3434-decision-830-2023

(1)Προς Δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως,

(2)Έκδοση για την εταιρία «INTRAKAT ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΡΓΩΝ». Από τις παραπάνω εκδόσεις έχουν αφαιρεθεί τα απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία (όπου η ένδειξη […]) τα οποία δεν θα πρέπει να περιέλθουν σε γνώση του αντίστοιχου αποδέκτη της έκδοσης, σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 3959/2011 (ΦΕΚ 93 Α΄/20.4.2011), όπως ισχύει, και τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΦΕΚ 5338/ Β΄/23.9.2024). 1 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Στην αρχή της συζήτησης, ο Πρόεδρος έδωσε το λόγο στον Εισηγητή της υπόθεσης, Παντελή Μπορόβα, ο οποίος ανέπτυξε συνοπτικά το περιεχόμενο της υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 7871/13.10.2023 γραπτής εισήγησης επί της κρινόμενης υπόθεσης και πρότεινε, για τους λόγους που αναφέρονται αναλυτικά στην Εισήγηση, να εγκριθεί η γνωστοποιηθείσα συγκέντρωση. Στη συνέχεια το λόγο έλαβαν οι πληρεξούσιοι δικηγόροι και οι νόμιμοι εκπρόσωποι, οι οποίοι τοποθετήθηκαν επί της προαναφερόμενης εισήγησης, ανέπτυξαν τις απόψεις τους, έδωσαν διευκρινίσεις και απάντησαν σε ερωτήσεις που τους υπέβαλαν ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής. Με την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας, η γνωστοποιούσα εταιρία παραιτήθηκε του δικαιώματος κατάθεσης συμπληρωματικού υπομνήματος. Η Επιτροπή συνήλθε σε διάσκεψη την 3η Νοεμβρίου 2023 (ημέρα Παρασκευή και ώρα 16:00), η οποία συνεχίσθηκε την 7η Νοεμβρίου 2023 (ημέρα Τρίτη και ώρα και ώρα 16:30) οπότε και ολοκληρώθηκε, με τη συμμετοχή του Εισηγητή Παντελή Μπορόβα, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στην ψηφοφορία και αφού έλαβε υπόψη τα στοιχεία του φακέλου της κρινόμενης υπόθεσης, την Εισήγηση, τις απόψεις που διατύπωσε προφορικώς το ενδιαφερόμενο μέρος κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και με το υπομνήματα το οποία υπέβαλε, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΩΣ ΕΞΗΣ : 2 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Πίνακας Περιεχομένων I. Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΠΡΑΞΗ .................................................................................... 7 I.1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ .................................................................................... 7 I.2 ΟΥΣΙΩΔΕΙΣ ΟΡΟΙ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΜΕΤΟΧΩΝ ............................ 7 Α.3 ΛΟΓΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ .................................................................................... 8 Α.4 ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ – ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΔΑ .................................................................... 8 II. ΤΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑ ΜΕΡΗ ...................................................................................... 10 II.1 INTRAKAT ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΏΝ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΡΓΩΝ (INTRAKAT)-Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΟΥΣΑ................................................................................ 10 II.2 ΑΚΤΩΡ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (AKTΩΡ) .......................................... 11 II.3 ΚΥΚΛΟΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ..................................................................... 12 III. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ .............................................................................. 14 III.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟ ΚΡΙΣΗ ΠΡΑΞΗΣ ................................................ 14 III.2 ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΕΑ............................................................................................... 15 III.3 EΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΔΕΚΤΟΥ, ΕΜΠΡΟΘΕΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΗΚΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ............................................................................................................ 16 IV. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ .................................................. 17 IV.1 IV.1.1 Γενικό πλαίσιο ................................................................................................ 17 IV.1.2 Οριζόντιες Επιπτώσεις μη Συντονισμένης Συμπεριφοράς ............................. 18 IV.1.3 Οριζόντιες Επιπτώσεις Συντονισμένης Συμπεριφοράς .................................. 30 IV.2 V. ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ .......................................... 17 ΚΑΘΕΤΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ............................................... 36 IV.2.1 Γενικό πλαίσιο ................................................................................................ 36 IV.2.2 Κάθετες Επιπτώσεις μη Συντονισμένης Συμπεριφοράς ................................. 37 IV.2.3 Κάθετες Επιπτώσεις Συντονισμένης Συμπεριφοράς ...................................... 43 ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΣΔΙΤ/ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΩΝ ......... 45 V.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΚΛΑΔΟ .............................................. 45 V.1.1 Νομοθετικό πλαίσιο ........................................................................................... 45 V.1.2 Περιγραφή της λειτουργίας του κλάδου ............................................................ 54 V.1.3 Μέγεθος, και ωριμότητα του κλάδου - εξέλιξη της ζήτησης ............................. 63 V.2 ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ .......................................... 68 V.2.1 Διάκριση μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών έργων .............................................. 68 V.2.2 Διάκριση μεταξύ «κλασικών» δημόσιων έργων και ΣΔΙΤ/Παραχωρήσεων ..... 69 3 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ V.2.3 Διαφοροποίηση υπηρεσιών μεταξύ ανταγωνιστριών - εξειδίκευση .................. 79 V.2.4 Οριοθέτηση σχετικών αγορών που εντάσσονται τα «κλασικά» δημόσια έργα . 89 V.2.5 Οριοθέτηση σχετικών αγορών που εντάσσονται τα έργα ΣΔΙΤ και οι Παραχωρήσεις ................................................................................................................ 103 V.2.6 Οριοθέτηση σχετικών αγορών που εντάσσονται τα Ιδιωτικά έργα ................. 106 V.3 ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ..................................... 111 V.4 ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ....................................................................... 112 V.4.1 Μερίδια αγοράς και επίπεδα συγκέντρωσης .................................................... 112 V.4.2 Διαφάνεια ανταγωνιστικής διαδικασίας και τιμών - συχνότητα διαγωνισμών 126 V.4.3 Εμπόδια εισόδου, δραστηριοποίησης και επέκτασης ...................................... 128 V.4.4 Οικονομικοί και διαρθρωτικοί δεσμοί μεταξύ ανταγωνιστών ......................... 136 V.4.5 Διάρθρωση κόστους/συμμετρία ....................................................................... 141 V.4.6 Ο ρόλος της καινοτομίας στην ανταγωνιστική διαδικασία .............................. 144 V.4.7 Aντισταθμιστική ισχύς αγοραστών .................................................................. 144 V.4.8 Εγγύτητα ανταγωνισμού .................................................................................. 145 V.5 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ – ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΜΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ .................. 159 V.5.1 Η άποψη της γνωστοποιούσας ......................................................................... 159 V.5.2 Άποψη λοιπών ανταγωνιστών .......................................................................... 163 V.5.3 Οι απόψεις αναθετουσών αρχών και λοιπών φορέων ...................................... 167 V.5.4 Η ανάλυση της Επιτροπής Ανταγωνισμού ....................................................... 169 V.6 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ......................... 184 V.6.1 Η άποψη της γνωστοποιούσας ......................................................................... 184 V.6.2 Οι απόψεις των ανταγωνιστών, αναθετουσών αρχών και λοιπών φορέων ...... 186 V.6.3 Η ανάλυση της Επιτροπής Ανταγωνισμού ....................................................... 186 V.7 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΙΣ ΛΟΙΠΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ................................................................................................................ 195 V.7.1 Σχετική αγορά Μεγάλων ιδιωτικών έργων ...................................................... 195 V.7.2 Σχετική υπο-αγορά κατασκευής μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας . 198 V.7.3 Επιμέρους σχετικές αγορές ΣΔΙΤ και Παραχωρήσεων.................................... 198 VI. ΛΟΙΠΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ..................................................................................... 199 VI.1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ........................................................................................................ 199 4 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ VI.2 ΑΓΟΡΑ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ............... 199 VI.2.1 Οριοθέτηση Αγοράς ..................................................................................... 199 VI.2.2 Δραστηριοποίηση μερών .............................................................................. 201 VI.2.3 Ανταγωνιστές και μερίδια αγοράς ................................................................ 202 VI.2.4 Απόψεις μερών και ανταγωνιστών για την επίπτωση της συγκέντρωσης ... 205 VI.2.5 Ουσιαστική αξιολόγηση ............................................................................... 207 VI.3 ΑΓΟΡΑ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ............................................................................. 211 VI.3.1 Εισαγωγικά ................................................................................................... 211 VI.3.2 Δραστηριοποίηση μερών .............................................................................. 212 VI.3.3 Οριοθέτηση σχετικής αγοράς ....................................................................... 213 VI.3.4 Ανταγωνιστές και μερίδια αγοράς ................................................................ 214 VI.3.5 Απόψεις μερών και ανταγωνιστών για την επίπτωση της συγκέντρωσης ... 216 VI.3.6 Ουσιαστική αξιολόγηση ............................................................................... 218 VI.4 ΑΓΟΡA ΑΝAΠΤΥΞΗΣ ΑΚΙΝHΤΩΝ ................................................................... 220 VI.4.1 Οριοθέτηση Αγοράς ..................................................................................... 220 VI.4.2 Δραστηριοποίηση μερών .............................................................................. 221 VI.4.3 Ανταγωνιστές και μερίδια αγοράς ................................................................ 221 VI.4.4 Απόψεις μερών και ανταγωνιστών για την επίπτωση της συγκέντρωσης ... 222 VI.4.5 Ουσιαστική αξιολόγηση ............................................................................... 224 VI.5 ΑΓΟΡΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΔΟΜΩΝ .................................................................................................................... 225 VI.5.1 Οριοθέτηση Αγοράς ..................................................................................... 225 VI.5.2 Δραστηριοποίηση μερών .............................................................................. 227 VI.5.3 Ανταγωνιστές και μερίδια αγοράς ................................................................ 227 VI.5.4 Απόψεις μερών και ανταγωνιστών για την επίπτωση της συγκέντρωσης ... 228 VI.5.5 Ουσιαστική αξιολόγηση ................................................................................... 229 VI.6 ΑΓΟΡA ΠΑΡΑΓΩΓHΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡIΑΣ ΠΡΑΣIΝΟΥ ....................................... 229 VI.6.1 Οριοθέτηση Αγοράς ..................................................................................... 229 VI.6.2 Δραστηριοποίηση μερών .............................................................................. 230 VI.6.3 Ανταγωνιστές και μερίδια αγοράς ................................................................ 230 VI.6.4 Απόψεις μερών και ανταγωνιστών για την επίπτωση της συγκέντρωσης ... 230 VI.6.5 Ουσιαστική αξιολόγηση ............................................................................... 231 5 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ VI.7 ΑΓΟΡΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΧΟΝΔΡΙΚΗΣ................................................................................................... 232 VI.7.1 Οριοθέτηση Αγοράς ..................................................................................... 232 VI.7.1 Δραστηριοποίηση μερών και μερίδια αγοράς .............................................. 233 VI.7.2 Απόψεις μερών και ανταγωνιστών για την επίπτωση της συγκέντρωσης ... 233 VI.7.3 Ουσιαστική αξιολόγηση ............................................................................... 233 ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ........................................................................................... 234 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 - Πρόσφατες τροποποιήσεις νομοθετικού πλαισίου ................................. 235 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 - ΣΔΙΤ (2008-Αυγ.2023) ........................................................................... 240 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 – Κλασικά δημόσια έργα προϋπολογισμού άνω των 100 εκατ. ευρώ ...... 241 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 – Υπεργολαβίες ΙΝΤΡΑΚΑΤ .................................................................... 242 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5 – Ανάλυση προμήθειας στηθαίων ............................................................. 243 6 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ I. I.1 Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΠΡΑΞΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ

1. Η γνωστοποιούμενη συναλλαγή συνίσταται στην απόκτηση από την «INTRAKAT ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΡΓΩΝ» (εφεξής INTRAKAT), μητρική εταιρία του Ομίλου INTRAKAT, του συνόλου (100%) του μετοχικού κεφαλαίου και επομένως του αποκλειστικού ελέγχου επί της «ΑΚΤΩΡ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ» (εφεξής ΑΚΤΩΡ), κατά την έννοια του άρθρου 5 παρ.2β του ν. 3959/2011, ως ισχύει. Ειδικότερα, δυνάμει της από 30.03.2023 Σύμβασης Αγοραπωλησίας Μετοχών όπως τροποποιήθηκε στις 4.8.2023 και ισχύει («Σύμβαση»), μεταξύ της INTRAKAT και των Πωλητριών επιχειρήσεων ΕΛΛΑΚΤΩΡ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (εφεξής ΕΛΛΑΚΤΩΡ) και ΑΚΤΩΡ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (εφεξής ΑΚΤΩΡ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ), συμφωνήθηκε η εξαγορά του συνόλου (100%) των μετοχών της ΑΚΤΩΡ.
2. Το τίμημα για την εξαγορά του συνόλου (100%) του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΚΤΩΡ ανέρχεται, βάσει της Σύμβασης, στο ποσό των […]1 […]
3. […]
4. Περαιτέρω, προβλέπεται από τη Σύμβαση η […]3, […].
5. Σύμφωνα με το σημείο Β του Παραρτήματος 6 της Σύμβασης, […] Όπως προκύπτει από το Παράρτημα 12 της Σύμβασης, […]. I.2 ΟΥΣΙΩΔΕΙΣ ΟΡΟΙ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΜΕΤΟΧΩΝ
6. Σύμφωνα με τον όρο 5.1.1 της Σύμβασης, η ολοκλήρωση της συναλλαγής υπόκειται -μεταξύ άλλων- στην αίρεση της προηγούμενης έγκρισής της από την ΕΑ
8. Σύμφωνα με τον όρο 2 της Σύμβασης, οι Πωλήτριες έχουν δεσμευθεί ότι θα διασφαλίσουν ότι οι […]
9. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τον όρο 8.5 της Σύμβασης, […]
10. Σύμφωνα με τον όρο 9.6 της Σύμβασης, […]5.Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, σκοπός του όρου αυτού είναι να διασφαλισθεί η συνέχιση της ομαλής λειτουργίας της ΑΚΤΩΡ και των ως άνω θυγατρικών της για το χρονικό διάστημα που θα απαιτηθεί, μετά την ολοκλήρωση της συναλλαγής, για την αναδιοργάνωση και ενοποίηση των συστημάτων πληροφορικής και των διοικητικών και άλλων εσωτερικών υπηρεσιών του Ομίλου ΑΚΤΩΡ.
11. Σύμφωνα με τον όρο 10.3 της Σύμβασης6, […]. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, ο ανωτέρω όρος κατ’ ουσίαν επαναλαμβάνει ό,τι ορίζει το δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων για την περίπτωση Όροι 3.3.1 και 3.3.2 της Σύμβασης. Όροι 3.3.3 και 3.3.4 της Σύμβασης. 3 Όρος 8.1 της Σύμβασης. 4 Περαιτέρω, ο όρος 5.2.3 της Σύμβασης προβλέπει ότι: […] 5 […] 6 Σύμφωνα με τον όρο 10.1 […] 1 2 7 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συμμετοχής στον διαγωνισμό οικονομικού φορέα με δύο ή περισσότερα σχήματα/υποψηφίους, όπου οι ενδιαφερόμενοι οικονομικοί φορείς έχουν τη δυνατότητα να αποδείξουν, με οποιοδήποτε αποδεικτικό στοιχείο κρίνουν πρόσφορο, ότι οι προσφορές τους είναι πραγματικά ανεξάρτητες και δεν απειλούν τη διαφάνεια ούτε νοθεύουν τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάθεσης.
12. Περαιτέρω, ο όρος 10.4 της Σύμβασης περιλαμβάνει ειδική πρόβλεψη αναφορικά με τον εκκρεμή/σε εξέλιξη διαγωνισμό […]
13. Συμφωνείται ότι «[…]»
14. Τέλος, σύμφωνα με τον όρο 10.2 της Σύμβασης, […]. Α.3 ΛΟΓΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ
15. Σύμφωνα με τη Γνωστοποίηση, η γνωστοποιούμενη συναλλαγή εντάσσεται στο πλαίσιο της αναπτυξιακής στρατηγικής της ΙΝΤRΑΚΑΤ και στοχεύει στην ενίσχυση και ισχυροποίηση κυρίως της κατασκευαστικής δραστηριότητας της εταιρίας και του Ομίλου ΙΝΤRΑΚΑΤ, μέσω της απόκτησης εμπειρίας, τεχνογνωσίας, εξοπλισμού και ανθρώπινων πόρων.
16. Στο πλαίσιο αυτό, […]
17. […].
18. Κατά την άποψη της γνωστοποιούσας, όπως προκύπτει από τα μερίδια αγοράς, η ΤΕΡΝΑ ηγείται της ελληνικής αγοράς των κατασκευών, με σημαντική απόσταση από τις υπόλοιπες εταιρίες του κλάδου (ακόμη και συγκριτικά με τους υπόλοιπους "μεγάλους" ομίλους εργοληπτικών εταιριών 7ης τάξης). Η ενδυνάμωση της κατασκευαστικής δραστηριότητας της INTRAKAT, η οποία διαχρονικά έπεται των υπολοίπων εργοληπτικών εταιριών 7ης τάξης, συνεπάγεται τη δημιουργία ενός επιπλέον παίκτη, ικανού να ασκήσει ανταγωνιστική πίεση στην ΤΕΡΝΑ, η οποία και πάλι θα έχει σχεδόν διπλάσιο μερίδιο αγοράς από την ενιαία οντότητα. Α.4 ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ – ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΓΔΑ
19. Κατά την εξέταση του φακέλου της υπόθεσης, η ΓΔΑ έκρινε ότι το έντυπο γνωστοποίησης δεν είχε συμπληρωθεί πλήρως και για το λόγο αυτό απέστειλε επιστολές8 προς την γνωστοποιούσα, κατά τα προβλεπόμενα στο εδ. β΄ της παρ. 11 και την παρ.12 του άρθρου 8 του ν. 3959/2011, προκειμένου να συμπληρωθεί προσηκόντως ο φάκελος της γνωστοποίησης. Η γνωστοποιούσα προσκόμισε τα στοιχεία που της ζητήθηκαν προς συμπλήρωση του φακέλου, οπότε και η γνωστοποίηση κατέστη πλήρης και προσήκουσα στις 11.07.
21. Στη συνέχεια, η ΓΔΑ έστειλε στη γνωστοποιούσα νέα επιστολή παροχής πρόσθετων και διευκρινιστικών στοιχείων
22. Η γνωστοποιούσα ζήτησε και έλαβε παράταση της αρχικής προθεσμίας απάντησης μέχρι την 30.8.
23. Παράλληλα, με την ίδια επιστολή, η γνωστοποιούσα Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, πλέον έχουν κατατεθεί δεσμευτικές προσφορές για τον εν λόγω διαγωνισμό από τους συμμετέχοντες, συνεπώς ισχύει η περίπτωση του εδαφίου (i). Εν προκειμένω, […] 8 Με τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ., 3715/11.05.2023, 4520/07.06.2023, 5131/23.06.2023, 5449/05.07.2023 επιστολές. 9 Με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 4449/02.06.2023, 5063/21.06.2023, 5383/03.07.2023 και 5570/10.07.2023 απαντητικές επιστολές. 10 Με την υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 6031/26.07.2023 επιστολή. 11 Με το από 6078/27.7.2023 μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Η απάντηση της γνωστοποιούσας υποβλήθηκε με την υπ’ αριθ. πρωτ. 6587/31.08.2023 επιστολή. 7 8 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δήλωσε ότι συναινεί, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 8 παρ. 11 περ. (α) του Ν. 3959/2011, ως ισχύει, στην παράταση των προθεσμιών που προβλέπονται στις παραγράφους 2, 3, 4 και 4Α του άρθρου 8 του Ν. 3959/2011 κατά 22 ημέρες, ήτοι έως 01.09.
25. Πέραν της ΙΝΤΡΑΚΑΤ, προκειμένου να συλλεχθούν τα απαραίτητα στοιχεία για την αξιολόγηση της υπό κρίση πράξης, η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (εφεξής «ΓΔΑ») απευθύνθηκε με επιστολές παροχής στοιχείων σε ανταγωνιστές και προμηθευτές των συμμετεχουσών στην υπό κρίση πράξη εταιριών, καθώς και σε Αναθέτουσες Αρχές και λοιπούς αρμόδιους φορείς. Ειδικότερα, στάλθηκαν επιστολές παροχής στοιχείων στις λοιπές 3 εργοληπτικές επιχειρήσεις 7 ης τάξης και στις 26 εργοληπτικές επιχειρήσεις 6ης τάξης, σε 7 τεχνικές εταιρίες ιδιωτικών έργων, σε 15 εταιρίες παραγωγής και εμπορίας αδρανών υλικών και σκυροδέματος, σε 21 εταιρίες μεταλλικών κατασκευών, σε 4 εταιρίες παραγωγής και εμπορίας προϊόντων πρασίνου, σε 6 εταιρίες ανάπτυξης και διαχείρισης ακινήτων, σε 11 εταιρίες παροχής υπηρεσιών διαχείρισης κτηριακών εγκαταστάσεων (facility management), στις επαγγελματικές ενώσεις ΠΕΔΜΕΔΕ, ΠΕΣΕΔΕ, ΣΤΕΑΤ και ΣΑΤΕ, καθώς και στις αναθέτουσες αρχές ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ, ΑΤΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ, ΔΕΗ και ΔΕΗ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ, ΔΕΔΔΗΕ, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, ΕΡΓΟΣΕ, Περιφέρεια Αττικής, Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, Υπουργείο Οικονομικών-Μονάδα ΣΔΙΤ. 9 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ II. ΤΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑ ΜΕΡΗ II.1 INTRAKAT ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΏΝ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΡΓΩΝ (INTRAKAT)-Η ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΟΥΣΑ
26. Η INTRAKAT είναι ανώνυμη εταιρία εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών και μητρική εταιρία του Ομίλου INTRAKAT. Ο Όμιλος δραστηριοποιείται στους τομείς των κατασκευών (συμπεριλαμβανομένων των τηλεπικοινωνιών και των δικτύων οπτικών ινών), των μεταλλικών κατασκευών και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η ΙΝΤRΑΚΑΤ δραστηριοποιείται επίσης σε μικρά έργα ΣΔΙΤ στους τομείς Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας και Συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων και πολύ περιορισμένα σε έργα παραχωρήσεων.
27. Η ΙΝΤRΑΚΑΤ είναι εγγεγραμμένη στο Μητρώο Εργοληπτικών Επιχειρήσεων Δημοσίων Έργων (ΜΗ.Ε.Ε.Δ.Ε.) και, από το 2009, κατέχει εργοληπτικό πτυχίο 7ης τάξης. Στην ελληνική αγορά κατασκευών ιδιωτικών και δημόσιων έργων, ο Όμιλος ΙΝΤRΑΚΑΤ δραστηριοποιείται μέσω της μητρικής εταιρίας INTRAKAT. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η δραστηριότητα της INTRAKAT στον τομέα των τηλεπικοινωνιών αφορά καταρχήν σε έργα εγκατάστασης συστημάτων και κατασκευής και συντήρησης δικτύων, τα οποία εμπίπτουν στην κατασκευαστική δραστηριότητα του Ομίλου (αγορά κατασκευών έργων και δη ιδιωτικών).
28. Πέραν του κλάδου των κατασκευών (περιλαμβανομένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων, παραχωρήσεων και ΣΔΙΤ), οι θυγατρικές εταιρίες του Ομίλου INTRAKAT (ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΚΥΚΛΑΔΩΝ, ΒΗΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ, INTRA ESTATE, INTRA ESTATE ΣΧΟΙΝΟΥΣΑ και INTRA ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΜΑΕ) δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα στους τομείς ανάπτυξης ακινήτων και παρέχουν υπηρεσίες κυρίως στον κλάδο του τουρισμού. Επίσης, μέσω της εταιρίας FRACASSO HELLAS, 100% θυγατρικής της INTRAKAT, ο Όμιλος INTRAKAT δραστηριοποιείται στον τομέα των μεταλλικών κατασκευών (βιομηχανική μονάδα παραγωγής). Τέλος, ο Όμιλος ΙΝΤRΑΚΑΤ δραστηριοποιείται σήμερα (μέσω της θυγατρικής εταιρίας GREEK WINDPOWER MAE) στην παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε επίπεδο χονδρικής από αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα.
29. H υφιστάμενη μετοχική σύνθεση της INTRAKAT έχει ως εξής: Μέτοχος Winex Investments Ltd. Castellano Properties Ltd. Blue Silk Ltd. ΙΝΤΡΑΚΟΜ Α.Ε. ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ (INTRACOM HOLDINGS) Θεσμικοί επενδυτές & επενδυτικό κοινό (free float) Χώρα % συμμετοχής στο μ.κ. Κύπρος Κύπρος Κύπρος Ελλάδα 34,784 15,746 13,732 5,090 30,648 Πηγή: Έντυπο γνωστοποίησης
30. Η εταιρία Winex Investments Ltd έχει ως μετόχους τους […]. Η εταιρία BLUE SILK (CY) LTD ελέγχεται (100%) από τον […]. Η εταιρία Castellano Properties Ltd ελέγχεται από τους […], με ποσοστά συμμετοχής 25% έκαστος. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, και την από 25.8.2023 10 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ επιστολή του ΧΑΑ η οποία απεστάλη στην ΓΔΑ από την γνωστοποιούσα12 στο μετοχικό κεφάλαιο των εταιριών του Ομίλου ΙΝΤΡΑΚΑΤ δεν συμμετέχουν φυσικά πρόσωπα με ποσοστό άνω του 5%. Κατά δήλωση της γνωστοποιούσας, δεν υπάρχουν συμφωνίες μετόχων ή άλλες παρόμοιες συμφωνίες ή κοινοί οικονομικοί δεσμοί μεταξύ των μετόχων της ΙΝΤRΑΚΑΤ.
31. Η υφιστάμενη σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου της INTRAKAT, με θητεία από την 15.07.2022 έως και την 15.07.2027, είναι η εξής: Ονοματεπώνυμο Ιδιότητα Φερονίκη Τζαβέλα του Αθανασίου Αλέξανδρος Εξάρχου του Μιχαήλ Χαράλαμπος Παμπούκης του Πάνου Αντιγόνη Γιόκαρη του Χρήστου Κωνσταντίνος Χατζηπαναγιώτης του Νικολάου Νικόλαος Βουγιούκας του Δημητρίου Πρόεδρος Δ.Σ., Μη Εκτελεστικό Μέλος Αντιπρόεδρος Δ.Σ. & Διευθύνων Σύμβουλος, Εκτελεστικό μέλος Μη Εκτελεστικό Μέλος Μη Εκτελεστικό Μέλος Μη Εκτελεστικό Μέλος Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Ευστάθιος Τσοτσορός του Νικολάου Παναγιώτης Αντιβαλίδης του Χρήστου Αθανάσιος Σχίζας του Παναγιώτη Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Ανεξάρτητο Μη Εκτελεστικό Μέλος Δ.Σ. Πηγή: Έντυπο γνωστοποίησης II.2 ΑΚΤΩΡ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (AKTΩΡ)
32. Η ΑΚΤΩΡ αποτελεί τον κατασκευαστικό βραχίονα του Ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ. Κύριο αντικείμενο δραστηριότητας της εταιρίας και των θυγατρικών της είναι η κατασκευή έργων υποδομής, κτηριακών, βιομηχανικών έργων, έργων βιολογικών καθαρισμών, φωτοβολταϊκών πάρκων καθώς και η διαχείριση τεχνικών εγκαταστάσεων και η διαχείριση έργου. Η ΑΚΤΩΡ ελέγχει τις επιχειρήσεις που παρατίθενται στην παρούσα Ενότητα και συμμεταβιβάζονται στην ΙΝΤΡΑΚΑΤ διά της γνωστοποιηθέισας πράξης (εφεξής «Όμιλος ΑΚΤΩΡ» ή «επιχείρηση-στόχος»).
33. Η ΑΚΤΩΡ δραστηριοποιείται στον κλάδο των κατασκευών κατέχοντας εργοληπτικό πτυχίο 7ης τάξης. Στον ίδιο κλάδο δραστηριοποιείται και μέσω της κατά 100% θυγατρικής της εταιρίας «ΤΟΜΗ Α.Β.Ε.Τ.Ε» (εφεξής ΤΟΜΗ), η οποία κατέχει εργοληπτικό πτυχίο 6ης τάξης και δραστηριοποιείται κυρίως σε έργα υποδομής. Περαιτέρω, σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, η ΑΚΤΩΡ δεν αναλαμβάνει την εκτέλεση συμβάσεων παραχώρησης/ΣΔΙΤ, ως παραχωρησιούχος ή ως Ιδιωτικός Φορέας Σύμπραξης, κατά περίπτωση, αλλά αναλαμβάνει -μόνη της ή σε κοινοπραξία με τρίτους- το κατασκευαστικό τμήμα έργων παραχώρησης/ΣΔΙΤ δυνάμει σύμβασης υπεργολαβίας με τον ανάδοχο παραχωρησιούχο ή τον ανάδοχο Ιδιωτικό Φορέα Σύμπραξης. Ειδικότερα, την εκτέλεση συμβάσεων παραχώρησης/ΣΔΙΤ αναλαμβάνει άλλη εταιρία του Ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ, η ΑΚΤΩΡ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ, η οποία εν προκειμένω ενεργεί ως Πωλήτρια και δεν αποτελεί συμμετέχον μέρος της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης.
34. Μέσω της 100% θυγατρικής της ΑΚΤΩΡ, «ΑΚΤΩΡ FACILITY MANAGEMENT ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ» (εφεξής AKTOR FM), ο Όμιλος δραστηριοποιείται και στην παροχή υπηρεσιών διαχείρισης και συντήρησης κτιριακών εγκαταστάσεων και υποδομών 12 Υπ’ αριθ. πρωτ. 6515/28.08.2023 μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της γνωστοποιούσας. 11 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (facility management) στο πλαίσιο δημοσίων διαγωνισμών και ιδιωτικών έργων που αναλαμβάνει. H ΑΚΤΩΡ κατέχει το 100% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρίας «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΤΟΜΕΙΑ Α.Ε.» (εφεξής ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΤΟΜΕΙΑ), η οποία δραστηριοποιείται στην παραγωγή και εμπορία αδρανών υλικών λατομείου. Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, το μοναδικό έργο κατασκευής μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο οποίο συμμετέχει η ίδια η ΑΚΤΩΡ είναι το έργο για τη […]. Επιπλέον, η θυγατρική της ΑΚΤΩΡ, εταιρία ΤΟΜΗ, συμμετέχει κατά ποσοστό 50%, στην εταιρία ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΤΩΡΕΙΑ ΑΕ (εφεξής ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΤΩΡΕΙΑ), η οποία ασχολείται με την παραγωγή και εμπορία προϊόντων πρασίνου, κυρίως καλλωπιστικών φυτών
36. Το 81,11% του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΚΤΩΡ ανήκει στην ΕΛΛΑΚΤΩΡ και το λοιπό 18,89% στην ΑΚΤΩΡ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ.
37. Η υφιστάμενη σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου των ΑΚΤΩΡ, ΤΟΜΗ και ΑΚΤΩΡ FM είναι η εξής: ΑΚΤΩΡ ΑΤΕ (με θητεία έως 01/07/2027) Ονοματεπώνυμο Γεώργιος Συριανός του Εμμανουήλ Απόστολος Τζαβέλλος του Παναγιώτη Ιωάννης-Ελευθέριος Μαργιώλος του Γεωργίου Παναγιώτης Κυριακόπουλος του Όθωνος Εδουάρδος Σαραντόπουλος του Κωνσταντίνου Κωνσταντίνος Τουμπούρος του Πανταζή Κωνσταντίνος Κόλλιας του Αντωνίου Ιδιότητα Πρόεδρος του Δ.Σ. και Διευθύνων Σύμβουλος Γενικός Επιχειρησιακός Διευθυντής Σύμβουλος Σύμβουλος Σύμβουλος Σύμβουλος Σύμβουλος ΤΟΜΗ ΑΒΕΤΕ (με θητεία από 17.01.2023 έως 30/12/2027) Ονοματεπώνυμο Γεώργιος Συριανός του Εμμανουήλ Απόστολος Τζαβέλλος του Παναγιώτη Κωνσταντίνος Τουμπούρος του Πανταζή Ιδιότητα Πρόεδρος του Δ.Σ. Αντιπρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος Σύμβουλος ΑΚΤΩΡ FACILITY MANAGEMENT M.A.E. (με θητεία έως 10/10/2027) Ονοματεπώνυμο Γεώργιος Συριανός του Εμμανουήλ Απόστολος Τζαβέλλος του Παναγιώτη Χρήστος Χρήστου του Λάμπρου Κωνσταντίνος Τουμπούρος του Πανταζή Ιδιότητα Πρόεδρος του Δ.Σ. Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. Διευθύνων Σύμβουλος Σύμβουλος Πηγή: Έντυπο γνωστοποίησης II.3
38. ΚΥΚΛΟΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ Σύμφωνα με τη γνωστοποιούσα, ο υπολογιζόμενος σύμφωνα με το άρθρο 10 ν. 3959/2011 κύκλος εργασιών καθεμίας από τις συμμετέχουσες στην υπό κρίση πράξη επιχειρήσεις κατά το τελευταίο δημοσιευμένο οικονομικό έτος

(2022), στην παγκόσμια και ελληνική αγορά είχε ως εξής: 13 […]. 12 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ Κύκλος εργασιών 2022 (σε €) συμμετεχουσών επιχειρήσεων στην παγκόσμια και ελληνική αγορά Συμμετέχουσες επιχειρήσεις Όμιλος ΙΝΤΡΑΚΑΤ εκ των οποίων ΙΝΤΡΑΚΑΤ ΑΕΤΕ Όμιλος ΑΚΤΩΡ* εκ των οποίων ΑΚΤΩΡ ΑΤΕ* Σύνολο Κύκλος εργασιών (σε €) Παγκόσμια Αγορά Ελληνική Αγορά […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] * Pro forma 2022 13 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ III. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ III.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟ ΚΡΙΣΗ ΠΡΑΞΗΣ 31. Σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 5 του Ν. 3959/2011 «Συγκέντρωση θεωρείται ότι υπάρχει όταν προκύπτει μόνιμη μεταβολή του ελέγχου από … την απόκτηση, από ένα ή περισσότερα πρόσωπα που ελέγχουν ήδη τουλάχιστον μία επιχείρηση ή από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, άμεσα ή έμμεσα, με την αγορά τίτλων ή στοιχείων του ενεργητικού, με σύμβαση ή με άλλον τρόπο, ελέγχου στο σύνολο ή σε τμήματα μιας ή περισσοτέρων επιχειρήσεων». Περαιτέρω, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 6 του Ν. 3959/2011: «Κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη της συμφωνίας ή τη δημοσίευση της προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης». 32. Σύμφωνα με το παραπάνω νομικό πλαίσιο, εξεταζόμενο υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων πραγματικών περιστατικών, στην υπό κρίση περίπτωση η από 30.3.2023 Σύμβαση υπάγεται στην έννοια της «συμφωνίας» που προβλέπεται στο άρθρο 6 του Ν. 3959/2011, η σύναψη της οποίας αποτελεί το εναρκτήριο χρονικό σημείο της υποχρέωσης των μερών για γνωστοποίηση συγκέντρωσης, η οποία οδηγεί σε μεταβολή του ελέγχου επί της αποκτώμενης, δεδομένου ότι μετά την απόκτηση του συνόλου των μετοχών της ΑΚΤΩΡ ο αποκλειστικός έλεγχος θα ασκείται πλέον από τη γνωστοποιούσα. 33. Αναλυτικά, εν προκειμένω, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στη Σύμβαση (όρος 2), η γνωστοποιούσα θα αποκτήσει από τις Πωλήτριες μετοχές ([…]) που θα αντιπροσωπεύουν συνολικά το 100% του κατανεμημένου και εκδοθέντος κατά την ημερομηνία ολοκλήρωσης της συναλλαγής μετοχικού κεφαλαίου της ΑΚΤΩΡ. Συνεπώς, βάσει των ανωτέρω η γνωστοποιούσα θα αποκτήσει τον αποκλειστικό έλεγχο της επιχείρησης-στόχος. Επιπλέον για τη διαπίστωση της ύπαρξης υποχρέωσης για γνωστοποίηση συγκέντρωσης, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η σύναψη συμφωνίας για την απόκτηση συμμετοχής, η οποία να εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης. Εξάλλου είναι δυνατή η εξάρτηση της επέλευσης των αποτελεσμάτων της συμφωνίας από αιρέσεις, υπό την προϋπόθεση ότι οι τελευταίες δεν αναιρούν το χαρακτήρα της συμφωνίας ως ορισμένης και δεσμευτικής και για τα δύο μέρη. 34. Κατ’ αρχήν η υπό κρίση συμφωνία περιέχεται σε υπογεγραμμένο ιδιωτικό συμφωνητικό και αποτελεί συμφωνία οριστική και δεσμευτική14 υπό την έννοια ότι κάθε μέρος μπορεί να βασιστεί στα συμφωνηθέντα, […]15. Η ύπαρξη σειράς αιρέσεων στη γνωστοποιηθείσα πράξη (βλ. ανωτέρω) δεν μεταβάλλει το χαρακτήρα της ως οριστικής και δεσμευτικής, δεδομένου ότι από το νόμο δεν απαιτείται επιπλέον να είναι η επέλευση των αποτελεσμάτων της εκάστοτε γνωστοποιούμενης συμφωνίας βέβαιη ούτε και αμετάκλητη. Βλ. N. Levy, The control of Concentrations Between Undertakings, κεφ. 5, παρ. 5.16[3] [b], σελ. 418-419 με περαιτέρω παραπομπές στην απόφαση 28.11.1990 της Επιτροπής ICI/Dioxide, παρ. 6. 15 Βλ. άρθρο 4 της Σύμβασης. 14 14 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 35. Εξάλλου, η προαναφερθείσα πρόβλεψη του όρου 8.5 της Σύμβασης […] δεν αναιρεί τον μόνιμο χαρακτήρα της μεταβολής του ελέγχου που απαιτείται για τον χαρακτηρισμό μίας πράξης ως συγκέντρωσης, σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 2 του ν. 3959/201116, δεδομένου ότι […]17 36. Τέλος, για λόγους πληρότητας η προαναφερθείσα πρόβλεψη του όρου 9.6 της Σύμβασης […], συνιστά μεταβατική ρύθμιση προς διευκόλυνση της αγοράστριας και δεν αναιρεί τον μόνιμο χαρακτήρα της μεταβολής του ελέγχου. 37. Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, υφίσταται κατά το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/201118 δεσμευτική συμφωνία πώλησης του 100% του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΚΤΩΡ, η οποία οδηγεί σε μόνιμη μεταβολή του ελέγχου επί της ΑΚΤΩΡ, καθώς η ΙΝΤΡΑΚΑΤ μετά την υλοποίηση της συμφωνίας αποκτά de jure αποκλειστικό έλεγχο επί αυτής και ως εκ τούτου καθίσταται υποκείμενο των δικαιωμάτων που απορρέουν από την απόκτηση του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου της αποκτώμενης επιχείρησης19. Ως εκ τούτου η γνωστοποιηθείσα πράξη συνιστά συγκέντρωση κατά την έννοια του άρθρου 5 του Ν. 3959/2011. III.2 ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΕΑ 38. Η υπό κρίση συγκέντρωση υπόκειται σε προηγούμενη γνωστοποίηση, καθώς εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 1 ν. 3959/2011 και έχει εθνική διάσταση με βάση την γνωστοποιούσα, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 10 ν. 3959/2011, όπως ισχύει, κύκλους εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων κατά το έτος 2022 στην ελληνική και παγκόσμια αγορά, τους οποίους παρουσιάζει ο Πίνακας ανωτέρω. Περαιτέρω, η υπό κρίση συγκέντρωση δεν έχει ενωσιακή διάσταση, καθώς οι παγκόσμιοι κύκλοι εργασιών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων δεν υπερβαίνουν τα κατώτατα όρια του άρθρου 1 παράγραφοι 2 και 3 του Κανονισμού (ΕΚ) 139/2004. 39. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 του ν. 3959/2011, μια συγκέντρωση υπόκειται σε γνωστοποίηση: α) όταν οι συγκεντρώσεις συνίστανται σε συγχώνευση κατά την έννοια της περίπτωσης α΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 5 ή σε απόκτηση κοινού ελέγχου κατά την έννοια της περίπτωσης β΄ της παραγράφου 2 του άρθρου 5, από κοινού οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011: «1. Κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη της συμφωνίας ή τη δημοσίευση της προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά.» 17 Σύμφωνα με τον όρο 8.1 της Σύμβασης, […] 18 Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 3959/2011: «1. Κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων πρέπει να γνωστοποιείται στην Επιτροπή Ανταγωνισμού μέσα σε τριάντα ημέρες από τη σύναψη της συμφωνίας ή τη δημοσίευση της προσφοράς ή ανταλλαγής ή την ανάληψη υποχρέωσης για την απόκτηση συμμετοχής, που εξασφαλίζει τον έλεγχο της επιχείρησης, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών όλων των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στη συγκέντρωση κατά το άρθρο 10 ανέρχεται, στην παγκόσμια αγορά τουλάχιστον σε εκατόν πενήντα εκατομμύρια (150.000.000) ευρώ και δύο τουλάχιστον από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις πραγματοποιούν, η καθεμία χωριστά, συνολικό κύκλο εργασιών άνω των δεκαπέντε εκατομμυρίων (15.000.000) ευρώ στην ελληνική αγορά.» 19 Βλ. Κωδικοποιημένη Ανακοίνωση της Ευρ. Επ., παρ. 54. 16 15 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ στις πράξεις αυτές· ή β) σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, το πρόσωπο ή η επιχείρηση που αποκτά τον έλεγχο στο σύνολο ή σε τμήματα μιας ή περισσότερων επιχειρήσεων. 40. Εν προκειμένω, η υπό κρίση συγκέντρωση οδηγεί στην απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου επί της ΑΚΤΩΡ από την ΙΝΤΡΑΚΑΤ, η οποία υπέβαλε την γνωστοποίηση κατ’ εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης. III.3 EΛΕΓΧΟΣ ΠΑΡΑΔΕΚΤΟΥ, ΕΜΠΡΟΘΕΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΗΚΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 41. Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6, παράγραφος 1 του ν. 3959/2011, το έντυπο γνωστοποίησης υπεβλήθη στην ΕΑ στις 2.5.2023 (αριθ. πρωτ. 3413), ήτοι εντός 30 ημερών από την υπογραφή της από 30.03.2023 Συμβάσεως Αγοροπωλησίας Μετοχών της ΑΚΤΩΡ. Με την ως άνω γνωστοποίηση συνυποβλήθηκε το προβλεπόμενο – με ποινή απαραδέκτου – στο άρθρο 45 παρ. 1 του ν. 3959/2011 παράβολο. Η γνωστοποιούσα κοινοποίησε με το υπ’ αριθ. πρωτ. 3512/04.05.2023 έγγραφό της στην EΑ αντίτυπο του φύλλου της 04.05.2023, της ημερήσιας οικονομικής εφημερίδας πανελλαδικής κυκλοφορίας «Ναυτεμπορική», στο οποίο δημοσιεύτηκε η υπό κρίση πράξη. Το περιεχόμενο της ως άνω δημοσίευσης αναρτήθηκε στον διαδικτυακό τόπο της ΕΑ στις 11.05.2023, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 6 παράγραφος 6 του ν. 3959/2011. Ως εκ τούτου, η εν λόγω γνωστοποίηση θεωρείται εμπρόθεσμη και παραδεκτή. 42. Όπως αναφέρθηκε και στην Ενότητα Ι.Α.4 της παρούσας, ενόψει του ότι το έντυπο γνωστοποίησης δεν είχε συμπληρωθεί πλήρως, η ΓΔΑ απέστειλε επιστολές20 προς την γνωστοποιούσα, κατά τα προβλεπόμενα στο εδ. β΄ της παρ. 11 και την παρ.12 του άρθρου 8 του ν. 3959/2011, προκειμένου να συμπληρωθεί προσηκόντως ο φάκελος της γνωστοποίησης. Η γνωστοποιούσα προσκόμισε τα στοιχεία που της ζητήθηκαν προς συμπλήρωση του φακέλου, οπότε και η γνωστοποίηση κατέστη πλήρης και προσήκουσα στις 11.07.202321. 43. Κατά την εξέταση της γνωστοποιούμενης συγκέντρωσης διαπιστώθηκε ότι προκαλούνται σοβαρές αμφιβολίες ως προς το συμβατό αυτής με τις απαιτήσεις λειτουργίας του ανταγωνισμού σε ορισμένες από τις επιμέρους αγορές στις οποίες αφορά. Ως εκ τούτου, την 1.09.2023 εκδόθηκε, σύμφωνα με το άρθρο 8, παρ. 4 του Ν. 3959/2011, η υπ’ αρ. πρωτ. 6607/31.08.2023 Απόφαση του Προέδρου της Ε.Α. σε συνέχεια της υπ’ αριθ. πρωτ. 6568/30.08.2023 Έκθεσης του Εισηγητή Π. Μπορόβα, σύμφωνα με την οποία κινήθηκε η διαδικασία της πλήρους διερεύνησης της εν λόγω συγκέντρωσης22. Με τις υπ’ αριθ. πρωτ. οικ. 3715/11.05.2023, οικ. 4520/07.06.2023, οικ. 5131/23.06.2023, και οικ. 5449/05.07.2023 επιστολές. 21 Με τις υπ’ αριθ. πρωτ. 4449/02.06.2023, 5063/21.06.2023, 5383/03.07.2023 και 5570/10.07.2023 απαντητικές επιστολές. 22 Η Απόφαση Προέδρου επιδόθηκε στη γνωστοποιούσα, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 8, παρ. 4 του Ν. 3959/2011. 20 16 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ IV. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ IV.1 ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ IV.1.1 Γενικό πλαίσιο 44. Σύμφωνα με το άρθρο 7 παρ.1 ν. 3959/2011, με απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού απαγορεύεται κάθε συγκέντρωση επιχειρήσεων, η οποία υπόκειται σε προηγούμενη γνωστοποίηση και η οποία μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον ανταγωνισμό στην εθνική αγορά ή σε ένα σημαντικό σε συνάρτηση με τα χαρακτηριστικά των προϊόντων ή των υπηρεσιών τμήμα της, ιδίως με τη δημιουργία ή ενίσχυση μιας δεσπόζουσας θέσης. Το αντίστοιχο κριτήριο που έχει υιοθετηθεί στον Κανονισμό ΕΕ 139/2004 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων είναι αυτό της σημαντικής παρακώλυσης του αποτελεσματικού ανταγωνισμού (“significant impediment to effective competition” ή “SIEC”),23 το οποίο εξειδικεύεται περαιτέρω στην ενωσιακή νομολογία και τις Κατευθυντήριες Γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Οριζόντιες Συγκεντρώσεις 24. 45. Δύο είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να εμποδίσουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό: α) Καταργώντας σημαντικές ανταγωνιστικές πιέσεις σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες ως εκ τούτου θα έχουν αυξημένη ισχύ στην αγορά, χωρίς να καταφύγουν σε συντονισμό της συμπεριφοράς τους (επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς). Πέραν της συμβολής στη δημιουργία ή ενίσχυση ατομικής δεσπόζουσας θέσης, μια συγκέντρωση δύναται να οδηγήσει σε επιπτώσεις μη συντονισμένης συμπεριφοράς (και συνεπώς στην σημαντική παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού) εφόσον οδηγεί στην κατάργηση σημαντικών ανταγωνιστικών πιέσεων σε μια ή περισσότερες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αγορά. Το πιο άμεσο αποτέλεσμα μιας συγκέντρωσης είναι η κατάργηση του ανταγωνισμού μεταξύ των μερών της συγκέντρωσης.25 Ωστόσο, επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν στη συγκέντρωση μπορούν επίσης να επωφεληθούν από τη μείωση των ανταγωνιστικών πιέσεων που προκύπτουν από τη συγκέντρωση, γιατί η αύξηση της τιμής από τα μέρη της συγκέντρωσης μπορεί να στρέψει ένα μέρος της ζήτησης σε αυτές, οι οποίες με τη σειρά τους μπορεί να αυξήσουν επικερδώς τις τιμές τους. Συνεπώς, σε ολιγοπωλιακές αγορές, συγκεντρώσεις στο πλαίσιο ολιγοπωλιακών αγορών, που συνεπάγονται κατάργηση σημαντικών ανταγωνιστικών πιέσεων που ασκούσαν προηγουμένως μεταξύ τους τα μέρη, Βλ. σχετικά Κανονισμό ΕΚ 139/2004 του Συμβουλίου της 20.1.2004 (L 024/29.1.2004, σελ. 1-22), άρθρο 2 παρ. 3 και Προοίμιο σκ. 24-25. 24 Βλ. ιδίως πρόσφατες αποφάσεις Πρωτοδικείου ΕΕ στις υποθέσεις Τ-251/19 (αναφορικά με την ακύρωση της απόφασης της Ευρ. Επ. Μ.8900-WIELAND/AURUBIS) καθώς και Τ-584/19 (αναφορικά με την ακύρωση της απόφασης της Ευρ. Επ. M. 8713-Tata Steel/Thyssenkrupp/JV), όπου εκκρεμεί αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου (υπόθεση C-581/22), καθώς και προαναφερόμενη απόφαση Δικαστηρίου ΕΕ στην υπόθεση C-376/20P (CK Telecoms UK κατά Ευρ. Επ.), που ακύρωσε την αρχική απόφαση του Πρωτοδικείου (υπόθεση Τ-399/16), η οποία είχε ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση της Ευρ. Επιτροπής περί απαγόρευσης της συγκέντρωσης (Μ.7612 Hutchison 3G UK/Telefonica UK) και ανέπεμψε για νέα κρίση. Το ΔΕΕ έκρινε μεταξύ άλλων ως εσφαλμένη την απόφαση του Πρωτοδικείου αναφορικά με την υποχρέωση απόδειξης εκ μέρους της Ευρ. Επιτροπής «ισχυρής» πιθανολόγησης (“to demonstrate with a strong probability”) σημαντικού περιορισμού του ανταγωνισμού συνεπεία της συγκέντρωσης. 25 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 05-02-2004 για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων (εφεξής «Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων»), παρ. 24. 23 17 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σε συνδυασμό με τη μείωση της ανταγωνιστικής πίεσης επί των υπολοίπων ανταγωνιστών μπορεί, ακόμη και αν υπάρχει ελάχιστη πιθανότητα συντονισμού μεταξύ των μελών του ολιγοπωλίου, να οδηγήσουν επίσης σε σημαντική παρακώλυση του ανταγωνισμού.26 Σύμφωνα με την πρόσφατή απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση European Commission v CK Telecoms UK Investments Ltd., δεν απαιτείται να αποδειχθεί η σωρευτική συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων, ήτοι της εξάλειψης των σημαντικών ανταγωνιστικών πιέσεων μεταξύ των συμμετεχόντων επιχειρήσεων και της μείωσης της ανταγωνιστικής πίεσης επί των λοιπών ανταγωνιστών.27 β) Μεταβάλλοντας τη φύση του ανταγωνισμού ούτως ώστε επιχειρήσεις που προηγουμένως δεν συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους, να είναι πλέον πολύ πιθανότερο να τη συντονίζουν και να αυξάνουν τις τιμές ή με άλλο τρόπο να βλάπτουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Μια συγκέντρωση μπορεί επίσης να καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο, σταθερότερο ή αποτελεσματικότερο για τις επιχειρήσεις που συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους και πριν από τη συγκέντρωση (επιπτώσεις συντονισμένης συμπεριφοράς)28. 46. Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων, η Ε.Α. λαμβάνει υπόψη της σωρεία παραγόντων οι οποίοι σχηματικά συνοψίζονται κατωτέρω. Οι εν λόγω παράγοντες δεν αξιολογούνται μηχανικά και στο σύνολό τους σε κάθε περίπτωση. Η ανάλυση κάθε συγκεκριμένης υπόθεσης από πλευράς ανταγωνισμού βασίζεται σε μία γενική αξιολόγηση των προβλεπόμενων επιπτώσεων της συγκέντρωσης λαμβάνοντας υπόψη τους όποιους από τους κατωτέρω εκάστοτε σχετικούς παράγοντες και συνθήκες, καθώς τούτοι δεν είναι πάντοτε στο σύνολό τους κρίσιμοι για την εξέταση κάθε συγκέντρωσης. Ως εκ τούτου είναι πιθανό να μην χρειαστεί να αναλυθούν εξίσου λεπτομερώς όλα τα δεδομένα μίας υπόθεσης29. IV.1.2 Οριζόντιες Επιπτώσεις μη Συντονισμένης Συμπεριφοράς 47. Κατά την εκτίμηση των εν λόγω επιπτώσεων, η ΕΑ λαμβάνει υπόψη της τους ακόλουθους κυρίως παράγοντες: μερίδια αγοράς και βαθμός συγκέντρωσης, βαθμός / αμεσότητα του ανταγωνισμού μεταξύ των μερών της συγκέντρωσης, αν η συγκέντρωση καταργεί ένα σημαντικό παράγοντα ανταγωνισμού, η δυνατότητα των πελατών να αλλάξουν προμηθευτή, η δυνατότητα των ανταγωνιστών να αυξήσουν την προσφορά τους αν αυξηθούν οι τιμές και η δυνατότητα της νέας οντότητας που προκύπτει από τη συγκέντρωση να θέσει εμπόδια στην επέκταση των ανταγωνιστών. Ορισμένοι παράγοντες, οι οποίοι μεμονωμένα δεν είναι κατ' ανάγκη αποφασιστικοί, μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης σημαντικών μη συντονισμένων επιπτώσεων από μια συγκέντρωση. Αυτό δεν απαιτεί τη συνδρομή όλων των εν λόγω παραγόντων ούτε πρέπει να θεωρείται εξαντλητική η απαρίθμηση τους.30 48.

1. i)Υψηλά μερίδια αγοράς και δείκτης συγκέντρωσης: Τα μερίδια αγοράς και τα επίπεδα συγκέντρωσης αποτελούν χρήσιμες πρώτες ενδείξεις για τη διάρθρωση της αγοράς και τη Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 25. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ. Μ.3512 VNU / WPP / JV, σκ. 17 επ., και M.3916 T-Mobile Austria/Tele.ring, σκ. 40 επ. 27 Βλ. σχετικά απόφαση ΔΕΕ της 13.7.2023 στην υπόθεση C-376/20P, σκ. 110-114. 28 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 22 και 39 επ. 29 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 13. 30 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 26. 26 18 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ σπουδαιότητα τόσο των συμμετεχόντων μερών όσο και των ανταγωνιστών τους από πλευράς ανταγωνισμού31. Αν και απλώς πρώτες ενδείξεις για την ισχύ στην αγορά και την αύξησή της, είναι κατά κανόνα σημαντικοί παράγοντες κατά την αξιολόγηση32. Στο πλαίσιο αυτό όσο μεγαλύτερο είναι το άθροισμα των μεριδίων αγοράς των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων, τόσο πιθανότερο είναι η συγκέντρωση να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της ισχύος στην αγορά. Έτσι, έχει γίνει δεκτό ότι πολύ μεγάλα μερίδια αγοράς (άνω του 50%) μπορούν από μόνα τους να μαρτυρούν την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά33,34 δίχως ωστόσο να αποκλείεται η έγκρισή τους, εφόσον συντρέχουν συγκεκριμένοι, ειδικά τεκμηριωμένοι λόγοι 35. Μία συγκέντρωση, στην οποία συμμετέχει μία επιχείρηση με μερίδιο αγοράς που θα παραμείνει κάτω του 50% μετά την πραγματοποίησή της, δύναται να δημιουργεί προβλήματα ανταγωνισμού λαμβανομένων υπόψη και των λοιπών παραγόντων που αναλύονται κατωτέρω36. Έτσι, συγκεντρώσεις που οδηγούν σε μερίδια αγοράς μεταξύ 25-40% δεν προκαλούν κατά κανόνα προβλήματα μη συντονισμένων αποτελεσμάτων ιδίως εφόσον υφίστανται στις σχετικές αγορές άλλοι ισχυροί ανταγωνιστές, καθώς και άλλοι μικρότεροι ανταγωνιστές37. Ωστόσο, εφόσον η Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ.14. Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 27. 33 Βλ. απόφαση ΓενΔικ T-210/01, General Electric κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρ. 570-574, όπου το ΓενΔικ δέχτηκε ότι στοιχειοθετούνταν δημιουργία δεσπόζουσας θέσης της GE στην αγορά των κινητήρων επιχειρηματικών αεροσκαφών κυρίως διότι αυτή διέθετε μερίδιο αγοράς άνω του 50% που θεωρήθηκε τεκμήριο δεσπόζουσας θέσης πλην εξαιρετικών περιστάσεων. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.3732 Procter & Gamble/Gilette, σκ.19-20, 22-24, Μ.774 St Gobain/Wacker/NOM, σκ. 223, Μ.3197 CANDOVER/CINVEN/BERTELSMANN-SPRINGER, σκ. 60-63, M.4494 EVRAZ/HIGHVELD, σκ. 91-93, Μ.2861 Siemens/Dragerwerk/JV, σκ.86 (όπου έγινε δεκτό ότι μερίδια άνω του 50% σε συνδυασμό με το ότι τα προϊόντα των δύο συμμετεχουσών ήταν στενά υποκατάστατα και των υψηλών εμποδίων εισόδου δημιουργούσαν σοβαρές υπόνοιες για δημιουργία δεσπόζουσας θέσης εκ της συγκεντρώσεως . Βλ. και E.A. 434/V/2009, σκ. 28. 34 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 17. 35 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.3090 VOLKSWAGEN/OFFSET/CRESCENT/LEASEPLAN/JV, σκ. 21-25, Μ.3544 BAYER HEALTHCARE/ROCHE, σκ.41-45, Μ.2568 Haniel/Ytong, σκ.100-106. 36 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 17. Βλ. και απόφαση ΕΕπ Μ.214 Du Pont κατά ICI, σκ.32-47, Μ.3149 PROCTEUR & GAMBLE/WELLA, σκ.50-51 (όπου μερίδια αγοράς της τάξης του 40-50% κρίθηκαν προβληματικά διότι: α) τα μερίδια των επόμενων ανταγωνιστών απείχαν από το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας κατά πάνω από 20 ποσοστιαίες μονάδες και β) οι συμμετέχουσες είχαν τα μεγαλύτερα ηγετικά σήματα στις εν λόγω αγορές), Μ.2033 Metso/Svedala, σκ.189-224. Στην εν λόγω υπόθεση μερίδιο αγοράς της τάξης του 35-45% θεωρήθηκε ένδειξη δημιουργίας ατομικής δεσπόζουσας θέσης διότι: α) το μερίδιο αγοράς του επόμενου ανταγωνιστή απείχε από αυτό της νέας οντότητας κατά πάνω από είκοσι ποσοστιαίες μονάδες (σκ.189), β) η νέα οντότητα έχαιρε ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων που είχαν σημασία για τους καταναλωτές (παρ.192), γ) η ανταγωνιστική πίεση από τους ανταγωνιστές μειωνόταν λόγω της απόστασης μεριδίων και της στρατηγικής των ανταγωνιστών να απευθύνονται σε άλλες κατηγορίες καταναλωτών, καθώς και των οικονομιών κλίμακος που απολάμβανε η νέα οντότητα λόγω της δυνατότητας προσφοράς πολλών προϊόντων (παρ.197), δ) δεν υπήρχε ισχυρή αντισταθμιστική ισχύς (παρ.204), ενώ ε) υπήρχαν και αρκετά εμπόδια εισόδου (212επ). Βλ. και απόφαση ΕΕπ Μ.2337 NESTLE/RALSTON PURINA, σκ.41-47 (όπου έγινε δεκτό ότι μερίδιο της τάξης του 40-50% προκαλούσε προβλήματα ανταγωνισμού διότι: α) οι υπόλοιποι ανταγωνιστές ήταν πολύ μικροί με μερίδια σταθερά κάτω του 10%, β) οι όποιοι ανταγωνιστές είχαν τοπική μόνο παρουσία και γ) η όποια ανταγωνιστική πίεση από τα ιδιωτικής ετικέτας προϊόντα μειωνόταν λόγω του ότι οι συμμετέχουσες ήταν μεγάλοι προμηθευτές των παραγωγών προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Βλ. ακόμη αποφάσεις ΕΕπ Μ.2609 HP/COMPAQ, σκ.36, 40-47, Μ.2223 Getronics/Hagemeyer/JV, σκ.21-31. 37 Βλ. ενδεικτικά Μ.3267 CRH/CEMENTBOUW, παρ.21-22 (όπου μερίδια της τάξεως 30-40% θεωρήθηκε ότι δεν δημιουργούσαν προβλήματα ανταγωνισμού λόγω του ότι υπήρχαν ισχυροί ανταγωνιστές με παρόμοια μερίδια και αρκετοί μικρότεροι ανταγωνιστές), Μ.2621, SEB/Moulinex. Στην υπόθεση αυτή έγινε δεκτό ότι μερίδιο αγοράς περίπου 40% δεν προσέδιδε ατομική δεσπόζουσα λόγω του ότι: α) ο επόμενος ανταγωνιστής είχε μερίδιο 25% (παρ.130), β) οι δύο ανταγωνιστές είχαν αντίστοιχα ισχυρά σήματα και δυνατότητες παραγωγής και διάθεσης σε σήματα (παρ.132-133), γ) οι τιμές παρουσίαζαν πτωτική τάση, ενώ είχαν σημειωθεί είσοδοι ανταγωνιστών 31 32 19 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ απόσταση των μεριδίων αγοράς μεταξύ της νέας οντότητας και των επόμενων ανταγωνιστών προσεγγίζει περίπου τις 20 ποσοστιαίες μονάδες, απαιτείται να εξετασθούν αναλυτικότερα και οι λοιπές συνθήκες της αγοράς38. Τέλος, συγκεντρώσεις που οδηγούν σε μερίδια αγοράς κάτω του 25% δεν είναι πιθανόν να εμποδίσουν τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό39. 49. Είναι ελάχιστα πιθανό να εντοπισθούν οριζόντια προβλήματα ανταγωνισμού σε αγορές, όπου ο δείκτης ΗΗΙ μετά τη συγκέντρωση δεν θα ξεπερνά το 1000 ή που κυμαίνεται μεταξύ 1000-2000 με μεταβολή (Δ) κάτω από 250 ή που ξεπερνά το 2000 αλλά η μεταβολή (Δ) κυμαίνεται κάτω από το 150 εκτός ειδικών περιστάσεων40,41. 50. Ωστόσο, τα χαμηλά μερίδια αγοράς ή/και χαμηλός βαθμός συγκέντρωσης δεν είναι απαραιτήτως ενδεικτικά της απουσίας οριζοντίων επιπτώσεων ανταγωνισμού όταν συντρέχουν ειδικές περιστάσεις.42 Πέραν του ύψους του μεριδίου αγοράς της νέας οντότητας κατά τα ανωτέρω, συνεκτιμάται και η δυνατότητα των εναπομεινάντων ανταγωνιστών να ασκήσουν ανταγωνιστική πίεση στη νέα οντότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η σχέση μεταξύ των μεριδίων αγοράς των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και των ανταγωνιστών τους (και ιδιαίτερα αυτών που κατέχουν την επόμενη θέση από απόψεως μεγέθους), αποτελεί κριτήριο αξιολόγησης της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης43. Στις περιπτώσεις που η απόσταση μεταξύ της πρώτης επιχείρησης και της δεύτερης ή/και της τρίτης υπερβαίνει τις 20 ποσοστιαίες μονάδες, τότε είναι περισσότερο πιθανή η ανεύρεση προβλημάτων ανταγωνισμού μετά τη συγκέντρωση, ακόμη και αν το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας δεν υπερβαίνει το ως 50%44. 51. Παράγοντες που δεικνύουν δυνατότητες άσκησης ανταγωνιστικής πίεσης είναι η αύξηση των μεριδίων αγοράς των ανταγωνιστών κατά τα τελευταία έτη, οι δυνατότητες αύξησης της παραγωγικής ικανότητας εκ μέρους αντιπάλων επιχειρήσεων, η μη ύπαρξη σημαντικών εμποδίων εισόδου, ο βαθμός ανάπτυξης της αγοράς τα τελευταία χρόνια (εκτός αν η αύξηση της παραγωγικής στην αγορά και βαθμός καινοτομία (παρ.134), δ) αντίστοιχο χαρτοφυλάκιο προϊόντων με δύο ή τρία σήματα μπορούσαν να προσφέρουν και οι ανταγωνιστές (παρ.148-149). 38 Βλ. ενδεικτικά Μ.3191 Philip Morris/Papastratos, παρ.17-19. Στην υπόθεση αυτή, η νέα οντότητα σε ορισμένες αγορές θα είχε μερίδιο μεταξύ 35-40%, ενώ οι ανταγωνιστές θα κυμαίνονταν σε μερίδια μεταξύ 10-20%. Στην υπόθεση αυτή, εξετάστηκαν και άλλοι παράγοντες, προκειμένου να κριθεί εάν περιοριζόταν ο ανταγωνισμός λόγω της συγκεντρώσεως (παρ. 22επ). Βλ. επίσης Μ.2544, MASTERFOODS/ROYAL CHAIN, παρ.75 (όπου μερίδιο 35-45% έγινε δεκτό ότι δημιουργούσε προβλήματα ανταγωνισμού λόγω σώρευσης χαρτοφυλακίου, εμποδίων εισόδου και ισχυρής θέσης της νέας οντότητας σε παραπλήσια αγορά), Μ.1990, UNILEVER/BESTFOODS, παρ.104-105 (όπου μόνο η απόσταση άνω του 20% μεταξύ των μεριδίων της νέας οντότητας και των επόμενων ανταγωνιστών θεωρήθηκε ότι δημιουργούσε προβλήματα ανταγωνισμού). 39 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 18. Βλ. επίσης ενδεικτικά Μ.1882 Pirelli/BICC, παρ.57-58 (όπου εξετάστηκαν συνοπτικά μερίδια ύψους κάτω του 25% και έγινε δεκτό ότι δεν περιόριζαν τον ανταγωνισμό λόγω του ότι η αγορά ήταν αρκετά κατακερματισμένη, ενώ υπήρχαν και αρκετές εναλλακτικές επιλογές για τους πελάτες). 40 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.4314 Johnson & Johnson/Pfizer, παρ. 73, όπου η αύξηση μετά τη συγκέντρωση του HHI από 2,904 σε 4,482 με μεταβολή (Δ) 1,578 αποτέλεσε παράγοντα που λήφθηκε υπόψη για τη θεμελίωση δεσπόζουσας θέσης της νέας οντότητας (σε συνδυασμό με το μερίδιο αγοράς άνω του 50% στη σχετική αγορά). 41 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 19-20. 42 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 20. 43 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2187 CVC/Lenzing, σκ.137 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). 44 Στις περιπτώσεις, δηλαδή, αυτές διενεργείται πλήρης ανάλυση της συγκέντρωσης παρά το γεγονός ότι τα μερίδια αγοράς της νέας οντότητας μπορεί να κυμαίνονται μεταξύ 35-40%. 20 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ικανότητας έχει ιδιαίτερο κόστος)45. Επιπροσθέτως, η ύπαρξη δεσμών μεταξύ της νέας οντότητας και των ανταγωνιστών δύναται να αποθαρρύνει τους τελευταίους από την άσκηση τέτοιας πίεσης. Τέτοιοι δεσμοί έχει θεωρηθεί ότι είναι οι ελέγχουσες συμμετοχές σε κοινές επιχειρήσεις 46, οι μειοψηφικές μετοχικές και μη ελέγχουσες συμμετοχές σε ανταγωνιστή47, καθώς και τυχόν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών (π.χ. διανομής, παραγωγής) 48. 52.
2. ii)Τα μέρη της συγκέντρωσης είναι στενοί ανταγωνιστές: Όταν υφίσταται υψηλός βαθμός υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και των ανταγωνιστών τους, οι πιθανότητες παρακώλυσης του ανταγωνισμού αυξάνονται 49. Περαιτέρω, όπως έχει δεχθεί η ΕΕπ σε σειρά αποφάσεών της50, στις αγορές που λειτουργούν μέσω δημοπράτησης/διαγωνιστικής διαδικασίας (bidding markets), τα μερίδια αγοράς αντανακλούν, κατά τεκμήριο, τη θέση των μερών βάσει παρελθοντικών διαγωνισμών, και όχι την πραγματική ή μελλοντική τους θέση, δεδομένου ότι ο ανταγωνισμός λαμβάνει χώρα τη στιγμή κατά την οποία απονέμεται το σχετικό έργο (ανταγωνισμός για την αγορά/competition for the market). 53. Αναλυτικότερα, κατά την πρακτική της ΕΕπ στις περιπτώσεις ολιγοπωλιακών αγορών στις οποίες: Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.3287, ο.π., σκ. 34, Μ.3146 Smith & Nephew/Centerpulse, σκ.20-21, καθώς και Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 33-34. 46 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.1383 Εxxon/Mobil, σκ.452 (όπου θεωρήθηκε ότι οι ελέγχουσες συμμετοχές σε μία κοινή επιχείρηση αποτελούσαν παράγοντα αποτροπής ανταγωνισμού μεταξύ των μερών και ανάπτυξης πιθανού συντονισμού μεταξύ τους, καθώς υφίσταται ισχυρό χρηματοοικονομικό ενδιαφέρον για την ευημερία του ανταγωνιστή). 47 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.1980 VOLVO/RENAULT, σκ.31,45, Μ.2876 Newcorp/Telepiu, σκ. 285-308. Στην υπόθεση αυτή ερευνήθηκε εάν μειοψηφική συμμετοχή με εκπροσώπηση στο δ.σ. μίας κοινής πλατφόρμας μπορούσε να μειώσει την ανταγωνιστική απειλή για την νέα οντότητα. Εντούτοις, διαπιστώθηκε ότι η συμμετέχουσα επιχείρηση με την συμμετοχή και την εκπροσώπηση αυτή δεν αποτελούσε δυνητικό ανταγωνιστή στη σχετική αγορά. 48 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2972 DSM/Roche Vitamins, παρ.51-68. Στην υπόθεση αυτή, υπήρχαν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ ανταγωνιστών (BASF/NOVOZYMES) και των μητρικών εταιριών της νέας οντότητας (DSM/RV-FC). Η αλληλεξάρτηση των μετεχουσών στις ως άνω συμφωνίες εταιριών λόγω ακριβώς των εν λόγω συμφωνιών, ο κεντρικός ρόλος της DSM σε αυτές που της έδινε τη δυνατότητα είτε αυτοτελώς είτε μέσω των εν λόγω κοινοπραξιών να αυξήσει τις τιμές πώλησης στους καταναλωτές των προϊόντων που καλύπτονταν από τη συμφωνία συνεργασίας ή να μειώσει τις προσπάθειες Ε&Α για τα προϊόντα αυτά, η ισχυρή θέση της στην αγορά και οι απομακρυσμένες πιθανότητες εισόδου νέου ανταγωνιστή στην αγορά αξιολογήθηκαν ως παράγοντες που απεδείκνυαν την απόκτηση ή ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσης της DSM στην αγορά. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.2690 SOLVAY/MONTEDISON-AUSIMONT, παρ.86, Μ.1313 Danish Crown/Vestjyske Slagterier, παρ.110, 133-134. 49 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 28-29. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.3191, ο.π., σκ.20, 26 (όπου έγινε δεκτό ότι το γεγονός ότι τα προϊόντα των μερών δεν είναι σε μεγάλο βαθμό υποκατάστατα και τα μέρη στρατηγικά απευθύνονταν σε διαφορετικές κατηγορίες προϊόντων, συνέβαλλε στην έλλειψη προβλημάτων ανταγωνισμού εκ της συγκεντρώσεως), Μ.2817 BARILLA/BPL/KAMPS, σκ. 34-39 (όπου το γεγονός ότι τα προϊόντα των ανταγωνιστών ήταν στενά υποκατάστατα βάσει της έρευνας της Ε.Ε. ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες που λήφθηκε υπόψη για την διαπίστωση πιθανών προβλημάτων ανταγωνισμού από την δημιουργία της νέας οντότητας), Μ.3287 AGCO/VALTRA, σκ.31-34. Στην υπόθεση αυτή, έγινε δεκτό ότι τα προϊόντα της αποκτώμενης οντότητας δεν ήταν στενά υποκατάστατα με τα προϊόντα της αποκτώσας αλλά και των ανταγωνιστών, με αποτέλεσμα να γίνει δεκτό ότι παρά την ισχυρή θέση της νέας οντότητας δεν δημιουργούνταν προβλήματα ανταγωνισμού. Προς τούτο λήφθηκε υπόψη ότι η αποκτώμενη οντότητα αξιοποιούσε ανεξάρτητους διανομείς σε αντίθεση με την αποκτώσα που είχε δικό της δίκτυο διανομής των προϊόντων. 50 Βλ. ενδεικτικά Μ. 8694 HOCHTIEF/ABERTIS, M. 5855 DB/Arriva, Μ.4662 Syniverse / BSG, M.3653 Siemens/VA Tech, IV/M.877 Boeing/McDonnell Douglas, Μ.4214 Alcatel/Lucent Technologies, Μ.2201 ΜΑΝ/Auwarter, Μ.7278 General Electric/Alstom. 45 21 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ • • οι διαγωνιστικές διαδικασίες στη σχετική αγορά δεν λαμβάνουν χώρα τακτικά, το ύψος δημοπρατούμενων συμβάσεων είναι υψηλό και, συνεπώς, η κατακύρωση της σύμβασης έχει ιδιαίτερα υψηλή σημασία για τις η συμμετέχουσα επιχείρηση και • υπάρχει ένας μόνο επιτυχών ανάδοχος (ή κοινοπρακτικό σχήμα), στον οποίο κατακυρώνεται το σύνολο του δημοπρατηθέντος έργου, δίνεται λιγότερη έμφαση στα ιστορικά μερίδια αγοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων, καθώς αυτά δεν παρέχουν ενδείξεις ανταγωνιστικής ισχύος της ενιαίας οντότητας στο παρόν και στο μέλλον. Εξάλλου, ακόμα και σε αγορές με υψηλή συγκέντρωση, η μη τακτική διενέργεια διαγωνιστικών διαδικασιών σε συνδυασμό με την υψηλή αξία των δημοπρατούμενων συμβάσεων δημιουργεί κίνητρο στις επιχειρήσεις να υποβάλλουν ιδιαίτερα ανταγωνιστικές προσφορές, ενόψει της σημασίας, για έκαστη επιχείρηση, ανάληψης του έργου51. 54. Εν προκειμένω, εκτιμάται ότι οι δημόσιοι διαγωνισμοί στους οποίους συμμετέχουν τα μέρη είναι πράγματι μεγάλης αξίας και διάρκειας. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση των επιπτώσεων μη συντονισμένης συμπεριφοράς στο πλαίσιο του ελέγχου συγκεντρώσεων θα πρέπει να λάβει κυρίως υπόψη εάν η υπό κρίση συγκέντρωση ενδέχεται να εξασθενίσει τον ανταγωνισμό κατά την υποβολή των προσφορών, ιδίως μέσω της ανάλυσης της ανταγωνιστικής πίεσης που ασκούσε και ασκεί το ένα μέρος της συγκέντρωσης στο άλλο, ήτοι εάν τα μέρη ήταν και είναι μεταξύ τους στενοί ανταγωνιστές52. Αυτό άλλωστε αποτυπώνεται και στις Κατευθυντήριες Γραμμές Οριζόντιων Συγκεντρώσεων της ΕΕπ, στην παρ. 29 της οποίας αναφέρεται ότι: «Στις αγορές που λειτουργούν με το σύστημα υποβολής προσφορών μπορεί να μετρηθεί αν κατά το παρελθόν η παρουσία μιας από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις είχε ασκήσει πίεση στις προσφορές που υπέβαλε μια από τις άλλες». 55. Για να αποφανθεί επί της εγγύτητας του ανταγωνισμού μεταξύ των μερών μιας συγκέντρωσης, η ΕΕπ έχει χρησιμοποιήσει τα εξής εργαλεία ανάλυσης παρελθοντικών διαγωνισμών: • Ανάλυση συμμετοχής της ταυτότητας των συμμετεχόντων: Εφόσον δύο επιχειρήσεις είναι στενοί ανταγωνιστές, αναμένεται να συμμετέχουν με μεγαλύτερη συχνότητα στις ίδιες διαγωνιστικές διαδικασίες σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις. • Ανάλυση κατάταξης: Εν προκειμένω, εξετάζεται η ταυτότητα του δεύτερου μειοδότη (ο οποίος κατά τεκμήριο άσκησε, κατά τη διενέργεια του διαγωνισμού, τη μεγαλύτερη ανταγωνιστική πίεση στον ανάδοχο/πρώτο μειοδότη) στις περιπτώσεις στις οποίες ανάδοχος ανακηρύχθηκε ένα από τα μέρη της συγκέντρωσης. Σε αυτούς τους διαγωνισμούς, εάν το έτερο μέρος της συγκέντρωσης μέρη αναδεικνύεται πολύ συχνά δεύτερος μειοδότης, τα μέρη μπορεί να θεωρηθούν στενοί ανταγωνιστές. • Ανάλυση ποσοστού επιτυχίας λαμβάνοντας υπόψη την παρουσία ή μη του άλλου μέρους: Όταν η πιθανότητα επιτυχίας του ενός μέρους σε έναν διαγωνισμό αυξάνεται Σε αυτές τις αγορές, «ο βασικός παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι το μοτίβο υποβολής προσφορών σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Επί παραδείγματι, ακόμη κι όταν υπάρχει ένας μικρός αριθμός αξιόπιστων υποψήφιων αναδόχων, μπορεί να αναμένεται ιδιαίτερα έντονος ανταγωνισμός όταν, σε μία αγορά που χαρακτηρίζεται από διαγωνιστικές διαδικασίες, μεγάλο μέρος των έργων ανατίθεται σε λίγες και υψηλής αξίας συμβάσεις. Σε αυτή, και αντίστοιχες περιπτώσεις, τα υφιστάμενα μερίδια αγοράς παρέχουν πολύ μικρή πληροφόρηση σχετικά με την ισχύ στην αγορά» (Απόφαση ΕΕπ M.3653 –Siemens/VA Tech, σκ. 39). 52 Στην Απόφαση ΕΑ 673/2018, δεν απαιτήθηκε να γίνει κάποια ιδιαίτερη ανάλυση δεδομένων από συμμετοχές σε προηγούμενες διαγωνιστικές διαδικασίες, αλλά, εν τέλει, ακολουθήθηκε η πιο «κλασική» προσέγγιση στη βάση των υφιστάμενων μεριδίων αγοράς. 51 22 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ • σημαντικά από την απουσία του έτερου μέρους στην ίδια διαγωνιστική διαδικασία, τα μέρη μπορεί να θεωρηθούν στενοί ανταγωνιστές53. Ανάλυση περιθωρίων κέρδους: Η ανάλυση αυτή εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζεται το περιθώριο κέρδους καθενός από τα μέρη της συγκέντρωσης βάσει του αριθμού και της ταυτότητας των συμμετεχόντων αλλά και της συμμετοχής ή μη αμφότερων των επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη διαγωνιστική διαδικασία. 54 56. Η ανάλυση της εγγύτητος/αμεσότητος του ανταγωνισμού μεταξύ των μερών της συγκέντρωσης δεν απαιτείται να δείξει ότι τα μέρη είναι «ιδιαιτέρως στενοί» ανταγωνιστές. Ακόμα κι αν ο βαθμός υποκατάστασης μεταξύ των προϊόντων των μερών της συγκέντρωσης δεν είναι ιδιαίτερα υψηλός, μπορεί να υπάρχει χαμηλότερος βαθμός υποκατάστασης μεταξύ αυτών των μερών και των προϊόντων ανταγωνιστών που δε συμμετέχουν στη συγκέντρωση, γεγονός το οποίο είναι ικανό να δώσει το κίνητρο στα μέρη της συγκέντρωσης να αυξήσουν τις τιμές τους.55 57.
3. iv)Η συγκέντρωση καταργεί ένα σημαντικό παράγοντα ανταγωνισμού: Στο πλαίσιο αξιολόγησης πιθανών οριζοντίων επιπτώσεων εξετάζεται αν κάποιο εκ των μερών της συγκέντρωσης αποτελούσε σημαντικό παράγοντα ανταγωνισμού (“important competitive force”) στην αγορά, ήτοι αν συνέβαλε ουσιωδώς, σημαντικά και με συνέπεια στην ανταγωνιστική διαδικασία στην αγορά, βάσει παραμέτρων όπως η τιμή, η ποιότητα, η ποικιλία και η καινοτομία.56 Η συγκέντρωση στην οποία συμμετέχει μία τέτοια επιχείρηση μπορεί να μεταβάλλει σημαντικά την ανταγωνιστική δυναμική κατά τρόπο που βλάπτει τον ανταγωνισμό, ιδίως όταν η αγορά παρουσιάζει ήδη υψηλό βαθμό συγκέντρωσης. Ενδεικτικά παραδείγματα συνιστούν η πρόσφατη είσοδος στην αγορά, η άσκηση «επιθετικής» (“disruptive”) εμπορικής ή τιμολογιακής πολιτικής, η προσφορά προϊόντων ή υπηρεσιών υπό ανάπτυξη ή με υψηλό βαθμό καινοτομίας, η σημαντική αύξηση μεριδίου σε σύντομη χρονική περίοδο. Ωστόσο, το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν ξεχωρίζει από τους ανταγωνιστές της σε μια ολιγοπωλιακή αγορά ως «ιδιαίτερα επιθετική» ως προς την τιμή δεν σημαίνει ότι δεν συνιστά «σημαντικό παράγοντα ανταγωνισμού». Προκειμένου να χαρακτηριστεί μια επιχείρηση ως «σημαντικός παράγοντας ανταγωνισμού», αρκεί να έχει μεγαλύτερη επιρροή στη διαδικασία ανταγωνισμού από ό,τι υποδηλώνει το μερίδιο αγοράς της ή παρόμοιοι δείκτες.57 58.
4. v)Εναλλακτικές επιλογές εφοδιασμού: Η δυσκολία των πελατών των συμμετεχουσών επιχειρήσεων να ανεύρουν εναλλακτικούς προμηθευτές, είτε διότι αυτοί είναι ελάχιστοι, είτε διότι αντιμετωπίζουν σημαντικά έξοδα προσαρμογής επιτείνει τις πιθανότητες παρακώλυσης του ανταγωνισμού58. Βλ. και Βρετανική CMA, Pork Farms/Kerry Foods

(2015). Βλ. ιδίως M.3216 – Oracle / PeopleSoft. 55 Βλ. απόφαση ΔΕΕ της 13.7.2023, C‑376/20 P - Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά CK Telecoms UK Investments Ltd, σκ. 187 επ. 56 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 37-38. Βλ. επίσης ενδεικτικά αποφάσεις της Ευρ. Επ. Μ.3916 T-Mobile/Tele.ring, M.6570 UPS/TNT, M.7630 FEDEX/TNT και απόφαση του Πρωτοδικείου ΕΕ στην υπόθεση Τ-834/17, UPS κατά Ευρ. Επ. 57 Βλ. απόφαση ΔΕΕ της 13.7.2023, C‑376/20 P - Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά CK Telecoms UK Investments Ltd, σκ. 162 επ. και 166 επ. 58 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 31. 53 54 23 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 59.

1. vi)Δυνατότητα αποκλεισμού ανταγωνιστών: Η προκύπτουσα από τη συγκέντρωση επιχείρηση δύναται να δυσχεράνει την επέκταση μικρότερων εταιριών στη σχετική αγορά ή να περιορίσει την ικανότητα των αντιπάλων επιχειρήσεων να την ανταγωνιστούν (εφόσον π.χ. μπορεί να ελέγχει ή να επηρεάζει σε τέτοιο βαθμό τις δυνατότητες διανομής59 μορφές πνευματικής ή βιομηχανικής ιδιοκτησίας60, αποκλειστικές συμβάσεις με πελάτες, 61 κλπ.), ώστε να είναι περισσότερο δαπανηρή η επέκταση δραστηριοτήτων ή η είσοδος αντιπάλων επιχειρήσεων. 60. vii) Aντισταθμιστική ισχύς αγοραστών: Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητας του πελάτη να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές62. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφάσιζε να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους παράδοσης. Συνήθως η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει μεγάλους και πολυσύνθετους πελάτες63 παρά μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο64. Δεν αρκεί η ύπαρξη αγοραστικής ισχύος πριν τη συγκέντρωση, αλλά πρέπει να υπάρχει και μετά την πραγματοποίησή της, καθώς η συγκέντρωση δύο προμηθευτών μπορεί να καταργεί μία αξιόπιστη πηγή εφοδιασμού65. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικό να ερευνάται και το κίνητρο των αγοραστών να κάνουν χρήση της τυχόν αγοραστικής ισχύος66. Επιπλέον, τυχόν πολιτική των πελατών να προμηθεύονται προϊόντα από πολλαπλές πηγές (multi-sourcing strategy), συμβάλλει στον περιορισμό της ισχύος του προμηθευτή 67. Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.1630, Air Liquide/BOC, ιδίως σκ. 60-71, 80, 112), Μ.1221, Rewe/Meinl, Μ.2033 Metso/Svedala, όπου ελήφθησαν υπόψη: τα προϊόντα της είχαν υψηλή φήμη που λειτουργούσε και ως εμπόδιο εισόδου (σκ.130, 157), τα δίκτυα διανομής (σκ.147), το ευρύ χαρτοφυλάκιο προϊόντων που μπορούσε να προσφέρει (σκ.132) και οι δυνατότητες γεωγραφικής κάλυψης (σκ.136), το επενδυτικό κόστος σε νέες τεχνολογίες (σκ. 158) και τα δίκτυα διανομής λειτουργούσαν ως εμπόδια εισόδου (σκ.159, 161). Παρόμοια ανάλυση ακολουθείται στις σκ. 180-220. Βλ. και Μ.1712 Generali/INA, σκ. 53, Μ.2978 Lagardere/Natexis/VUP, σκ. 448535, Μ.2139 Bombardier/ADtranz, σκ. 79-82. 60 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 36 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει).Βλ. επίσης απόφαση ΓενΔικ Τ-114/02, Babyliss κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρ.343-363, 389-400, καθώς και ενδεικτικά αποφάσεις ΕΕπ Μ.2033, ο.π., σκ.132-133, Μ.330 McCormick, Μ.2291 VNU/ACNielsen, σκ.34-39, Μ.2544, ο.π., σκ.41,43,46-48, 53-55. 61 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.877 Boeing/McDonnell Douglas, ιδίως σκ.43-46. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπΜ.986, AgfaGevaert/Du Pont, ιδίως σκ.67-68 (όπου ακριβώς θεωρήθηκε ότι η σύναψη συμβάσεων αποκλειστικότητας με πελάτες που κάλυπταν σημαντικό μερίδιο της αγοράς -περίπου 60%- συνέβαλλε αφενός στην αποτροπή αλλαγής προμηθευτή και αφετέρου στην μη δυνατότητα πώλησης χαρτοφυλακίου προϊόντων (package deals) Μ.1313, Danish Crown/Vestjyske Slagterier, σκ.125. 62 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2533, σκ. 128-132. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.3732, σκ. 24, Μ.774, ο.π., σκ. 228-229. 63 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΕΕπ Μ.1684 Carrefour/Promodes, σκ.25-28. 64 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΕΕπΜ.2139 Bombardier/ADtranz, σκ.67 (όπου θεωρήθηκε ότι οι μικρότερες εταιρίες δεν μπορούσαν να ασκήσουν αντισταθμιστική ισχύ παρά την ύπαρξη ενός μεγάλου αγοραστή που θεωρητικά μπορούσε να ασκήσει τέτοια πίεση). 65 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 65, 67. 66 Βλ. απόφαση ΕΕπΜ.1412 Hutchison/RCPM/ECT, σκ.129-130 (όπου έγινε δεκτό ότι κοινής ιδιοκτησίας εγκατάσταση μεταξύ των συμμετεχουσών μερών αποτελούσε κίνητρο μη μεταστροφής σε ανταγωνιστικό προμηθευτή). 67 Βλ. αποφάσεις ΕΕπ Μ.3227 Paperlinx/Buhrmann Paper Merchanting Division, σκ.18-19, Μ.477 MercedesBenz/Kassbohrer, σκ.63,86. 59 24 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 61. viii) Δυνητικός ανταγωνισμός - Εμπόδια εισόδου: Όταν η είσοδος σε μία αγορά είναι πιθανή, έγκαιρη και επαρκής, τότε είναι δυνατόν να ματαιώσει ή να αποτρέψει τις αντιανταγωνιστικές επιπτώσεις μίας συγκέντρωσης68. Η είσοδος είναι πιθανή, εάν είναι επικερδής. Για την αξιολόγηση αυτή λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις που θα έχει στις τιμές η αύξηση του όγκου παραγωγής ως αποτέλεσμα της εισόδου του νέου παίκτη και οι πιθανές αντιδράσεις των ήδη δραστηριοποιούμενων στην αγορά επιχειρήσεων. Η είσοδος ενδέχεται να είναι δυσκολότερη αν οι ήδη δραστηριοποιούμενες επιχειρήσεις προστατεύουν τα μερίδια αγοράς τους προσφέροντας μακροχρόνιες συμβάσεις ή επιλεκτικές μειώσεις τιμών στους πελάτες που προσπαθεί να προσελκύσει ο νεοεισερχόμενος. Οι πιθανότητες εισόδου μειώνονται, επίσης, εάν το κόστος αποτυχίας είναι μεγάλο. Παραδείγματα επιχειρήσεων που εισήλθαν και εξήλθαν από το κλάδο κατά το παρελθόν μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος των εμποδίων εισόδου. Τα εμπόδια εισόδου μπορεί να λάβουν τις ακόλουθες μορφές: νομικά πλεονεκτήματα που περιορίζουν τον αριθμό επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά λόγω π.χ. περιορισμού αριθμού αδειών εκμετάλλευσης, τεχνικά πλεονεκτήματα ήδη δραστηριοποιούμενων επιχειρήσεων, όπως π.χ. πρόσβαση σε βασικές διευκολύνσεις με προνομιακούς όρους ή η πρόσβαση σε βασικές τεχνολογίες, η ύπαρξη πείρας ή φήμης που είναι δύσκολο να αποκτηθεί από μία νεοεισερχόμενη επιχείρηση, η προσήλωση στο σήμα, οι στενές σχέσεις προμηθευτών-πελατών, η σημασία της προώθησης των σχετικών προϊόντων μέσω διαφήμισης, το υψηλό κόστος μεταστροφής σε ένα άλλο προμηθευτή. Περαιτέρω, το εάν θα είναι επικερδής η είσοδος σε μία αγορά εξαρτάται και από το εάν η αγορά είναι υπό ανάπτυξη ή εάν είναι κορεσμένη ή αναμένεται να συρρικνωθεί69, 70. Η είσοδος είναι έγκαιρη εάν γίνει εντός δύο ετών πάντοτε όμως εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της αγοράς. Επίσης, πρέπει να είναι επαρκής, ώστε να θεωρηθεί υπολογίσιμη 71.
2. ix)Η ανάγκη για μία δυναμική προσέγγιση: 62. Συνήθως, ο λόγος για τον οποίο ένα προϊόν (μία υποδομή) ή υπηρεσία προκηρύσσεται είναι ότι είναι εξατομικευμένο ως προς τις προδιαγραφές του/της ούτως ώστε να μην μπορεί να τυποποιηθεί καταλλήλως. Ως εκ τούτου, υπάρχει εμφανής έλλειψη "λειτουργικών" υποκατάστατων, γεγονός που υποδηλώνει ότι η υποκαταστασιμότητα από πλευράς ζήτησης ενδέχεται να μην συνιστά ουσιώδη ανταγωνιστική πίεση. Επιπροσθέτως, οι τιμές ενδέχεται να μην είναι συγκρίσιμες μεταξύ προσφορών που αφορούν παρεμφερή αλλά μη εναλλάξιμα προϊόντα ή υπηρεσίες (παραδείγματος χάριν, προσφορές για μεγάλα έργα υποδομής). Ως εκ τούτου, η υποκαταστασιμότητα από πλευράς προσφοράς, στον βαθμό που υφίσταται σημαντική επικάλυψη μεταξύ πραγματικών ή δυνητικών Βλ. π.χ. απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, σκ. 262, 266-268, όπου έγινε δεκτή η πιθανότητα άμεσης και έγκαιρης εισόδου επιχειρήσεων οργανώσεων ταξιδίων σε περίπτωση περιορισμού της προσφοράς εκ μέρους του δυοπωλίου. Βλ. επίσης απόφαση ΕΕπΜ.3732, παρ. 26-27, όπου λήφθηκε υπόψη το κόστος δημιουργίας ενός ανταγωνιστικού σήματος, τα έξοδα προώθησης και τα σημαντικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας ως εμπόδια εισόδου ενός νέου ανταγωνιστή στη σχετική αγορά, γεγονός το οποίο συνέβαλε στη θεμελίωση δεσπόζουσας θέσης της νέας οντότητας. 69 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.774, παρ. 232, όπου το γεγονός ότι συνολικά η ζήτηση των σχετικών προϊόντων αναμενόταν να περιοριστεί αποτελούσε παράγοντα αποτροπής εισόδου στη σχετική αγορά. 70 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 69-71. 71 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 74-75. 68 25 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ προσφερόντων που ανταγωνίζονται σε διακριτούς διαγωνισμούς/ανταγωνιστικές διαδικασίες, συνιστά την κύρια μορφή ανταγωνιστικής πίεσης. 63. Στις αγορές προσφορών (bidding markets), οι τιμές καθορίζονται κατά κανόνα μεμονωμένως για έκαστη σύμβαση προμήθειας, και ο αγοραστής (αναθέτουσα αρχή ή ιδιώτης) έχει τη δυνατότητα να συγκρίνει τις προσφορές και να διαπραγματευθεί με τους διαφόρους συμμετέχοντες ανάλογα με τη φύση της διαγωνιστικής διαδικασίας. Η φύση των αγορών προσφορών χαρακτηρίζεται από κάποια ιδιαίτερα στοιχεία και δυναμική σε σχέση με συμβατικές αγορές στις οποίες οι τιμές καθορίζονται μονομερώς από έκαστο προμηθευτή και οι καταναλωτές αποφασίζουν εάν θα προβούν στην αγορά των εν λόγω αγαθών ή υπηρεσιών. 64. Συνακολούθως, η οριοθέτηση της σχετικής αγοράς οφείλει να θεμελιώνεται στην ένταση του ανταγωνισμού - ειδικότερα, στον βαθμό εγγύτητας της υποκαταστασιμότητας από πλευράς προσφοράς, τόσο υπό στατική όσο και υπό δυναμική θεώρηση, μεταξύ των δυνητικών προσφερόντων. 65. Εν προκειμένω, όπως αναφέρθηκε παραπάνω μια εμπεριστατωμένη ανάλυση της συμμετοχής ή/και ανάλυση κατάταξης στους διαγωνισμούς (γνωστή ως ανάλυση "επιτυχιών-αποτυχιών" ή "winloss") δύναται να παράσχει ουσιώδη στοιχεία, περιλαμβάνοντας πληροφορίες όπως η ταυτότητα των προσφερόντων (συμπεριλαμβανομένης της γεωγραφικής τους θέσης) και η κατάταξή τους (ιδίως η ταυτότητα μειοδότη και του δεύτερου κατά σειρά μειοδότη κλπ.). Η υποβόσκουσα λογική στις συγκεκριμένες αναλύσεις είναι ότι εάν δύο προσφέροντες αποτελούν στενά υποκατάστατα, ούτως ώστε η ταυτόχρονη παρουσία τους να δύναται να τους ωθήσει σε επιθετική τιμολογιακή συμπεριφορά, έκαστος εξ αυτών θα τείνει να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση όταν ο έτερος αναδεικνύεται μειοδότης. 66. Ωστόσο, μολονότι οι πληροφορίες αυτές είναι χρήσιμες, τα μερίδια αγοράς ενδέχεται να μην είναι πάντοτε επαρκώς διαφωτιστικά. Τούτο ισχύει ιδιαιτέρως στις περιπτώσεις όπου οι διαγωνισμοί/ανταγωνιστικές διαδικασίες διενεργούνται σπανίως και είναι σχετικώς μεγάλης κλίμακας. Υπό τις συνθήκες αυτές, τα μερίδια αγοράς ενδέχεται να αποδειχθούν ιδιαιτέρως ευμετάβλητα, καθώς ο μειοδότης ενός μεγάλου μειοδοτικού διαγωνισμού κατά το τρέχον έτος θα εμφανίζει υψηλό μερίδιο αγοράς, το οποίο δύναται να απωλέσει το επόμενο έτος εάν ένας στενός ανταγωνιστής του κερδίσει τον επόμενο μεγάλο διαγωνισμό. 67. Η βασική συλλογιστική αναφορικά με τις μη συντονισμένες (μονομερείς) επιπτώσεις στις αγορές προσφορών έγκειται στο ότι, εκτός εάν τα συγχωνευόμενα μέρη είναι οι δύο προσφέροντες με τις χαμηλότερες τιμές στους μειοδοτικούς διαγωνισμούς (και περιορίζουν αμοιβαίως τις τιμές στις οποίες υποβάλλουν προσφορές), ο ανταγωνισμός μάλλον δεν θα επηρεαστεί δυσμενώς από τη συγκέντρωση. Τούτο εξηγείται από το γεγονός ότι για τους μειοδοτικούς διαγωνισμούς στους οποίους κανένα από τα μέρη δεν είναι ο προσφέρων με τη χαμηλότερη τιμή, μια συγχώνευση που θα έχει ως αποτέλεσμα τα μέρη να υποβάλλουν πλέον προσφορές ως ενιαία οντότητα κατά πάσα πιθανότητα δεν θα οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές, καθώς αμφότερα τα μέρη υποσκελίζονταν προηγουμένως από έναν ή περισσότερους ανταγωνιστές, και τούτο δεν αναμένεται να μεταβληθεί ως αποτέλεσμα της συγκέντρωσης. 26 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 68. Επιπροσθέτως, για τους διαγωνισμούς στους οποίους ένα από τα μέρη στη συγκέντρωση είναι ο «νικητής» , αλλά ένας ανταγωνιστής είναι δεύτερος (runner-up), οι τιμές για την αναθέτουσα αρχή/ιδιώτη δεν δύνανται να είναι υψηλότερες εάν τα συγχωνευόμενα μέρη υποβάλλουν προσφορές από κοινού, καθώς οι τιμές τους περιορίζονται τελικώς από τις τιμές του δεύτερου κατά σειρά προμηθευτή, οι οποίες δεν αναμένεται να μεταβληθούν ως αποτέλεσμα της συγκέντρωσης. 69. Σε περιπτώσεις όπου τα συγχωνευόμενα μέρη κατατάσσονται πρώτα και δεύτερα στους διαγωνισμούς δύνανται να ανακύπτουν μη συντονισμένα αποτελέσματα (καθώς η τιμή καθορίζεται τελικώς από τις τιμές του δεύτερου κατά σειρά). Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ένταση των μη συντονισμένων (μονομερών) επιπτώσεων θα είναι μεγαλύτερη όσο μεγαλύτερο είναι το περιθώριο που υφίσταται μεταξύ του δεύτερου και του τρίτου κατά σειρά προσφέροντος, καθώς η συγχωνευθείσα οντότητα θα περιορίζεται, μετά τη συγκέντρωση, από την τιμή του τρίτου κατά σειρά προσφέροντος. Για παράδειγμα, μια συγκέντρωση μεταξύ δύο μερών σε μία αγορά την οποία η συγκέντρωση μετατρέπει από αγορά 4 κυρίων ανταγωνιστών σε 3, με τα μέρη στη συγκέντρωση να μην ουδέποτε υπήρξαν πρώτος ή δεύτερος σε διαγωνισμούς/ανταγωνιστικές διαδικασίες ενδέχεται να μην εγείρει ανησυχίες μη συντονισμένων επιπτώσεων, εφόσον θεωρηθεί ότι τα μέρη δεν ασκούν ιδιαίτερη ανταγωνιστική πίεση το ένα στο άλλο 72. 70. Ωστόσο, η εν λόγω ανάλυση κατάταξης προτιμήσεων των πελατών δεν προσδιορίζει κατ' ανάγκην το μέγεθος τυχόν αντι-ανταγωνιστικών επιπτώσεων στις τιμές73. Εάν οι προτιμήσεις των πελατών είναι τέτοιες ώστε να είναι σε μεγάλο βαθμό αδιάφοροι μεταξύ του δεύτερου, τρίτου και τέταρτου προσφέροντος, τότε η συγκέντρωση μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου προσφέροντος ενδέχεται να μην δημιουργήσει ουσιώδεις αντι-ανταγωνιστικές επιπτώσεις στις τιμές, καθώς υπάρχουν αρκετά άλλα πολύ στενά υποκατάστατα. 71. Μια διαφορετική ανάλυση, εφόσον διατίθενται δεδομένα για τις τιμές, τις εκπτώσεις ή τα περιθώρια κέρδους που προσφέρουν στα μέρη σε κάθε διαγωνισμό και τον αριθμό των προσφερόντων, είναι η χρήση οικονομετρικών μεθόδων για την εξέταση της σχέσης μεταξύ του αριθμού των προσφερόντων, της ταυτότητας των προσφερόντων και των τιμών προσφοράς74. Στο βαθμό που οι τιμές τείνουν να μειώνονται συστηματικά καθώς αυξάνεται ο αριθμός των προσφερόντων, τούτο υποδηλώνει ότι μια συγκέντρωση μεταξύ δύο προσφερόντων ενδέχεται να προκαλέσει μη συντονισμένες επιπτώσεις, ακόμη και εάν τα δύο μέρη δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως ιδιαιτέρως στενοί ανταγωνιστές. 72. Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι σε αγορές όπου οι εταιρίες υποβάλλουν προσφορές για συμβάσεις, και οι συμβάσεις είναι μεγάλες, σπάνιες και μακροχρόνιες, τα ιστορικά μερίδια αγοράς (τα οποία αντιπροσωπεύουν παλαιότερες συμβάσεις) ενδέχεται να μην παρέχουν πάντοτε αξιόπιστη ένδειξη της τρέχουσας ισχύος στην αγορά και τελικώς χρήζουν συμπλήρωσης με Βλ. π.χ. την υπόθεση Xchanging/Agencyport

(2015)https://www.gov.uk/cma-cases/xchanging-agencyportsoftware-europe στην οποία η Βρετανική Επιτροπή Ανταγωνισμού δέχθηκε μία συγκέντρωση από 4-3 βάσει της ανάλυσης κατάταξης του δεύτερου μειοδότη. 73 D. Wirth, To Bid or Not to Bid, That is the Question: The Assessment of Bidding Markets in Merger Control, Harvard Law School Forum on Corporate Governance (12/2016). 74 Βλ. π.χ. την οικονομετρική ανάλυση της Ευρ. Επιτροπής στην υπόθεση Syniverse/BSG, ο.π. Αντίστοιχη οικονομετρική ανάλυση ακολουθήθηκε από την ΕΑ στο πλαίσιο της Κανονιστικής για τις Κατασκευαστικές. 72 27 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ανάλυση των δυνατοτήτων (capabilities)75 των εν λόγω επιχειρήσεων να ασκούν αποτελεσματική ανταγωνιστική πίεση.

1. Ως εκ τούτου, η αποκλειστική στήριξη στα μερίδια αγοράς ενδέχεται να παρέχει σε ορισμένες περιπτώσεις μη πλήρως αξιόπιστη εικόνα ως προς τη φύση του ανταγωνισμού στην αγορά. Όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος των συμβάσεων, μικρότερος ο αριθμός των διαγωνισμών και μεγαλύτερη η διάρκεια των συμβάσεων, τόσο πιθανότερο είναι τα μερίδια αγοράς να αποτελούν ανεπαρκή δείκτη της ισχύος στην αγορά. Πράγματι, η κατακύρωση ή η απώλεια μίας σύμβασης δύναται να μεταβάλει πλήρως το προφίλ των μεριδίων αγοράς των διαφόρων προμηθευτών στην αγορά.
2. Όπως και για άλλες αγορές, ακόμη και στις αγορές προσφορών, τα μερίδια αγοράς είναι πιθανότερο να αντικατοπτρίζουν την τρέχουσα κατάσταση του ανταγωνισμού στην αγορά (δηλαδή ποιες επιχειρήσεις υπήρξαν επιτυχείς στους πιο πρόσφατους διαγωνισμούς) αλλά ενδέχεται να μην παρέχουν πάντοτε ασφαλή καθοδήγηση για το μέλλον, λαμβάνοντας επίσης υπόψη το γεγονός ότι στις αγορές προσφορών, ελλείψει συντονισμένων αποτελεσμάτων και άλλων διαρθρωτικών δεσμών που ενδέχεται να οδηγήσουν σε μη συντονισμένα ή/και συντονισμένα αποτελέσματα (π.χ. κοινή ιδιοκτησία, συμφωνίες υπεργολαβίας), υπό ορισμένες συνθήκες (η λεγόμενη εξιδανικευμένη αγορά προσφορών «idealized bidding market»), έχει υποστηριχθεί ότι ενδέχεται να είναι εφικτή η επίτευξη ανταγωνιστικών αποτελεσμάτων ακόμη και με λιγότερες επιχειρήσεις από ό,τι θα ήταν διαφορετικά η περίπτωση σε μη αγορές προσφορών
3. Τούτο ενδέχεται να εξηγεί γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις αγορών προσφορών, υπό πολύ συγκεκριμένες συνθήκες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει ακόμη και συγκέντρωση από 3 σε 2 ανταγωνιστές
4. Για την έννοια των δυνατοτήτων (capabilities) βλ. C.E. Helfat, The Evolution of Firm’s Capabilities,

(2000)21 Strategic Management Journal 955 και την βιβλιογραφία που αναφέρεται. Βλ. γενικότερα ΜΤ Hannan & JH Freeman, Organizational Ecology, (Harvard University Press, 1989). 76 D. Wirth, To Bid or Not to Bid, That is the Question: The Assessment of Bidding Markets in Merger Control, Harvard Law School Forum on Corporate Governance (12/2016). Βλ. όμως P. Klemperer, Bidding Markets (June 2005) SSRN: https://ssrn.com/abstract=776524 ο οποίος ανέλυσε τις συνθήκες της εξιδανικευμένης αγοράς προσφορών (idealized auction market) οι οποίες είναι ότι (

1. i)ο ανταγωνισμός είναι "ο νικητής τα παίρνει όλα", οπότε κάθε προμηθευτής είτε κερδίζει το σύνολο είτε κανένα από τα συμβόλαια, (
2. ii)κάθε διαγωνισμός είναι μεγάλος (και επομένως σημαντικός) για έναν προμηθευτή σε σχέση με τις συνολικές πωλήσεις του για μια περίοδο , και (iii) το αποτέλεσμα μιας προηγούμενης προσφοράς δεν επηρεάζει την έκβαση μιας άλλης, ορθά όμως σημειώνοντας ότι οι πραγματικές διαδικασίες υποβολής προσφορών συχνά απέχουν πολύ από αυτό το ιδανικό (Ο.π., σελ. 5). 77 Βλ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Syniverse/BSG

(2007), παρ. 74 (“[t]he analysis of the bidding data, gathered through the market investigation has shown that BSG and Syniverse were never the only two bidders in a tender. In fact, in the cases where only two clearing houses took part in a tender, they were either BSG and Mach or Mach and Syniverse. This means that in nearly half of the cases, the MNOs determined that the tender process was sufficiently competitive with two bidders, namely Mach and BSG or Mach and Syniverse»), the Commission finding that for tenders in which more than two bidders were invited to bid, the Commission found that the parties were winner and runner-up in only one out of 20 tenders. Σύμφωνα με την Ευρ. Επιτροπή, «η σε βάθος έρευνα της Επιτροπής αποκάλυψε ότι η Syniverse δεν άσκησε ισχυρή ανταγωνιστική πίεση στις τιμές της BSG και ότι η εναλλαγή μεταξύ BSG και Syniverse (ή αντίστροφα) ήταν πολύ σπάνια, αλλά ότι και οι δύο, η BSG και η Syniverse, αντιμετώπισαν ισχυρό ανταγωνισμό από την ηγέτη της αγοράς». Επιπλέον όπως ανέφερε η Ευρ. Επιτροπή, οι επερχόμενες τεχνολογικές εξελίξεις ενδέχεται να δώσουν σε άλλους παίκτες τη δυνατότητα και το κίνητρο να εισέλθουν στην σχετική αγορά. Βλ. επίσης Βρετανική Competition Commission, Tradebe/Sita

(2014)σχετική με την ανάλυση ενός joint venture: https://www.gov.uk/cma-cases/tradebe-sita-merger-inquiry . 75 28 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

1. Μολονότι τα δεδομένα προσφορών είναι συχνά διαφωτιστικά ως προς τη φύση του ανταγωνισμού που έχει λάβει χώρα τα τελευταία έτη, είναι όμως εκ της φύσεώς τους, ιστορικά δεδομένα
2. Τούτο σημαίνει ότι ενδέχεται να μην είναι πάντοτε καθοριστικά ως προς τη φύση του ανταγωνισμού που θα λάβει χώρα στον επόμενο γύρο υποβολής προσφορών, ιδίως όταν οι διαγωνισμοί είναι σχετικά μεγάλοι και σπάνιοι, και όπου υπάρχει περιθώριο για καινοτομία και σημαντικές εξελίξεις της αγοράς (για παράδειγμα, μια σημαντική αύξηση του αριθμού των διαγωνισμών και της αξίας τους όπως αναμένεται να συμβεί στην Ελλάδα λόγω κυρίως, μεταξύ άλλων, της απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (2021-2026) και του Εταιρικού Συμφώνου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ) 2021-2027 και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων).
3. Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν επίσης σκόπιμο να διενεργηθεί μια περισσότερο δυναμική και μελλοντοστρεφής αξιολόγηση προκειμένου να διαπιστωθεί εάν, λόγω των δυνατοτήτων τους, τα μέρη ενδέχεται να καταστούν στενότεροι ανταγωνιστές στον επόμενο γύρο υποβολής προσφορών, ή, αντιθέτως, οι δυνατότητές τους είναι συμπληρωματικές και η συγκέντρωση ενδέχεται να οδηγήσει στην ενίσχυση του ανταγωνισμού, ιδίως στο πλαίσιο στο οποίο υπάρχει ένας ή περισσότεροι σημαντικοί παίκτες, με τους οποίους η νέα οντότητα δύναται να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις (neck and neck competition), αυξάνοντας τα ποσοστά συμμετοχής και επιτυχίας της στους διαγωνισμούς, σε σύγκριση με το σενάριο στο οποίο η συγκέντρωση δεν θα εγκριθεί.
4. Η ανάγκη για μια τέτοια δυναμική προσέγγιση έχει αναγνωριστεί και από άλλες αρχές ανταγωνισμού. Για παράδειγμα, στην υπόθεση Xchanging/Agencyport

(2014), η βρετανική Αρχή Ανταγωνισμού (CMA) δεν περιόρισε την ανάλυσή της σε επισκόπηση ιστορικών δεδομένων προσφορών και δεν αξιολόγησε την εγγύτητα του ανταγωνισμού μόνο βάσει πρόσφατων επιτυχιών και τρεχουσών προσφορών, αλλά και βάσει των σχεδίων των ανταγωνιστών για την ανάπτυξη προϊόντων και των επενδύσεων σε αυτή, καθώς και τη βελτίωση της ανταγωνιστικής τους προσφοράς79. 78. Ως εκ τούτου, η ανάλυση θα πρέπει να συμπληρώνεται με ποιοτικά στοιχεία. Θα πρέπει επίσης να επικεντρώνεται σε μια ολιστική αξιολόγηση των δυνατοτήτων (capabilities) των εν λόγω επιχειρήσεων, υπό το πρίσμα της τεχνικής τους εμπειρογνωμοσύνης όπως καταδεικνύεται από τις επενδύσεις και την τεχνική εμπειρία όπως μετράται από την πολυπλοκότητα των έργων που έχουν αναλάβει ή βρίσκονται σε εξέλιξη, των οικονομικών τους δυνατοτήτων στο εγγύς μέλλον όπως καταδεικνύεται από το τρέχον ανεκτέλεστο το οποίο δύναται να μετατραπεί σε τζίρο, της συνολικής οικονομικής/χρηματοοικονομικής τους κατάστασης και προοπτικών κ.α. Στο πλαίσιο αυτό, η έγκριση μιας συγκέντρωσης μεταξύ επιχειρήσεων με παρόμοιες δυνατότητες θα περιορίσει σημαντικά, και από δυναμική/μελλοντοστρεφή σκοπιά, την ένταση του ανταγωνισμού μεταξύ τους και συνολικά στις συγκεκριμένες αγορές προσφορών στο μέλλον, ενώ η έγκριση μιας συγκέντρωσης με επιχειρήσεις που παρουσιάζουν συμπληρωματικές δυνατότητες ενδέχεται να μην οδηγήσει σε σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού ή και να ενισχύσει τον εν λόγω ανταγωνισμό. 78 D. Wirth, To Bid or Not to Bid, That is the Question: The Assessment of Bidding Markets in Merger Control, Harvard Law School Forum on Corporate Governance (12/2016). 79 Βλ. βρετανική Αρχή Ανταγωνισμού και Αγορών Competition and Markets Authority (CMA), Xchanging/Agencyport, παρ. 6.97 29 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ IV.1.3 Οριζόντιες Επιπτώσεις Συντονισμένης Συμπεριφοράς 79. Συγκεντρώσεις σε αγορές με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης μπορεί να οδηγήσουν στη δημιουργία ή την ενίσχυση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, και ως εκ τούτου στην παρακώλυση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού, καθώς αυξάνουν την πιθανότητα συντονισμού μεταξύ των δραστηριοποιούμενων επιχειρήσεων αναφορικά με τις τιμές, την παραγωγή, τους πελάτες ή τις πωλήσεις, χωρίς προς τούτο να απαιτείται να προσφύγουν σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική με την έννοια των άρθρων 1 ν. 3959/2011 και 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «ΣΛΕΕ»). Έτσι, μία συγκέντρωση που δημιουργεί ή ενισχύει δεσπόζουσα θέση που κατέχουν οι συμμετέχουσες στη συγκέντρωση επιχειρήσεις από κοινού με μία τρίτη επιχείρηση μπορεί να αποδειχθεί ασύμβατη προς το καθεστώς του ανόθευτου ανταγωνισμού. 80. Κατά την αξιολόγηση αυτή η Ε.Α. λαμβάνει υπόψη της τα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς και τη μεταβολή που θα επιφέρει στη δομή αυτής η πραγματοποίηση της συγκεντρώσεως και ιδίως αν μέσω αυτής καθίσταται πλέον περισσότερο οικονομικά ορθολογικό και, επομένως, προτιμητέο να υιοθετηθεί κοινή γραμμή δράσεως από τις δραστηριοποιούμενες στην αγορά επιχειρήσεις αναφορικά με την εμπορική, τιμολογιακή ή άλλη πολιτική τους χωρίς προς τούτο να απαιτείται η προσφυγή σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική80. 81. Συντονισμός είναι πιθανότερο να ανακύψει σε αγορές στις οποίες είναι σχετικά πιο απλό για τα μέρη να καταλήξουν σε συνεννόηση όσον αφορά τους όρους του συντονισμού. Επιπλέον, για να είναι βιώσιμος ο συντονισμός πρέπει να πληρούνται τρεις βασικές προϋποθέσεις: (α) οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να ελέγχουν σε επαρκή βαθμό την τήρηση των όρων του συντονισμού,·(β) η πειθαρχία προϋποθέτει την ύπαρξη κάποιων αξιόπιστων αποτρεπτικών μηχανισμών που μπορούν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση παρέκκλισης, και (γ) οι αντιδράσεις τρίτων, όπως υφισταμένων και μελλοντικών ανταγωνιστών που δεν συμμετέχουν στον συντονισμό, καθώς και πελατών, δεν θα πρέπει να είναι ικανές να θέσουν σε κίνδυνο τα προσδοκώμενα αποτελέσματα του συντονισμού.81 82. Για την αξιολόγηση των επιπτώσεων συντονισμένης συμπεριφοράς, εξετάζεται αν θα ήταν δυνατόν να συμφωνηθούν οι όροι συντονισμού και οι πιθανότητες να διατηρηθεί ο τελευταίος. Επίσης λαμβάνονται υπόψη οι αλλαγές που επιφέρει η συγκέντρωση από την άποψη αυτή. Η μείωση του αριθμού των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε μία αγορά μπορεί αυτή καθαυτή να αποτελεί παράγοντα που διευκολύνει τον συντονισμό. Ωστόσο, μια συγκέντρωση μπορεί άλλους να αυξήσει την πιθανότητα ή το μέγεθος των συντονισμένων επιπτώσεων, με άλλους τρόπους. 83. Τα κριτήρια βάσει των οποίων αξιολογείται το ενδεχόμενο επιπτώσεων συντονισμένης συμπεριφοράς είναι: 84.

1. i)Επίπεδο συγκέντρωσης στις υπό εξέταση αγορές: Όπως προαναφέρθηκε, ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης μίας αγοράς ευνοεί την ανάπτυξη συντονισμού. Η από κοινού κατοχή υψηλού μεριδίου αγοράς ιδίως στην περίπτωση δυοπωλίου μπορεί, εκτός αποδείξεως του εναντίου, να Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 39-40,42, καθώς και απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, ο.π., παρ.61. 81 Υπόθεση T-342/99, Airtours κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-2585, σκέψη 62. 80 30 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ συνιστά σημαντικότατη ένδειξη υπάρξεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως 82. Συγκεκριμένα, στις περιπτώσεις που μετά την συγκέντρωση προκύπτει δυοπώλιο με μερίδιο αγοράς άνω του 60%, τότε υφίσταται σοβαρό έρεισμα για την εξέταση της πιθανότητας συντονισμού λόγω δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης83. Περαιτέρω, ενδείξεις ύπαρξης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης υφίστανται και στις περιπτώσεις που μετά την συγκέντρωση προκύπτει ότι τρεις επιχειρήσεις κατέχουν από κοινού μερίδιο αγοράς άνω του 60%84. Αντίθετα, στις περιπτώσεις όπου τέσσερις και πλέον επιχειρήσεις κατέχουν μερίδιο αγοράς άνω του 60% μετά τη συγκέντρωση, θεωρείται καταρχήν ότι είναι δύσκολη η διατήρηση του ενδεχόμενου συντονισμού μεταξύ τους85. Επίσης, λαμβάνεται υπόψη και η αύξηση του βαθμού συγκέντρωσης που προκύπτει από την προταθείσα πράξη. Δείκτης HHI κάτω του επιπέδου των 1800 μονάδων δεν καταδεικνύει την ύπαρξη υψηλού βαθμού συγκέντρωσης στην αγορά86. 85.
2. ii)Μερίδια αγοράς ανταγωνιστών: Η σχέση μεταξύ των μεριδίων αγοράς που κατέχουν οι κατέχουσες συλλογική δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεις και αυτών που κατέχουν οι ανταγωνιστές τους αποτελεί παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διερεύνηση της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσεως87. Εφόσον οι ανταγωνιστές κατέχουν μικρά μερίδια αγοράς, δεν μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικά ανταγωνιστική πίεση στη συλλογική δεσπόζουσα θέση 88. 86. Περαιτέρω, οι συνθήκες που ευνοούν την επίτευξη συναντίληψης και τον έλεγχο εκ μέρους των επιχειρήσεων των όρων συντονισμού είναι το σταθερό οικονομικό περιβάλλον (ομοιογένεια προιόντων, σταθερότητα ζήτησης, χαμηλός δείκτης καινοτομίας), η διαφάνεια (ιδίως τιμών) και η ύπαρξη συμμετρίας μεταξύ ανταγωνιστών σε ως προς λχ τη διάρθρωση του κόστους, τα μερίδια αγοράς, τα επίπεδα παραγωγικής ικανότητας ή/και κάθετης ολοκλήρωσης. Αναλυτικότερα: 87. iii) Διάρθρωση και χαρακτηριστικά της αγοράς: Όσο λιγότερο περίπλοκο και περισσότερο σταθερό είναι το οικονομικό περιβάλλον, τόσο πιο εύκολο είναι για τις επιχειρήσεις να καταλήξουν σε κοινή αντίληψη για τους όρους συντονισμού89. Έτσι είναι ευκολότερο να υπάρξει συντονισμός σε μία αγορά με λίγες επιχειρήσεις που παράγουν ομοιογενή προϊόντα90, που χαρακτηρίζεται από σταθερότητα αναφορικά με τη ζήτηση, τα μερίδια αγοράς και τις ανταγωνιστικές συνθήκες, στην Βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-102/96, σκέψεις 205-206. Βλ. Επίσης απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.1517, Rhodia/Donau Chemie, παρ. 61. 83 Βλ. απόφαση ΓενΔικ T-102/96, ο.π., απόφαση ΕΕπ Μ.1363 DuPont/Hoechst/Herberts, σκ.35-36, Μ.3314 Air Liquide/Messer Targets, σκ.115-116. 84 Βλ. αποφάσεις ΕΕπ Μ.1681 Akzo Nobel/Hoechst Roussel VET, σκ.37, Μ.2420 Mitsui/CVRD/Caemi, παρ.223, 225, ΕΕπ Μ.2498, ο.π., σκ.117-118, Μ.4338 Cinven/Warburg Pincus/Casema/Multicabel, σκ.43-48, Μ.4154 Degussa/Dow, σκ.28. Βλ. τέλος απόφαση ΕΕπ Μ.4523 Travelport/Worldspan, σκ.149, στην οποία ερευνήθηκε η δυνατότητα συντονισμού μεταξύ τριών επιχειρήσεων με μερίδια 50-60%, 20-30% και 10-20%. Η πιθανότητα αυτή δεν έγινε δεκτή διότι: α) υπήρχε προοπτική ανάπτυξης στην αγορά (σκ.153), β) τα προϊόντα ήταν διαφοροποιημένα (σκ.156), με αποτέλεσμα να μην υφίσταται επαρκής διαφάνεια στην αγορά (σκ.161-162). 85 Βλ. απόφαση ΕΕπ M.1016 Price Waterhouse/ Coopers & Lybrand, παρ.103, όπου κρίθηκε ότι η δημιουργία συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μεταξύ περισσότερων των τριών ανταγωνιστών είναι απίθανη. 86 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2498, UPM-Kymmene/Haidl, παρ.115. 87 Βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-102/96, σκέψη 202, 205. 88 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2533 BP/EON, παρ. 52. 89 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 45,47. 90 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 45 όπου αναφέρεται ότι ο συντονισμός είναι ευκολότερος σχετικά με τη τιμή που θα ισχύει για ένα και μόνο ομοιογενές απ’ ότι για πολλά και ανόμοια προϊόντα. 82 31 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ οποία επικρατεί διαφάνεια και όπου παρατηρούνται συμμετρικά μερίδια αγοράς και κοινές δομές κόστους. Ειδικότερα, έχει αξιολογηθεί ότι ο συντονισμός είναι πιο εύκολος σε αγορές που δεν αναπτύσσονται, εμφανίζουν μία ωριμότητα και σταθερότητα, με χαμηλό δείκτη καινοτομίας, με αποτέλεσμα για την όποια έστω μικρή αύξηση της ζήτησης να μην υπάρχει κίνητρο εισόδου νέων ανταγωνιστών στην αγορά ή υιοθέτησης κάποιας επιθετικής στρατηγικής οικειοποίησης της νέας ζήτησης από τις δραστηριοποιούμενες επιχειρήσεις 91. Αντίθετα, η ελαστικότητα ζήτησης σε σχέση με τη τιμή, η ασταθής ζήτηση ή η έντονη ανάπτυξη μιας αγοράς ή, αντίθετα, μία έντονα πτωτική πορεία αυτής δηλώνουν ότι οι τρέχουσες συνθήκες αγοράς δεν καθιστούν πιθανό τον συντονισμό92. Επίσης, σε αγορές που μπορεί να αναπτυχθούν λόγω καινοτομιών ή της πιθανής μετατόπισης της ζήτησης σε νέες τεχνολογίες καθίσταται αβέβαιος και ασταθής πιθανός συντονισμός93. Ευχερέστερος επιπλέον είναι ο συντονισμός κατανομής της αγοράς όταν οι πελάτες έχουν απλά χαρακτηριστικά που επιτρέπουν αμέσως την κατανομή πελατείας. 88.
3. iv)Διαφάνεια: Όσο μεγαλύτερη η διαφάνεια σε μία αγορά τόσο ευκολότερο καθίσταται για τις επιχειρήσεις να εδραιώσουν επιτυχώς και να διατηρήσουν το μεταξύ τους συντονισμό. Η διαφάνεια σε μία αγορά συνιστά μία από τις βασικές συνθήκες που χαρακτηρίζουν αγορές δεκτικές συντονισμού94. Ιδίως η διαφάνεια ως προς τις τιμές συνιστά βασικό παράγοντα κατά την αξιολόγηση του επιπέδου διαφάνειας μιας αγοράς95. Οι αγορές πρέπει να είναι αρκετά διαφανείς, ώστε οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο συντονισμό να παρακολουθούν επαρκώς αν οι άλλες επιχειρήσεις παρεκκλίνουν από αυτόν και να τους επιβάλλουν αντίποινα. Όσο μικρότερος ο αριθμός των δραστηριοποιούμενων σε μία αγορά επιχειρήσεων, όσο λιγότερο περίπλοκο και περισσότερο σταθερό το ανταγωνιστικό περιβάλλον τόσο κατά πάσα πιθανότητα υψηλότερος θα είναι ο βαθμός διαφάνειας στην εν λόγω αγορά. Επιπροσθέτως ο τρόπος με τον οποίο συνάπτονται οι εμπορικές συνεργασίες σε μία αγορά δύναται να ευνοεί τη διαφάνεια. Έτσι, η δημοσιοποίηση πληροφοριών (π.χ. για τις τιμές) ή η ανταλλαγή τους μέσω εμπορικών ενώσεων ή μέσω σταυροειδών συμμετοχών ή συμμετοχής σε κοινές επιχειρήσεις ή λόγω του φαινομένου κοινής ιδιοκτησίας (common ownership) μεταξύ της νέας οντότητας και άλλων ανταγωνιστών στην αγορά συνιστούν συνθήκες που διευκολύνουν το συντονισμό96. Βλ. αποφάσεις ΓενΔικ Τ-102/96, ο.π., παρ. 235-237 και 244, και Τ-342/99, ο.π., παρ. 121-125. Στην υπόθεση αυτή, η υψηλή ζήτηση που παρατηρήθηκε τη τελευταία δεκαετία στη σχετική αγορά αποτελούσε παράγοντα μη διευκόλυνσης της δημιουργίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης (βλ. ιδίως παρ. 133). Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ 94/208, ο.π., σκ. 55,78,94, 97/25/ΕΚ, ο.π., σκ. 91, 1999/641/ΕΚ, ο.π., σκ. 67, 92/553/ΕΟΚ, ο.π., σκ. 126, Μ.1673, ο.π., σκ. 81-82, Μ.2389 Shell/Dea, σκ. 80 (όπου ετήσια αναμενόμενη αύξηση περίπου 2,5% έχει θεωρηθεί ότι καθιστά την αγορά ώριμη). 92 Η ελαστικότητα της ζητήσεως έχει γίνει δεκτό ότι συνιστά παράγοντα αποτροπής της δημιουργίας της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης (βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, ο.π., παρ. 139-140). Αντίθετα, η σταθερή ζήτηση αποτελεί αποφασιστικό στοιχείο για το χαρακτηρισμό μίας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.2420, ο.π., σκ. 240, 92/553/ΕΚ, ο.π., σκ. 60,124 (όπου έγινε δεκτό ότι δεν υπήρχε ελαστικότητα ζήτησης σε σχέση με τη τιμή αφού διατηρήθηκαν τα μερίδια αγοράς λόγω ύπαρξης πιστής πελατείας, τούτο δε αποτελούσε παράγοντα ενίσχυσης της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης), Μ.1673, ο.π., σκ. 83-84. Βλ. τέλος και απόφαση ΔΕΕ C-68/94, ο.π., σκέψη 238 (όπου θεωρήθηκε ότι η έντονα πτωτική πορεία της ζήτησης, περίπου 30% τα τελευταία πέντε χρόνια, καθιστούσε την αγορά ανταγωνιστική). 93 Βλ. ενδεικτικά απόφαση ΕΕπ Μ.1298 KODAK/IMATION, σκ. 60. 94 Βλ. απόφαση ΕΕπ M.1383 Exxon/Mobil, σκ. 474. 95 Βλ. απόφαση ΓενΔικ T-102/96 Gencor, σκ. 227. 96 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 47, 49-50. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ M.3060 UCB/SOLUTIA, σκ. 46-47, Μ.190, Nestle/Perrier, σκ. 121-122 (όπου η δημοσίευση 91 32 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 89.
4. v)Συμμετρία: Τέλος, πιο εύκολος καθίσταται ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων που παρουσιάζουν κοινά σημεία π.χ. ως προς τη διάρθρωση του κόστους, τα μερίδια αγοράς, τα επίπεδα παραγωγικής ικανότητας ή/και κάθετης ολοκλήρωσης97. Συγκεκριμένα, θα πρέπει να συνεκτιμάται ότι ο συντονισμός είναι πιο εύκολος σε περίπτωση συμμετρικών και σταθερών μεριδίων αγοράς98. Σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεριδίων αγοράς κατά τη διάρκεια ενός χρονικού διαστήματος αποτελούν ένδειξη ότι η αγορά είναι ανταγωνιστική συνηγορώντας κατά της θεμελιώσεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά99. 90.
5. vi)Δεσμοί μεταξύ των επιχειρήσεων στη σχετική αγορά προϊόντος: Για τη δημιουργία/ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης απαιτείται οι επιχειρήσεις να είναι επαρκώς συνδεδεμένες μεταξύ τους, ώστε να ακολουθούν μία και την αυτή γραμμή δράσεως στη σχετική αγορά, οι δεσμοί δε αυτοί πρέπει να είναι σημαντικοί100. Πρέπει ιδίως να εξετάζεται εάν υπάρχουν τέτοιοι δεσμοί μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων που τους επιτρέπουν να ενεργούν από κοινού ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές τους, από τους πελάτες τους και τους καταναλωτές 101. Οι δεσμοί μεταξύ των μελών του ολιγοπωλίου μπορεί να είναι διαρθρωτικοί, νομικοί, οικονομικοί ή άλλης φύσης (π.χ. ύπαρξη συμφωνίας συνεργασίας σε άλλες αγορές, εκτός της σχετικής αγοράς στην οποία διερευνάται η ύπαρξη της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης ή λόγω του φαινομένου κοινής ιδιοκτησίας (common ownership) μεταξύ της νέας οντότητας και άλλων ανταγωνιστών στην αγορά ). Η κατοχή συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μπορεί να προκύπτει (και) από την ύπαρξη μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων συμφωνίας, από τον τρόπο εφαρμογής αυτής και, επομένως, από τους τιμοκαταλόγων εκ του εργοστασίου μπορούσαν να αποτελέσουν στοιχείο αναφοράς για σιωπηρό συντονισμό πολιτικών τιμολόγησης), Μ.1225 Enso/Stora, σκ. 68 (όπου η καταγραφή μυστικών εκπτώσεων δείκνυε την έλλειψη διαφάνειας στην σχετική αγορά), Μ.3868 DONG/Elsam/Energi E2, σκ. 623-624 (όπου θεωρήθηκε ότι υπήρχε διαφάνεια λόγω της ύπαρξης συμφωνίας προμήθειας μεταξύ ανταγωνιστών με αποτέλεσμα να υπάρχει γνώση του κόστους προμήθειας μεταξύ τους, λόγω της δημοσίευσης τιμών, δίχως να παρατηρούνται συχνές εκπτώσεις, και λόγω της διαφάνειας ως προς την αλλαγή πελατών, καθώς λόγω της ομοιογένειας προϊόντων που διευκόλυνε την μη εμπλοκή των ανταγωνιστών στις περιοχές προμήθειας των άλλων ανταγωνιστών, ήταν εύκολο να διαπιστωθεί η μετακίνηση πελάτη). Βλ. M. Motta & M. Peitz, Intervention Triggers and Underlying Theories of Harm, Expert advice for the Impact Assessment of a New Competition Tool , European Commission,

(2020), https://competition-policy.ec.europa.eu/system/files/2021-03/kd0420575enn.pdf σχετικά με την οικονομική ανάλυση των επιπτώσεων της θεωρίας της κοινής ιδιοκτησίας ( μη συντονισμένα ή/και συντονισμένα αποτελέσματα). 97 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 41, 45-

1. 98 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2533, BP/EON, σκ.45,
2. Βλ. επίσης απόφαση ΓενΔικ Τ-102/96, σκέψεις 207-208, 222, και αποφάσεις ΕΕπ M.190 Nestle/Perrier, παρ.123, Μ.3314 Air Liquide/Messer, σκ.85, 92, 118, 12, 94/208/ΕΚ, Mannesmann/Valourec/Ilva, σκ. 48-50,53,55,59 (συμμετρικά θεωρήθηκαν μερίδια 36% και 33% αντίστοιχα), 97/25/EK, ABB/Daimler-Benz, σκ. 88, Μ.1673 VEBA/VIAG, παρ. 64.-65, M.2690 Solvay/MontedisonAusimont, σκ. 46, Μ.1440 Lucent Technologies/Ascend Communications, σκ. 18 (όπου θεωρήθηκε ότι υπάρχει ασυμμετρία μεταξύ των τριών επιχειρήσεων, καθώς κατείχαν 35-40%, 20-25% και 10-15% αντίστοιχα που σε συνδυασμό με την ανάπτυξη τεχνολογιών και τις ανακατατάξεις στα μερίδια αγοράς κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών καθιστούσαν το συντονισμό απίθανο), Μ.1882 Pirelli/BICC, σκ.87 (όπου θεωρήθηκαν συμμετρικά μερίδια 25-35% και 15-25% αντίστοιχα), Μ.4215 Glatfelter/Crompton Assets, σκ.72, 120-
3. 99 Βλ. απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, σκέψεις 111,117-119, και απόφαση ΕΕπ M.190 Nestle/Perrier, σκ.46 (στην υπόθεση αυτή παρά τις μικρές διακυμάνσεις των μεριδίων αγοράς ύψους περίπου 2,5%, θεωρήθηκε ότι τα μερίδια διατηρήθηκαν σταθερά κατά την εξεταζόμενη περίοδο). 100 Βλ. απόφαση ΔΕΕ C-393/92, Δήμος Almelo- Αίτηση για έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, σκέψεις 42-43, απόφαση ΓενΔικ Τ-24/93, σκέψη 62 και απόφαση ΔΕΕ C-395/96, σκέψη
4. 101 Βλ. απόφαση ΔΕΕ C-395/96, σκέψεις 41-
5. Βλ. επίσης απόφαση ΓενΔικ T-228/97, Irish Sugar κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σκέψη 46, Τ-191/98, σκέψη
6. 33 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ δεσμούς ή τις διασυνδέσεις μεταξύ των επιχειρήσεων που απορρέουν από τη συμφωνία αυτή
7. Πάντως, η ύπαρξη συμφωνίας ή άλλων νομικών δεσμών δεν είναι απαραίτητη για τη διαπίστωση συνδρομής συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, διαπίστωση που θα μπορούσε να προκύπτει από άλλες διασυνδέσεις και θα εξαρτώνταν από οικονομική εκτίμηση και, ιδίως από εκτίμηση της διαρθρώσεως της οικείας αγοράς
8. Σε αυτό το επίπεδο, ερευνάται επίσης η προηγούμενη συμπεριφορά των επιχειρήσεων. Ειδικότερα, η ύπαρξη στοιχείων συντονισμού στο παρελθόν είναι σημαντική, εφόσον τα κύρια χαρακτηριστικά των σχετικών αγορών δεν έχουν μεταβληθεί δραστικά. Αντιστοίχως, τεκμήρια προηγούμενου συντονισμού σε παρεμφερείς αγορές συνιστούν χρήσιμες πληροφορίες
10. vii) Παρακολούθηση των παρεκκλίσεων: Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια στη σχετική αγορά, τόσο μεγαλύτερη και η πιθανότητα ανακάλυψης τυχόν παρεκκλίσεων από τους όρους συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων. Καθοριστικό στοιχείο είναι να διαπιστωθεί τι μπορούν να συναγάγουν οι επιχειρήσεις από τις πληροφορίες που είναι διαθέσιμες σχετικά με τις ενέργειες άλλων επιχειρήσεων. Πρακτικές που διευκολύνουν την παρακολούθηση παρεκκλίσεων είναι π.χ. οι ρήτρες ευθυγράμμισης με τους ανταγωνιστές ή ρήτρες του πλέον ευνοούμενου πελάτη (MFN clauses), η οικειοθελής δημοσίευση πληροφοριών ή η ανταλλαγή τους μέσω εμπορικών ενώσεων
12. viii) Αποτρεπτικοί μηχανισμοί - Αντίποινα: Ο βιώσιμος συντονισμός προϋποθέτει την ύπαρξη αξιόπιστων αποτρεπτικών μηχανισμών, δια των οποίων μπορούν να επιβληθούν αντίποινα σε περίπτωση παρέκκλισης από μία επιχείρηση. Η απειλή αντιποίνων είναι πειστική μόνον εφόσον αναμένεται με αρκετή βεβαιότητα ότι, σε περίπτωση παρέκκλισης, θα ενεργοποιηθούν άμεσα οι αποτρεπτικοί μηχανισμοί106, και εφόσον είναι έγκαιρη. Τα αντίποινα δεν επιβάλλονται κατ’ ανάγκη στην ίδια αγορά, όπου έγινε η παρέκκλιση. Εάν υπάρχει αλληλεπίδραση των εμπορικών δραστηριοτήτων που ασκούν οι επιχειρήσεις σε άλλες αγορές, μπορεί να υπάρχουν διάφορες δυνατότητες επιβολής αντιποίνων
13. Τα αντίποινα μπορεί να συνίστανται ενδεικτικώς στην προσωρινή κήρυξη ενός «πολέμου τιμών» ή την απειλή επιστροφής σε κατάσταση πλεονασματικής προσφοράς.
14. ix) Βαθμός ανταγωνιστικής πιέσεως από τους ανταγωνιστές - Δυνητικός ανταγωνισμός Εμπόδια εισόδου: Προκειμένου να κριθεί επιτυχής ο συντονισμός μεταξύ επιχειρήσεων, θα πρέπει Βλ. αποφάσεις ΕΕπ M.4141-Linde/BOC, σκ. 185, Μ.3972, TRW Automotive/Delphi Metal Espana, σκ. 26 (όπου ο δομικός δεσμός μεταξύ ανταγωνιστών που προέκυπτε από τη συμμετοχή σε κοινή επιχείρηση δύο ανταγωνιστών επιλύθηκε με την απομάκρυνση από το δ.σ. των μελών της μίας εταιρίας και την λύση της συμφωνίας μετόχων μεταξύ ανταγωνιστών), Μ.1383, ο.π., σκ.
15. 103 Βλ. αποφάσεις ΔΕΕ C-395/96, ο.π., σκέψη 45, C-413/06 P, SONY/BMG κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σκέψη
16. 104 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ.
17. Βλ. επίσης ενδεικτικά Μ. 7881 ABInbev/SAB Miller, παρ. 61 επ., όπου η ύπαρξη προηγούμενων αποφάσεων της Ευρ. Επιτροπής αναφορικά με καρτέλ μεταξύ ζυθοποιών σε επιμέρους εθνικές αγορές της μπύρας θεωρήθηκε σημαντικό στοιχείο για την αξιολόγηση των συντονισμένων επιπτώσεων της συγκεκριμένης συγκέντρωσης. 105 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 50-
18. 106 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ.
19. 107 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ.
20. Μορφές αντιποίνων αποτελούν η ματαίωση κοινών επιχειρήσεων ή άλλων μορφών συνεργασίας ή ακόμα και η πώληση μετοχών σε εταιρίες που ανήκουν από κοινού στις οικείες επιχειρήσεις. Βλ. π.χ. Μ.3314, ο.π., παρ.
21. 102 34 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ οι επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν σ’ αυτόν να μην έχουν κίνητρο ή να μην είναι σε θέση να αντιδράσουν έναντι των υιοθετούμενων από τις συμμετέχουσες στο συντονισμό επιχειρήσεις πρακτικών
22. Έτσι, όσο μεγαλύτερη είναι η πίεση που μπορεί να ασκηθεί στο δυοπώλιο από τους μικρότερους ανταγωνιστές τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα διαπίστωσης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης
23. Σχετικά έχει γίνει δεκτό ότι για την ένταση του εσωτερικού ανταγωνισμού έχει σημασία και η ένταση του ανταγωνισμού εκτός δυοπωλίου. Εάν, επομένως υφίσταται εξωτερικός ανταγωνισμός, τα κίνητρα των μελών του δυοπωλίου για παράλληλη συμπεριφορά αντίθετη προς τον ανταγωνισμό μειώνονται
24. Κίνητρο για περικοπές τιμών μπορεί, επίσης, να προκύψει μόνο από την ύπαρξη σημαντικού ανταγωνισμού που θα ασκούσε σχετική πίεση
25. Στο πλαίσιο αυτό, λαμβάνεται υπόψη τυχόν δυνητικός ανταγωνισμός 112, όπως η απειλή αξιόπιστης εισόδου νέου ανταγωνιστή, καθώς και η ύπαρξη εμποδίων εισόδου, νομικών ή οικονομικών (για παράδειγμα, η είσοδος νέων ανταγωνιστών στην αγορά παρεμποδίζεται σε μεγάλο βαθμό σε περιπτώσεις όπου απαιτούνται υψηλές επενδύσεις. Περαιτέρω, εμπόδια εισόδου έχει διαπιστωθεί ότι αποτελούν, μεταξύ άλλων, ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς 113 και η κατοχή εκ μέρους των συμμετεχουσών υποδομής και σημάτων που υπερέχουν ως προς τον αριθμό, το μέγεθος και την αξία σε σχέση με τους μικρότερους ανταγωνιστές 114). Τέλος, ερευνάται και η αντισταθμιστική ισχύς των πελατών. Ως αντισταθμιστική αγοραστική ισχύς νοείται η διαπραγματευτική ισχύς που έχει ο πελάτης έναντι του πωλητή στις διαπραγματεύσεις λόγω του μεγέθους του, της εμπορικής σημασίας για τον πωλητή και της ικανότητάς του να στραφεί σε εναλλακτικούς προμηθευτές
26. Μία πηγή αντισταθμιστικής ισχύος είναι η δυνατότητα του πελάτη να απειλήσει ότι σε εύλογο χρονικό διάστημα θα στραφεί σε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού, αν ο προμηθευτής αποφασίσει να αυξήσει τις τιμές ή να εφαρμόσει δυσμενέστερους όρους Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 56, και απόφαση ΓενΔικ Τ-342/99, ο.π, παρ.
27. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.2533, ο.π., σκ. 116-118, Μ.2502 Cargill/Cerestar, σκ. 21, Μ.2537 Philips/Marconi Medical Systems, σκ.
28. 109 Βλ. απόφαση ΔΕΕ C-68/94, σκέψεις 246-
29. Βλ. επίσης αποφάσεις ΓενΔικ Τ-102/96, ο.π., σκέψεις 256-
30. Στην υπόθεση αυτή έγινε δεκτό το αντίθετο, ότι δηλαδή οι δυνατότητες αναπτύξεως της παραγωγής των ανταγωνιστών ήταν περιορισμένες, άρα περιορισμένη ήταν και η δυνατότητα άσκησης ανταγωνιστικής πίεσης, Τ-342/99, ο.π., σκέψη 62 (τρίτη προϋπόθεση θεμελίωσης συλλογικής δεσπόζουσας θέση με βάση τη συγκεκριμένη απόφαση), Τ-342/99, ο.π., σκέψη 210επ. Μ.2498, ο.π., σκ.142 Βλ. τέλος απόφαση ΕΕπ Μ.3820, Avnet/Memec, σκ.28, 30, κλπ. 110 Βλ. απόφαση ΕΕπ M.580 Airtours/First Choice, σκ.97-
31. 111 Βλ. απόφαση ΕΕπ M.580 Airtours/First Choice, σκ.
32. 112 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.3314 AIR LIQUIDE / MESSER TARGETS, σκ.
33. 113 Βλ. απόφαση ΕΕπ M.190 Nestle/Perrier, σκ. 34,
34. 114 Βλ. αποφάσεις ΕΕπ M.190,Nestle/Perrier, σκ. 54-56,76,83,96, Μ.1673 VEBA/VIAG, σκ.105-106,109 (όπου έγινε δεκτό ότι εμπόδιο ανάπτυξης ανταγωνισμού στο δυοπώλιο αποτελούσε το γεγονός ότι οι ανταγωνιστές αυτού εξαρτώνταν από τη χρήση δικτύου που ανήκε στο δυοπώλιο, με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η διακριτική μεταχείριση εις βάρος τους. 115 Βλ. απόφαση ΕΕπ Μ.2533 BP/EON, σκ. 128-
35. Βλ. επίσης αποφάσεις ΕΕπ Μ.3732 Procter & Gamble/Gillette, σκ. 24, όπου λήφθηκε υπόψη η αγοραστική δύναμη των μεγάλων πελατών Metro και Carrefour, αλλά η Επιτροπή κατέληξε ότι τα μεγάλα μερίδια αγοράς και η μεγάλη δύναμη της νέας οντότητας δεν μπορούσαν να υπερκεραστούν από την ισχύ των μεγάλων αυτών πελατών, Μ.774 Saint-Gobain/Wacker-Chemie/NOM, σκ. 228-229, όπου έγινε δεκτό ότι δεν θεμελιωνόταν αγοραστική ισχύς των πελατών καθώς η αγορά προμήθειας (buyer side) ήταν λιγότερο συγκεντρωμένη από την αγορά παραγωγής (supplier side) και είχε μεγαλύτερο αριθμό αγοραστών, και το γεγονός αυτό λήφθηκε υπόψη για τη στοιχειοθέτηση της δεσπόζουσας θέσης (βλ. παρ. 265), Μ.3314, σκ. 125, όπου το γεγονός ότι οι πελάτες ήταν μικρές επιχειρήσεις με λιγοστή διαπραγματευτική ισχύ έναντι του δυοπωλίου ενίσχυε τη θέση του τελευταίου. Βλ. τέλος απόφαση ΕΕπ M.190 Nestle/Perrier, σκ. 78, Μ.1673, σκ.
36. 108 35 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ παράδοσης. Συνήθως η αντισταθμιστική ισχύς χαρακτηρίζει μεγάλους και πολυσύνθετους πελάτες και όχι μικρές επιχειρήσεις σε ένα κατακερματισμένο κλάδο. Δεν αρκεί η ύπαρξη αγοραστικής ισχύος πριν τη συγκέντρωση, αλλά πρέπει αυτή να υπάρχει και μετά την πραγματοποίησή της
37. Εφόσον υφίστανται ένας ή περισσότεροι μεγάλοι αγοραστές, τούτο μπορεί να προκαλέσει ανταγωνισμό μεταξύ των μερών που κατέχουν τη συλλογική δεσπόζουσα θέση
38. IV.2 ΚΑΘΕΤΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ IV.2.1 Γενικό πλαίσιο
39. Συγκεντρώσεις με κάθετη διάσταση είναι οι συγκεντρώσεις, στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικά επίπεδα της αλυσίδας εφοδιασμού (π.χ. ο παραγωγός ενός συγκεκριμένου προϊόντος118 συγχωνεύεται με έναν από τους διανομείς του119)
41. Οι μη οριζόντιες συγκεντρώσεις δεν συνιστούν απειλή για τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό, εκτός εάν η επιχείρηση που προκύπτει από τη συγκέντρωση διαθέτει σημαντική ισχύ σε μία τουλάχιστον εκ των σχετικών αγορών
42. Η αξιολόγηση της ισχύος της νέας οντότητας προηγείται της αξιολόγησης των επιπτώσεων της συγκέντρωσης στον ανταγωνισμό, κατά την αξιολόγηση δε αυτή τα μερίδια αγοράς και τα επίπεδα συγκέντρωσης παρέχουν χρήσιμες ενδείξεις σχετικά με τη δύναμη της επιχείρησης στην αγορά και την ανταγωνιστική σημασία των συμμετεχουσών στη συγκέντρωση επιχειρήσεων και των ανταγωνιστών τους. Έτσι, αξιολογείται ότι μικρή είναι η πιθανότητα διαπίστωσης προβλημάτων συντονισμένης ή μη φύσεως εάν το μερίδιο αγοράς της νέας οντότητας μετά τη συγκέντρωση σε καθεμία από τις σχετικές αγορές είναι κατώτερο του 30% και ο δείκτης HHI μετά τη συγκέντρωση είναι κατώτερος του
44. Δύο είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους οι μη οριζόντιες συγκεντρώσεις ενδέχεται να παρεμποδίζουν σημαντικά τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό: • μέσω της πρόκλησης μη συντονισμένων αποτελεσμάτων και • μέσω της πρόκλησης συντονισμένων αποτελεσμάτων (επηρεασμού δηλαδή της δυνατότητας συντονισμού των επιχειρήσεων στη σχετική αγορά που δραστηριοποιούνται). Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ. 65-
45. Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.580, ABB/Daimler-Benz, παρ. 99-102,110 (όπου θεωρήθηκε ότι η ύπαρξη ενός μεγάλου αγοραστή, της Deutsche Bahn, μπορούσε να προκαλέσει ανταγωνισμό προσφορών μεταξύ των μελών του δυοπωλίου). 118 Ήτοι η επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην αγορά προηγούμενης οικονομικής βαθμίδος. 119 Ήτοι η επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδος. 120 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση των μη οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον Κανονισμό Συμβουλίου για τον έλεγχο συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, της 18.10.2008 (εφεξής «Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων»), σημείο
46. 121 Βλ. απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.1157, υπόθεση Skanska/Scancem, σημεία 69,
47. Βλ. επίσης απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.4314, Johnson/Pfizer, σημεία 122-
48. Μ.5005, GALP/EXXONMOBIL, σημείο 62, Μ.4494, EVRAZ/HIGHVELD, σημεία 94,
49. Βλ. αντίθετα απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.3943, S.Gobain/BPB, σημείο 45, 48 επ. Βλ. επίσης απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής M.3231, PREEM/SCANDINAVISKA, σημεία 24-25, όπου θεωρήθηκε ότι τα χαμηλά μερίδια αγοράς σε όλες τις σχετικές αγορές (κάτω του 25%) συνηγορούσαν υπέρ της απουσίας κάθετων επιπτώσεων εκ της εν λόγω συγκέντρωσης. Βλ. τέλος και απόφαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μ.4723, ENI/EXXON MOBIL, σημείο
50. 122 Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, σημεία 23-
51. 116 117 36 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
52. Μη συντονισμένα αποτελέσματα ενδέχεται κυρίως να προκύψουν όταν μη οριζόντιες συγκεντρώσεις έχουν ως αποτέλεσμα τον αντιανταγωνιστικό αποκλεισμό από την αγορά υφιστάμενων ή δυνητικών ανταγωνιστών, ιδίως μέσω της δυσχέρανσης ή εξάλειψης της πρόσβασης αυτών σε εισροές ή σε πελάτες, με συνέπεια να μειώνεται με τον τρόπο αυτό η ικανότητα και τα κίνητρα των εν λόγω εταιριών να ανταγωνισθούν στην αγορά. Δευτερευόντως, τέτοια προβλήματα μπορούν να προκύψουν και όταν μέσω της κάθετης ολοκλήρωσης, η νέα οντότητα ενδέχεται να αποκτήσει πρόσβαση σε εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες των ανταγωνιστών της στις αγορές προηγούμενης ή επόμενης οικονομικής βαθμίδας
54. Εξάλλου, συντονισμένα αποτελέσματα προκύπτουν όταν η συγκέντρωση μεταβάλλει τη φύση του ανταγωνισμού κατά τρόπο ώστε να αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα να συντονίζουν στο εξής τη συμπεριφορά τους επιχειρήσεις που δεν το έπρατταν προηγουμένως, προκειμένου να αυξήσουν τις τιμές ή να παρεμποδίσουν με οποιονδήποτε άλλο τρόπο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Η συγκέντρωση ενδέχεται επίσης να καταστήσει τον συντονισμό ευκολότερο, πιο σταθερό ή πιο αποτελεσματικό για επιχειρήσεις, οι οποίες συντόνιζαν τη συμπεριφορά τους πριν από τη συγκέντρωση.
55. Αμέσως κατωτέρω αναλύονται οι επιπτώσεις μη συντονισμένης και συντονισμένης συμπεριφοράς που ενδέχεται να προκαλεί μία μη οριζόντια συγκέντρωση: IV.2.2 Κάθετες Επιπτώσεις μη Συντονισμένης Συμπεριφοράς
56. Όπως προαναφέρθηκε, μία συγκέντρωση θεωρείται ότι έχει ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό από την αγορά όταν η πρόσβαση πραγματικών ή δυνητικών ανταγωνιστών σε προμήθειες ή αγορές εμποδίζεται ή καταργείται λόγω της συγκέντρωσης, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό την ικανότητα και τα κίνητρα των εν λόγω εταιριών να ανταγωνιστούν η μία την άλλη. Ο εν λόγω αποκλεισμός από την αγορά ενδέχεται να αποθαρρύνει την είσοδο ή την επέκταση των ανταγωνιστών στην αγορά ή να ενθαρρύνει την έξοδό τους από αυτήν. Έτσι, αποκλεισμός από την αγορά μπορεί να διαπιστωθεί ακόμη και αν οι αποκλειόμενοι ανταγωνιστές δεν εξαναγκάζονται σε έξοδο από την αγορά: αρκεί το γεγονός ότι οι ανταγωνιστές περιέρχονται σε μειονεκτική θέση και, ως εκ τούτου, ασκούν λιγότερο αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Ο εν λόγω αποκλεισμός θεωρείται επιζήμιος για τον ανταγωνισμό εάν οι συμμετέχουσες εταιρίες και ενδεχομένως και μερικοί από τους ανταγωνιστές τους αποκτούν έτσι τη δυνατότητα να αυξήσουν επικερδώς τις τιμές που χρεώνουν στους καταναλωτές. Διακρίνονται δύο μορφές αποκλεισμού, ο αποκλεισμός από τις εισροές και ο αποκλεισμός από την πρόσβαση σε πελάτες. Ειδικότερα: IV.2.2.1 Αποκλεισμός πρόσβασης σε εισροές
57. Αποκλεισμός πρόσβασης σε εισροές υφίσταται όταν, μετά τη συγκέντρωση, η νέα επιχείρηση ενδέχεται να περιορίσει την πρόσβαση στα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που θα παρείχε εάν δεν είχε Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές για την αξιολόγηση μη οριζόντιων συγκεντρώσεων, παρ.78 (και νομολογία στην οποία παραπέμπει). Για παράδειγμα, εάν γίνει προμηθευτής ενός ανταγωνιστή που δραστηριοποιείται σε αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας, μια εταιρία ενδέχεται να αποκτήσει κρίσιμες πληροφορίες, οι οποίες θα της επιτρέψουν να εφαρμόσει λιγότερο επιθετική τιμολογιακή πολιτική στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδας εις βάρος των καταναλωτών. 123 37 ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ πραγματοποιηθεί η συγκέντρωση, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό το κόστος των ανταγωνιστών που δραστηριοποιούνται στην αγορά επόμενης οικονομικής βαθμίδος και δυσχεραίνοντας γι’ αυτούς την προμήθεια εισροών υπό παρεμφερείς τιμές και συνθήκες με εκείνες που ίσχυαν προ της συγκέντρωσης
58. Ο αποκλεισμός ανταγωνιστών ενδέχεται να προσλάβει διάφορες μορφές. Η νέα οντότητα ενδέχεται να αποφασίσει να μη συναλλάσσεται με τους πραγματικούς ή δυνητικούς ανταγωνιστές στην κάθετα συναφή αγορά ή να περιορίσει τις προμήθειες ή/και να αυξήσει τις τιμές που χρεώνει όταν προμηθεύει ανταγωνιστές ή/και να καταστήσει με οποιονδήποτε τρόπο τους όρους εφοδιασμού λιγότερο ευνοϊκούς από εκείνους που θα ίσχυαν αν δεν είχε πραγματοποιηθεί η συγκέντρωση
60. Κατά την αξιολόγηση της πιθανότητας ενός επιζήμιου για τον ανταγωνισμό σεναρίου αποκλεισμού ανταγωνιστών από την πρόσβαση σε εισροές, εξετάζονται η ικανότητα και το κίνητρο της νέας οντότητας να αποκλείσει την πρόσβαση σε εισροές και τυχόν σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις στον ανταγωνισμό λόγω του αποκλεισμού αυτού. Συγκεκριμένα: α) Ως προς την ικανότητα της νέας οντότητας μετά τη συγκέντρωση ν