποβολής ενδιαφέροντος 79, όπως αυτή τροποποιήθηκε δυνάμει των από 21.12.2017 και 18.1.2018 αποφάσεων του, το Ταμείο προσκάλεσε κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή Ένωση Προσώπων που επιθυμεί να συμμετάσχει στον Διαγωνισμό να υποβάλει Φάκελο Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος, σύμφωνα με τους όρους της Πρόσκλησης80. 65. Συνοπτικά σε ότι αφορά τα κριτήρια και δη στην χρηματοοικονομική επάρκεια, κάθε ενδιαφερόμενος έπρεπε να αποδείξει κατά την Α΄ Φάση του Διαγωνισμού επαρκή χρηματοοικονομική ικανότητα που να εξασφαλίζει την καταβολή του τιμήματος σε σχέση με τη Συναλλαγή και τη χρηματοδότηση της παροχής των προβλεπόμενων από την Σύμβαση Παραχώρησης υπηρεσιών σύμφωνα με τον όρο 8 της πρόσκλησης υποβολής ενδιαφέροντος. Σε ότι αφορά την τεχνική ικανότητα, κάθε Προεπιλεγείς Επενδυτής όφειλε να καταδείξει με την Δεσμευτική Προσφορά που θα υποβάλει κατά τη Β΄ Φάση του Διαγωνισμού πρόσφατη αποδεδειγμένη εμπειρία στους τομείς της παροχής υπηρεσιών συντήρησης, λειτουργίας και εκμετάλλευσης αυτοκινητοδρόμων με Συμβατικό και Ηλεκτρονικό Σύστημα Συλλογής Διοδίων σύμφωνα με τον όρο 9 της πρόσκλησης υποβολής ενδιαφέροντος. 66. Τονίζεται ότι το Ταμείο εκτιμούσε σε κάθε περίπτωση, στις 16.04.2021 προς την ΓΔΑ81 ότι, σε πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό δίκαιο δημοσίων συμβάσεων και κρατικών ενισχύσεων, διενεργεί, κατά πάγια τακτική του, διεθνείς, δημόσιους και ανοικτούς διαγωνισμούς, με στόχο την προσέλκυση του μέγιστου δυνατού ανταγωνισμού και την μεγιστοποίηση του εισπραχθησόμενου τιμήματος, τηρημένου βεβαίως του δημοσίου συμφέροντος και του αντικειμένου της εκάστοτε σύμβασης. Προς προαγωγή του ανταγωνισμού και του δημοσίου συμφέροντος, διενεργεί διαγωνιστικές διαδικασίες που διασφαλίζουν ότι θα επιτευχθεί το κάθε φορά το μέγιστο δυνατό τίμημα. Στο πλαίσιο αυτό, που προσδιορίζεται από την, αρχή της διαφάνειας, προβλέπεται στο άρθρo 6 παρ.2 του Ν. της Δύσης με αυτά της Ανατολής, προσθέτοντας έναν άρρηκτο εμπορικό σύνδεσμο μεταξύ τους. Αποτελεί επίσης συλλεκτήρια οδό για το σύστημα μεταφοράς στα Βαλκάνια και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς οι Πανευρωπαϊκοί Διάδρομοι IV (Βερολίνο-Σόφια- Θεσσαλονίκη), IX (Ελσίνκι-Αλεξανδρούπολη) και Χ (ΒιέννηΒελιγράδι- Θεσσαλονίκη) καταλήγουν στην Εγνατία Οδό. Η Εγνατία Οδός εξυπηρετεί: το 36% του πληθυσμού της χώρας, το 33% του ΑΕΠ της χώρας, το 54% των αγροτικών περιοχών της χώρας, το 41% της απασχόλησης της χώρας στον τομέα της βιομηχανίας/μικρού εμπορίου και το 51% της βιομηχανίας εξόρυξης της χώρας. 79 https://www.hradf.com/storage/files/uploads/egnatia-motorway-ieoi-el.PDF. 80 Συνοπτικά, η διαγωνιστική διαδικασία κατατείνει στη σύναψη σύμβασης παραχώρησης υπηρεσιών με την οποία θα ανατεθεί στην Εταιρεία Ειδικού Σκοπού που θα συστήσει ο Προτιμητέος Επενδυτής η χρηματοδότηση, λειτουργία, συντήρηση και εκμετάλλευση για τριάντα πέντε έτη του αυτοκινητόδρομου της Εγνατίας Οδού και των ακόλουθων τριών

(3)καθέτων οδικών αξόνων αυτής: (

1. i)του οδικού άξονα Σιάτιστα Ιεροπηγή/Κρυσταλλοπηγή, (
2. ii)του οδικού άξονα Χαλάστρα - Εύζωνοι, και (iii) του οδικού άξονα ΘεσσαλονίκηΣέρρες-Προμαχώνας. Η Εταιρεία Ειδικού Σκοπού που θα συμβληθεί με το Ελληνικό Δημόσιο θα έχει ως αποκλειστικό σκοπό της τη χρηματοδότηση, λειτουργία, συντήρηση και εκμετάλλευση του Οδικού Άξονα, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις της Σύμβασης Παραχώρησης και τις κείμενες διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας. 81 Βλ την υπ’ αριθμ. πρωτ. 3401/16.04.2021 μη εμπιστευτική εκδοχή της επιστολής του ΤΑΙΠΕΔ προς την ΓΔΑ με θέμα «Απαντήσεις του Ταμείου Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου στο από 29.03.2021 υποβληθέν αίτημα παροχής στοιχείων στο πλαίσιο της έρευνας της ΓΔΑ κατόπιν της από 8.1.2021 απόφασης της Ολομέλειας της ΕΑ για την εκκίνηση της κατ’ αράρθρο 11 του Ν.3959/2011 διαδικασίας κανονιστικής παρέμβασης στον κλάδο των κατασκευών». 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 3986/2011 ότι «πριν από την αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων του Ταμείου, διενεργείται τελική αποτίμηση του προς αξιοποίηση στοιχείου, από ανεξάρτητο εκτιμητή».82. 67. Ακόμα, σύμφωνα πάντα με το Ταμείο κατά τον όρο 12.11 της ΠΥΔΠ, προβλέπεται αναλυτική Διαδικασία Βελτιωμένων Οικονομικών Προσφορών, με στόχο την αύξηση της έντασης του ανταγωνισμού και κατά συνέπεια την επίτευξη του μέγιστου δυνατού τιμήματος εκ μέρους των διαγωνιζομένων. Συγκεκριμένα σύμφωνα με τον όρο 12.1. (ι) της ΠΥΔΠ, στην περίπτωση όπου ο λόγος της υψηλότερης Αμοιβής Παραχώρησης ως προς κάθε μια από τις Αμοιβές Παραχώρησης των Οικονομικών Προσφορών που υποβλήθηκαν με τις Δεσμευτικές Προσφορές, όπως αναφέρονται στον Πίνακα Κατάταξης του όρου 12.10, υπερβαίνει το λόγο 1,15, ή στην περίπτωση που υποβλήθηκε μόνο μια Δεσμευτική Προσφορά, το Ταμείο θα προσκαλέσει τον Προεπιλεγέντα Επενδυτή που υπέβαλε την υψηλότερη Αμοιβή Παραχώρησης ή την μοναδική Δεσμευτική Προσφορά, ανάλογα με την περίπτωση, να υποβάλει Βελτιωμένη Οικονομική Προσφορά83. 68. Στις 15.07.2021 το Ταμείο προχώρησε84 στην αποσφράγιση των Φακέλων Β’ των δεσμευτικών οικονομικών προσφορών, για την παραχώρηση του δικαιώματος χρήσης και εκμετάλλευσης του αυτοκινητοδρόμου της Εγνατίας Οδού και τριών κάθετων οδικών αξόνων της, για χρονική περίοδο 35 ετών, που κατατέθηκαν την 01.04.2021 από τις δύο ενώσεις προσώπων (με αλφαβητική σειρά). Ενώ στις 16.07.2021 Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΤΑΙΠΕΔ, συνεδρίασε και αποφάσισε85 να ζητήσει μόνο μία βελτιωμένη προσφορά για την παραχώρηση του δικαιώματος χρήσης και εκμετάλλευσης του αυτοκινητοδρόμου της Εγνατίας Οδού και τριών κάθετων οδικών αξόνων της για χρονική περίοδο 35 ετών. Σημειώνεται ότι για τον εν λόγω Διαγωνισμό και προκειμένου να διασφαλίσει την διαφάνεια, το δημόσιο συμφέρον και την επίτευξη του μέγιστου τιμήματος, το Ταμείο έχει προχωρήσει, με βάση τις προβλεπόμενες στον Κανονισμό Όρων και Διαδικασιών Αναθέσεων και Προμηθειών του ΤΑΙΠΕΔ (υπ' αριθμ. οικ. 2/16128/0025 Απόφαση Υπουργού Οικονομικών, ΦΕΚ Β' 476/26.02.2014) διαδικασίες στην πρόσληψη Ανεξάρτητου Αποτιμητή, αλλά και συμβούλου που θα παράσχει γνώμη για το δίκαιο και εύλογο του τιμήματος (fairness opinion). 83 Σύμφωνα με τον όρο 12.1. (ιι) της ΠΥΔΠ, στην περίπτωση που ο λόγος της υψηλότερης Αμοιβής Παραχώρησης ως προς οποιαδήποτε από τις Αμοιβές Παραχώρησης των Οικονομικών Προσφορών που υποβλήθηκαν με τις Δεσμευτικές Προσφορές είναι ίσος ή μικρότερος από το λόγο 1,15, το Ταμείο θα προσκαλέσει τους εντός του εν λόγω εύρους Προεπιλεγέντες Επενδυτές να υποβάλουν και πάλι Βελτιωμένη Οικονομική Προσφορά. Σε συνέχεια της υποβολής των Βελτιωμένων Οικονομικών Προσφορών και της αξιολόγησης αυτών, εάν τα ποσά της προσφερόμενης Αμοιβής Παραχώρησης είναι ίσα, οι Προεπιλεγέντες Επενδυτές θα προσκληθούν να υποβάλουν εκ νέου περαιτέρω Βελτιωμένη Οικονομική Προσφορά. Στην περίπτωση αυτή αν οι νέες περαιτέρω Βελτιωμένες Οικονομικές Προσφορές είναι πάλι ίσες ως προς το ύψος της Αμοιβής Παραχώρησης, η προαναφερθείσα διαδικασία θα επαναληφθεί έως ότου προσφερθεί μία και μόνο υψηλότερη Αμοιβή Παραχώρησης από τις Βελτιωμένες Οικονομικές Προσφορές. Ο Προεπιλεγείς Επενδυτής που έχει προσφέρει την υψηλότερη Αμοιβή Παραχώρησης στη Διαδικασία των Βελτιωμένων Οικονομικών Προσφορών δύναται, κατά την απόλυτη διακριτική ευχέρεια του Ταμείου, να κληθεί να υποβάλει περαιτέρω τελική Βελτιωμένη Οικονομική Προσφορά. Από τα παραπάνω, καθίσταται σαφές κατά το ίδιο το Ταμείο ότι έχει προβλέψει και στον υπό κρίση διαγωνισμό τις απαραίτητες διαδικασίες διαφάνειας και ανταγωνισμού, οι οποίες διασφαλίζουν ότι θα επιτευχθεί το μέγιστο δυνατό τίμημα, σε εκπλήρωση του δημοσίου συμφέροντος. Συνάγεται με ασφάλεια ότι η απόσταση των τελικών δύο οικονομικών προσφορών που ανοίχτηκαν εν τέλει υπερβαίνει τον λόγο 1,15 84 Βλhttps://www.hradf.com/storage/files/uploads/aposfra-gishoikonomikw-nprosforw-n150721.pdf 85 Βλhttps://www.hradf.com/storage/files/uploads/ai-thmabeltiwme-nhsprosfora-s160721.pdf 82 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 69. Στις 26.08.2021 το Διοικητικό Συμβούλιο του Ταμείου στις ανακοίνωσε86 ότι απεδέχθη και ανακήρυξε την ένωση προσώπων ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ Α.Ε. – EGIS PROJECTS S.A. ως Προτιμητέο Επενδυτή. Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΤΑΙΠΕΔ, προχώρησε στην αποσφράγιση της βελτιωμένης οικονομικής προσφοράς που κατέθεσε η ένωση προσώπων ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ Α.Ε. – EGIS PROJECTS S.A., για την παραχώρηση του δικαιώματος χρήσης και εκμετάλλευσης του αυτοκινητοδρόμου της Εγνατίας Οδού και τριών κάθετων οδικών αξόνων της, για χρονική περίοδο 35 ετών. Η βελτιωμένη δεσμευτική προσφορά προβλέπει την καταβολή εφάπαξ τιμήματος στο ΤΑΙΠΕΔ που ανέρχεται σε €1.496.100.000. Ως εκ τούτου ο λόγος της υψηλότερης Αμοιβής Παραχώρησης του προτιμητέου επενδυτή προς την 2η καλύτερη δεσμευτική προσφορά υπερβαίνει σημαντικά το 1,15 και βρίσκεται στο 2,72. . 70. Επισημαίνεται ότι η εταιρεία […] σε σχετική επιστολή της προς της ΓΔΑ87 αναφέρει κατόπιν σχετικής ερώτησης σε ότι αφορά ότι «στο πλαίσιο της διεργασίας για το […]». Ενώ προσθέτει «κάθε υποβληθείσα προσφορά, στηρίχθηκε σε ένα σύνολο παραδοχών, τις οποίες οι επενδυτές μπορούν να βασίσουν με ασφάλεια την επενδυτική απόφαση τους για ένα τόσο πολυπαραμετρικό και μακροχρόνιο έργο. Σε αυτή τη βάση, οι αποκλίσεις […], οφείλονται προδήλως σε μια διαφορετική εκτίμηση επί των λειτουργικών παραδοχών του έργου, την ερμηνεία της κατανομής κινδύνων καθώς και την συνολική άποψη για την σχέση κινδύνων και απόδοσης κεφαλαίων». 71. Σε ότι αφορά τα ως άνω πεπραγμένα και προκειμένου να αξιολογηθούν πιθανές επιπτώσεις από τον σχεδιασμό και υλοποίηση της διαγωνιστικής διαδικασίας επί της εντάσεως του ανταγωνισμού των υποψηφίων αναδόχων, από τη σκοπιά της δομής της συγκεκριμένης ανταγωνιστικής διαδικασίας, λεκτέα είναι τα ακόλουθα, καταρχάς για την διάρκεια της σύμβασης παραχώρησης, ήτοι τα 35 έτη. Η Οδηγία 2014/23/ΕΕ αναφορικά με την εξασφάλιση του ανταγωνισμού στην σκέψη 52 προβλέπει ότι για να αποφευχθεί η στεγανοποίηση της αγοράς και ο περιορισμός του ανταγωνισμού, θα πρέπει να περιορίζεται η διάρκεια της σύμβασης παραχώρησης. Επίσης, παραχωρήσεις πολύ μακράς διάρκειας ενδέχεται να οδηγούν σε αποκλεισμό από την αγορά και να εμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών και την ελευθερία εγκατάστασης. Μια τέτοια διάρκεια μπορεί εντούτοις να δικαιολογηθεί εάν είναι απαραίτητη προκειμένου ο παραχωρησιούχος να μπορέσει να ανακτήσει τις σχεδιαζόμενες για την υλοποίηση της παραχώρησης επενδύσεις και το επενδυθέν κεφάλαιο να έχει απόδοση. Κατά συνέπεια, για τις συμβάσεις παραχώρησης με διάρκεια μεγαλύτερη της πενταετίας, η διάρκεια θα πρέπει να περιορίζεται στο διάστημα κατά το οποίο ο παραχωρησιούχος δύναται ευλόγως να αποσβέσει την επένδυση που έκανε για τη λειτουργία των έργων και των υπηρεσιών, καθώς και να έχει λογική απόδοση του επενδεδυμένου κεφαλαίου υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας, λαμβάνοντας υπόψη ειδικούς συμβατικούς στόχους που ανέλαβε ο παραχωρησιούχος προκειμένου να καλύψει απαιτήσεις που αφορούν, για παράδειγμα, την ποιότητα ή την τιμή για τους χρήστες88. 86 https://hradf.com/taiped-1496-dis-eyro-to-timima-gia-tin-egn/. Βλ την υπ αριθ πρωτ 7704/23.09.2021 απαντητική της επιστολή. 88 Η ως άνω εκτίμηση σύμφωνα πάντα με την ως άνω οδηγία θα πρέπει να ισχύει τη στιγμή της ανάθεσης της σύμβασης παραχώρησης. Θα πρέπει να είναι δυνατόν να περιλαμβάνει αρχικές και περαιτέρω επενδύσεις που κρίνονται αναγκαίες για τη λειτουργία της σύμβασης παραχώρησης, ιδίως δαπάνες για υποδομές, πνευματικά δικαιώματα, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εξοπλισμό, υλικοτεχνική υποστήριξη, πρόσληψη και εκπαίδευση 87 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 72. Άλλωστε επί του ίδιου ζητήτηματος στο άρθρο 17 "Διάρκεια της σύμβασης παραχώρησης" του Ν. 4413/2016 (άρθρο 18 της Οδηγίας 2014/23/ΕΕ) ορίζεται ότι οι συμβάσεις παραχώρησης έχουν περιορισμένη διάρκεια. Η αναθέτουσα αρχή ή ο αναθέτων φορέας υπολογίζει τη διάρκεια της σύμβασης παραχώρησης ανάλογα με τα έργα ή τις υπηρεσίες που ζητούνται. Για τις συμβάσεις παραχώρησης που διαρκούν περισσότερο από πέντε

(5)έτη, η μέγιστη διάρκεια της παραχώρησης δεν πρέπει να υπερβαίνει τον εύλογο χρόνο εντός του οποίου ο παραχωρησιούχος θα μπορούσε να αποσβέσει τις επενδύσεις που πραγματοποίησε για την εκτέλεση των έργων ή την παροχή των υπηρεσιών μαζί με κάποια απόδοση του επενδυμένου κεφαλαίου, λαμβάνοντας υπόψη τις επενδύσεις που απαιτούνται για την επίτευξη των συγκεκριμένων συμβατικών υποχρεώσεων. Οι επενδύσεις που λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό περιλαμβάνουν τόσο την αρχική επένδυση όσο και τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της σύμβασης παραχώρησης.

1. Σύμφωνα με την συνήθη πρακτική στις παραχωρήσεις στην Ελλάδα αυτές δεν έχει παρατηρηθεί να υπερβαίνουν ένα εύλογο χρονικό διάστημα των 30 ετών για το οποίο συνήθως προβλέπεται η κατασκευή, η απόσβεση της συνολικής δαπάνης όσο και η ευλόγως απαιτούμενη χρηματοοικονομική απόδοση της δαπάνης.
2. Ενδεικτικά παρατίθεται ότι η σύμβαση παραχώρησης της Αττικής Οδού που περιελάμβανε κατασκευή εκ του μηδενός όσο και συντήρηση και λειτουργία είχε μέγιστη διάρκεια παραχώρησης τα 23 έτη. Ενώ σύμφωνα δε με την πρόσκληση υποβολής εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την νέα ανάθεση σύμβασης παραχώρησης υπηρεσιών για τη χρηματοδότηση, λειτουργία, συντήρηση και εκμετάλλευση της Αττικής Οδού που δημοσίευσε το Ταμείο στις 20.01.2022 η σχετική διάρκεια της νέας παραχώρησης θα είναι τα 25 έτη
3. Αντίστοιχα η σύμβαση παραχώρησης της Ολυμπίας Οδού που περιελάμβανε κατασκευή εκ του μηδενός όσο και συντήρηση και λειτουργία έχει διάρκεια παραχώρησης 30 έτη
4. Ως εκ τούτου, εκ πρώτης όψεως, η τυχόν αναιτιολόγητη πολύ μακρά διάρκεια της παραχώρησης (σε συνδυασμό με την πολύ μεγάλη γεωγραφική έκταση, άνω των 850 χλμ που θα εκτείνεται σε 5 περιφέρειες της χώρας) της σύμβασης παραχώρησης της Εγνατίας Οδού θα μπορούσε να προκαλέσει πολλαπλά πιθαναλογούμενα αντί-ανταγωνιστικά αποτελέσματα. Υπενθυμιζεται ότι σύμφωνα με το ίδιο το Ταμείο, η Εγνατία Οδός εξυπηρετεί: το 36% του πληθυσμού της χώρας, το 33% του ΑΕΠ της χώρας, το 54% των αγροτικών περιοχών της χώρας, το 41% της απασχόλησης της χώρας στον τομέα της βιομηχανίας/μικρού εμπορίου και το 51% της βιομηχανίας εξόρυξης της χώρας.
5. Θα μπορούσε λοιπόν λόγω της μεγάλης διάρκειας της παραχώρησης σε συνάρτηση με την γεωγραφική της έκταση, να επέλθει ως αποτέλεσμα η τεχνητή στεγανοποίηση της αγοράς και ο περιορισμός του ανταγωνισμού καταρχήν, για τις τεχνικές εταιρείες; Και δευτερευόντως, θα προσωπικού και τα αρχικά έξοδα. Η μέγιστη διάρκεια της παραχώρησης θα αναφέρεται στα έγγραφα παραχώρησης, εκτός εάν η διάρκεια συνιστά κριτήριο για την ανάθεση της σύμβασης. Οι αναθέτουσες αρχές και οι αναθέτοντες φορείς θα πρέπει πάντοτε να μπορούν να αναθέσουν σύμβαση παραχώρησης για διάστημα μικρότερο του χρόνου που απαιτείται για την απόσβεση των επενδύσεων, υπό τον όρο ότι η σχετική αντιστάθμιση δεν εξαλείφει τον λειτουργικό κίνδυνο. 89 Βλ https://hradf.com/taiped-enarxi-toy-diethnoys-diagonismoy-gia-ti-nea-parachorisi-tis-attikis-odoy/. 90 https://ellaktor.com/activity/olympia-odos-aktor-parachoriseis/. 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ μπορούσαν να επέλθουν όμοιες επιπτώσεις για εταιρείες που στο μέλλον και δη κατά τη διάρκεια ενός τόσο μακρού χρονικού διαστήματος θα ήθελαν να διεκδικήσουν μερίδιο και οικονομική δραστηριότητα τόσο στη σχετική αγορά των παραχωρήσεων, η οποία περιλαμβάνει τόσο τη λειτουργίας της οδού και του συστήματος είσπραξης των διοδίων όσο και την κατασκευαστική δραστηριότητα ήπιας μορφής αυτοκινητοδρόμων στο πλαίσιο είτε της συντήρησης είτε τυχόν κατασκευαστικών παρεμβάσεων. Όπως σημειώνεται στις πρώτες Απόψεις της ΕΑ91 η αγορά για τη χορήγηση της σύμβασης παραχώρησης αυτοκινητοδρόμων με διόδια δύναται να αφορά ταυτόχρονα την κατασκευή και εκμετάλλευση του έργου. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ε.Επ.) η σχετική αγορά αποτελεί την οικονομική δραστηριότητα κατά την οποία η προσφορά εκφράζεται από το Κράτος και η ζήτηση από εταιρείες ή κοινοπραξίες που ενδιαφέρονται να αναλάβουν την κατασκευή και να εκμεταλλευτούν εμπορικά την παραχώρηση αυτοκινητοδρόμων με διόδια
6. Η κατασκευή υποδομών αυτοκινητοδρόμων ωστόσο μπορεί να αποτελεί αγορά επόμενου σταδίου σε σχέση με την αγορά για τη χορήγηση της σύμβασης παραχώρησης αυτοκινητοδρόμων με διόδια
8. Ως προς τους χρηματοοικονομικούς όρους της παραχώρησης η ως άνω σκέψη 52 προβλέπει ότι δύναται ο παραχωρησιούχος ευλόγως να αποσβέσει την επένδυση που έκανε για τη λειτουργία των έργων και των υπηρεσιών, καθώς και να έχει λογική απόδοση του επενδεδυμένου κεφαλαίου υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας, λαμβάνοντας υπόψη ειδικούς συμβατικούς στόχους που ανέλαβε. Κάθε έργο σύμβασης παραχώρησης σύμφωνα με την διεθνή πρακτική, αποτελεί και αντιμετωπίζεται ως μία επένδυση, η αποδοτικότητα της οποίας αφορά εξίσου και τα δύο εμπλεκόμενα μέρη του, το Δημόσιο και τον Ιδιώτη
9. Το έργο λοιπόν, υπό το πρίσμα αυτό της επένδυσης, θα πρέπει να αξιολογηθεί επαρκώς τόσο από την Αναθέτουσα Αρχή όσο και από τους υποψηφίους αναδόχους, προκειμένου να υπολογιστεί η αναμενόμενη οικονομική του απόδοση, με απώτερο στόχο τον καθορισμό των βασικών παραμέτρων, αλλά και πολλών επιπλέον λεπτομερειών, οι οποίες θα καθορίσουν τον τρόπο, αλλά και τον βαθμό συμμετοχής του κάθε μέρους, στα κόστη και τα οφέλη του έργου αντίστοιχα. Η αξιολόγηση της αποδοτικότητας και βιωσιμότητας μιας επένδυσης και κατ’ επέκταση ενός έργου υποδομής με Σύμβαση Παραχώρησης, γίνεται μέσα από μία χρηματοοικονομική ανάλυση η οποία ονομάζεται, Ανάλυση Κόστους - Οφέλους (Cost – Benefit Analysis) και αποτυπώνεται με σαφήνεια στην ίδια τη Σύμβαση Παραχώρησης.
10. Σε ότι αφορά τις ουσιώδεις τροποποιήσεις του πλαισίου του διαγωνισμού που διενεργούσετο Ταμείο και όσο αυτός ήταν υπό εξέλιξη, λεκτέο είναι ότι τόσο βάσει της νομολογίας95, όσο και Βλ τις από 09.04.2021 σχετικές Απόψεις της ΕΑ, σκέψη
11. Βλ. σχετικά ενδεικτικά τις παρακάτω αποφάσεις της Ε.Επ. με αριθ.: M.4087 Eiffage/Maquarie/APRR, M.4249 – Abertis/Autostrade, M. 5974 - Finavias/Abertis/Autopista Trados M-45, M.7512 – Ardian/Abertis/Tunels, M.8694 - Hochtief/Abertis. 93 Βλ. σχετικά ενδεικτικά τις παρακάτω αποφάσεις της Ε.Επ. με αριθ.: M.4087 Eiffage/Maquarie/APRR, M.4249 – Abertis/Autostrade, M. 5974 - Finavias/Abertis/Autopista Trados M-45, M.7512 – Ardian/Abertis/Tunels, M.8694 - Hochtief/Abertis. 94 Βλ. Πολύζος
12. 95 Και σύμφωνα με την Απόφαση υπ’ αριθμ. 295/2020 της Επιτροπής Αναστολής του Συμβουλίου της Επικρατείας Βλ υπ’ αριθμ. Απόφαση ΕΑ ΣτΕ 295/2020, σκέψη
13. 91 92 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ με βάση το άρθρο 29 του ν. 4413/201696, η αναθέτουσα αρχή μπορεί να διοργανώνει ελεύθερα τη διαδικασία που οδηγεί στην επιλογή του παραχωρησιούχου με την επιφύλαξη όμως της συμμόρφωσης στις αρχές του άρθρου 6, ήτοι στην διασφάλιση διαφάνειας στην διαδικασία ανάθεσης στην προστασία της ίσης μεταχείρισης και μη διάκρισης και της ελευθερίας του ανταγωνισμού
15. Κατά τη διαδικασία της ανάθεσης σε ότι αφορά το ειδικότερο περιεχόμενο των εγγράφων της σύμβασης, δηλαδή των τευχών του διαγωνισμού (διακήρυξη, πρόσκληση υποβολής προσφορών) και των συμβατικών τευχών, στα οποία περιλαμβάνονται όλοι οι γενικοί και ειδικοί όροι διενέργειας της διαδικασίας ανάθεσης και εκτέλεσης της σύμβασης, επιβάλλεται στα έγγραφα αυτά να περιγράφεται με σαφήνεια το αντικείμενο της σύμβασης, ιδίως ως προς το είδος, τα τεχνικά χαρακτηριστικά και την ποσότητα των έργων ή των υπηρεσιών που πρέπει να εκτελεστούν, καθώς και ως προς το χρόνο εκτέλεσης τους, ώστε με βάση τις πληροφορίες αυτές να καθίστατο πλήρως γνωστό και κατανοητό στους ενδιαφερομένους το ακριβές περιεχόμενο των υποχρεώσεων