Γνωμοδότηση επί σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης των Υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης σχετικά με τον καθορισμό της διαδικασίας υποβολή

Αθήνα, 06-04-2026 Αριθ. Πρωτ.: 1473 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 3/2026 Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε μετά από πρόσκληση του εκτελούντος χρέη Προέδρου Αναπληρωτή Προέδρου της σε συνεδρίαση μέσω τηλεδιασκέψεως την Τρίτη 31/03/2026 και ώρα 11:30, προκειμένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Αναπληρωτής Πρόεδρος της Αρχής, Γεώργιος Μπατζαλέξης παραιτηθέντος του Προέδρου Κωνσταντίνου Μενουδάκου και τα τακτικά μέλη της Αρχής Σπυρίδων Βλαχόπουλος, Κωνσταντίνος Λαμπρινουδάκης, Χαράλαμπος Ανθόπουλος, Χρήστος Καλλονιάτης, και Αικατερίνη Ηλιάδου, ως εισηγήτρια. Παρόντες, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ήταν οι Γεώργιος Ρουσόπουλος και Ευφροσύνη Σιουγλέ, ειδικοί επιστήμονες, ως βοηθοί εισηγήτριας και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του τμήματος διοικητικών υποθέσεων, ως γραμματέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα παρακάτω: Το Υπουργείο Εσωτερικών (εφεξής ΥΠΕΣ), με το υπ’ αριθμ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3981/20.03.2026 μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, διαβίβασε στην Αρχή το σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης (εφεξής ΣχΚΥΑ), των Υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σχετικά με τον καθορισμό της διαδικασίας υποβολής αίτησης εγγραφής στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού, τροποποίησης και ακύρωσής της αίτησης, τον 1 τρόπο πιστοποίησης του εκλογέα, ζητήματα προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και με κάθε άλλη αναγκαία τεχνική λεπτομέρεια για την εφαρμογή των παρ. 1, 2 και 3 του άρθρου 4 του ν. 4648/2019 (Α’ 205)

1. Με το ίδιο μήνυμα ζήτησε την όσο το δυνατόν συντομότερη διατύπωση τυχόν παρατηρήσεων της Αρχής, λόγω του κατεπείγοντος και της ανάγκης άμεσης έναρξης λειτουργίας της πύλης των αιτήσεων των εκτός Επικρατείας εκλογέων. Στο εν λόγω μήνυμα αναφέρεται ότι στο ΣχΚΥΑ έχουν ενσωματωθεί όλες οι παρατηρήσεις, που είχε υποβάλει η Αρχή, στις 25/2/2026, στο πλαίσιο της ακρόασης των φορέων του ν. 5285/26 και ιδίως της υποχρεωτικής ταυτοποίησης, όσων εκλογέων δεν έχουν κωδικούς taxisnet, με "dynamic selfie", από πιστοποιημένο πάροχο υπηρεσιών εμπιστοσύνης, όπως είχε υποδείξει η Αρχή σχετικά εκτιμώντας, ότι ο συγκεκριμένος τρόπος πιστοποίησης παρέχει τη μέγιστη δυνατή επαλήθευση ταυτοπροσωπίας του αιτούντος εκλογέα. Περαιτέρω στο ίδιο μήνυμα αναφέρεται ότι ειδικά για τους εκλογείς που βρίσκονται εκτός Επικρατείας και δεν διαθέτουν ΑΦΜ δεν είναι δυνατή η άντληση των στοιχείων από το Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας (εφεξής Ε.Μ.Επ.) καθώς και ότι η υπάρχουσα μελέτη εκτίμησης αντικτύπου σχετικά με την προστασία δεδομένων (εφεξής ΕΑΠΔ), θα επικαιροποιηθεί και θα εναρμονιστεί με την νέα λειτουργία της εφαρμογής. Συγκεκριμένα, η Αρχή διατύπωσε, κατόπιν πρόσκλησης, μέσω των εκπροσώπων της, τις απόψεις της και απάντησε στις ερωτήσεις των Μελών της Βουλής επί του σχεδίου νόμου του ΥΠΕΣ με τίτλο «Ορισμός εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού – Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων εκτός επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές», κατά την κοινή συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης και της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ελληνισμού της Διασποράς της 24ης.02.2026, ενώ απέστειλε και συμπληρωματικές γραπτές παρατηρήσεις την επόμενη ημέρα. Με το Μέρος Β’ του ν. 5285/2026 (Α’ 33) τροποποιήθηκε ο ν.4648/2019 (Α’ 205) και καθιερώθηκε η δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος των εκλογέων 1 Το εν λόγω ΣχΚΥΑ βρίσκεται στο παράρτημα της παρούσης. 2 εξωτερικού με επιστολική ψήφο και για τις βουλευτικές εκλογές. Με την υπό εξέταση ΚΥΑ επικαιροποιείται η διαδικασία υποβολής της αίτησης εγγραφής στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού, τροποποίησης και ακύρωσής της, μέσω της ειδικής εφαρμογής εγγραφής Ελλήνων εκλογέων εκτός επικρατείας, ενσωματώνοντας τις μεταβολές που επήλθαν με τον ν. 5285/
2. Η Αρχή, μετά από εξέταση των στοιχείων του φακέλου και αφού άκουσε την εισηγήτρια και τους βοηθούς εισηγήτριας, οι οποίοι παρέστησαν χωρίς δικαίωμα ψήφου, μετά από διεξοδική συζήτηση ΕΚΔΙΔΕΙ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ Α. Εισαγωγικές παρατηρήσεις
3. Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 51 και 55 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (EE) 2016/679 (εφεξής, ΓΚΠΔ) και του άρθρου 9 του ν. 4624/2019 (ΦΕΚ Α΄ 137), η Αρχή έχει αρμοδιότητα να εποπτεύει την εφαρμογή των διατάξεων του ΓΚΠΔ, του νόμου αυτού και άλλων ρυθμίσεων που αφορούν την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.
4. Ο σεβασμός στην ιδιωτική ζωή των προσώπων και η προστασία των προσωπικών δεδομένων κατοχυρώνονται τόσο στο άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), όσο και στην Σύμβαση 108/1981 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία του ατόμου από την αυτοματοποιημένη επεξεργασία πληροφοριών προσωπικού χαρακτήρα καθώς και στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 3
5. Ειδικότερα, στο άρθρο 57 παρ. 1 στοιχ. γ’ ΓΚΠΔ και το άρθρο 13 2 παρ. 1 του ν. 4624/2019, προβλέπεται ότι με την επιφύλαξη των άλλων καθηκόντων, που ορίζονται στον ΓΚΠΔ, κάθε εποπτική αρχή στο έδαφός της συμβουλεύει, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους, το εθνικό κοινοβούλιο, την κυβέρνηση και άλλα όργανα και οργανισμούς, για νομοθετικά και διοικητικά μέτρα που σχετίζονται με την προστασία των δικαιωμάτων και ελευθεριών των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας. Επιπλέον, στο άρθρο 36 παρ. 4 του ΓΚΠΔ προβλέπεται ότι τα κράτη μέλη ζητούν τη γνώμη της εποπτικής αρχής, κατά την εκπόνηση προτάσεων νομοθετικών μέτρων προς θέσπιση από τα εθνικά κοινοβούλια ή κανονιστικών μέτρων, που βασίζονται σε τέτοια νομοθετικά μέτρα τα οποία αφορούν την επεξεργασία. Η αιτιολογική σκέψη 96 του ΓΚΠΔ επεξηγεί την εν λόγω ρύθμιση, αναφέροντας ότι «Διαβούλευση με την εποπτική αρχή θα πρέπει επίσης να πραγματοποιείται κατά την εκπόνηση ενός νομοθετικού ή κανονιστικού μέτρου που προβλέπει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, προκειμένου να διασφαλίζεται η συμμόρφωση της σχεδιαζόμενης επεξεργασίας προς τον παρόντα κανονισμό και, ιδίως, να μετριάζονται οι κίνδυνοι για το υποκείμενο των δεδομένων.»
6. Η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων φυσικών προσώπων από δημόσιες αρχές λειτουργεί και αναπτύσσει τις συνέπειές της στο πλαίσιο του κράτους δικαίου και της αρχής της νομιμότητας. Περαιτέρω, στον βαθμό που η επεξεργασία συνιστά περιορισμό του θεμελιώδους δικαιώματος στην προστασία των προσωπικών δεδομένων (άρθρο 9Α Σ), πρέπει να ορίζεται γενικώς και αντικειμενικώς με τυπικό νόμο ή κατόπιν ειδικής νομοθετικής εξουσιοδότησης με προεδρικό διάταγμα. Η σχετική ρύθμιση οφείλει να δικαιολογείται από αποχρώντες λόγους δημοσίου συμφέροντος, να τελεί σε πρόδηλη λογική συνάφεια με τον επιδιωκόμενο σκοπό, να είναι πρόσφορη, κατάλληλη και αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού, να Με το άρθρο 13 παρ.
7. γ’ του ν. 4624/2019 προσδιορίστηκε η εν λόγω διαδικασία και ορίστηκε ότι η Αρχή «παρέχει γνώμη για κάθε ρύθμιση που πρόκειται να περιληφθεί σε νόμο ή σε κανονιστική πράξη, η οποία αφορά επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η διαβούλευση πραγματοποιείται κατά το στάδιο εκπόνησης της ρύθμισης σε χρόνο και με τρόπο που καθιστά εφικτή την έγκαιρη διατύπωση γνώμης από την Αρχή και τη σχετική διαβούλευση επί του περιεχομένου του σχεδίου ρύθμισης.» 2 4 μην θίγει τον πυρήνα του δικαιώματος και να μην απονέμει στη Διοίκηση ευρεία διακριτική ευχέρεια. Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίο η σχεδιαζόμενη επεξεργασία να προβλέπεται σε νομοθετική διάταξη, από την οποία θα προκύπτουν τα βασικά χαρακτηριστικά της επεξεργασίας, δηλαδή ο υπεύθυνος επεξεργασίας, ο σκοπός αυτής, τα δεδομένα τα οποία θα τύχουν επεξεργασίας και ο χρόνο τήρησης αυτών καθώς και οι αποδέκτες των δεδομένων. Με νομοθετική εξουσιοδότηση, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 43 παρ. 2 β’ Σ, επιτρέπεται να ανατεθεί στον κανονιστικό νομοθέτη η ρύθμιση ειδικότερων, τεχνικών ή λεπτομερειακών θεμάτων, όπως ο σχεδιασμός των συγκεκριμένων συστημάτων και συγκεκριμένα των απαιτούμενων τεχνικών και λειτουργικών προδιαγραφών, τα εν γένει οργανωτικά και τεχνικά μέτρα για την ασφάλεια της επεξεργασίας των δεδομένων, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια
8. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται η αιτιολογική σκέψη 41 του ΓΚΠΔ πού αναφέρει ότι «[ο]ποτεδήποτε ο παρών κανονισμός αναφέρεται σε νομική βάση ή νομοθετικό μέτρο, αυτό δεν προϋποθέτει απαραιτήτως νομοθετική πράξη εγκεκριμένη από ένα κοινοβούλιο, με την επιφύλαξη των απαιτήσεων σύμφωνα με τη συνταγματική τάξη του συγκεκριμένου κράτους μέλους. Ωστόσο, αυτή η νομική βάση ή το νομοθετικό μέτρο θα πρέπει να είναι διατυπωμένο με σαφήνεια και ακρίβεια και η εφαρμογή του να είναι προβλέψιμη για πρόσωπα που υπόκεινται σε αυτό, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (το «Δικαστήριο») και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.»
9. Σύμφωνα με το άρθρο 35 παρ. 1 του ΓΚΠΔ «[ό]ταν ένα είδος επεξεργασίας, ιδίως με χρήση νέων τεχνολογιών και συνεκτιμώντας τη φύση, το πεδίο εφαρμογής, το πλαίσιο και τους σκοπούς της επεξεργασίας, ενδέχεται να επιφέρει υψηλό κίνδυνο για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των φυσικών προσώπων, ο υπεύθυνος επεξεργασίας διενεργεί, πριν από την επεξεργασία, εκτίμηση των επιπτώσεων των σχεδιαζόμενων πράξεων επεξεργασίας στην προστασία δεδομένων προσωπικού Βλ. Κατευθυντήριες Γραμμές 1/2026 για την καλή νομοθέτηση σε σχέση με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, Μέρος Β, σελίδες 17-
10. 3 5 χαρακτήρα. Σε μία εκτίμηση μπορεί να εξετάζεται ένα σύνολο παρόμοιων πράξεων επεξεργασίας, οι οποίες ενέχουν παρόμοιους υψηλούς κινδύνους». Ο ΓΚΠΔ παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να διενεργούν γενική εκτίμηση αντικτύπου κατά τη θέσπιση νομοθετικού μέτρου που προβλέπει επεξεργασία στο πλαίσιο της έγκρισης ενός νομοθετικού μέτρου (βλ. άρθρο 35 παρ. 10 ΓΚΠΔ). Περαιτέρω, στην αιτιολογική σκέψη 92 ΓΚΠΔ διευκρινίζεται ότι, όταν το αντικείμενο της επεξεργασίας υπερβαίνει ένα μεμονωμένο έργο, όπως, για παράδειγμα, όταν δημόσιες αρχές ή φορείς σκοπεύουν να εγκαθιδρύσουν μια κοινή εφαρμογή ή πλατφόρμα επεξεργασίας, ενδέχεται να είναι σκόπιμο και οικονομικά πρόσφορο να διενεργείται ενιαία εκτίμηση αντικτύπου κατά το στάδιο θέσπισης της σχετικής κανονιστικής ρύθμισης. Β. Παρατηρήσεις στα επιμέρους άρθρα του ΣχΚΥΑ
11. Αντικείμενο του ΣχΚΥΑ (άρθρο 2) αποτελεί ο καθορισμός της διαδικασίας υποβολής αίτησης εγγραφής εκλογέων στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού, τροποποίησης και ακύρωσής της. Επίσης, καθορίζεται ο τρόπος πιστοποίησης του εκλογέα, ενώ ρυθμίζονται και τα ζητήματα προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα κατά την πιστοποίηση των εκλογέων και τη διενέργεια της ψηφοφορίας.
12. Σύμφωνα με το άρθρο 3 του ΣχΚΥΑ, η πιστοποίηση των εκλογέων ως χρηστών της ειδικής εφαρμογής εγγραφής Ελλήνων εκλογέων εκτός επικράτειας γίνεται α) μέσω των προσωπικών κωδικών διαπιστευτηρίων του taxisnet ή β) κάνοντας χρήση συνδυασμού στοιχείων του ελληνικού διαβατηρίου και του δελτίου ταυτότητας Ελλήνων πολιτών. Και στις δύο περιπτώσεις, ο εκλογέας υποχρεούται να συμπληρώσει ενεργό αριθμό κινητού τηλεφώνου, στον οποίο αποστέλλεται με σύντομο μήνυμα κωδικός μιας χρήσης (One Time Password - OTP), τον οποίο ο εκλογέας συμπληρώνει στο ειδικό πλαίσιο κειμένου προς επιβεβαίωση. Επιπλέον, στη δεύτερη περίπτωση, ο ενδιαφερόμενος εκλογέας συμπληρώνει τον αριθμό του ελληνικού διαβατηρίου του και την ημερομηνία γέννησης, όπως αναγράφεται στην ταυτότητά του ή τον αριθμό 6 δημοτολογίου του, τα οποία διασταυρώνονται, μέσω διαλειτουργικότητας, με το Μητρώο Διαβατηρίων και το Μητρώο Ταυτοτήτων της Ελληνικής Αστυνομίας. Στη δεύτερη περίπτωση πραγματοποιείται εξ αποστάσεως ταυτοποίηση του ενδιαφερόμενου εκλογέα με χρήση της μεθόδου της αυτοματοποιημένης βιντεοκλήσης [καταγραφή εικόνας και ήχου (video), λήψη δυναμικού αυτοπορτρέτου (dynamic selfie) και μεταγενέστερος έλεγχος των στοιχείων του αιτούντος εκλογέα (ασύγχρονα)] σύμφωνα με την περ. ι) του άρθρου 2 και την παρ. 3 του άρθρου 3 της υπό στοιχεία 27499 ΕΞ 2021 απόφασης του Υπουργού Επικρατείας (ΦΕΚ Β' 3682) με χρήση του ελληνικού διαβατηρίου και με εφαρμογή κατ΄ ελάχιστον των παρ. 3, 4 και 5 του άρθρου 10, των άρθρων 11, 12 και των παρ. 1 και 3 του άρθρου 13 της ανωτέρω απόφασης
13. Μετά από την επιτυχή εισαγωγή του στην ηλεκτρονική εφαρμογή εγγραφής Ελλήνων εκλογέων εκτός επικρατείας, ο αιτών εκλογέας έχει τη δυνατότητα να συμπληρώσει και να υποβάλει αίτηση εγγραφής στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού (άρθρο 4 ΣχΚΥΑ). Κατά τη διαδικασία καταχώρισης της αίτησης εγγραφής, προβλέπεται ότι, εφόσον υπάρχει δυνατότητα, αντλούνται από το Ε.Μ.Επ. ο αριθμός κινητού τηλεφώνου, η διεύθυνση ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και η διεύθυνση διαμονής του εκλογέα. Σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η άντληση από το Ε.Μ.Επ., ο εκλογέας υποχρεούται να συμπληρώσει ενεργό αριθμό κινητού τηλεφώνου, ο οποίος δεν δύναται να διαφέρει από τον αριθμό που συμπλήρωσε κατά την διαδικασία της πιστοποίησης (άρθρο 3.2.γ) και ενεργή διεύθυνση προσωπικού ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Περαιτέρω, ορίζεται ότι δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί ο ίδιος αριθμός κινητού τηλεφώνου ή η ίδια διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για περισσότερους από έναν