Αθήνα, 12-09-2017 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/6552/12-09-2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 101/2017 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασ ας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρ ασε σε σύνθεση Τµήµατος στην έδρα της την Τετάρτη 05-07-2017 µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, εξ αναβολής της από 03-05-2017 συνεδρ ασης και σε συνέχεια της από 24-05-2017 συνεδρ ασης, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Αναπληρωτής Πρόεδρος, Γεώργιος Μπατζαλέξης, κωλυοµένου του Προέδρου της Αρχής, Κωνσταντ νου Μενουδάκου, και τα αναπληρωµατικά µέλη Παναγιώτης Ροντογιάννης, ως εισηγητής, Χαράλαµπος Τσιλιώτης, Γρηγόριος Τσόλιας, σε αναπλήρωση των τακτικών µελών Αντων ου Συµβώνη, Σπυρ δωνα Βλαχόπουλου και Χαράλαµπου Ανθόπουλου αντ στοιχα, οι οπο οι, αν και εκλήθησαν νοµ µως εγγράφως, δεν παρέστησαν λόγω κωλύµατος. Στη συνεδρ αση παρέστησαν, µε εντολή του Προέδρου, οι Ιωάννης Λυκοτραφ της και Γεωργ α Παναγοπούλου, ειδικο επιστήµονες – ελεγκτές ως βοηθο εισηγητή. Επ σης, παρέστη, µε εντολή του Προέδρου, και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του ∆ιοικητικού – Οικονοµικού Τµήµατος της Αρχής, ως γραµµατέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα παρακάτω: Στην Αρχή υποβλήθηκε η µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/1237/16-02-2017 καταγγελ α, σύµφωνα µε την οπο α στην επιχε ρηση µε την επωνυµ α «Little Kook» έχει εγκατασταθε σύστηµα βιντεοεπιτήρησης χωρ ς να πληρούνται οι νόµιµες προϋποθέσεις λειτουργ ας και µέσω του οπο ου πραγµατοποιε ται επιτήρηση εργαζοµένων. Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ.: 210-6475600, Fax: 210-6475628, contact@dpa.gr, www.dpa.gr -1- Σε συνέχεια της καταγγελ ας αυτής, η Αρχή πραγµατοπο ησε στις 24-03-2017 επιτόπιο έλεγχο στην επιχε ρηση τσαγερ - καφέ γλυκοπωλε ο µε την επωνυµ α «Little Kook», ιδιοκτησ ας της «Κ. Τζώρτζης – Ι. Θάνος Ι.Κ.Ε.» (εφεξής «υπεύθυνος επεξεργασ ας»), σύµφωνα µε το άρθρο 19 στοιχ. η) του ν. 2472/1997, µετά από την µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΞ/2275/17-03-2017 εντολή του Προέδρου της Αρχής. Πριν τη διενέργεια του εν λόγω επιτόπιου ελέγχου εξετάστηκε το µητρώο γνωστοποιήσεων που τηρε η Αρχή, όπου δεν βρέθηκε κατατεθειµένη γνωστοπο ηση για επεξεργασ α δεδοµένων µέσω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Ο έλεγχος πραγµατοποιήθηκε χωρ ς προηγούµενη ενηµέρωση του υπεύθυνου επεξεργασ ας, στις εγκαταστάσεις του στις διευθύνσεις …, … & …, και …, στην Αθήνα, από τους υπαλλήλους του Τµήµατος Ελεγκτών της Γραµµατε ας της Αρχής Ιωάννη Λυκοτραφ τη και Γεωργ α Παναγοπούλου (εφεξής «οµάδα ελέγχου»). Στόχος του ελέγχου ήταν να ελεγχθε κατά πόσο υφ σταται το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης και αν η λειτουργ α του ε ναι σύµφωνη µε την µε αρ. 1/2011 Οδηγ α της Αρχής για τη χρήση συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης για την προστασ α προσώπων και αγαθών. Κατά τον έλεγχο, ελήφθησαν πειστήρια (φωτογραφικό υλικό) τα οπο α η οµάδα ελέγχου υπέβαλε στην Αρχή µε το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2763/31-03-2017 έγγραφο. Μετά την ολοκλήρωση του επιτόπιου ελέγχου, η οµάδα ελέγχου υπέβαλε στην Αρχή το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3066/11-04-2017 πόρισµα του ελέγχου (εφεξής «Πόρισµα»). Όπως διαπιστώνεται στο Πόρισµα και καταγράφεται στα ευρήµατα: • Το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης δεν περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου ή στο ταµε ο, αλλά καλύπτει και χώρους εργασ ας (κουζ νες, αποθήκη και πάγκους προετοιµασ ας) όπου κινούνται σχεδόν αποκλειστικά εργαζόµενοι. • Το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης περιλαµβάνει και κάµερες που επιβλέπουν το χώρο των τραπεζοκαθισµάτων. • Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας δεν ε χε αναρτήσει σε επαρκή αριθµό και εµφανές µέρος ευδιάκριτες πινακ δες για την ενηµέρωση του κοινού σχετικά µε το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης σε δύο από τα τρ α καταστήµατα της επιχε ρησης. • Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας δεν έχει υποβάλει στην Αρχή γνωστοπο ηση του εν λόγω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 10 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας της Αρχής. -2- Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας, στη συνέχεια, µε το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΞ/3106/12-042017 έγγραφο της Αρχής εκλήθη νοµ µως σε ακρόαση ενώπιον της Αρχής στη συνεδρ αση της 03-05-2017 για να δώσει περαιτέρω διευκριν σεις και να εκθέσει τις απόψεις του για το θέµα. Μαζ µε την κλήση, του επιδόθηκε και το ανωτέρω Πόρισµα. Στη συνεδρ αση της Αρχής, την 03-05-2017 παρέστη νοµ µως ο A, ως νόµιµος εκπρόσωπος του υπευθύνου επεξεργασ ας. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας αιτήθηκε την αναβολή συζήτησης της υπόθεσης µε το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3557/03-05-2017 έγγραφό του, η οπο α και του χορηγήθηκε για τις 24-05-2017. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας κατέθεσε στη συνέχεια τη µε αρ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1424/23-05-2017 γνωστοπο ηση συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Στη συνεδρ αση της 24-05-2017 παρέστη νοµ µως, ως εκπρόσωπος του υπευθύνου επεξεργασ ας, ο Παναγιώτης Αθανασόπουλος µε ΑΜ∆ΣΑ …, ο οπο ος εξέθεσε προφορικά τις απόψεις του και απάντησε σε ερωτήσεις των µελών του Tµήµατος. Στη συνέχεια, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας έλαβε προθεσµ α και κατέθεσε εµπροθέσµως το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/4388/02-06-2017 υπόµνηµα. Στο εν λόγω υπόµνηµα αναφέρεται, µεταξύ άλλων, ότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας εγκατέστησε το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης κατόπιν επαναλαµβανόµενων παραβατικών συµπεριφορών υπαλλήλων της επιχε ρησης, για τις οπο ες έχουν ασκηθε τα προβλεπόµενα ένδικα µέσα, προβληµάτων µε προµηθευτές, καθώς και για το σκοπό της προστασ ας προσώπων και αγαθών στα καταστήµατά του τα οπο α διαθέτουν ιδια τερα πλούσιο διάκοσµο και βρ σκονται σε περιοχή µε αυξηµένη επικινδυνότητα. Επισηµα νεται επ σης στο υπόµνηµα ότι δεν πραγµατοποιε ται καταγραφή των δεδοµένων του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Ωστόσο, η µε αρ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1424/23-05-2017 γνωστοπο ηση συστήµατος βιντεοεπιτήρησης αναφέρει ως χρόνο τήρησης των δεδοµένων τις επτά
(7)ηµέρες. Η Αρχή, µετά από εξέταση όλων των στοιχε ων του φακέλου και αναφορά στα διαµειφθέντα της συνεδρ ασης της 24-05-2017, αφού άκουσε τον εισηγητή και τις διευκριν σεις των βοηθών εισηγητή, οι οπο οι στη συνέχεια αποχώρησαν πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ -3-
- Σύµφωνα µε το άρθρο 2 στοιχ. α΄ του ν. 2472/1997 και τις αιτιολογικές σκέψεις 14-17 στο προο µιο της Οδηγ ας 95/46/ΕΚ, τα δεδοµένα ήχου και εικόνας, εφόσον αναφέρονται σε πρόσωπα, συνιστούν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα.
- Η αποθήκευση και διαβ βαση εικόνας προσώπου, η οπο α συλλέγεται από σύστηµα βιντεοεπιτήρησης, που λειτουργε µόνιµα, συνεχώς ή κατά τακτά χρονικά διαστήµατα, σε κλειστό ή ανοικτό χώρο συγκέντρωσης ή διέλευσης προσώπων, συνιστά επεξεργασ α δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα και µάλιστα εν όλω ή εν µέρει αυτοµατοποιηµένη κατά την έννοια των άρθρων 2 στοιχ. δ' και 3 παρ. 1 ν. 2472/
- Βασική προϋπόθεση, κατά το άρθρο 1 παρ. 1 ν. 2472/1997, για τη νοµιµότητα της επεξεργασ ας προσωπικών δεδοµένων ε ναι η τήρηση της αναλογικότητας, υπό την έννοια ότι τα συλλεγόµενα δεδοµένα πρέπει να ε ναι αναγκα α και πρόσφορα για τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε ηπιότερα µέσα.
- Σύµφωνα µε το άρθρο 6 παρ. 1 ν. 2472/1997 ο υπεύθυνος επεξεργασ ας υποχρεούται να γνωστοποιήσει εγγράφως στην Αρχή, τη σύσταση και λειτουργ α αρχε ου ή την έναρξη της επεξεργασ ας.
- Με την µε αρ. 1/2011 Οδηγ α της Αρχής, που αντικατέστησε την Οδηγ α 1122/2000, αναλύεται ειδικότερα το ως άνω ζήτηµα χωρ ς να τροποποιούνται κατ’ ουσ αν οι αξιολογικές κρ σεις και κανόνες των προηγούµενων µε αρ. 1122/2000 και 115/2001 Οδηγιών. Σύµφωνα µε το άρθρο 5 της προαναφερόµενης µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας για τα κλειστά κυκλώµατα τηλεόρασης, η νοµιµότητα της επεξεργασ ας εξετάζεται στο πλα σιο του σκοπού που επιδιώκει ο υπεύθυνος επεξεργασ ας και σύµφωνα µε την αρχή της αναλογικότητας, η οπο α επιβάλλει τα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης να ε ναι πρόσφορα και αναγκα α σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε ηπιότερα µέσα (άρθρο 4 του ν. 2472/1997). Η προσφορότητα και η αναγκαιότητα της βιντεοεπιτήρησης εκτιµάται µε βάση τον κ νδυνο που ο υπεύθυνος επεξεργασ ας θέλει να αντιµετωπ σει σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό.
- Περαιτέρω, τα σηµε α εγκατάστασης των καµερών και ο τρόπος λήψης των δεδοµένων πρέπει να προσδιορ ζονται µε τέτοιο τρόπο, ώστε τα δεδοµένα που συλλέγονται να µην ε ναι περισσότερα από όσα ε ναι απολύτως αναγκα α για την εκπλήρωση του σκοπού της επεξεργασ ας και να µη θ γονται τα θεµελιώδη δικαιώµατα των προσώπων που ευρ σκονται στο χώρο που επιτηρε ται και ιδ ως να µην παραβιάζεται αυτό το οπο ο -4- µπορε να θεωρηθε ως «νόµιµη προσδοκ α ορισµένου βαθµού προστασ ας της ιδιωτικής ζωής» σε συγκεκριµένο χώρο.
- Επ σης, σύµφωνα µε το άρθρο 7 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας, το σύστηµα δεν θα πρέπει να χρησιµοποιε ται για την επιτήρηση των εργαζοµένων εντός των χώρων εργασ ας, εκτός από ειδικές εξαιρετικές περιπτώσεις όπου αυτό δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες εργασ ας και ε ναι απαρα τητο για την προστασ α της υγε ας και της ασφάλειας των εργαζοµένων ή την προστασ α κρ σιµων χώρων εργασ ας (π.χ. στρατιωτικά εργοστάσια, τράπεζες, εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου). Για παράδειγµα, σε έναν τυπικό χώρο γραφε ων επιχε ρησης, η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου, χωρ ς να επιτηρούνται συγκεκριµένες α θουσες γραφε ων ή διάδροµοι. Εξα ρεση µπορε να αποτελούν συγκεκριµένοι χώροι, όπως ταµε α ή χώροι µε χρηµατοκιβώτια, ηλεκτροµηχανολογικό εξοπλισµό κλπ., υπό τον όρο ότι οι κάµερες εστιάζουν στο αγαθό που προστατεύουν κι όχι στους χώρους των εργαζοµένων. Επ σης, σε ειδικούς χώρους, όπως χώροι µε ηλεκτροµηχανολογικές εγκαταστάσεις ο υπεύθυνος βάρδιας ή ο υπεύθυνος ασφαλε ας µπορε παρακολουθε σε πραγµατικό χρόνο τους χειριστές µηχανηµάτων επικινδυνότητας, µε σκοπό να επέµβει άµεσα αν συµβε να υψηλής κάποιο περιστατικό ασφαλε ας.
- Επ σης, σύµφωνα µε το άρθρο 19 παρ. 2 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας, κάµερες επιτρέπεται να τοποθετούνται στα σηµε α εισόδου και εξόδου των καταστηµάτων, στα ταµε α και τους χώρους φύλαξης χρηµάτων, στις αποθήκες εµπορευµάτων, ενώ, σύµφωνα µε το άρθρο 19 παρ. 4 της διας Οδηγ ας, απαγορεύεται η λειτουργ α καµερών σε χώρους εστ ασης και αναψυχής, στα δοκιµαστήρια, στις τουαλέτες και στους χώρους όπου εργάζονται υπάλληλοι καταστήµατος και δεν ε ναι προσιτο στο κοινό.
- Σύµφωνα µε το άρθρο 12 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας, πριν ένα πρόσωπο εισέλθει στην εµβέλεια του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας οφε λει να το ενηµερώνει, µε τρόπο εµφανή και κατανοητό, ότι πρόκειται να εισέλθει σε χώρο που βιντεοσκοπε ται. Προς τούτο, πρέπει: α) να αναρτώνται σε επαρκή αριθµό και εµφανές µέρος ευδιάκριτες πινακ δες, όπου θα αναγράφεται το πρόσωπο για λογαριασµό του οπο ου γ νεται η βιντεοσκόπηση (υπεύθυνος επεξεργασ ας), ο σκοπός, καθώς και το άτοµο µε το οπο ο οι ενδιαφερόµενοι µπορούν να επικοινωνήσουν για να ασκήσουν τα δικαιώµατα που ο ν. 2472/1997 αναγνωρ ζει στο υποκε µενο των δεδοµένων. -5- Στην υπό κρ ση περ πτωση, και λαµβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω στοιχε α, προκύπτουν τα εξής: • Το εν λόγω σύστηµα δεν ε χε γνωστοποιηθε στην Αρχή, και ως εκ τούτου υπήρξε παραβ αση του άρθρου 6 ν. 2472/
- • Το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης δεν πληρο τις προϋποθέσεις νοµιµότητας που τ θενται στα άρθρα 7, 8, 12 και 19 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας της Αρχής, αφού υπήρχαν κάµερες σε χώρο εργασ ας, χωρ ς να δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες εργασ ας. Επ σης κάµερες λάµβαναν εικόνα από τα τραπεζοκαθ σµατα χώρου εστ ασης, και δεν ε χαν αναρτηθε πινακ δες για την ενηµέρωση του κοινού σχετικά µε το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης σε δύο από τα τρ α καταστήµατα της επιχε ρησης. • Ως εκ τούτου, συνάγεται ότι έχουν παραβιασθε και οι θεµελιώδεις επιταγές για τη νοµιµότητα κάθε συλλογής και επεξεργασ ας δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, που οι διατάξεις των άρθρων 4, 6 και 11 του ν. 2472/1997 θέτουν. Σηµειώνεται επ σης ότι πληροφορ ες σχετικά µε τα χαρακτηριστικά του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, όπως ο χρόνος τήρησης των δεδοµένων, ο τρόπος πρόσβασης, ο χρόνος εγκατάστασης και η εµβέλεια καµερών δεν κατέστησαν διαθέσιµα ή/και δεν τεκµηριώθηκαν από τον υπεύθυνο επεξεργασ ας ούτε κατά τη διάρκεια του ελέγχου ούτε µε τον υποβληθέν υπόµνηµά του. Λαµβάνοντας υπόψη τις ανωτέρω διαπιστώσεις, και ενόψει της βαρύτητας της παράβασης η Αρχή κρ νει οµόφωνα ότι πρέπει να επιβληθε στον υπεύθυνο επεξεργασ ας η προβλεπόµενη στο άρθρο 21 παρ. 1 στοιχ. β΄ του ν. 2472/1997 κύρωση που αναφέρεται στο διατακτικό της παρούσας. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Η Αρχή λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω: 1) Επιβάλλει, µε βάση τα άρθρα 19 παρ. 1 στοιχ. στ΄ και 21 ν. 2472/1997, στην «Little Kook - Κ. Τζώρτζης – Ι. Θάνος Ι.Κ.Ε» πρόστιµο επτά χιλιάδων (7.000) ευρώ για τις ανωτέρω περιγραφόµενες παραβάσεις του ν. 2472/
- -6- 2) ∆ιατάσσει, µε βάση τα άρθρα 19 παρ. 1 στοιχ. στ΄ και 21 ν. 2472/1997, την «Little Kook - Κ. Τζώρτζης – Ι. Θάνος Ι.Κ.Ε» όπως προβε αµελλητ στις ακόλουθες ενέργειες, ενηµερώνοντας σχετικά την Αρχή: α) Να αφαιρέσει τις κάµερες που βρ σκονται στο εσωτερικό των καταστηµάτων, εκτός από τις κάµερες που βρ σκονται στις εισόδους καθώς και τις κάµερες που επιτηρούν τα ταµε α. Η εστ αση των καµερών πρέπει να περιορ ζεται στα αγαθά που προστατεύουν (δηλ. τα ταµε α και τις εισόδους, αντ στοιχα). β) Να καταστρέψει κάθε σχετικό αρχε ο µε προσωπικά δεδοµένα εργαζοµένων και πελατών που συλλέχτηκε από το ως τώρα εγκατεστηµένο σύστηµα βιντεοεπιτήρησης γ) Να υποβάλει στην Αρχή γνωστοπο ηση του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, µετά τις επιβληθε σες τροποποιήσεις. Ο Αναπληρωτής Πρόεδρος Η Γραµµατέας Γεώργιος Μπατζαλέξης Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου -7- -8-