Αθήνα, 08-07-2025 Αριθ. Πρωτ.: 2448 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 3/2025 Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε έκτακτη συνεδρίαση μέσω τηλεδιάσκεψης την Παρασκευή 20.06.2025 και ώρα 08:30 π.μ., προκειμένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Πρόεδρος της Αρχής, Κωνσταντίνος Μενουδάκος, και τα τακτικά μέλη της Αρχής Σπυρίδων Βλαχόπουλος, Κωνσταντίνος Λαμπρινουδάκης, Χρήστος Καλλονιάτης, Αικατερίνη Ηλιάδου, ως εισηγήτρια, καθώς και το αναπληρωματικό μέλος Μαρία Ψάλλα, σε αντικατάσταση του τακτικού μέλους Γρηγόριου Τσόλια, ο οποίος αν και εκλήθη νομίμως δεν παρέστη λόγω κωλύματος. Δεν παρέστησαν λόγω κωλύματος, αν και εκλήθησαν νομίμως εγγράφως, οι Χαράλαμπος Ανθόπουλος και Νικόλαος Λίβος, τακτικό και αναπληρωματικό μέλος, αντίστοιχα. Παρούσες, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ήταν η Χαρίκλεια Λάτσιου, νομικός ελεγκτής – ΔΝ - δικηγόρος, ως βοηθός εισηγήτρια και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του τμήματος διοικητικών υποθέσεων, ως γραμματέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα παρακάτω: Με το από 22.05.2025 (και με αρ. πρωτ. ΑΔΠ Γ/ΕΙΣ/4479/23.05.2025) μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου η Διεύθυνση Νομοπαρασκευαστικής Διαδικασίας της Γενικής Γραμματείας Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων έθεσε υπόψη της Αρχής τις προτεινόμενες από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (εφεξής ΥΠΕΘΟΟ) διατάξεις με τίτλους «Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων», «Ενίσχυση Διαθέσιμου Εισοδήματος, φορολογικές ρυθμίσεις», καθώς και «Λοιπές ρυθμίσεις αρμοδιότητας της Γενικής Γραμματείας Δημοσιονομικής Πολιτικής» και 1 Λεωφ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα Τ: 210 6475 600 • E: contact@dpa.gr • www.dpa.gr ζήτησε τις απόψεις της Αρχής κατά το λόγο της αρμοδιότητάς της. Ακολούθως, την 04η.06.2025 περιήλθε οίκοθεν μέσω της δημόσιας ηλεκτρονικής διαβούλευσης1 εις γνώση της Αρχής το σχέδιο νόμου του ΥΠΕΘΟΟ με τίτλο: «Διασφάλιση δημοσιονομικής ισορροπίας: Μεταρρύθμιση πλαισίου δημοσιονομικής διαχείρισης – Τροποποίηση ν. 4270/2014 για την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1265 του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2024 για την τροποποίηση της Οδηγίας 2011/85/ΕΕ σχετικά με τις απαιτήσεις για τα δημοσιονομικά πλαίσια των κρατών μελών και λοιπές διατάξεις», το οποίο περιλαμβάνει τις ως άνω υποβληθείσας διατάξεις διαφοροποιούμενες εν μέρει από τις αρχικά υποβληθείσες από τη ΓΓΝΚΘ – στα κεφάλαια ΣΤ΄ - Η΄ αντίστοιχα, και το οποίο συνοδεύεται και από την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης. Ειδικότερα, το ως άνω σχέδιο νόμου του ΥΠΕΘΟΟ περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το Κεφάλαιο ΣΤ’ με τίτλο «Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων» (προτεινόμενα άρθρα 63 – 69), το οποίο ενδιαφέρει κυρίως από σκοπιάς προστασίας δεδομένων λόγω του περιεχομένου του. Με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις των άρθρων 63 – 69 του σχεδίου νόμου προβλέπεται η σύσταση από το Αυτοτελές Τμήμα Επιχειρησιακής Ανάλυσης και Υποστήριξης της Γενικής Γραμματείας Δημοσιονομικής Πολιτικής του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών «Εθνικού Μητρώου Παροχών και Ενισχύσεων» (εφεξής Μητρώο), σε συνεργασία με την ΑΑΔΕ (άρθρο 68 παρ. α σχεδίου νόμου), αξιοποιώντας υφιστάμενα αρχεία και μητρώα φορέων του δημοσίου, οι οποίοι χορηγούν παροχές σε χρήμα ή σε είδος σε δικαιούμενα φυσικά πρόσωπα, καθώς και σε φυσικά πρόσωπα στα οποία πρόκειται να χορηγηθούν σχετικές ενισχύσεις από το Κράτος (άρθρο 63 παρ.1 σχεδίου νόμου). Οι σκοποί του σχεδιαζόμενου μητρώου καθορίζονται στην παρ. 3 στοιχ. α’ – στ’ του άρθρου 63 σχεδίου νόμου
- Επιπλέον, στην παρ. 3 του προτεινόμενου άρθρου 66 προβλέπεται 1 Στο σύνδεσμο https://www.opengov.gr/minfin/?p=13357 Η προτεινόμενη ρύθμιση του άρθρου 63 παρ. 3 σχεδίου νόμου προβλέπει: «
- Σκοπός του Μητρώου είναι: α) η συγκέντρωση σε ένα ενιαίο μητρώο των παροχών και ενισχύσεων που χορηγούνται από τους φορείς του δημόσιου τομέα προς φυσικά πρόσωπα και η παραγωγική αξιοποίηση των δεδομένων του δημοσίου, β) η αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της δημοσιονομικής επίπτωσης των παροχών και ενισχύσεων που χορηγούνται από φορείς του δημόσιου τομέα, γ) η υποστήριξη του σχεδιασμού και της άσκησης δημόσιων πολιτικών, μέσω παραγωγής ανωνυμοποιημένων αναφορών επί των ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών των χορηγούμενων παροχών και ενισχύσεων στη χώρα, δ) η παροχή πληροφοριών στο πλαίσιο ελεγκτικών διαδικασιών σχετικά με το σύνολο των χορηγούμενων παροχών και ενισχύσεων ανά φυσικό πρόσωπο, ε) η αξιοποίηση της συνολικής 2 2 ότι: «Η επεξεργασία των δεδομένων γίνεται αποκλειστικά για τους σκοπούς της παρ. 3 του άρθρου 63 και της παρ. 4 του άρθρου 653, για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας». Στο άρθρο 64 του σχεδίου νόμου καθορίζονται τα στοιχεία και οι πληροφορίες που τηρούνται στο Μητρώο. Ακολούθως, στο άρθρο 65 καθορίζεται η πρόσβαση στο σύνολο των στοιχείων του Μητρώου από το ως άνω Αυτοτελές Τμήμα Επιχειρησιακής Ανάλυσης και Υποστήριξης του ΥΠΕΘΟΟ και προβλέπεται (άρθρο 65 παρ. 2) η απόδοση δικαιωμάτων πληροφοριών, σε πρόσβασης, διαπιστευμένους υπό τη χρήστες μορφή της ανωνυμοποιημένων Γενικής Γραμματείας Δημοσιονομικής Πολιτικής του ΥΠΕΘΟΟ, της ΑΑΔΕ και των φορέων χορήγησης παροχών, μετά από αίτησή τους στο Αυτοτελές Τμήμα Επιχειρησιακής Ανάλυσης και Υποστήριξης του ΥΠΕΘΟΟ (άρθρο 65 παρ. 4). Επιπλέον, στο άρθρο 65 παρ. 5 του εν λόγω σχεδίου προβλέπεται ότι: «Εκτός των υπηρεσιών της παρ. 1, η πρόσβαση σε μη ανωνυμοποιημένα στοιχεία του μητρώου και η συνολική μη ανωνυμοποιημένη πληροφόρηση ανά φυσικό πρόσωπο εγκρίνονται από το Αυτοτελές Τμήμα Επιχειρησιακής Ανάλυσης και Υποστήριξης του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, μετά από αίτηση του φορέα του δημοσίου». Στο άρθρο 66 του σχεδίου νόμου καθορίζονται τρεις φορείς, ως υπεύθυνοι επεξεργασίας (άρθρο 4 στοιχ. 7 ΓΚΠΔ), ήτοι το ΥΠΕΘΟΟ και η ΑΑΔΕ για την επίτευξη των σκοπών της παρ. 3 του άρθρου 63 του σχεδίου νόμου (66 παρ. 2) και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης για τις υπηρεσίες αυθεντικοποίησης των χρηστών του. Κατά το στάδιο της πιλοτικής (διάρκειας ενός έτους) λειτουργίας του Μητρώου (άρθρο 67 πληροφόρησης των χορηγούμενων παροχών ανά φυσικό πρόσωπο, για λόγους ελέγχου σώρευσης παροχών και ενισχύσεων, όταν ο έλεγχος αυτός προκύπτει ως υποχρέωση από την οικεία νομοθεσία κάθε παροχής ή ενίσχυσης, και στ) η πληροφόρηση των φυσικών προσώπων για τις παροχές και ενισχύσεις που λαμβάνουν από φορείς του δημόσιου τομέα και τηρούνται στο Μητρώο, καθώς και τα προσωπικά δεδομένα που τηρούνται στο Μητρώο, όπως αντλούνται από τους φορείς του Δημοσίου στο πλαίσιο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους». 3 Το άρθρο 65 παρ. 4 του σχεδίου νόμου προβλέπει: «
- Τα δικαιώματα πρόσβασης αποδίδονται μετά από αίτηση των υπηρεσιών και φορέων της παρ. 2 στο Αυτοτελές Τμήμα Επιχειρησιακής Ανάλυσης και Υποστήριξης του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Για την έγκριση της αίτησης, τον προσδιορισμό του εύρους των δικαιωμάτων πρόσβασης πληροφόρησης και το χρονικό διάστημα ισχύος των εγκεκριμένων δικαιωμάτων πρόσβασης, εξετάζονται κριτήρια σκοπιμότητας και ανάγκης πρόσβασης του φορέα στο Μητρώο, στο πλαίσιο εκπλήρωσης της αποστολής και των αρμοδιοτήτων του, της άσκησης δημόσιας εξουσίας, όπως η ανάγκη ελέγχου από μέρους του φορέα για τη σώρευση παροχών που προκύπτει ως υποχρέωση από την οικεία νομοθεσία μιας παροχής και της ανάγκης που απορρέει από ελεγκτική αρμοδιότητα του φορέα». 3 σχεδίου νόμου), εντάσσονται στο Μητρώο το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ο Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ) και η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) σε σχέση με ήδη χορηγούμενα επιδόματα σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού σύμφωνα με οριζόμενα στο νόμο, ώστε ακολούθως να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα από την λειτουργία του, κατόπιν έκθεσης που θα συνταχθεί από το Αυτοτελές Τμήμα Επιχειρησιακής Ανάλυσης και Υποστήριξης του Υπουργείου, με την υποστήριξη της ΑΑΔΕ, και θα υποβληθεί στον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (άρθρο 67 παρ. 7). Τέλος, στο προτεινόμενο άρθρο 69 προβλέπεται η έκδοση κοινών αποφάσεων του ΥΠΕΘΟΟ, με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, την ΑΑΔΕ και των αρμοδίων κατά περίπτωση Υπουργών για την ένταξη ή απένταξη στο Μητρώο των φορέων που χορηγούν τα επιδόματα. Κατόπιν τούτων, η Αρχή με το υπ’ αρ. πρωτ. Γ/ΕΞΕ/2063/12.06.2025 έγγραφο προσκάλεσε το ΥΠΕΘΟΟ σε συνεδρίαση μέσω τηλεδιάσκεψης την Τρίτη 17.06.2025 και ώρα 11:30 π.μ. προκειμένου να διευκρινισθούν ζητήματα επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα επί των σχετικών προτεινόμενων ρυθμίσεων του Υπουργείου, αναφορικά ιδίως α) με την αναγκαιότητα συγκρότησης του εν λόγω Μητρώου με ονομαστικά στοιχεία των δικαιούμενων προσώπων από τα επιμέρους αρχεία και μητρώα των φορέων, αρχών και υπηρεσιών από τους οποίους αντλούνται τα δεδομένα, ενόψει μάλιστα της αναφοράς στην Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης ότι στο προτεινόμενο Μητρώο τηρούνται ανωνυμοποιημένα στοιχεία ανά φυσικό πρόσωπο για κάθε παροχή σε χρήμα και σε είδος και για κάθε ενίσχυση που χορηγείται από φορείς του δημοσίου τομέα κατά την έννοια της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α΄143), καθώς και β) με τον καθορισμό στο προτεινόμενο σχέδιο νόμου της ΑΑΔΕ ως υπευθύνου επεξεργασίας για το ρόλο που της αποδίδεται. Η ως άνω πρόσκληση κοινοποιήθηκε στη Γενική Γραμματεία Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων της Διεύθυνσης Νομοπαρασκευαστικής Διαδικασίας, σε συνέχεια του ανωτέρω αναφερόμενου αιτήματός της στην Αρχή. Κατά τη συνεδρίαση της Αρχής την Τρίτη 17.06.2025 παρέστησαν, κατόπιν της σχετικής πρόσκλησης στο ΥΠΕΘΟΟ, οι Α, Γενική Γραμματέας Δημοσιονομικής Πολιτικής, Β, Διευθυντής Ιδ. Γραφείου Γ.Γ. Δημοσιονομικής Πολιτικής, Γ, Συνεργάτης 4 Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης, Δ, Συνεργάτης στο Ιδ. Γραφείο Γ.Γ. Δημοσιονομικής Πολιτικής, Ε, Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Υπηρεσιών Δεδομένων της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, η ΣΤ, συνεργάτης του Υφυπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και ο Ζ, Πάρεδρος ΝΣΚ, νομικός σύμβουλος Υπουργού. Στη συνεδρίαση παρευρέθη ακόμα ο Η, συνεργάτης της Γενικής Γραμματείας Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων της Διεύθυνσης Νομοπαρασκευαστικής Διαδικασίας. Τέλος, την 18η.06.2025 (και με αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/5598/20.06.2025) διαβιβάστηκε από τη Γενική Γραμματεία Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων στην Αρχή νεότερη έκδοση του σχεδίου νόμου, μετά από το πέρας της δημόσιας ηλεκτρονικής διαβούλευσης ενόψει της κατάθεσής του στο κοινοβούλιο, με το οποίο επέρχονται αλλαγές και στις προτεινόμενες ρυθμίσεις των άρθρων 63-69 (Μέρος ΣΤ΄) του σχεδίου νόμου
- Η Αρχή, μετά από εξέταση των στοιχείων του φακέλου, αφού άκουσε την εισηγήτρια και τις διευκρινίσεις από τη βοηθό εισηγήτρια, η οποία παρέστη χωρίς δικαίωμα ψήφου, κατόπιν διεξοδικής συζητήσεως, ΕΚΔΙΔΕΙ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ
- Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 51 και 55 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (EE) 2016/679 (εφεξής, ΓΚΠΔ) και του άρθρου 9 του ν. 4624/2019 (ΦΕΚ Α΄ 137), η Αρχή έχει αρμοδιότητα να εποπτεύει την εφαρμογή των διατάξεων του ΓΚΠΔ, του νόμου αυτού και άλλων ρυθμίσεων που αφορούν την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.
- Σύμφωνα με τα οριζόμενα στη διάταξη του άρθρου 57 παρ. 1 στοιχ. γ΄ ΓΚΠΔ η Αρχή έχει την αρμοδιότητα να «συμβουλεύει, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους, το εθνικό κοινοβούλιο, την κυβέρνηση και άλλα όργανα και οργανισμούς για νομοθετικά και διοικητικά μέτρα που σχετίζονται με την προστασία των δικαιωμάτων 4 Το κείμενο του σχεδίου νόμου που αφορά στις προτεινόμενες ρυθμίσεις των άρθρων 63-69 του σχεδίου νόμου, επί των οποίων εκδίδεται η παρούσα, παρατίθεται ως παράρτημα στο τέλος της παρούσης. 5 και ελευθεριών των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας». Το άρθρο 13 παρ. 1 στοιχ. γ΄ νόμου 4624/2019 προβλέπει ότι η Αρχή «παρέχει γνώμη για κάθε ρύθμιση που πρόκειται να περιληφθεί σε νόμο ή σε κανονιστική πράξη, η οποία αφορά επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η διαβούλευση πραγματοποιείται κατά το στάδιο εκπόνησης της ρύθμισης σε χρόνο και με τρόπο που καθιστά εφικτή την έγκαιρη διατύπωση γνώμης από την Αρχή και τη σχετική διαβούλευση επί του περιεχομένου του σχεδίου ρύθμισης». Τέλος, το άρθρο 11 παρ. 8 του Κανονισμού Λειτουργίας της Αρχής (ΦΕΚ Β΄ 879/25.02.2022, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει) προβλέπει ότι «Η Αρχή επιλαμβάνεται αιτημάτων παροχής γνώμης για ρύθμιση που πρόκειται να περιληφθεί σε νόμο ή σε κανονιστική πράξη, η οποία αφορά επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, εφόσον υποβάλλονται με τρόπο που καθιστά εφικτή την έγκαιρη διατύπωση γνώμης από την Αρχή και τη σχετική διαβούλευση επί του περιεχομένου του σχεδίου ρύθμισης. Συγκεκριμένα, το αίτημα πρέπει να συνοδεύεται από εμπεριστατωμένο υπόμνημα το οποίο να περιέχει τουλάχιστον τα εξής: α) περιγραφή των πράξεων επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για τις οποίες ζητείται η γνώμη της Αρχής, β) επεξήγηση του τρόπου με τον οποίο με την σχεδιαζόμενη ρύθμιση επιτυγχάνονται οι γενικές αρχές που διέπουν την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, όπως προσδιορίζονται στο άρθρο 5 του ΓΚΠΔ ή στο άρθρο 45 του ν. 4624/2019, ανάλογα με το πεδίο εφαρμογής της προτεινόμενης ρύθμισης. Η Αρχή παρέχει τη γνώμη της εντός χρονικού διαστήματος ενός μηνός, από την λήψη του αιτήματος ή δεκαπέντε
(15)ημερών σε περίπτωση αιτημάτων τα οποία χαρακτηρίζονται αιτιολογημένα ως αιτήματα με επείγοντα χαρακτήρα. Οι εν λόγω προθεσμίες αναστέλλονται όταν η Αρχή ζητά περαιτέρω πληροφορίες σε σχέση με το περιεχόμενο του σχεδίου ρύθμισης και έως τη λήψη απάντησης. Ο χρόνος παροχής της γνώμης της Αρχής σε μη επείγοντα αιτήματα μπορεί να παραταθεί κατά δεκαπέντε
(15)ημέρες με έγκριση του Προέδρου της Αρχής. Στην τελευταία περίπτωση, ενημερώνεται ο αιτών φορέας για την εν λόγω παράταση». 6
- Όπως παγίως γίνεται δεκτό5, η αρχή της νομιμότητας λειτουργεί ως περιοριστικό όριο της διοικητικής δράσης, ή, με αντίστροφο συλλογισμό, η διοικητική ενέργεια πρέπει να είναι σύμφωνη προς τον κανόνα δικαίου που διέπει τη δράση της διοίκησης σε περίπτωση δέσμιας αρμοδιότητας ή σε αρμονία με τον κανόνα αυτόν σε περίπτωση διακριτικής ευχέρειας. Ειδικότερα, σύμφωνα με τις επιταγές της αρχής της αναλογικότητας, η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, στο βαθμό που συνιστά περιορισμό του ατομικού δικαιώματος του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, είναι επιτρεπτή εφόσον προβλέπεται γενικώς και αντικειμενικώς με τυπικό νόμο ή με κανονιστική πράξη εκδιδόμενη βάσει ειδικής νομοθετικής εξουσιοδότησης, δικαιολογείται από αποχρώντες λόγους δημοσίου συμφέροντος, τελεί σε πρόδηλη λογική συνάφεια με τον επιδιωκόμενο σκοπό, είναι πρόσφορη, κατάλληλη και αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού, δεν θίγει τον πυρήνα του δικαιώματος και δεν απονέμει στη διοίκηση ευρεία διακριτική ευχέρεια.
- Επισημαίνεται ότι προκειμένου η άσκηση της συμβουλευτικής αρμοδιότητας (εκ των άρθρων 57 παρ. 1 στοιχ. γ΄ ΓΚΠΔ 2016/679, 13 παρ. 1 στοιχ. γ΄ ν. 4624/2019 και 11 παρ. 8 του Κανονισμού Λειτουργίας της Αρχής) να είναι αποτελεσματική, πρέπει να υποβάλλεται τεκμηριωμένο αίτημα με ουσιώδη στοιχεία των προτεινόμενων ρυθμίσεων και να παρέχεται εύλογος χρόνος στην Αρχή για την διατύπωση τεκμηριωμένων απόψεων. Στην παρούσα υπόθεση, λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης, τις διευκρινίσεις των εκπροσώπων του ΥΠΕΘΟΟ και της ΑΑΔΕ κατά την ακροαματική ενώπιον της Αρχής διαδικασία, καθώς και το ιδιαίτερα στενό χρονικό πλαίσιο που παρέχεται στην Αρχή για την άσκηση της σχετικής αρμοδιότητάς της, η Αρχή προβαίνει στις ακόλουθες καταρχήν παρατηρήσεις αναφορικά με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις των άρθρων 63 – 69 με τίτλο «Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων».
- Η προβλεπόμενη στο ανωτέρω σχέδιο νόμου σύσταση ενιαίου Μητρώου με ονομαστικά στοιχεία φυσικών προσώπων, ως δικαιούχων ενισχύσεων και επιδομάτων σε χρήμα και σε είδος, για τους σκοπούς που προσδιορίζονται στο άρθρο 5 Βλ. ιδίως αποφάσεις ΟλΣτΕ 3031/2008, 1210/2010, 3013/2014, 3016/2014, 580/2021, 581/2021 διαθέσιμες σε ΝΟΜΟΣ. 7 63 παρ. 3 σχεδίου νόμου πρέπει να πληροί τις γενικές αρχές επεξεργασίας του άρθρου 5 στοιχ. α΄ - στ’ ΓΚΠΔ. Ειδικότερα: α) Η σκοπούμενη επεξεργασία της σύστασης ενιαίου ηλεκτρονικού μητρώου παροχών και ενισχύσεων παρίσταται καταρχήν νόμιμη, καθώς εξυπηρετεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος, (άρθρα 5 παρ. 1 στοιχ. α΄, 6 παρ. 1 στοιχ. ε΄ και 9 παρ. 2 στοιχ. ζ΄ ΓΚΠΔ), συνιστάμενο, μεταξύ άλλων, στη δίκαιη κατανομή δημοσιονομικών δαπανών, στον έλεγχο και την αξιολόγηση των υφιστάμενων πολιτικών και στον εν γένει σχεδιασμό κατάλληλων πολιτικών. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις οικονομικές παροχές και εν γένει ενισχύσεις που χορηγούνται στα δικαιούμενα φυσικά πρόσωπα τηρούνται ήδη στους φορείς του δημοσίου, οι οποίοι κατά το νόμο προβαίνουν στη χορήγησή τους, σκόπιμο κρίνεται το ΥΠΕΘΟΟ να εξετάσει συνολικά την αυθυπαρξία του σχεδιαζόμενου Μητρώου με ονομαστικά στοιχεία των δικαιούχων προκειμένου να δικαιολογηθεί προσηκόντως η αναγκαιότητα συγκέντρωσης σε ένα ενιαίο μητρώο των παροχών και ενισχύσεων που χορηγούνται από φορείς του δημοσίου. Και τούτο, δεδομένου ιδίως ότι αφενός η καταχώριση ονομαστικών στοιχείων από διάφορους φορείς του δημοσίου σε ένα ενιαίο μητρώο συνέχεται εγγενώς με αυξημένους κινδύνους ασφάλειας των δεδομένων. Αφετέρου δε διότι πρέπει να αιτιολογηθεί ο λόγος για τον οποίο η εκπλήρωση των σκοπών του Μητρώου που καθορίζονται στην παρ. 3 του άρθρου 63 σχεδίου νόμου μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την επεξεργασία ονομαστικών στοιχείων των δικαιούμενων φυσικών προσώπων, και δεν αρκεί για τον επιδιωκόμενο σκοπό η διαβίβαση στατιστικών δεδομένων ή προσωπικών δεδομένων κατόπιν της λήψης μέτρων ασφάλειας (ψευδωνυμοποίηση ή ανωνυμοποίηση των δεδομένων6) από τους φορείς του δημοσίου που χορηγούν οικονομικές ενισχύσεις και εν γένει παροχές προς το σχεδιαζόμενο Μητρώο του ΥΠΕΘΟΟ. Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη για τη σύσταση ενός ενιαίου Μητρώου με ονομαστικές πληροφορίες ανά δικαιούμενο φυσικό πρόσωπο σε σχέση με παροχές και ενισχύσεις που λαμβάνει από το κράτος πρέπει να δικαιολογηθεί από σκοπιάς αποτελεσματικότητας της λειτουργίας των ήδη υφιστάμενων αρχείων και μητρώων 6 Βλ. σελ. 4 ΑΣΥΡ «Στο Μητρώο τηρούνται ανωνυμοποιημένα στοιχεία ανά φυσικό πρόσωπο για κάθε παροχή σε χρήμα και σε είδα και για κάθε ενίσχυση που χορηγείται από φορείς του δημοσίου τομέα κατά την έννοια της περ. α΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α’ 143)». 8 (και τυχόν παραμετροποίησης των συστημάτων τους) από τους φορείς οι οποίοι κατά νόμο έχουν την αρμοδιότητα για την απονομή των σχετικών παροχών και ενισχύσεων, δοθέντος ότι οι αναφερόμενες στο άρθρο 67 παρ. 2 στοιχ. α’ – κζ’ σχεδίου νόμου παροχές και ενισχύσεις, ως επί το πλείστον αφορούν σε παροχές προνοιακού χαρακτήρα, οι οποίοι υπόκεινται σε ειδικότερες ρυθμίσεις (βλ. άρθρο 81 ν. 4611/2019 αναφορικά με την προβλεπόμενη ρύθμιση του άρθρου 67 παρ. 3 στοιχ. ιστ΄ - κβ΄ σχεδίου νόμου), ή αφορούν σε οικονομικές ενισχύσεις οι οποίες χορηγούνται πάντως με εισοδηματικά κριτήρια (βλ. ιδίως άρθρο 63 παρ. 3 στοιχ. β’δ’ κ.ά.). Επισημαίνεται ότι κατά την διαδικασία ακρόασης ενώπιον της Αρχής το Υπουργείο ισχυρίστηκε ότι επειδή οι πληροφορίες σχετικά με τις οικονομικές ενισχύσεις και εν γένει παροχές που χορηγεί το κράτος σε δικαιούμενα πρόσωπα είναι κατακερματισμένες στα διάφορα μητρώα και αρχεία των φορέων του δημοσίου, οι οποίοι έχουν την αρμοδιότητα χορήγησης τους, καθίσταται δυσχερής η χάραξη και αξιολόγηση σχετικών πολιτικών. Στο πλαίσιο αυτό ωστόσο δεν αιτιολογήθηκε γιατί απαιτείται ειδικά το νέο ενιαίο μητρώο να περιέχει ονομαστικά στοιχεία για το σκοπό για τον οποίο δημιουργείται. Τέλος, και με την επιφύλαξη των ανωτέρω, το Υπουργείο σκόπιμο κρίνεται να αιτιολογήσει την αναγκαιότητα ταυτοποίησης των δικαιούμενων προσώπων στο σχεδιαζόμενο Μητρώο βάσει του αριθμού φορολογικού μητρώου (ΑΦΜ) (άρθρο 64 παρ. 2 σχεδίου νόμου) ενόψει της κατάργησής του και της αντικατάστασής του με τον προσωπικό αριθμό κατ΄ εφαρμογή του ΠΔ/τος 40/2025 (ΦΕΚ Α’ 67). β) Από το σύνολο των προτεινόμενων ρυθμίσεων δεν είναι σαφής ο προσδιορισμός και η κατανομή των ρόλων των εμπλεκομένων φορέων για τη σύσταση και λειτουργία του Μητρώου, ώστε να εξυπηρετείται η λογοδοσία (άρθρο 5 παρ. 2 ΓΚΠΔ) σε σχέση με τις αρμοδιότητες και τα καθήκοντα που τους ανατίθενται με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις. Ειδικότερα, στην προτεινόμενη ρύθμιση του άρθρου 66 σχεδίου νόμου καθορίζονται ως υπεύθυνοι επεξεργασίας (άρθρο 4 στοιχ. 7 ΓΚΠΔ) το ΥΠΕΘΟΟ για την επεξεργασία των δεδομένων που είναι απαραίτητα για την επίτευξη των σκοπών της παρ. 3 του άρθρου 63 σχεδίου νόμου και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης για τις υπηρεσίες αυθεντικοποίησης των χρηστών του. Μετά από την τροποποίηση των προτεινόμενων ρυθμίσεων, οι οποίες υποβλήθηκαν 9 στην Αρχή με το υπ’ αρ. πρωτ. ΑΠΔ Γ/ΕΙΣ/5598/20.06.2025 έγγραφο η ΑΑΔΕ καθορίζεται ως εκτελούσα την επεξεργασία (άρθρο 66 παρ.3) «για τους σκοπούς ανάπτυξης, υλοποίησης και τεχνικής διαχείρισης του Μητρώου και την επίτευξη των σκοπών του». Επισημαίνεται ότι η επίτευξη των σκοπών του σχεδιαζόμενου Μητρώου, όπως καθορίζονται στο άρθρο 63 παρ. 3 σχεδίου νόμου, δεν μπορούν να ανατίθενται συνολικά στην εκτελούσα την επεξεργασία ΑΑΔΕ (πρβλ. άρθρο 66 παρ. 1 και 3 σχεδίου νόμου). Από το συνδυασμό των προτεινόμενων ρυθμίσεων των άρθρων 63 παρ. 1, 66 και 68 σχεδίου νόμου προκύπτει ότι η ΑΑΔΕ αναλαμβάνει για λογαριασμό και κατ’ εντολή του ΥΠΕΘΟΟ, ως υπευθύνου επεξεργασίας, την υλοποίηση του Μητρώου, και επιπλέον είναι υπεύθυνη για την άντληση των πληροφοριών από τα αρχεία και τα μητρώα των φορέων που χορηγούν τα επιδόματα και τις ενισχύσεις, όπως ειδικώς αναφέρονται στο προτεινόμενο άρθρο 67 σχεδίου νόμου και γενικώς «ως φορείς του Δημοσίου Τομέα» στο άρθρο 64 παρ. 1 σχεδίου νόμου, και για την ενσωμάτωσή τους στο Μητρώο. Αντίστοιχα, πρέπει να επανεξεταστεί ο ρόλος των φορέων του δημοσίου τομέα, από τους οποίους αντλούνται τα δεδομένα (άρθρο 64 παρ. 1 σχεδίου νόμου) και οι οποίοι είναι οι «πηγές» των δεδομένων που καταχωρίζονται στο Μητρώο, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι μπορεί να είναι και αποδέκτες ορισμένων εκ των δεδομένων του Εθνικού Μητρώου, εφόσον αυτό προβλέπεται στην οικεία νομοθεσία. γ) Η απόδοση συγκεκριμένων ρόλων υπευθύνων επεξεργασίας και εκτελούντων την επεξεργασία παρίσταται απολύτως αναγκαία και σκόπιμη για την άσκηση (και τη διευκόλυνση άσκησης) των δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων υποκειμένων των δεδομένων, που λαμβάνουν εν προκειμένω τα κοινωνικά επιδόματα και τις παροχές από τους αρμόδιους φορείς, σύμφωνα με το νόμο, και για την εν γένει συμμόρφωση με τις απαιτήσεις εκ του ΓΚΠΔ. Ειδικότερα, η προτεινόμενη στο σχέδιο νόμου κατανομή των ρόλων μεταξύ ΥΠΕΘΟΟ και ΥΨΗΔΙ, καθώς και ΑΑΔΕ, ως υπευθύνων επεξεργασίας και εκτελούσας της επεξεργασία, αντίστοιχα, δεν συνάδει με την απαίτηση διασφάλισης διαφανούς επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων (άρθρο 5 παρ. 1 στοιχ. α΄ ΓΚΠΔ), ιδίως ενόψει της προτεινόμενης ρύθμισης του άρθρου 63 παρ. 3 σχεδίου νόμου. Έτσι για παράδειγμα, σε περίπτωση ενός αιτήματος διόρθωσης (άρθρο 16 ΓΚΠΔ) ανακριβών δεδομένων που έχουν 10 περιληφθεί στο Μητρώο δεν είναι εκ προοιμίου σαφές σε ποιον φορέα πρέπει να απευθυνθεί ο δικαιούχος ενός επιδόματος ως υποκείμενο των δεδομένων για την ικανοποίηση του αιτήματός του (ήτοι, π.χ. στον ΟΠΕΚΑ ή ΔΥΠΑ που αποφασίζει τη χορήγηση ενός επιδόματος ή στο ΥΠΕΘΟΟ που εποπτεύει την λειτουργία του Εθνικού Μητρώου). δ) Στο σχέδιο νόμου πρέπει να προσδιοριστεί ο χρόνος τήρησης των δεδομένων του Μητρώου, σύμφωνα με την αρχή του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης του άρθρου 5 παρ. 1 στοιχ. ε’ ΓΚΠΔ, καθώς και ενδεχομένως να προσδιοριστεί η περαιτέρω αξιοποίηση των δεδομένων μετά το πέρας της περιόδου αποθήκευσης για στατιστικούς σκοπούς ή άλλους επιστημονικούς σκοπούς με τη λήψη κατάλληλων οργανωτικών και τεχνικών μέτρων, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 89 ΓΚΠΔ. ε) Σκόπιμο είναι στο σχέδιο νόμου να περιληφθεί ρύθμιση για την υποχρέωση διενέργειας μελέτης εκτίμησης αντικτύπου σύμφωνα με τα οριζόμενα στη διάταξη του άρθρου 35 ΓΚΠΔ, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως ότι τα ήδη χορηγούμενα επιδόματα και ενισχύσεις είναι προνοιακού χαρακτήρα, ενώ σε μεγάλο βαθμό συνδέονται με την υποκείμενη δυσμενή κατάσταση υγείας των δικαιούμενων προσώπων. Προς τούτο, σκόπιμο κρίνεται να ληφθούν υπόψη τα κριτήρια για τη διενέργεια μελέτης εκτίμησης αντικτύπου που περιλαμβάνονται στο σχετικό κατάλογο που έχει εκδώσει η Αρχή με απόφασή της (ΦΕΚ Β΄1622/10.05.2019) και ιδίως ότι η σκοπούμενη επεξεργασία πληροί τα κριτήρια της επεξεργασίας ειδικών κατηγοριών δεδομένων σε μεγάλη κλίμακα. Η απαίτηση αυτή σκόπιμο είναι να εξεταστεί παραλλήλως και ανεξάρτητα με αντίστοιχη υποχρέωση εκ του άρθρου 35 ΓΚΠΔ που φέρουν οι φορείς του δημοσίου που χορηγούν ήδη επιδόματα και ενισχύσεις (π.χ. ΟΠΕΚΑ και ΔΥΠΑ), ιδίως εφόσον στις ήδη εκπονηθείσες μελέτες εκτίμησης αντικτύπου υφιστάμενων αρχείων και μητρώων από τους υπευθύνους επεξεργασίας ρυθμίζονται ειδικότερα ζητήματα για την άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων, για την εκπλήρωση πάντως των οποίων δεν παρέχονται σχετικές πληροφορίες στην Αρχή. στ) Αναφορικά με την απαίτηση της ακεραιότητας και εμπιστευτικότητας των δεδομένων του άρθρου 5 παρ. 1 στοιχ. στ΄ ΓΚΠΔ, συστήνεται να προσδιοριστούν στο σχέδιο (και ήδη πριν από τις εξουσιοδοτικές αποφάσεις κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 69 σχεδίου νόμου) οι απαιτήσεις ασφάλειας των δεδομένων του Μητρώου 11 που πρέπει να τηρούνται, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ανωτέρω αναφερόμενης μελέτης ΕΑΠΔ. Συστήνεται, ιδίως για την ασφαλή διασύνδεση του Μητρώου με τους αντίστοιχους φορείς καθώς και την ασφαλή μεταφορά των προσωπικών δεδομένων (άρθρο 67 παρ. 4 σχεδίου νόμου) να προβλεφθεί ρητώς η υποχρέωση λήψης κατάλληλων συναφών τεχνικών και οργανωτικών μέτρων ασφάλειας, όπως η κρυπτογράφηση των δεδομένων, καθώς και η διασφάλιση ότι τα μέτρα αυτά ανταποκρίνονται συνεχώς στις ταχύτατα εξελισσόμενες τεχνολογικές αλλαγές μέσω επικαιροποίησης τους βάσει των σύγχρονων ευρέως αποδεκτών διεθνών προτύπων. Επιπλέον, πρέπει να αποδοθεί ρητώς, βάσει των ανωτέρω αναφερομένων στην παρούσα, ο ρόλος που υπευθύνου επεξεργασίας που βαρύνεται με τις υποχρεώσεις αυτές. ζ) Οι ανωτέρω απαιτήσεις συμμόρφωσης με το ΓΚΠΔ σκόπιμο είναι να ληφθούν υπόψη στις προτεινόμενες εξουσιοδοτικές διατάξεις του άρθρου 69 σχεδίου νόμου, κατά τρόπο ώστε βασικές αρχές επεξεργασίας να προβλέπονται ρητώς στις σχεδιαζόμενες ρυθμίσεις (και να μην καταλείπονται στις εκδοθησόμενες υπουργικές αποφάσεις) και αφετέρου να παραλειφθεί κατά τα ανωτέρω η ανάθεση σχετικής αρμοδιότητας για τις εκδοθησόμενες υπουργικές αποφάσεις στην ΑΑΔΕ. Η Αρχή επιφυλάσσεται να εξετάσει ειδικότερα ζητήματα του Μητρώου κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 69 σχεδίου νόμου, καθώς και εν γένει να ασκήσει τις αρμοδιότητες που της απονέμει ο ΓΚΠΔ και ο ν. 4624/2019 σε σχέση με τη λειτουργία του εν λόγω Μητρώου. Ο Πρόεδρος Η Γραμματέας Κωνσταντίνος Μενουδάκος Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου 12