Αρμοδιότητα της Αρχής για προσφυγές και ερωτήματα σχετικά με εταιρείες ενημέρωσης οφειλετών

Αθήνα, 04-05-2011 ΑΡΧΗ ΠΡΟ ΤΑ ΙΑ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟ ΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αρ θ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3111 Α Π Ο Φ Α Σ Η 49/2011 Η Αρχή Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα, συνήλθε µετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 3.3.2011 στο κατάστηµά της, αποτελούµενη από τους Χ. Γεραρή, Πρόεδρο, Λ. Κοτσαλή, Α. Παπανεοφύτου, Α. Πράσσο, και Α. Ρουπακιώτη, τακτικά µέλη, και το αναπληρωµατικό µέλος Γ. Πάντζιου, σε αντικατάσταση του τακτικού µέλους Α. Ποµπόρτση, ο οποίος αν και εκλήθη νοµίµως - εγγράφως, δεν παρέστη λόγω κωλύµατος. τη συνεδρίαση συµµετείχε µε δικαίωµα ψήφου και το αναπληρωµατικό µέλος της Αρχής ∆. Λιάππης, ο οποίος είχε οριστεί εισηγητής. τη συνεδρίαση παρέστησαν, ως βοηθοί του εισηγητή, οι νοµικοί ελεγκτές Αικ. ∆εδούλη και Κ. Λωσταράκου, καθώς και η Ε. Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του ∆ιοικητικού– Οικονοµικού Τµήµατος ως γραµµατέας, µετά από εντολή του Προέδρου. Η Αρχή έλαβε υπόψη τα παρακάτω: Έχουν υποβληθεί στην Αρχή, είτε ως καταγγελίες είτε ως ερωτήµατα, ποικίλες περιπτώσεις τηλεφωνικών οχλήσεων για ληξιπρόθεσµες απαιτήσεις από: α) εταιρείες ενηµέρωσης οφειλετών (εφεξής «εταιρείες ενηµέρωσης»), ή β) τους ίδιους τους δανειστές όπως τράπεζες και εταιρείες τηλεπικοινωνιών, ή γ) δικηγορικά γραφεία που αφορούν: 1) την έλλειψη ενηµέρωσης από την πλευρά των ατόµων που τηλεφωνούν εκ µέρους των ως άνω εταιριών στους οφειλέτες, 2) τις τηλεφωνικές οχλήσεις σε συγγενείς των οφειλετών για να τους ενηµερώσουν σχετικά µε τη δυσχερή οικονοµική κατάσταση του οφειλέτη ή λόγω συνωνυµίας, 3) τις τηλεφωνικές οχλήσεις στην εργασία των οφειλετών και την ενηµέρωση σε συναδέλφους ή προϊσταµένους σχετικά µε την οφειλή τους, 1 4) την πρακτική των υπαλλήλων των εταιρειών αυτών να τηλεφωνούν µε ιδιαίτερη συχνότητα στους οφειλέτες, 5) την πρακτική των υπαλλήλων των εταιρειών αυτών να προβαίνουν σε αθέµιτες και παραπλανητικές πρακτικές προς τους οφειλέτες, όπως έντονο και επιθετικό ύφος, απειλές µέχρι του σηµείου εκβιασµού για κατασχέσεις περιουσιακών τους στοιχείων ή για ενηµέρωση µελών της οικογένειάς τους σχετικά ή µε αποστολή εξωδίκου δηλώσεως στην εργασία τους, 6) το γεγονός ότι λειτουργούν χωρίς να έχουν εγγραφεί στο µητρώο που τηρεί το Υπουργείο Ανάπτυξης (άρθρο 7 του ν. 3758/2009), 7) τις τηλεφωνικές οχλήσεις για χρηµατικά ποσά που έχουν προκύψει από γενικούς όρους συναλλαγών που έχουν κριθεί µε αµετάκλητες δικαστικές αποφάσεις ως καταχρηστικοί. Η Αρχή, µετά από εξέταση όλων των παραπάνω στοιχείων και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΚΕΦΘΗΚΕ ΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Το άρθρο 2 στοιχ. α΄, β΄, δ΄, ζ΄ και θ΄ του Ν. 2472/1997 για την προστασία του ατόµου από την επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα προβλέπει ότι «Για του σκοπού του παρόντο νόµου νοούνται ω : “∆εδοµένα προσωπικού χαρακτήρα”, κάθε πληροφορία που αναφέρεται στο υποκείµενο των δεδοµένων... “Επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα” κάθε εργασία ή σειρά εργασιών που πραγµατοποιείται, από το ∆ηµόσιο ή από νοµικό πρόσωπο δηµοσίου δικαίου ή ιδιωτικού δικαίου ή ένωση προσώπων ή φυσικό πρόσωπο µε ή χωρί τη βοήθεια αυτοµατοποιηµένων µεθόδων και εφαρµόζονται σε δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα, όπω η συλλογή, η καταχώριση, η οργάνωση, η διατήρηση ή αποθήκευση, η τροποποίηση, η εξαγωγή, η χρήση, η διαβίβαση, η διάδοση ή κάθε άλλη µορφή διάθεση, η συσχέτιση ή ο συνδυασµό , η διασύνδεση, η δέσµευση (κλείδωµα), η διαγραφή, η καταστροφή... “Υπεύθυνο Επεξεργασία ” οποιοσδήποτε καθορίζει το σκοπό και τον τρόπο επεξεργασία των δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, όπω φυσικό ή νοµικό πρόσωπο, δηµόσια αρχή ή υπηρεσία ή οποιοσδήποτε άλλο οργανισµό ... «Εκτελών την επεξεργασία» οποιοσδήποτε επεξεργάζεται δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα για λογαριασµό υπευθύνου επεξεργασία , όπω φυσικό ή νοµικό πρόσωπο, δηµόσια αρχή ή υπηρεσία ή οποιοσδήποτε άλλο οργανισµό . Η επεξεργασία των προσωπικών δεδοµένων διέπεται από τη διάταξη του άρθρου 5 του Ν. 2472/1997, σύµφωνα µε την παράγραφο 1 της οποίας, «επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα επιτρέπεται µόνον όταν το υποκείµενο των δεδοµένων έχει δώσει τη συγκατάθεσή του». Η διάταξη του άρθρου 11 παρ. 3 του Ν. 2472/1997 προβλέπει ότι «Εάν τα δεδοµένα ανακοινώνονται σε τρίτου , το υποκείµενο ενηµερώνεται για την ανακοίνωση πριν από αυτού ». Η µε 2 αριθµ. 1/1999 Κανονιστική Πράξη της Αρχής, περαιτέρω, στο άρθρο 5 παρ. 2 ορίζει ότι «Η ενηµέρωση γίνεται εγγράφω και αποδεικνύεται από τον υπεύθυνο επεξεργασία ». Εξετέρου, το άρθρο 4 παρ. 3 του ν. 3471/2006 προβλέπει ότι «Επιτρέπεται η καταγραφή συνδιαλέξεων και των συναφών δεδοµένων κίνηση , όταν πραγµατοποιούνται κατά τη διάρκεια νόµιµη επαγγελµατική πρακτική µε σκοπό την παροχή αποδεικτικών στοιχείων εµπορική συναλλαγή ή άλλη επικοινωνία επαγγελµατικού χαρακτήρα, υπό την προϋπόθεση ότι και τα δύο µέρη, µετά από προηγούµενη ενηµέρωση σχετικά µε το σκοπό τη καταγραφή , παρέχουν τη συγκατάθεσή του ».
2. Ο ν. 3758/2009 για τις εταιρείες ενηµέρωσης οφειλετών για ληξιπρόθεσµες απαιτήσεις διέπει τη λειτουργία των εταιριών αυτών µε εξειδικευµένες ρυθµίσεις. Πριν από το νόµο αυτό δεν υπήρχε ειδική νοµοθετική ρύθµιση και η σχέση εταιρειών και δανειστών διεπόταν από τις διατάξεις περί αντιπροσώπευσης (άρθρα 211 επ. Α.Κ.). Ο πρόσφατος νόµος είναι ειδικότερος του νόµου 2472/1997 ως προς τη δράση και λειτουργία των εταιριών ενηµέρωσης και συνεπώς έχει το προβάδισµα εφαρµογής για τα ρυθµιζόµενα από αυτόν θέµατα.
3. ύµφωνα µε πρόσφατη νοµολογία του Ευρωπαϊκού ∆ικαστηρίου ∆ικαιωµάτων του Ανθρώπου ( απόφαση Zolotukhin v. Russia, ECtHR 14939/03), όταν δύο διοικητικές αρχές επιλαµβάνονται ενός θέµατος δεν µπορούν να επιβάλουν δύο κυρώσεις για τα ίδια πραγµατικά περιστατικά. Οι κυρώσεις που προβλέπονται από το ν. 3758/2009 και επιβάλλονται από τον Υπουργό Ανάπτυξης (άρθρο 10 του ν. 3758/2009) είναι αυστηρότερες από αυτές που προβλέπονται από το ν. 2472/
4. υνεπώς, όσον αφορά πρακτικές των εταιριών ενηµέρωσης στην επικοινωνία τους µε τον οφειλέτη, εφαρµόζεται ο νόµος 3758/2009 και αρµόδιο είναι το Υπουργείο Ανάπτυξης.
5. Οι εταιρείες ενηµέρωσης συνεργάζονται µε τράπεζες ή εταιρείες τηλεπικοινωνιών και χρησιµοποιούν τα προσωπικά δεδοµένα των καταναλωτών που τους έχουν ανακοινωθεί από τα αρχεία που τηρούν οι τράπεζες ή οι εταιρείες τηλεπικοινωνιών. υνεπώς, υπεύθυνος επεξεργασίας είναι η τράπεζα ή η εταιρεία τηλεπικοινωνιών και η συνεργαζόµενη εταιρεία ενηµέρωσης ενεργεί κατ΄ εντολήν του υπευθύνου επεξεργασίας (άρθρο 10 παρ. 4 του ν. 2472/1997, βλ. και Απόφαση της Αρχής 20/2001). Ωστόσο, τρία µέλη της Αρχής έκριναν ότι υπεύθυνοι επεξεργασίας είναι τόσο οι τράπεζες και οι λοιποί δανειστές, όσο και οι εταιρίες ενηµέρωσης οφειλετών. Οι υπεύθυνοι επεξεργασίας (ήτοι πιστωτικά ιδρύµατα, εταιρείες τηλεπικοινωνίας κλπ.) οφείλουν να έχουν ενηµερώσει τα υποκείµενα για τη διαβίβαση των δεδοµένων τους στις εν λόγω εταιρείες (άρθρο 11 παρ. 3 του ν. 2472/1997).
6. Η ως άνω συνεργασία πρέπει να έχει τη µορφή έγγραφης σύµβασης η οποία θα προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία, δηλαδή η εταιρεία ενηµέρωσης διεξάγει την επεξεργασία κατ΄εντολήn του υπευθύνου επεξεργασίας (άρθρο 10 παρ.4 του ν. 2472/1997 και άρθρο 6 παρ.4 του 3 ν.3758/2009). Για την ασφάλεια αυτών των δεδοµένων και την προστασία τους από, µεταξύ άλλων, την απαγορευµένη πρόσβαση και οποιαδήποτε αθέµιτη επεξεργασία, ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει να λαµβάνει τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα (άρθρο 10 παρ. 3 του ν. 2472/1997). Παράλληλα, ωστόσο, βαρύνεται µε αυτήν την υποχρέωση και ο εκτελών την επεξεργασία κατ΄εντολήν του υπευθύνου επεξεργασίας, ήτοι οι εταιρείες ενηµέρωσης (άρθρο 10 παρ. 4 του ν. 2472/1997). Αρµόδια Αρχή για να επιβάλλει κυρώσεις στους υπεύθυνους επεξεργασίας σε περίπτωση παραβίασης των ως άνω υποχρεώσεων είναι η Αρχή Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα (άρθρο 19 και 21 του ν. 2472/1997). Για την επιβολή κυρώσεων στους εκτελούντες την επεξεργασία, ήτοι τις εταιρείες ενηµέρωσης, για παραβίαση του ν. 3758/2009 αρµόδιος είναι ο Υπουργός Ανάπτυξης, σύµφωνα µε το άρθρο 10 του ν. 3758/
8. Αν οι εταιρείες ενηµέρωσης χρησιµοποιούν τα προσωπικά δεδοµένα που έχουν λάβει για την εκτέλεση της σύµβασης πέρα από τη λήξη της, καθορίζοντας οι ίδιες τον σκοπό και τον τρόπο επεξεργασίας τους, καθίστανται υπεύθυνοι επεξεργασίας (άρθρο 2 στοιχείο ζ του ν. 2472/1997) και υποχρεούνται σε γνωστοποίηση για τη σύσταση και λειτουργία αρχείου έναντι της Αρχής (άρθρο 6 του ν. 2472/1997). Ανεξάρτητα πάντως µε τον χαρακτηρισµό της εταιρείας ενηµέρωσης οφειλετών ως υπεύθυνης επεξεργασίας ή εκτελούσας την επεξεργασία, στο µέτρο που υπάρχει παράβαση του ν.3758/2009, αρµόδια αρχή να επιβάλει κυρώσεις είναι ο Υπουργός Ανάπτυξης (βλ. και παράγραφο 5).
9. Όσον αφορά τις περιπτώσεις οχλήσεων από τα ίδια τα τµήµατα των τραπεζών ή τµήµατα των εταιρειών τηλεπικοινωνιών για ληξιπρόθεσµες οφειλές, η Αρχή έχει την αρµοδιότητα να τις ελέγξει και να επιβάλει κυρώσεις στους υπευθύνους επεξεργασίας. ∆ιευκρινίζεται, ωστόσο, ότι σύµφωνα µε το άρθρο 19 παρ.1 περ.ιγ του ν.3917/2011, η Αρχή έχει τη διακριτική ευχέρεια να καθορίζει τη σειρά προτεραιότητας για την εξέταση των υποβαλλόµενων προσφυγών ή καταγγελιών.
10. Οι καταγγελίες/ερωτήµατα για οχλήσεις από δικηγορικά γραφεία παραπέµπονται στους κατά τόπον αρµόδιους ∆ικηγορικούς υλλόγους. Η Αρχή δεν είναι αρµόδια να επιβάλλει κυρώσεις στους δικηγόρους, διότι οι τελευταίοι θεωρούνται ότι ενεργούν ως εντολοδόχοι των δανειστών στο πλαίσιο της σύµβασης έµµισθης εντολής. ΓΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΥΤΟΥ Η Αρχή αποφαίνεται ότι : α) για καταγγελίες/ερωτήµατα που αφορούν πρακτικές ενηµέρωσης οφειλετών από πιστωτικά ιδρύµατα, ασφαλιστικές εταιρίες, εταιρείες παροχής υπηρεσιών και πώλησης αγαθών, οι οποίες είναι δανειστές του προσφεύγοντος, αρµόδια, καταρχήν, είναι η Αρχή. β) Οι δανειστές έχουν υποχρέωση, σύµφωνα µε το άρθρο 11 παρ. 3 του ν.2472/97, να ενηµερώνουν 4 τον οφειλέτη ότι τα δεδοµένα της οφειλής του ανακοινώνονται σε τρίτους, δηλαδή στις εταιρείες ενηµέρωσης, εφόσον τούτο δεν προβλέπεται ρητώς στη σύµβαση µεταξύ δανειστή και οφειλέτη ή κατ΄άλλο τρόπο. γ) Όταν οι εταιρείες ενηµέρωσης οφειλετών ενεργούν υπό την ιδιότητα του υπεύθυνου επεξεργασίας, όπως π.χ. στις περιπτώσεις υπέρβασης της εντολής του δανειστή ή µετά τη λήξη της σχετικής σύµβασης, υποχρεούνται σε γνωστοποίηση της επεξεργασίας στην Αρχή, κατά το άρθρο 6 του ν. 2472/
11. δ) Οι καταγγελίες/ερωτήµατα που αφορούν εταιρείες ενηµέρωσης και έχουν υποβληθεί στην Αρχή πριν την ισχύ του νόµου 3758/2009, δεν κρίνεται σκόπιµο να ερευνηθούν ενόψει της νέας ειδικής ρύθµισης του νόµου. ε) Καταγγελίες/ερωτήµατα που αφορούν παραβάσεις από εταιρείες ενηµέρωσης του ν. 3758/2009 και συνιστούν συγχρόνως και παραβάσεις του ν. 2472/1997, παραπέµπονται στο Υπουργείο Ανάπτυξης, εφόσον ο νόµος 3758/2009 περιέχει ειδικότερες διατάξεις και αυστηρότερες κυρώσεις. στ) Καταγγελίες/ερωτήµατα που στρέφονται κατά δικηγόρων, οι οποίοι ενεργούν κατ΄εντολή των πελατών τους προς ενηµέρωση των οφειλετών, παραπέµπονται στους κατά τόπο αρµόδιους ∆ικηγορικούς υλλόγους. O ΠΡΟΕ∆ΡΟ ΧΡΙ ΤΟ ΓΕΡΑΡΗ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΕΙΡΗΝΗ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ 5