Αθήνα, 22-06-2017 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4806/22-06-2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡ. 70/ 2017 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασ ας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρ ασε σε σύνθεση Τµήµατος στην έδρα της την Τετάρτη 24-05-2017 µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, σε συνέχεια της από 26-04-2017 συνεδρ ασης, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Αναπληρωτής Πρόεδρος, Γεώργιος Μπατζαλέξης, κωλυοµένου του Προέδρου της Αρχής, Κωνσταντ νου Μενουδάκου, και τα αναπληρωµατικά µέλη Παναγιώτης Ροντογιάννης, ως εισηγητής, και Γρηγόριος Τσόλιας, Χαράλαµπος Τσιλιώτης, σε αναπλήρωση των τακτικών µελών Αντων ου Συµβώνη, Χαράλαµπου Ανθόπουλου και Σπυρ δωνα Βλαχόπουλου αντ στοιχα, οι οπο οι, αν και εκλήθησαν νοµ µως εγγράφως, δεν παρέστησαν λόγω κωλύµατος. Στη συνεδρ αση παρέστη, µε εντολή του Προέδρου, η Γεωργ α Παναγοπούλου ειδική επιστήµονας-ελέγκτρια, ως βοηθός εισηγητή. Επ σης, παρέστη, µε εντολή του Προέδρου, και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του ∆ιοικητικού-Οικονοµικού Τµήµατος της Αρχής, ως γραµµατέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα παρακάτω: Η Αρχή έλαβε την µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/8430/21-12-2016 καταγγελ α του Α (εφεξής «καταγγέλλων») σχετικά µε λήψη µηνύµατος ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου στις 14.10.2016 στην ηλεκτρονική του διεύθυνση από τη δικηγορική εταιρε α «Μπώλος & Συνεργάτες» (εφεξής «υπεύθυνος επεξεργασ ας»). Μέσω του µηνύµατος ο υπεύθυνος επεξεργασ ας τον καλούσε να συµµετάσχει σε οµαδική αγωγή που θα ασκήσει η εταιρε α διεκδικώντας αποζηµ ωση για το σκάνδαλο χειραγώγησης του δε κτη LIBOR. Ο καταγγέλλων αναφέρει Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr ότι ε ναι δανειολήπτης δανε ου σε ξένο νόµισµα (CHF) και µέλος του «Συλλόγου ∆ανειοληπτών Ελβετικού Φράγκου» (εφεξής «σύλλογος»). Στη συνέχεια απευθύνθηκε στο σύλλογο και έλαβε τηλεφωνικά τη διαβεβα ωση ότι δεν έχουν διαβιβαστε τα προσωπικά του δεδοµένα, ως µέλους του συλλόγου, σε τρ το. Απέστειλε επ σης µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου στον υπεύθυνο επεξεργασ ας, καθώς και δεύτερο µήνυµα στη συνέχεια, ζητώντας να σταµατήσει η επικοινων α και ασκώντας µε βάση το άρθρο 12 του ν. 2472/1997 το δικα ωµα πρόσβασης, µε σκοπό να µάθει την πηγή των προσωπικών του δεδοµένων που επεξεργάζεται ο υπεύθυνος επεξεργασ ας. Στη συνέχεια, η Αρχή απέστειλε στον υπεύθυνο επεξεργασ ας το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΞ/1024/09-02-2017 έγγραφο µε το οπο ο τον ενηµέρωσε σχετικά µε το νοµικό πλα σιο που ρυθµ ζει την αποστολή αζήτητης ηλεκτρονικής επικοινων ας µε αυτοµατοποιηµένα µέσα, όπως εν προκειµένω το ηλεκτρονικό ταχυδροµε ο, για σκοπούς διαφηµιστικούς (άρθρο 11 ν. 3471/2006) και ζήτησε από τον υπεύθυνο επεξεργασ ας να απαντήσει σχετικά µε: α) τον τρόπο µε τον οπο ο περιήλθαν εις γνώση του τα στοιχε α επικοινων ας του καταγγέλλοντος, β) την καθυστέρηση στην ικανοπο ηση του δικαιώµατος πρόσβασης του καταγγέλλοντος. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας απάντησε µε το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/1545/24-02-2017 έγγραφο, στο οπο ο αναφέρει ότι η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου του καταγγέλλοντος περιήλθε σε γνώση του λόγω της σχέσης του µε το σύλλογο, η οπο α εντάσσεται σε επιδ ωξη καταστατικών του προβλέψεων. Ακολούθως, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας κλήθηκε νοµ µως, µε το µε αρ. πρωτ.. Γ/ΕΞ/2428/22-03-2017 έγγραφο, σε ακρόαση ενώπιον της Αρχής στη συνεδρ αση της 26-042017 για να δώσει περαιτέρω διευκριν σεις και να εκθέσει τις απόψεις του επ των καταγγελιών. Εκλήθη επ σης, και ο σύλλογος µε το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΞ/2429/22-03-2017 έγγραφο, µε το οπο ο έλαβε γνώση των εγγράφων της υπόθεσης. Στη συνεδρ αση της 26-04-2017 προσήλθαν εκ µέρους του συλλόγου ο κ. Στυλόπουλος Επαµεινώνδας, δικηγόρος µε ΑΜ∆ΣΑ …, ο Β, … του συλλόγου και η κα Μάγδα Παβλ λκοβσκα µε ΑΜ∆ΣΑ …, δικηγόρος της εταιρε ας «Μπώλος & Συνεργάτες», οι οπο οι εξέθεσαν προφορικά τις απόψεις τους και απάντησαν σε ερωτήσεις των µελών του τµήµατος. Στη συνέχεια, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας και ο σύλλογος έλαβαν προθεσµ α και κατέθεσαν εµπρόθεσµα τα µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3634/05-05-2017, Γ/ΕΙΣ/3644/05-05-2017 υποµνήµατα, αντ στοιχα. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας αναφέρει µεταξύ άλλων στο υπόµνηµά του ότι µετά από σχετική ηλεκτρονική αλληλογραφ α µε το σύλλογο για ζητήµατα ελβετικού 2 φράγκου, εκ παραδροµής αντιγράφηκε ένας πολύ περιορισµένος αριθµός ηλεκτρονικών διευθύνσεων (κάτω των 10), ως ηλεκτρονικές διευθύνσεις πελατών του. Με τον τρόπο αυτό απεστάλη στον καταγγέλλοντα η εν λόγω ανεπιθύµητη αλληλογραφ α και µόλις διαπιστώθηκε το ζήτηµα προέβη σε άµεση διαγραφή των στοιχε ων του καταγγέλλοντος από τη λ στα πελατών. ∆εδοµένου ότι το πρόβληµα διαπιστώθηκε άµεσα, δεν επικοινώνησε µε τον καταγγέλλοντα καθώς επιλύθηκε το θέµα αµέσως µόλις έγινε αντιληπτό. Αναφέρει επ σης ότι πρόκειται για µεµονωµένο περιστατικό, αφού ούτε ο υπεύθυνος επεξεργασ ας ούτε η Αρχή έχουν δεχτε άλλα παράπονα σχετικά. Στο υπόµνηµά του ο σύλλογος αναφέρει µεταξύ άλλων ότι ουδέποτε διαβ βασε ηλεκτρονικές διευθύνσεις µελών του στον υπεύθυνο επεξεργασ ας, ότι κατά την ηλεκτρονική του επικοινων α µε τα µέλη του λαµβάνει όλα τα αναγκα α µέτρα ώστε να µην γνωστοποιούνται στοιχε α µελών του ε τε σε τρ τους ε τε σε άλλα µέλη και ότι το εν λόγω περιστατικό υπήρξε µεµονωµένο. Η Αρχή, µετά από εξέταση όλων των στοιχε ων του φακέλου και αναφορά στα διαµειφθέντα της συνεδρ ασης της 26-04-2017, αφού άκουσε τον εισηγητή και τις διευκριν σεις της βοηθού εισηγητή, η οπο α στη συνέχεια αποχώρησε πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
- Το άρθρο 2 του ν. 2472/1997 ορ ζει ότι «δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα» ε ναι «κάθε πληροφορ α που αναφέρεται στο υποκε µενο των δεδοµένων». «Υποκε µενο των δεδοµένων» ε ναι «το φυσικό πρόσωπο στο οπο ο αναφέρονται τα δεδοµένα, και του οπο ου η ταυτότητα ε ναι γνωστή ή µπορε να εξακριβωθε , δηλαδή µπορε να προσδιορισθε αµέσως ή εµµέσως, ιδ ως βάσει αριθµού ταυτότητας ή βάσει ενός ή περισσότερων συγκεκριµένων στοιχε ων που χαρακτηρ ζουν την υπόστασή του από άποψη φυσική, βιολογική, ψυχική, οικονοµική, πολιτιστική, πολιτική ή κοινωνική». Στο πλα σιο αυτό, η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου ενός φυσικού προσώπου αποτελε προσωπικό δεδοµένο, αφού µπορε να λειτουργήσει ως στοιχε ο έµµεσης αναγνώρισης του κατόχου της, επιτρέποντας την επικοινων α µε αυτόν, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις φέρει ακόµα και στοιχε α του ονόµατος του κατόχου. Επισηµα νεται δε ότι, σύµφωνα και µε τη Γνώµη 4/2007 της οµάδας εργασ ας του άρθρου 29 της Ε.Ε. σχετικά µε την έννοια των προσωπικών δεδοµένων, ειδικά κατά τη λειτουργ α ηλεκτρονικών υπηρεσιών, στοιχε α έµµεσης 3 αναγνώρισης, όπως η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου, µπορούν επαρκώς σε ορισµένες περιπτώσεις να διακρ νουν ένα άτοµο από άλλα στο πλα σιο ενός συγκεκριµένου συνόλου, ακόµα και αν δεν έχει γ νει η εξακρ βωση του ονόµατός του. Σύµφωνα µε το άρθρο 2 στοιχ. ζ) ν. 2472/1997, ως “υπεύθυνος επεξεργασ ας”, ορ ζεται κάθε φυσικό ή νοµικό πρόσωπο που καθορ ζει τον σκοπό και τον τρόπο επεξεργασ ας των δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα.
- Το άρθρο 4 του ν. 2472/1997 ορ ζει ότι τα δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα για να τύχουν νόµιµης επεξεργασ ας πρέπει : α) να συλλέγονται κατά τρόπο θεµιτό και νόµιµο για καθορισµένους, σαφε ς και νόµιµους σκοπούς και να υφ στανται θεµιτή και νόµιµη επεξεργασ α ενόψει των σκοπών αυτών; β) να ε ναι συναφή, πρόσφορα, και όχι περισσότερα από όσα κάθε φορά απαιτε ται εν όψει των σκοπών της επεξεργασ ας; γ) να ε ναι ακριβή και, εφόσον χρειάζεται, να υποβάλλονται σε ενηµέρωση; δ) να διατηρούνται σε µορφή που να επιτρέπει τον προσδιορισµό της ταυτότητας των υποκειµένων τους µόνο κατά τη διάρκεια της περιόδου που απαιτε ται για την πραγµατοπο ηση των σκοπών της συλλογής τους και της επεξεργασ ας τους.
- Όταν ο σκοπός της επεξεργασ ας ε ναι η απευθε ας εµπορική προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών για διαφηµιστικούς σκοπούς µε χρήση αυτόµατων συστηµάτων κλήσης, τυγχάνει εφαρµογής το ειδικότερο άρθρο 11 ν. 3471/2006 για την προστασ α των προσωπικών δεδοµένων στις ηλεκτρονικές επικοινων ες. Ειδικότερα, σύµφωνα µε την παρ. 1 του παραπάνω άρθρου, «η χρησιµ π ίηση αυτόµατων συστηµάτων κλήσης, ιδίως µε χρήση συσκευών τηλε µ ι τυπίας (φαξ) ή ηλεκτρ νικ ύ ταχυδρ µεί υ, και γενικότερα η πραγµατ π ίηση µη ζητηθεισών επικ ινωνιών µε π ι δήπ τε µέσ ηλεκτρ νικής επικ ινωνίας χωρίς ανθρώπινη παρέµβαση, για σκ π ύς απευθείας εµπ ρικής πρ ώθησης πρ ϊόντων ή υπηρεσιών και για κάθε είδ υς διαφηµιστικ ύς σκ π ύς, επιτρέπεται µόν αν συνδρ µητής συγκατατεθεί εκ των πρ τέρων ρητώς». Η Αρχή µε την Οδηγ α 2/2011 για την ηλεκτρονική συγκατάθεση περιγράφει αναλυτικά τις προϋποθέσεις και τους τρόπους νόµιµης λήψης της συγκατάθεσης µε ηλεκτρονικά µέσα για τους σκοπούς της ανωτέρω διάταξης. Μοναδική εξα ρεση στην υποχρέωση λήψης προηγούµενης συγκατάθεσης αποτελε , σύµφωνα µε την παρ. 3 του διου άρθρου, η περ πτωση κατά την οπο α τα στοιχε α επαφής ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου αποκτήθηκαν νοµ µως, στο πλα σιο της πώλησης προϊόντων ή υπηρεσιών ή άλλης συναλλαγής και χρησιµοποιούνται για την απευθε ας προώθηση παρόµοιων προϊόντων ή υπηρεσιών του προµηθευτή ή για την εξυπηρέτηση παρόµοιων σκοπών και υπό τις λοιπές προϋποθέσεις που θέτει η συγκεκριµένη παράγραφος. Επισηµα νεται ότι τα παραπάνω, σύµφωνα µε την παρ. 7 του άρθρου 11 ν. 3471/2006, 4 ισχύουν και για παραλήπτες µηνυµάτων ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου που ε ναι νοµικά πρόσωπα.
- Σύµφωνα µε το άρθρο 12 του ν. 2472/1997 καθένας έχει δικα ωµα να γνωρ ζει εάν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα που τον αφορούν αποτελούν ή αποτέλεσαν αντικε µενο επεξεργασ ας. Προς τούτο, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας, έχει υποχρέωση να του απαντήσει εγγράφως. Το υποκε µενο των δεδοµένων έχει δικα ωµα να ζητε και να λαµβάνει από τον υπεύθυνο επεξεργασ ας, χωρ ς καθυστέρηση και κατά τρόπο εύληπτο και σαφή πληροφορ ες που περιλαµβάνουν όλα τα δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν, καθώς και την προέλευσή τους, τους σκοπούς της επεξεργασ ας, τους αποδέκτες ή τις κατηγορ ες αποδεκτών. Το δικα ωµα ασκε ται µε την υποβολή της σχετικής α τησης στον υπεύθυνο της επεξεργασ ας. Εάν ο υπεύθυνος επεξεργασ ας δεν απαντήσει εντός δεκαπέντε
(15)ηµερών ή εάν η απάντησή του δεν ε ναι ικανοποιητική, το υποκε µενο των δεδοµένων έχει δικα ωµα να προσφύγει στην Αρχή. 5. Στην υπό κρ ση περ πτωση ο υπεύθυνος επεξεργασ ας πραγµατοπο ησε αποστολή µηνυµάτων ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου προκειµένου να προωθήσει υπηρεσ ες του χωρ ς να έχει εξασφαλ σει την προηγούµενη συγκατάθεση των παραληπτών των µηνυµάτων. ∆εν προσκόµισε στοιχε α τα οπο α να αποδεικνύουν τη λήψη συγκατάθεσης του καταγγέλλοντος ή την ύπαρξη προηγούµενης σχέσης επαγγελµατικού χαρακτήρα µε τον καταγγέλλοντα. Επ σης, δεν ικανοπο ησε το δικα ωµα πρόσβασης του καταγγέλλοντα αφού δεν απάντησε στα µηνύµατα ηλεκτρονικού ταχυδροµε ου µέσω των οπο ων ο καταγγέλλων ζήτησε να πληροφορηθε την πηγή των προσωπικών δεδοµένων που επεξεργάζεται ο υπεύθυνος επεξεργασ ας. Καθώς η συγκεκριµένη περ πτωση δεν εµπ πτει στην εξα ρεση της παρ. 3 άρθρου 11 ν. 3471/2006, η πραγµατοποιούµενη επεξεργασ α συνιστά αζήτητη ηλεκτρονική επικοινων α χωρ ς τη συγκατάθεση των παραληπτών (spam) και παραβιάζει την παρ. 1 άρθρου 11 του διου νόµου και αιτιολογε την, κατ’ εφαρµογή της διατάξεως του άρθρου 21 παρ. 1 εδαφ. β΄ και ε΄ ν. 2472/1997, επιβολή των διοικητικών κυρώσεων, λαµβάνοντας υπόψη τη βαρύτητα της παράβασης αλλά και το γεγονός ότι η Αρχή έλαβε µ α µόνο καταγγελ α. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Η Αρχή λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, α) επιβάλλει στη δικηγορική εταιρε α «Μπώλος & Συνεργάτες» πρόστιµο χιλ ων (1.000) ευρώ για παράνοµη συλλογή και περαιτέρω χρήση προσωπικών δεδοµένων για τον 5 σκοπό της απευθε ας εµπορικής προώθησης και διαφήµισης µέσω της αποστολής αζήτητης ηλεκτρονικής επικοινων ας (παραβ αση του άρθρου 11 ν. 3471/2006). β) επιβάλει αυστηρή προειδοπο ηση στην δικηγορική εταιρε α «Μπώλος & Συνεργάτες» να ικανοποιε εφεξής προσηκόντως το προβλεπόµενο από το άρθρο 12 του ν. 2472/1997 δικα ωµα πρόσβασης των υποκειµένων των προσωπικών δεδοµένων τα οπο α επεξεργάζεται. Ο Αναπληρωτής Πρόεδρος Η Γραµµατέας Γεώργιος Μπατζαλέξης Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου 6