Αθήνα, 05-10-2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/5088/05-10-2015 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 104/2015 Η Αρχή Προστασ ας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε µετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε συνεδρ αση στην έδρα της, την 02-06-2015, σε συνέχεια της από 17-03-2015 συνεδρ ασή της, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Π. Χριστόφορος, Πρόεδρος της Αρχής, και τα τακτικά µέλη της Αρχής Λ. Κοτσαλής, Α. – Ι. Μεταξάς, ∆. Μπριόλας, Α. Συµβώνης, Κ. Χριστοδούλου και Π. Τσαντ λας. Μετά από εντολή του Προέδρου συµµετε χε επ σης το αναπληρωµατικό µέλος της Αρχής Π. Ροντογιάννης, ως εισηγητής, µε δικα ωµα ψήφου. Στη συνεδρ αση παρέστη, επ σης, µε εντολή του Προέδρου, ο Ι. Λυκοτραφ της, ειδικός επιστήµων – πληροφορικός, ως βοηθός εισηγητή, και η Ε. Παπαγεωργακοπούλου, υπάλληλος του ∆ιοικητικού – Οικονοµικού Τµήµατος της Αρχής, ως γραµµατέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα παρακάτω: Η Αρχή ε χε εξετάσει το µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/1157/14-02-2011 ερώτηµα της Αττικό Μετρό Εταιρε α Λειτουργ ας Α.Ε. (εφεξής «ΑΜΕΛ»), όπως αυτό συµπληρώθηκε τόσο από την ΑΜΕΛ όσο και στη συνέχεια από την «Σταθερές Συγκοινων ες Α.Ε.» 1 (εφεξής ΣΤΑΣΥ). Με το ερώτηµα αυτό, η ΣΤΑΣΥ ζητούσε να επιτραπε η επέκταση του υπάρχοντος συστήµατος βιντεοεπιτήρησης και εντός των συρµών του Μετρό της Αθήνας, 1 Στις 17 Ιουν ου του 2011, η Αττικό Μετρό Εταιρε α Λειτουργ ας Α.Ε. (Α.Μ.Ε.Λ. Α.Ε.) απορρόφησε την Ηλεκτρικο Σιδηρόδροµοι Αθηνών Πειραιώς Α.Ε. (Η.Σ.Α.Π.), και την ΤΡΑΜ Α.Ε., και στη συνέχεια η απορροφώσα εταιρε α µετονοµάστηκε σε «Σταθερές Συγκοινων ες Α.Ε. – ΣΤΑ.ΣΥ.». Το αρχικό σχετικό α τηµα ε χε υποβληθε από την Α.Μ.Ε.Λ. Α.Ε., ενώ η ΣΤΑ.ΣΥ. Α.Ε. δεν έχει θέσει θέµα εγκατάστασης συστήµατος βιντεοεπιτήρησης εντός των συρµών των Η.Σ.Α.Π. Α.Ε. και ΤΡΑΜ Α.Ε.. Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ.: 210-6475600, Fax: 210-6475628, contact@dpa.gr, www.dpa.gr -1- και συγκεκριµένα στο εσωτερικό των συρµών των γραµµών 2 και 3, καθώς και στο εξωτερικό των συρµών. Η Αρχή εξέδωσε σχετικά την µε αριθµ. 137/2013 Απόφασή της, µε την οπο α απέρριπτε προσωρινά την α τηση της ΣΤΑΣΥ κατά το µέρος που αφορά στην εγκατάσταση και λειτουργ α συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στο εσωτερικό των συρµών του µετρό της Αθήνας, ενώ έκρινε ως σύννοµη την εγκατάσταση και λειτουργ α καµερών στο εξωτερικό των συρµών του µετρό της Αθήνας, στις γραµµές 2 και 3, για τον σκοπό επεξεργασ ας και υπό τους όρους που αναφέρονταν στο σκεπτικό της Απόφασης. Πιο συγκεκριµένα, η Αρχή κατά την έκδοση της απόφασης αυτής όφειλε να εξετάσει κατά πόσο ο σκοπός επεξεργασ ας του προτεινόµενου συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στο εσωτερικό των συρµών (δηλ. της καλύτερης εξυπηρέτησης και προστασ ας του επιβατικού κοινού, η δηµιουργ α ενός αποτρεπτικού µηχανισµού παραβατικών ενεργειών, η εκ των υστέρων εξιχν αση και ανάλυση των αιτιών τυχόν περιστατικών ασφαλε ας στο εσωτερικό των συρµών) µπορε να επιτευχθε χρησιµοποιώντας µέσα λιγότερο επαχθή, ώστε να µη θ γονται υπέρµετρα τα θεµελιώδη δικαιώµατα των επιβατών (αρχή της αναγκαιότητας), όπως επ σης και σε ποιο βαθµό τα µέσα αυτά, δηλ. οι εσωτερικές και οι εξωτερικές κάµερες που προτε νονται, επιτυγχάνουν τους συγκεκριµένους σκοπούς αποτελεσµατικά, και δικαιολογούν την συνεχή παρακολούθηση (αρχή της αναλογικότητας). Εν όψει δε των προτεινόµενων ισχυρισµών της ΣΤΑΣΥ και των προσκοµισθέντων τότε στοιχε ων κατέληξε στο συµπέρασµα ότι, παρόλο που ο αποτρεπτικός ρόλος τους ε ναι αδιαµφισβήτητος, η αποτελεσµατικότητά των καµερών στο εσωτερικό των συρµών στην καταστολή και αντιµετώπιση σε πραγµατικό χρόνο τυχόν περιστατικών ασφαλε ας δεν έχει επαρκώς τεκµηριωθε , ενώ η ΣΤΑΣΥ δεν αποδε κνυε ότι ε χε εξετάσει αν ε ναι εφικτή η πραγµατοπο ηση του επιδιωκόµενου σκοπού επεξεργασ ας µε τη χρήση µέσων λιγότερο επαχθών. Πιο συγκεκριµένα, τα ηπιότερα µέσα που θα µπορούσαν να χρησιµοποιηθούν συν στανται, µεταξύ άλλων, στην επιτήρηση των εσωτερικών χώρων των συρµών από προσωπικό ασφαλε ας ή στην περαιτέρω αξιοπο ηση των δυνατοτήτων των ήδη εγκατεστηµένων καµερών ασφαλε ας στους σταθµούς και στις αποβάθρες του µετρό. Ακολούθως, η ΣΤΑΣΥ επανήλθε υποβάλλοντας στην Αρχή γνωστοπο ηση σχετικά µε την εγκατάσταση και λειτουργ α καµερών στο εσωτερικό συρµών του Μετρό Αθηνών κάνοντας χρήση των εντύπων γνωστοπο ησης συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Η Αρχή απάντησε σηµειώνοντας ότι µε την γνωστοπο ηση η ΣΤΑΣΥ ουσιαστικά έθεσε χωρ ς νέα στοιχε α το διο ζήτηµα που ε χε θέσει και στο παρελθόν µε το προηγούµενο ερώτηµα, -2- δηλ. το ζήτηµα της νοµιµότητας της εγκατάστασης και λειτουργ ας των εν λόγω καµερών, το οπο ο εξετάστηκε ήδη από την Αρχή στο παρελθόν και έχει εκδοθε σχετική απόφαση. Η Αρχή, µε το διο έγγραφο, κάλεσε την εταιρε α να υποβάλει τα απαιτούµενα συµπληρωµατικά στοιχε α, προκειµένου να υπάρξει τελική απόφαση για το θέµα αυτό, σηµειώνοντας ότι ως τότε δεν µπορε να ξεκινήσει η λειτουργ α των καµερών. Η ΣΤΑΣΥ έστειλε συµπληρωµατικά στοιχε α µε το µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/5313/0909-2014 έγγραφο, αιτούµενη ταυτόχρονα την αναθεώρηση-τροποπο ηση της υπ’ αριθµ. 137/2013 Απόφασης της Αρχής κατά το σκέλος που δεν έγινε δεκτή η προηγούµενη α τησή της για λειτουργ α καµερών βιντεοεπιτήρησης στο εσωτερικό των συρµών του µετρό της Αθήνας. Κατά κύριο λόγο, η ΣΤΑΣΥ επαναλαµβάνει τα επιχειρήµατα για την αναγκαιότητα του εν λόγω συστήµατος που ε χε παρουσιάσει και παλαιότερα. Παράλληλα όµως προσκοµ ζει νεώτερο κρ σιµο στοιχε ο την από 04-02-2014 µελέτη του Κέντρου Μελετών Ασφαλε ας (ΚΕΜΕΑ), ΝΠΙ∆ που εποπτεύεται από τον Υπουργό Προστασ ας του Πολ τη. Η µελέτη εκπονήθηκε ύστερα από α τηµα της ΣΤΑΣΥ, σχετικά µε το πλα σιο προστασ ας του επιβατικού κοινού και του δικτύου µεταφοράς σταθερής τροχιάς του Μετρό Αθηνών σε συνδυασµό µε την εγκατάσταση συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στο εσωτερικό των συρµών. Συνοπτικά στη µελέτη του το ΚΕΜΕΑ τον ζει τα εξής: - η ασφάλεια του συστήµατος µεταφορών πρέπει να έχει δύο κύριους στόχους: την πρόληψη πιθανών ανθρώπινων θυµάτων και τη µε ωση των ζηµιών που θα προκληθούν από την βλάβη των εγκαταστάσεων και τη διακοπή των ζωτικών υπηρεσιών. - τυχόν φυσικά µέτρα ασφάλειας (προσωπικό και διαδικασ ες ασφάλειας) δεν µπορούν να αναπτυχθούν σε όλο το µήκος και εύρος του δικτύου - τα τεχνολογικά µέτρα ασφάλειας και ιδ ως τα συστήµατα εικονοληψ ας δεν µπορούν να αποτρέψουν στον απόλυτο βαθµό τροµοκρατικές επιθέσεις και άλλες σκόπιµες πράξεις, αλλά µπορούν να αποθαρρύνουν σε σηµαντικό βαθµό ενέργειες ενάντια σε προστατευόµενους χώρους και να εξασφαλ σουν καθαρή, συνεχή και αξιόπιστη εικόνα σε περ πτωση έκτακτης ανάγκης ή µε ζονος περιστατικού µαζικών απωλειών σε δυσπρόσιτα ή έστω προσωρινώς απρόσιτα µέρη του δικτύου. Εξάλλου, τα συστήµατα εικονοληψ ας: • παρέχουν προστασ α στον οδηγό του συρµού, καθώς και στο περιπολούν προσωπικό ασφαλε ας που κινε ται στους συρµούς • παρέχουν δυνατότητα παρακολούθησης και περαιτέρω εξακρ βωσης απειλών που βρ σκονται στο συρµό -3- • λειτουργούν αποτρεπτικά στις σκόπιµες εγκληµατικές ή παραβατικές ενέργειες • συµβάλλουν στην αύξηση του αισθήµατος ασφάλειας των επιβατών, αφού λειτουργούν ως µηχανισµός αυτοελέγχου σε σηµαντικό αριθµό επ δοξων για εγκληµατική ή αντικοινωνική δραστηριότητα. - Συναφώς δε η εγκατάσταση συστηµάτων επιτήρησης και εικονοληψ ας σε συρµούς οχηµάτων του Μετρό, πέραν της προφανούς ωφελε ας τους σε περιπτώσεις καταστροφών και µαζικών απωλειών, θα πρέπει να πληρο τις προδιαγραφές ασφάλειας διάδοσης της πληροφορ ας και των δεδοµένων σε ειδικούς χώρους αποθήκευσης, τηρώντας µε απόλυτο και σαφή τρόπο και διαδικασ ες τη διαβάθµιση των προσωπικών δεδοµένων των χρηστών του δικτύου, εφαρµόζοντας συγκεκριµένες πολιτικές ασφάλειας και ακολουθώντας τις πάγιες αρχές και διαδικασ ες διαχε ρισης των δεδοµένων. Επιπλέον, η ΣΤΑΣΥ διευκριν ζει ότι το εν λόγω α τηµα αφορά πλέον στους δέκα επτά
(17)συρµούς 3ης γενιάς που παρελήφθησαν το α΄ εξάµηνο του 2012 από την εταιρε α, και οι οπο οι φέρουν ως προεγκατεστηµένο (standard) εξοπλισµό σύστηµα βιντεοεπιτήρησης µε κάµερες, διαφοροποιώντας ως προς αυτό το στοιχε ο το προηγούµενο α τηµά της για γενικευµένη εγκατάσταση καµερών σε όλους τους συρµούς των γραµµών 2 και 3. Ωστόσο, σηµειώνει, και σχετικώς επιφυλάσσεται, ότι δεν αποκλε ει την υποβολή παρόµοιου αιτήµατος µελλοντικά για το σύνολο του στόλου. Κατά τα λοιπά, τα χαρακτηριστικά του προτεινόµενου συστήµατος ε ναι τα δια µε την αρχική α τηση της εταιρε ας. Ειδική µνε α κάνει η ΣΤΑΣΥ στο σκεπτικό της υπ’ αριθµ. 137/2013 απόφασης της Αρχής, και ειδικότερα στην κρ ση της Αρχής ότι στην προηγούµενη α τηση της εταιρε ας δεν ε χαν επαρκώς τεκµηριωθε οι λόγοι για τους οπο ους δεν ε ναι εφικτό ο επιδιωκόµενος σκοπός επεξεργασ ας να επιτευχθε χρησιµοποιώντας εναλλακτικά µέσα, λιγότερο επαχθή για τους επιβάτες. Πιο συγκεκριµένα, η ΣΤΑΣΥ αναφέρει ότι η διατήρηση φύλακα ασφαλε ας σε κάθε όχηµα των γραµµών 2 και 3 (κάθε συρµός έχει 6 οχήµατα, άρα 6 φύλακες ανά συρµό) θα επέφερε µέσο κόστος περ που 468.504 Ευρώ το µήνα, δεδοµένου ότι οι θεωρητικές ώρες λειτουργ ας (τραινοώρες) ε ναι 3.615 για µ α βδοµάδα, και η κάθε ώρα εργασ ας του φύλακα κοστ ζει 5.4 ευρω. Σε κάθε περ πτωση, η εταιρε α σηµειώνει ότι οι επανδρωµένες φυλάξεις µπορούν να καλύψουν µόνο αποσπασµατικά κάποια βαγόνια, και όχι όλα τα οχήµατα που κινούνται στο δ κτυο, ενώ ο φύλακας µπορε να αποτελέσει κι διος θύµα µιας κακόβουλης πράξης µέσα στο συρµό. -4- Σχετικά µε την αξιοπο ηση των ήδη εγκατεστηµένων στις αποβάθρες καµερών, η εταιρε α θεωρε τον εναλλακτικό αυτό τρόπο ως στρέψη των δύο
(2)καµερών που υπάρχουν σε κάθε αποβάθρα (που ε ναι για την καταγραφή περιστατικών επ των αποβαθρών) προς τα βαγόνια και σηµειώνει ότι αυτό θα ακύρωνε το λόγο ύπαρξής τους, δηλαδή τον έλεγχο των συµβαινόντων στις αποβάθρες, ενώ στην πράξη δεν θα ήταν εφικτό να καλυφθε όλος ο συρµός. Επιπλέον, η εταιρε α σηµειώνει ότι το εν λόγω σύστηµα, που περιέχεται στον στάνταρντ εξοπλισµό των δέκα επτά
(17)συρµών, στην ουσ α αποτελε µια οργανωτική τεχνολογική επέκταση της ήδη υπάρχουσας τεχνολογικής επιτήρησης των εγκαταστάσεων του µετρό, και συνεπώς, λαµβάνοντας υπόψη την έγκριση από την Αρχή των καµερών στο εξωτερικό των συρµών, θα πρέπει να εγκριθε και στο εσωτερικό. Τέλος, καταλήγει ότι η λειτουργ α καµερών στο εσωτερικό των συρµών ε ναι το καταλληλότερο µέτρο για τον επιδιωκόµενο σκοπό, συνεπάγεται τα λιγότερα δυνατά µειονεκτήµατα για τον πολ τη/επιβάτη, λόγω µεταξύ άλλων της µικρής διάρκειας της έκθεσής του στις κάµερες, και τα µειονεκτήµατα δεν υπερσκελ ζουν τα πλεονεκτήµατα. Στη συνεδρ αση της 17-03-2015 η ΣΤΑΣΥ, µε τη µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΞ/1319/02-032015 κλήση, κλήθηκε νοµ µως σε ακρόαση ενώπιον της Αρχής για να δώσει διευκριν σεις και να εκθέσει τις απόψεις της για το θέµα. Παρέστησαν οι νοµικο σύµβουλο της Αγγελική Σκουτέρη και Γρηγόρης ∆ηµητριάδης, και εκ µέρους της εταιρε ας οι Α, ∆ιευθυντής Συντήρησης Συστηµάτων, και Β, Γενικός ∆ιευθυντής Συντήρησης και Έργων, οι οπο οι εξέθεσαν προφορικά τις απόψεις της ΣΤΑΣΥ. Μεταξύ άλλων, ανέφεραν ότι σε περιπτώσεις συνωστισµού δηµιουργε ται οχλαγωγ α, κι έτσι αν συµβε κάποιο έκτακτο περιστατικό, υπάρχει δυσκολ α ο οδηγός να µπορε να συνεννοηθε αποτελεσµατικά µε τους επιβάτες µέσω του συστήµατος ενδοεπικοινων ας. Οι εκπρόσωποι της ΣΤΑΣΥ ζήτησαν και έλαβαν προθεσµ α υποβολής υποµνήµατος, το οπο ο κατέθεσαν εµπρόθεσµα και έλαβε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2072/01-
- Στο υπόµνηµα, επισηµα νουν τα εξής: - Το ΚΕΜΕΑ διαθέτει αυξηµένα εχέγγυα αµεροληψ ας και αντικειµενικότητας ως η κατ’ εξοχήν αρµόδια δηµόσια αρχή σε θέµατα ασφαλε ας. Συνεπώς, η κρ ση του ΚΕΜΕΑ, δηλ. ότι το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης εντός των συρµών του Μετρό ενεργε αποτρεπτικά σε επ πεδο πρόληψης, αλλά και σε επ πεδο καταστολής συµβάλλει καθοριστικά στη διαλεύκανση περιστατικών και στην ορθολογικότερη διαχε ριση κρ σεων, έχει βαρύνουσα σηµασ α. -5- - Ο ανακαθορισµός του αιτήµατος για τη λειτουργ α καµερών στους νεότερους συρµούς που έχουν την σχετική τεχνολογική υποδοµή δεν θα πρέπει να εκληφθε ως παρα τηση ή απεµπόληση του δικαιώµατος για την εγκατάσταση καµερών και τους λοιπούς συρµούς, για το οπο ο επιφυλάσσονται. - Σχετικά µε τις δυνατότητες παραµετροπο ησης του συστήµατος, η εταιρε α δηλώνει ότι δεν υπάρχει αρχε ο καταγραφής της χειροκ νητης ενεργοπο ησης της οθόνης στην καµπ να του οδηγού, αλλά ε ναι δυνατόν να παρασχεθε η εν λόγω δυνατότητα από την κατασκευάστρια εταιρε α, εφόσον ζητηθε . Η ΣΤΑΣΥ δεσµεύεται πως η έναρξη λειτουργ ας του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης θα πραγµατοποιηθε µόνο µετά την παραµετροπο ησή του κατά τις υποδε ξεις της Αρχής. - Το σύστηµα έχει τη δυνατότητα να τηρε δεδοµένα σχεδόν µ ας εβδοµάδας, µε δεδοµένο ότι ένας συρµός κινε ται ηµερησ ως 14-16 ώρες. - Το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης στο εσωτερικό των συρµών αποτελε προεγκατεστηµένο (standard) εξοπλισµό στους νέους συρµούς. Επισυνάπτεται δε επιστολή της κατασκευάστριας των συρµών εταιρε ας HYUNDAI-ROTERMHANWA που επιβεβαιώνει τον ισχυρισµό αυτό. Η Αρχή, µετά από εξέταση των προαναφερθέντων στοιχε ων του φακέλου της υπόθεσης, αφού αναγνώστηκαν τα πρακτικά της συνεδρ ασης της 17-03-2015, άκουσε τον εισηγητή και τον βοηθό εισηγητή, ο οπο ος στη συνέχεια αποχώρησε πριν από την διάσκεψη για τη λήψη αποφάσεως, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
- Σύµφωνα µε το άρθρο 2 στοιχ. α΄ ν. 2472/1997 και τις αιτιολογικές σκέψεις 14-17 στο προο µιο της Οδηγ ας 95/46/ΕΚ, τα δεδοµένα ήχου και εικόνας, εφόσον αναφέρονται σε πρόσωπα, συνιστούν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα.
- Σύµφωνα µε το άρθρο 14 παρ. 5 ν. 3917/2011, η εγκατάσταση και λειτουργ α συστηµάτων επιτήρησης µε τη λήψη ή καταγραφή ήχου ή εικόνας από δηµόσιες αρχές, ΟΤΑ, φυσικά ή νοµικά πρόσωπα στους χώρους που διαχειρ ζονται επιτρέπεται για το σκοπό της προστασ ας προσώπων και αγαθών, σύµφωνα µε τις διατάξεις του ν. 2472/1997 και τις κατευθυντήριες οδηγ ες που εκδ δονται από την Αρχή. -6-
- Σύµφωνα µε το άρθρο 6 παρ. 1 ν. 2472/2007 «ο υπεύθυνος επεξεργασ ας υποχρεούται να γνωστοποιήσει εγγράφως στην Αρχή, τη σύσταση και λειτουργ α αρχε ου ή την έναρξη της επεξεργασ ας».
- Σύµφωνα µε το άρθρο 5 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, που αναφέρεται στην εφαρµογή της αρχής της αναλογικότητας, η νοµιµότητα της επεξεργασ ας εξετάζεται στο πλα σιο του σκοπού που επιδιώκει ο υπεύθυνος επεξεργασ ας και σύµφωνα µε την αρχή της αναλογικότητας, η οπο α επιβάλλει τα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης να ε ναι πρόσφορα και αναγκα α σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε ηπιότερα µέσα (άρθρο 4 του ν. 2472/1997). Η προσφορότητα και η αναγκαιότητα της βιντεοεπιτήρησης εκτιµάται µε βάση τον κ νδυνο που ο υπεύθυνος επεξεργασ ας θέλει να αντιµετωπ σει σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό. Περαιτέρω, τα σηµε α εγκατάστασης των καµερών και ο τρόπος λήψης των δεδοµένων πρέπει να προσδιορ ζονται µε τέτοιο τρόπο, ώστε τα δεδοµένα που συλλέγονται να µην ε ναι περισσότερα από όσα ε ναι απολύτως αναγκα α για την εκπλήρωση του σκοπού της επεξεργασ ας και να µη θ γονται τα θεµελιώδη δικαιώµατα των προσώπων που ευρ σκονται στο χώρο που επιτηρε ται και ιδ ως να µην παραβιάζεται αυτό το οπο ο µπορε να θεωρηθε ως «νόµιµη προσδοκ α κάποιου βαθµού προστασ ας της ιδιωτικής ζωής» σε κάποιον χώρο (πρβλ. Έγγραφο εργασ ας για την επιτήρηση των ηλεκτρονικών επικοινωνιών στον τόπο εργασ ας WP55 της 29 Μαΐου 2002 της ‘Οµάδας εργασ ας για την προστασ α των προσώπων έναντι της επεξεργασ ας δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα’ σελ. 4).
- Σύµφωνα µε το άρθρο 11 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας οφε λει να λαµβάνει τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα για το απόρρητο και την ασφάλεια των δεδοµένων καθώς και για την προστασ α τους από κάθε µορφή αθέµιτης επεξεργασ ας. Ταυτόχρονα, ως απόρροια της αρχής της αναλογικότητας, θα πρέπει η επεξεργασ α των προσωπικών δεδοµένων που συνδέεται µε την λειτουργ α του εν λόγω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης να υπακούει στην ειδικότερη αρχή της ελαχιστοπο ησης των προσωπικών δεδοµένων που υφ στανται επεξεργασ α για την επ τευξη του συγκεκριµένου σκοπού. Θα πρέπει συνεπώς να τηρηθούν συγκεκριµένες προϋποθέσεις ώστε να ελαχιστοποιηθε η επεξεργασ α των προσωπικών δεδοµένων και να διασφαλισθούν τα δικαιώµατα των υποκειµένων των δεδοµένων. -7-
- Η Αρχή έχει εκδώσει σχετικά την µε αριθµ. 137/2013 Απόφασή της, µε την οπο α απέρριψε προσωρινά την αρχική α τηση της ΣΤΑΣΥ κατά το µέρος που αφορά στην εγκατάσταση και λειτουργ α συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στο εσωτερικό των συρµών του µετρό της Αθήνας. Η Αρχή ε χε κρ νει ότι, παρόλο που ο αποτρεπτικός ρόλος των καµερών στο εσωτερικό των συρµών ε ναι αδιαµφισβήτητος, η αποτελεσµατικότητά τους στην καταστολή και αντιµετώπιση σε πραγµατικό χρόνο τυχόν περιστατικών ασφαλε ας δεν έχει επαρκώς τεκµηριωθε , ενώ η Αρχή επ σης έκρινε ότι η ΣΤΑΣΥ δεν απέδειξε ότι ε χε εξετάσει αν ε ναι εφικτή η πραγµατοπο ηση του επιδιωκόµενου σκοπού επεξεργασ ας µε τη χρήση µέσων λιγότερων επαχθών. Συνεπώς, η Αρχή επανεξετάζει το εν λόγω ζήτηµα προκειµένου να λάβει υπόψη της τα νέα στοιχε α που υπέβαλε η ΣΤΑΣΥ και να καταλήξει σε οριστική κρ ση.
- Στην υπό κρ ση περ πτωση, δηλ. στην εγκατάσταση και λειτουργ α καµερών στο εσωτερικό των συρµών, ο αποτρεπτικός ρόλος των καµερών ε ναι δεδοµένος, καθώς λειτουργούν ως µηχανισµός αυτοελέγχου σε σηµαντικό αριθµό επ δοξων για εγκληµατική ή αντικοινωνική δραστηριότητα. Αντ στοιχα, καθοριστική ε ναι η συµβολή του καταγεγραµµένου υλικού στην διαλεύκανση τυχόν περιστατικών σε µετέπειτα στάδιο.
- Συµπληρωµατικά, όπως απέδειξε η ΣΤΑΣΥ µε την εξεταζόµενη α τηση θεραπε ας, η εταιρε α έχει ήδη εξετάσει εναλλακτικά ηπιότερα µέσα για την επ τευξη του επιδιωκόµενου σκοπού και για το λόγο αυτό έχει συνάψει συµφων α µε εταιρε α ασφαλε ας, µεταξύ άλλων για τη διενέργεια περιπόλων από προσωπικό ασφαλε ας στο εσωτερικό των συρµών. Η κάλυψη εντούτοις που επιτυγχάνεται µε αυτό τον τρόπο ε ναι αποσπασµατική και µεµονωµένη. Η ΣΤΑΣΥ επ σης τον ζει ότι η διατήρηση προσωπικού ασφαλε ας σε κάθε όχηµα όλων των σε κυκλοφορ α συρµών συνεπάγεται ένα σηµαντικό κόστος, το οπο ο επιβαρύνει την λειτουργ α της.
- Η λειτουργ α του εν λόγω συστήµατος συνεπάγεται επεξεργασ α δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα φυσικών προσώπων. Τα φυσικά αυτά πρόσωπα ε ναι οι επιβάτες που θα χρησιµοποιούν τους συρµούς στους οπο ους σχεδιάζεται η εγκατάσταση και λειτουργ α του επ µαχου συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Παρόλο που, λόγω της µαζικότητας που χαρακτηρ ζει το µέσο µεταφοράς αυτό και της δηµοτικότητάς του, ο αριθµός των υποκειµένων που θα επηρεάζονται σε καθηµερινή βάση ε ναι µεγάλος, το µέγεθος της επ πτωσης στην ιδιωτική ζωή τους ε ναι σχετικά περιορισµένο. Και τούτο -8- λόγω του γεγονότος ότι πρόκειται για µέσο που προορ ζεται για χρήση από ευρύ κοινό, του συνωστισµού που συνήθως παρατηρε ται εντός των συρµών, και της µικρής διάρκειας παραµονής στο µέσο αυτό.
- Όπως κάθε επεξεργασ α προσωπικών δεδοµένων, έτσι και η επεξεργασ α προσωπικών δεδοµένων που συνεπάγεται η λειτουργ α του εν λόγω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, θα πρέπει να υπόκειται στις βασικές αρχές που ορ ζονται στο άρθρο 4 ν. 2472/97, δηλαδή, µεταξύ άλλων, στην αρχή της αναλογικότητας και χρονικού περιορισµού της τήρησης των δεδοµένων, ενώ θα πρέπει να γ νει λήψη κατάλληλων οργανωτικών και τεχνικών µέτρων για την ασφάλεια και την προστασ α των δεδοµένων, κατά τα οριζόµενα στο άρθρο 10 του διου νόµου. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να τηρηθούν κατ΄ ελάχιστον οι εξής προϋποθέσεις λειτουργ ας του συστήµατος, αρκετές από τις οπο ες εξάλλου η ΣΤΑΣΥ έχει δεσµευθε ότι θα τηρε : - Ο χρόνος τήρησης των καταγεγραµµένων δεδοµένων δεν θα πρέπει να ξεπερνά τις 48 ώρες. Κατά τα λοιπά, ισχύουν τα οριζόµενα στο άρθρο 8 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας της Αρχής. - Μέτρα φυσικής και λογικής προστασ ας του καταγεγραµµένου υλικού θα πρέπει να ληφθούν ώστε η πρόσβαση στο καταγεγραµµένο υλικό να γ νεται µόνο από εξουσιοδοτηµένα άτοµα. Πιο συγκεκριµένα, θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα εξαγωγής τµήµατος των δεδοµένων µόνο από εξουσιοδοτηµένο προσωπικό µέσω του ειδικού σταθµού εργασ ας που θα εγκατασταθε στο γραφε ο του Προϊσταµένου Ασφαλε ας της ΣΤΑΣΥ. Η αφα ρεση του αποσπώµενου αποθηκευτικού µέσου θα µπορε να γ νει µόνο µε τη χρήση µηχανικού κλειδιού. Κάθε πρόσβαση και εξαγωγή υλικού από τον ειδικό σταθµό εργασ ας θα καταγράφεται. Η διαβ βαση δεδοµένων σε τρ τους θα πρέπει να γ νεται σύµφωνα µε τα οριζόµενα στο άρθρο 9 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας. - Θα πρέπει να συνταχθε και να εφαρµοστε εσωτερικός κώδικας δεοντολογ ας και σχετικό κανονιστικό πλα σιο για την επεξεργασ α των δεδοµένων του συστήµατος, που να προβλέπει µε σαφήνεια τις διαδικασ ες, µεταξύ άλλων, για την εξαγωγή του καταγεγραµµένου υλικού. Θα πρέπει να προβλέπεται επ σης τακτικός έλεγχος της εφαρµογής του κώδικα αυτού και των σχετικών διαδικασιών. - Θα πρέπει να πραγµατοποιε ται µόνο επεξεργασ α εικόνας και όχι ήχου από το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης. -9- - Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας θα πρέπει να συµµορφώνεται µε την υποχρέωση ενηµέρωσης και της ικανοπο ησης του δικαιώµατος πρόσβασης, κατά τα οριζόµενα στο άρθρο 12 και 13 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας της Αρχής. Πιο συγκεκριµένα, θα πρέπει να ικανοποιε ται το δικα ωµα ενηµέρωσης των υποκειµένων, εν προκειµένω των επιβατών, µέσω της ανάρτησης ενηµερωτικών πινακ δων, ενώ το δικα ωµα πρόσβασης των υποκειµένων µπορε ασκηθε ανά πάσα στιγµή (επτά ηµέρες την εβδοµάδα, συµπεριλαµβανοµένων και των αργιών), εφόσον όµως το υποκε µενο των δεδοµένων δ νει επαρκή στοιχε α για τον εντοπισµό των δεδοµένων που το αφορούν.
- Λαµβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω και όλα τα στοιχε α του φακέλου, η Αρχή κρ νει κατά πλειοψηφ α πέντε µελών ότι, παρόλο που ένα σύστηµα βιντεοεπιτήρησης, στο οπο ο δεν πραγµατοποιε ται συνεχής παρακολούθηση των εικόνων των καµερών σε πραγµατικό χρόνο, δεν ε ναι πλήρως αποτελεσµατικό στην σε πραγµατικό χρόνο καταστολή και αντιµετώπιση τυχόν περιστατικών ασφαλε ας, η εγκατάσταση και λειτουργ α συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στο εσωτερικό των συρµών, µε τα χαρακτηριστικά και τις προδιαγραφές που έχει προτε νει η ΣΤΑΣΥ και περιγράφονται ανωτέρω, συνιστά αναλογικό µέτρο για τον επιδιωκόµενο σκοπό επεξεργασ ας, εν όψει των ιδια τερων χαρακτηριστικών του µεταφορικού µέσου του µετρό (υπόγειες εγκαταστάσεις, πληθώρα εγκαταστάσεων και αποµακρυσµένων σηµε ων, συνωστισµός) και της δυσχέρειας αποτελεσµατικής εφαρµογής άλλων ηπιότερων µέσων. Τούτο δε υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρηθούν κατ’ ελάχιστο οι όροι που αναφέρονται στην υπ’ αριθµ. 10 σκέψη της παρούσας,
- Κατά την γνώµη τριών µελών της Αρχής, δεν έχει επαρκώς τεκµηριωθε ότι το υπό εξέταση σύστηµα θα επιτύχει αποτελεσµατικά τον επιδιωκόµενο σκοπό και µάλιστα αποτελεσµατικότερα από ό,τι θα επιτυγχανόταν µε το ηπιότερο µέσο των υπαλλήλων ασφαλε ας µέσα στα βαγόνια, ώστε να δικαιολογε ται επαρκώς ο σοβαρός αυτός περιορισµός του ατοµικού δικαιώµατος της προστασ ας των δεδοµένων των επιβατών. Περαιτέρω, ακόµα και αν δεν λαµβανόταν υπ’ όψη η προηγούµενη σκέψη, προτιµητέα θα ήταν η πιλοτική λειτουργ α του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης αυτού για ένα ορισµένο χρονικό διάστηµα, ώστε, µετά το πέρας της περιόδου πιλοτικής λειτουργ ας και κατόπιν αναλύσεως και αποτιµήσεως της ως τότε χρήσεως του συστήµατος, να θεµελιωνόταν µε πλήρη βεβαιότητα η γενοµένη δεκτή από την πλειοψηφ α άποψη περ της προσφορότητας και αναλογικότητας του εν λόγω µέτρου. -10- ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Η Αρχή κάνει δεκτή κατά πλειοψηφ α την α τηση θεραπε ας της «Σταθερές Συγκοινων ες Α.Ε.» κατά της µε αριθµ. 137/2013 Απόφασης και κρ νει ως σύννοµη την εγκατάσταση και λειτουργ α καµερών στο εσωτερικό των δέκα επτά
(17)συρµών 3ης γενιάς του µετρό της Αθήνας που κινούνται στις γραµµές 2 και 3, για τον σκοπό επεξεργασ ας και υπό τους όρους που αναφέρονται στο σκεπτικό της παρούσας. Ο Πρόεδρος Η Γραµµατέας Πέτρος Χριστόφορος Ειρήνη Παπαγεωργακοπούλου -11-