Αθήνα, 21-02-2017 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1453/21-02-2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡ. 18 / 2017 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασ ας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρ ασε σε σύνθεση Τµήµατος µετά από πρόσκληση του Προέδρου της στην έδρα της την Τετάρτη 08-02-2017 µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, σε συνέχεια της από 30-11-2016 συνεδρ ασης και εξ αναβολής των από 02-11-2016 και 23-11-2016 συνεδριάσεων, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Αναπληρωτής Πρόεδρος, Γεώργιος Μπατζαλέξης, κωλυοµένου του Προέδρου της Αρχής, Κωνσταντ νου Μενουδάκου, και τα αναπληρωµατικά µέλη Παναγιώτης Ροντογιάννης, ως εισηγητής, και Γρηγόριος Τσόλιας, σε αναπλήρωση των τακτικών µελών Αντων ου Συµβώνη και Χαράλαµπου Ανθόπουλου, αντ στοιχα, οι οπο οι, αν και εκλήθησαν νοµ µως εγγράφως, δεν παρέστησαν λόγω κωλύµατος. Επ σης, δεν παρέστησαν λόγω κωλύµατος αν και εκλήθησαν νοµ µως εγγράφως το τακτικό µέλος Σπυρ δων Βλαχόπουλος και το αναπληρωµατικό µέλος αυτού Χαράλαµπος Τσιλιώτης. Στη συνεδρ αση παρέστησαν, µε εντολή του Προέδρου, ο Κωνσταντ νος Λιµνιώτης και ο Ιωάννης Λυκοτραφ της, ειδικο επιστήµονες-ελεγκτές, ως βοηθο εισηγητή. Επ σης, παρέστη, µε εντολή του Προέδρου, και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του ∆ιοικητικού – Οικονοµικού Τµήµατος της Αρχής, ως γραµµατέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα παρακάτω: Υποβλήθηκε στην Αρχή η µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/5884/11-11-2015 καταγγελ α, όπως αυτή συµπληρώθηκε µε το µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/6129/23-11-2015 έγγραφο, αναφορικά µε λειτουργ α συστήµατος βιντεοεπιτήρησης σε χώρους εργασ ας για σκοπούς παρακολούθησης των εργαζοµένων, το οπο ο επεξεργάζεται και δεδοµένα ήχου. Η καταγγελ α στρεφόταν κατά Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr της Α, κόρη της ιδιοκτήτριας και διαχειρ στρια της επιχε ρησης καφετέρια-αναψυκτήριο «MILI CAFE» (εφεξής «υπεύθυνος επεξεργασ ας»), ιδιοκτησ ας της B, που βρ σκεται στη διεύθυνση …. Στο πλα σιο εξέτασης της καταγγελ ας αυτής, η Αρχή πραγµατοπο ησε στις 3 Αυγούστου 2016 επιτόπιο διοικητικό έλεγχο στις εγκαταστάσεις του υπευθύνου επεξεργασ ας, σύµφωνα µε το άρθρο 19 στοιχ. η΄ ν. 2472/1997, χωρ ς προηγούµενη ενηµέρωση του υπευθύνου επεξεργασ ας. Ο έλεγχος πραγµατοποιήθηκε από τους υπαλλήλους του Τµήµατος Ελεγκτών της Γραµµατε ας της Αρχής Κωνσταντ νο Λιµνιώτη και Ιωάννη Λυκοτραφ τη (εφεξής «οµάδα ελέγχου»), µετά από την µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/1765/21-03-2016 εντολή διενέργειας ελέγχου του Προέδρου της Αρχής. Πριν τη διενέργεια του εν λόγω επιτόπιου ελέγχου εξετάστηκε το µητρώο γνωστοποιήσεων που τηρε η Αρχή, όπου δεν βρέθηκε κατατεθειµένη γνωστοπο ηση για επεξεργασ α δεδοµένων µέσω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Η οµάδα ελέγχου διενήργησε επιτόπιο έλεγχο στους χώρους του υπευθύνου επεξεργασ ας, οι οπο οι απαρτ ζονται από τον κύριο χώρο της επιχε ρησης (όπου υπάρχει η βιτρ να, ο πάγκος εργασ ας/παρασκευής, τα ψυγε α, ο φούρνος και το ταµε ο) και τον χώρο της τουαλέτας. Στο χώρο υπήρχε καταγραφικό συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, που βρισκόταν σε ερµάριο δ πλα στην ε σοδο της επιχε ρησης, χωρ ς οθόνη παρακολούθησης. Η οµάδα ελέγχου κατέγραψε φωτογραφικό υλικό από τον κύριο χώρο, το καταγραφικό του συστήµατος, τις δύο ανενεργές κάµερες και συσκευή που µοιάζει µε αισθητήρα κ νησης (εντός της οπο ας, όπως αρχικά δήλωσε η κα Α και εν συνεχε α διαπιστώθηκε, υπήρχε τοποθετηµένη κάµερα σε λειτουργ α). Τα ανωτέρω πειστήρια του ελέγχου υποβλήθηκαν στην Αρχή µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/4927/04-08-2016 έγγραφο. ∆εδοµένου ότι δεν υπήρχε οθόνη παρακολούθησης του συστήµατος συνδεδεµένη στο καταγραφικό, και η εικόνα µεταδιδόταν στο διαδ κτυο, το οπο ο αφενός διαπιστώθηκε από την οµάδα ελέγχου καθώς στο καταγραφικό ήταν συνδεδεµένος δροµολογητής (ρούτερ) και αφετέρου επιβεβα ωσε στη συνέχεια προφορικά η Α (σε τηλεφωνική επικοινων α, αφού δεν ήταν παρούσα κατά τη διάρκεια του αιφν διου ελέγχου), η οµάδα ελέγχου ζήτησε να της χορηγηθούν τα απαρα τητα στοιχε α πρόσβασης - ήτοι διαδικτυακή διεύθυνση του καταγραφικού, όνοµα και κωδικός χρήστη. Η A δήλωσε πως δεν ε χε διαθέσιµα τα στοιχε α αυτά κατά τη διάρκεια του επιτόπιου ελέγχου, και για το λόγο αυτό τα στοιχε α χορηγήθηκαν από την A στην οµάδα ελέγχου σε µεταγενέστερο του επιτόπιου ελέγχου χρόνο, και συγκεκριµένα στις …-..-…. (διαδικτυακή διεύθυνση ……, όνοµα χρήστη: …., κωδικός: <κενό>). Κατόπιν αυτού, η οµάδα ελέγχου προσπέλασε µέσω διαδικτύου το καταγραφικό 2 και συγκέντρωσε συµπληρωµατικά πειστήρια για τον έλεγχο, τα οπο α και υποβλήθηκαν στην Αρχή µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/5260/24-08-2016 έγγραφο. Ακολούθως, η οµάδα ελέγχου υπέβαλε στην Αρχή το µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/5320/2908-2016 πόρισµα του ελέγχου (εφεξής «Πόρισµα»). Όπως διαπιστώνεται στο Πόρισµα, συνολικά το σύστηµα αποτελε ται από µ α κάµερα, που βρ σκεται εσωτερικά σε συσκευή που προσοµοιάζει µε αισθητήρα κ νησης στον κύριο χώρο της επιχε ρησης, µε αποτέλεσµα να µην ε ναι εµφανής. Υπάρχουν άλλες δύο εµφανε ς κάµερες εγκατεστηµένες στο χώρο, αλλά δεν ε ναι συνδεδεµένες στο καταγραφικό (ανενεργές), ενώ επ σης ε ναι αναρτηµένη στην πόρτα της εισόδου σχετική ενηµερωτική πινακ δα περ βιντεοσκόπησης του χώρου. Συνοπτικά, τα ευρήµατα του ελέγχου, όπως αποτυπώνονται στο ως άνω Πόρισµα, ε ναι τα εξής: 1. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας δεν έχει υποβάλει στην Αρχή γνωστοπο ηση του εν λόγω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. 2. Το πεδ ο λήψης της κάµερας δεν περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου ή στο ταµε ο, αλλά καλύπτει όλο τον χώρο της επιχε ρησης. Σηµειώνεται ωστόσο ότι ο χώρος της επιχε ρησης ε ναι µικρός. 3. Το εν λόγω σύστηµα αποτελε ται από κάµερα η οπο α λαµβάνει, εκτός από εικόνα, και ήχο. Αυτό διαπιστώθηκε τόσο µέσω των ευρεθέντων αρχε ων β ντεο που διαθέτουν ήχο, όσο και από την σύνδεση στο καταγραφικό που µετέδιδε εικόνα και ήχο σε πραγµατικό χρόνο. 4. Τηρούνται δεδοµένα εικόνας για διάστηµα µεγαλύτερο του ορ ου των δεκαπέντε
(15)ηµερών. Η εν λόγω τήρηση των δεδοµένων στο καταγραφικό του συστήµατος αφορά και τα δεδοµένα ήχου του συστήµατος.
- Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας δεν έχει λάβει τα κατάλληλα τεχνικά µέτρα για την ασφάλεια των δεδοµένων, όπως προβλέπεται στο άρθρο 11 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας της Αρχής, καθώς για την πρόσβαση στο καταγραφικό του συστήµατος, και µάλιστα µε δικαιώµατα διαχειριστή (admin), δεν απαιτε ται κάποιος κωδικός (κενός κωδικός χρήστη). Έτσι, σε περ πτωση που κάποιος εντοπ σει την οθόνη σύνδεσης (log on screen) µπορε σχετικά εύκολα να αποκτήσει πρόσβαση στα δεδοµένα του συστήµατος. Σηµειώνεται ότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας προσφέρει στους πελάτες του δωρεάν ασύρµατη 3 πρόσβαση στο διαδ κτυο, µέσω του ασύρµατου δροµολογητή, στον οπο ο ε ναι συνδεδεµένο και το καταγραφικό του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Εν συνεχε α, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας, εκλήθη νοµ µως σε ακρόαση ενώπιον της Αρχής για να δώσει περαιτέρω διευκριν σεις και να εκθέσει τις απόψεις του για το θέµα – αρχικά µε τη µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/5320-1/12-10-2016 κλήση της Αρχής και, ακολούθως, λόγω µη έγκαιρης παραλαβής αυτής, µε τη µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/7315/14-11-2016 κλήση. Μαζ µε την κλήση, του επιδόθηκε και το ανωτέρω Πόρισµα. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας µε το µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/7639/23-11-2016 έγγραφο αιτήθηκε την αναβολή συζήτησης της υπόθεσης, η οπο α και του χορηγήθηκε για τις 30-11-2016 µε το µε αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/76391/23-11-2016 έγγραφο. Στη συνεδρ αση της 30-11-2016, παρέστη νοµ µως, ως εκπρόσωπος του υπευθύνου επεξεργασ ας, ο ∆ιονύσιος Ρ ζος, πληρεξούσιος δικηγόρος. Κατά την ακρόαση, ο ως άνω εκπρόσωπος του υπεύθυνου επεξεργασ ας εξέθεσε προφορικά τις απόψεις του και απάντησε σε ερωτήσεις των µελών του τµήµατος. Στη συνέχεια, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας έλαβε προθεσµ α και κατέθεσε εµπρόθεσµα το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/8046/06-12-2016 υπόµνηµα. Στο εν λόγω υπόµνηµα αναφέρεται, µεταξύ άλλων, ότι η επιχε ρηση ξεκ νησε να λειτουργε το 2013 από τον πρώην σύζυγο της σηµερινής διαχειρ στριας, ο οπο ος για λόγους ασφάλειας τοποθέτησε οµο ωµα κάµερας πάνω από την ταµειακή µηχανή και κανονική κάµερα µε δυνατότητα µόνο µετάδοσης - και όχι καταγραφής - εικόνας, πάνω δεξιά από την ε σοδο του καταστήµατος, ενώ ανήρτησε και σχετική ενηµερωτική πινακ δα. Στη συνέχεια, το 2015 η επιχε ρηση µεταβιβάστηκε στη σηµερινή διαχειρ στρια, η οπο α απενεργοπο ησε την έως τότε µοναδική κάµερα που ήταν σε λειτουργ α και απλώς µετέδιδε εικόνα, και, καθώς παρατηρούνταν ελλε µµατα στις εισπράξεις του ταµε ου, τοποθέτησε τον Ιούλιο 2015 την κάµερα που λειτουργε ως σήµερα. Η κάµερα και το σηµε ο τοποθέτησης επελέγησαν προκειµένου να παρέχεται ευρύτερη εικόνα του εσωτερικού χώρου του καταστήµατος. Στο υπόµνηµα επ σης αναφέρεται ότι η επιχε ρηση στα τέλη του 2015 µεταβιβάστηκε στη µητέρα της σηµερινής διαχειρ στριας, η οπο α εξακολουθε να έχει την εποπτε α και τη διαχε ριση µέχρι και σήµερα, παρά το σοβαρό πρόβληµα υγε ας που αντιµετωπ ζει. Το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης αποσκοπε στη διευκόλυνση της εποπτε ας του χώρου από την δια, για την οµαλή και προσήκουσα λειτουργ α του καταστήµατος. Σχετικά µε τη µη τήρηση των προϋποθέσεων νόµιµης λειτουργ ας ενός συστήµατος βιντεοεπιτήρησης σε µ α επιχε ρηση, στο υπόµνηµα σηµειώνεται ότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας 4 αγνοούσε πλήρως την υποχρέωση γνωστοπο ησης του συστήµατος στην Αρχή, τελούσε σε πλάνη σχετικά µε την απαγόρευση καταγραφής ήχου, και νόµιζε ότι η ενηµερωτική πινακ δα αρκούσε για τη σύννοµη λειτουργ α. Αναφορικά µε την καταγγέλλουσα, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας αναφέρει ότι έχει εξαπολύσει έναν αδικαιολόγητο πόλεµο σε βάρος του µετά την απόλυσή της από την επιχε ρηση, ενώ ουδέποτε προέβη σε καταγγελ α για την κάµερα, όσο ήταν ακόµα ενεργή η σύµβασή της. Επ σης, στο εν λόγω υπόµνηµα σηµειώνεται ότι δεν υπήρξε ποτέ χρήση του συγκεκριµένου υλικού κατά τρόπο που να θ γει τους εργαζοµένους, καθώς επ σης και ότι οι εργαζόµενοι ήταν πλήρως ενήµεροι για την καταγραφή τόσο εικόνας όσο και ήχου που διενεργε το. Τέλος, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας αναφέρει στο υπόµνηµα ότι η επιβολή τυχόν ποινών ή διοικητικών προστ µων σε βάρος του θα διαταράξει την οµαλή λειτουργ α της επιχε ρησής του, από οικονοµικής απόψεως, ενόψει του ότι απασχολε έξι εργαζοµένους και ήδη τα έξοδά της ε ναι ιδια τερα αυξηµένα. Η Αρχή, µετά από εξέταση όλων των στοιχε ων του φακέλου και αναφορά στα διαµειφθέντα της συνεδρ ασης της 30-11-2016, αφού άκουσε τον εισηγητή και τις διευκριν σεις των βοηθών εισηγητή, οι οπο οι στη συνέχεια αποχώρησαν πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
- Σύµφωνα µε το άρ. 2 στοιχ. α΄ του ν. 2472/1997 και τις αιτιολογικές σκέψεις 14-17 στο προο µιο της Οδηγ ας 95/46/ΕΚ, τα δεδοµένα ήχου και εικόνας, εφόσον αναφέρονται σε πρόσωπα, συνιστούν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα.
- Η αποθήκευση και διαβ βαση εικόνας προσώπου, η οπο α συλλέγεται από σύστηµα βιντεοεπιτήρησης, που λειτουργε µόνιµα, συνεχώς ή κατά τακτά χρονικά διαστήµατα, σε κλειστό ή ανοικτό χώρο συγκέντρωσης ή διέλευσης προσώπων, συνιστά επεξεργασ α δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα και µάλιστα εν όλω ή εν µέρει αυτοµατοποιηµένη κατά την έννοια των άρθρων 2 στοιχ. δ' και 3 παρ. 1 του ν. 2472/
- Σύµφωνα µε το άρθρο 6 παρ. 1 ν. 2472/1997, «ο υπεύθυνος επεξεργασ ας υποχρεούται να γνωστοποιήσει εγγράφως στην Αρχή, τη σύσταση και λειτουργ α αρχε ου ή την έναρξη της επεξεργασ ας».
- Ως προς την ασφάλεια της επεξεργασ ας, στο άρ. 10 του ν. 2472/1997 αναφέρεται µεταξύ άλλων ότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας οφε λει να λαµβάνει τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα για την ασφάλεια των δεδοµένων και την προστασ α τους από τυχα α ή 5 αθέµιτη καταστροφή, τυχα α απώλεια, αλλο ωση, απαγορευµένη διάδοση ή πρόσβαση και κάθε άλλη µορφή αθέµιτης επεξεργασ ας.
- Σύµφωνα µε το άρ. 14 παρ. 5 ν. 3917/2011, η εγκατάσταση και λειτουργ α συστηµάτων επιτήρησης µε τη λήψη ή καταγραφή ήχου ή εικόνας από δηµόσιες αρχές, Ο.Τ.Α., φυσικά ή νοµικά πρόσωπα στους χώρους που διαχειρ ζονται επιτρέπεται για το σκοπό της προστασ ας προσώπων και αγαθών, σύµφωνα µε τις διατάξεις του ν. 2472/1997 και τις κατευθυντήριες οδηγ ες που εκδ δονται από την Α.Π.∆.Π.Χ..
- Ειδικότερα, το ζήτηµα της χρήσης συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης για το σκοπό της προστασ ας προσώπων και αγαθών ρυθµ ζεται στην υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ α της Αρχής. Σύµφωνα µε την Οδηγ α αυτή, η εγκατάσταση καµερών από κάθε πρόσωπο που έχει εµπράγµατο δικα ωµα σε σχέση µε το συγκεκριµένο χώρο ή ε ναι υπεύθυνο για τη διαχε ρισή του επιτρέπεται, εφόσον τηρούνται οι προϋποθέσεις νοµιµότητας που περιγράφονται στην προαναφερθε σα Οδηγ α. Βασική προϋπόθεση, κατά την έννοια του άρ. 4 παρ. 1 του ν. 2472/1997, για τη νοµιµότητα της επεξεργασ ας ε ναι η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας (άρ. 5 της Οδηγ ας), υπό την έννοια ότι τα συλλεγόµενα δεδοµένα πρέπει να ε ναι αναγκα α και πρόσφορα για τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε ηπιότερα µέσα. Η αρχή της αναλογικότητας, για την επεξεργασ α δεδοµένων µέσω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, εξειδικεύεται στα άρθρα 6 και 7 αλλά και στο Ειδικό Μέρος αυτής (όπου, για τη συγκεκριµένη περ πτωση, έχει εφαρµογή το άρ. 19 του Ειδικού Μέρους, που αφορά τη λειτουργ α συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης σε εµπορικά κέντρα και καταστήµατα). Συγκεκριµένα: i. Σύµφωνα µε το άρ. 6 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, απαγορεύεται η επεξεργασ α δεδοµένων ήχου για το σκοπό της προστασ ας προσώπων και αγαθών, παρά µόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις (π.χ. συσκευές λήψης και µετάδοσης ήχου σε δωµάτιο νοσοκοµε ου ή ιδρύµατος όπου φιλοξενούνται βρέφη, επειδή δεν υπάρχει δυνατότητα συνεχούς παρουσ ας αρµόδιου προσωπικού στο συγκεκριµένο δωµάτιο και επειδή θα πρέπει να υπάρξει άµεση επέµβαση σε περ πτωση που ακουστε η φωνή/το κλάµα ενός βρέφους). ii. Επ σης, σύµφωνα µε το άρ. 7 της εν λόγω Οδηγ ας, το σύστηµα δεν θα πρέπει να χρησιµοποιε ται για την επιτήρηση των εργαζοµένων εντός των χώρων εργασ ας, εκτός από ειδικές εξαιρετικές περιπτώσεις όπου αυτό δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες εργασ ας και ε ναι απαρα τητο για την προστασ α της υγε ας και της ασφάλειας των εργαζοµένων ή την προστασ α κρ σιµων χώρων εργασ ας (π.χ. στρατιωτικά εργοστάσια, τράπεζες, εγκαταστάσεις 6 υψηλού κινδύνου). Για παράδειγµα, σε έναν τυπικό χώρο γραφε ων επιχε ρησης, η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου, χωρ ς να επιτηρούνται συγκεκριµένες α θουσες γραφε ων ή διάδροµοι. Εξα ρεση µπορε να αποτελούν συγκεκριµένοι χώροι, όπως ταµε α ή χώροι µε χρηµατοκιβώτια, ηλεκτροµηχανολογικό εξοπλισµό κλπ., υπό τον όρο ότι οι κάµερες εστιάζουν στο αγαθό που προστατεύουν κι όχι στους χώρους των εργαζοµένων. Επ σης, σε ειδικούς χώρους, όπως χώροι µε ηλεκτροµηχανολογικές εγκαταστάσεις ο υπεύθυνος βάρδιας ή ο υπεύθυνος ασφαλε ας µπορε να παρακολουθε σε πραγµατικό χρόνο τους χειριστές µηχανηµάτων υψηλής επικινδυνότητας, µε σκοπό να επέµβει άµεσα αν συµβε κάποιο περιστατικό ασφαλε ας. Σε κάθε περ πτωση, τα δεδοµένα που συλλέγονται µέσω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης δεν επιτρέπεται να χρησιµοποιηθούν ως αποκλειστικά κριτήρια για την αξιολόγηση της συµπεριφοράς και της αποδοτικότητας των εργαζοµένων (βλ. Οδηγ α υπ' αρ. 115/2001 για την επεξεργασ α των προσωπικών δεδοµένων των εργαζοµένων, τµήµα Ε', παρ. 6 – 8, στην οπο α και αναφέρεται µεταξύ άλλων ότι «ο διαρκής έλεγχος των χώρων εργασ ας µε µέσα παρακολούθησης προσβάλλει την αξιοπρέπεια και την ιδιωτικότητα των εργαζοµένων. Η βαρύτητα της προσβολής επιβάλλει ο διαρκής έλεγχος να γ νεται µόνο εφ΄ όσον αυτό δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες της εργασ ας και ε ναι απαρα τητο για την προστασ α της υγε ας και της ασφάλειας των εργαζοµένων και της ασφάλειας των χώρων εργασ ας»). iii. Στο άρ. 8 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας ρυθµ ζεται ο χρόνος τήρησης των δεδοµένων συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης, και ορ ζεται ότι τα δεδοµένα πρέπει να τηρούνται για συγκεκριµένο χρονικό διάστηµα ενόψει του επιδιωκόµενου κάθε φορά σκοπού επεξεργασ ας. Σε κάθε περ πτωση, εφόσον από τη λήψη εικόνων που αποθηκεύονται ή τη λήψη που γ νεται σε πραγµατικό χρόνο δεν προκύπτει επέλευση συµβάντος που εµπ πτει στον επιδιωκόµενο σκοπό, τα δεδοµένα πρέπει να καταστρέφονται το αργότερο µέσα σε δεκαπέντε
(15)εργάσιµες ηµέρες, µε την επιφύλαξη ειδικότερων διατάξεων της κε µενης νοµοθεσ ας που ισχύουν για συγκεκριµένες κατηγορ ες υπεύθυνων επεξεργασ ας (π.χ. καζ νο) ή αν στην παρούσα Οδηγ α ορ ζεται διαφορετικά. iv. Επ σης, σύµφωνα µε το άρ. 19 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, που εξειδικεύει την αρχή της αναλογικότητας για την περ πτωση των συστηµάτων 7 βιντεοεπιτήρησης σε εµπορικά κέντρα και καταστήµατα, η εγκατάσταση συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης στους χώρους αυτούς πρέπει να γ νεται µε φειδώ και να προτιµώνται πάντα ηπιότερα µέσα προστασ ας, όπως η εγκατάσταση ανιχνευτών στα σηµε α εισόδου/εξόδου. Κάµερες επιτρέπεται να τοποθετούνται στα σηµε α εισόδου και εξόδου των καταστηµάτων, στα ταµε α και τους χώρους φύλαξης χρηµάτων, στις αποθήκες εµπορευµάτων, στους χώρους των ηλεκτροµηχανολογικών εγκαταστάσεων καθώς και στους χώρους στάθµευσης, υπό τις προϋποθέσεις του γενικού µέρους της Οδηγ ας. Εγκατάσταση καµερών στους χώρους των καταστηµάτων όπου κυκλοφορούν και συναλλάσσονται οι πελάτες µπορε να επιτραπε κατ’ εξα ρεση υπό την προϋπόθεση ότι (α) πρόκειται για µεγάλης επιφάνειας καταστήµατα (π.χ. εµπορικά κέντρα) και (β) διακινούνται εµπορεύµατα µεγάλης αξ ας (π.χ. κοσµηµατοπωλε α). Η επιτήρηση πρέπει να µην µπορε να εξασφαλιστε µε άλλο τρόπο. Απαγορεύεται η λειτουργ α καµερών σε χώρους εστ ασης και αναψυχής, στα δοκιµαστήρια, στις τουαλέτες και στους χώρους όπου εργάζονται υπάλληλοι του καταστήµατος και δεν ε ναι προσιτο στο κοινό.
- Όπως αναφέρεται στο άρ. 10 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας υποχρεούται να γνωστοποιε στην Αρχή την εγκατάσταση συστήµατος βιντεοεπιτήρησης πριν την έναρξη της επεξεργασ ας, σύµφωνα µε το άρθρο του 6 ν. 2472/
- Όπως αναφέρεται στο άρ. 11 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας οφε λει να λαµβάνει τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα για το απόρρητο και την ασφάλεια των δεδοµένων καθώς και για την προστασ α τους από κάθε µορφή αθέµιτης επεξεργασ ας, σύµφωνα µε το άρ. 10 του ν. 2472/
- Ειδικότερα, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας πρέπει, µεταξύ άλλων, να µεριµνά για: - την ασφάλεια του καταγεγραµµένου υλικού και τη αποφυγή διάδοσής του σε µη νόµιµους αποδέκτες, - τον έλεγχο της πρόσβασης στον κεντρικό χώρο ελέγχου, το χώρο αποθήκευσης του καταγεγραµµένου υλικού και σε τυχόν σύστηµα επεξεργασ ας (σε επ πεδο υλικού και λογισµικού), - την αποφυγή αλόγιστης χρήσης οθονών προβολής, - την ασφαλή διαβ βαση των καταγεγραµµένων συµβάντων στους νόµιµους αποδέκτες και την αποφυγή διάδοσης του υλικού σε µη νόµιµους αποδέκτες, 8 - την επιλογή κατάλληλου προσωπικού για το χειρισµό του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, - τη συνεχή εκπα δευση του προσωπικού σε θέµατα προστασ ας δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα και τον εν γένει σεβασµό των κανόνων του ν. 2472/1997, - την επιλογή διαδικασιών και προϊόντων που υποστηρ ζουν την προστασ α προσωπικών δεδοµένων (ιδιωτικότητα κατά τον σχεδιασµό - “privacy by design”). Ενδεικτικά, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας οφε λει να εξετάζει τη χρήση συσκευών λήψης εικόνων µε δυνατότητα απόκρυψης περιοχών (µάσκας), τον έλεγχο της πρόσβασης στο αποθηκευµένο υλικό µε τη µεσολάβηση έµπιστης τρ της οντότητας, την αποθήκευση του υλικού σε κρυπτογραφηµένη µορφή, την ψηφιακή πιστοπο ηση (υπογραφή) του διαβιβαζόµενου υλικού.
- Από την εξέταση των στοιχε ων του φακέλου της υπό κρ ση υπόθεσης, και ειδικότερα των όσων υποστήριξε ο εκπρόσωπος της καταγγελλοµένης κατά την συζήτηση ενώπιον του Τµήµατος και όπως αναπτύχθηκαν µε το υπόµνηµά του, των πρακτικών της συζητήσεως και όλων των εγγράφων, προκύπτει ότι το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης λειτουργούσε χωρ ς να έχει γνωστοποιηθε στην Αρχή, και ως εκ τούτου υπήρξε παραβ αση του άρ. 6 ν. 2472/
- Περαιτέρω, το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης δεν πληρο τις προϋποθέσεις νοµιµότητας που τ θενται στα άρθρα 6 και 8 της Οδηγ ας 1/2011, αφού η κάµερα κατέγραφε και δεδοµένα ήχου, ενώ επ σης προέκυψε ότι τηρε ται καταγεγραµµένο υλικό για περισσότερες από δεκαπέντε
(15)ηµέρες, κατά παράβαση του άρθρου 4 του ν. 2472/
- Επιπλέον, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που τ θενται στο άρθρο 19 της διας Οδηγ ας, διότι, παρόλο που ο χώρος του καταστήµατος ε ναι µικρός, το πεδ ο λήψης της κάµερας δεν έχει περιοριστε στην ε σοδο ή/και στο ταµε ο, αλλά καλύπτει όλο τον χώρο της επιχε ρησης, µε αποτέλεσµα να υφ στανται επεξεργασ α περισσότερα δεδοµένα από όσα απαιτούνται εν όψει του σκοπού επεξεργασ ας της προστασ ας προσώπων και αγαθών. Επιπλέον, λαµβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η εικόνα που λαµβάνεται από σύστηµα βιντεοεπιτήρησης ε ναι προσβάσιµη µέσω διαδικτυακής σύνδεσης, καθώς και ότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας ρητά δήλωσε ότι η διαχειρ στρια της επιχε ρησης κάνει συστηµατική χρήση του συστήµατος για την εποπτε α του χώρου (βλ. σελ δα 3 του 9 υποµνήµατος, όπου αναφέρεται ότι «η τοποθέτη η δε της εν λόγω υ κευής απο κοπού ε καθαρά και µόνο τη διευκόλυν η της εποπτείας του χώρου», καθώς επ σης και ότι «(…) θεώρη ε ότι η τοποθέτη η µιας τέτοιας υ κευής (…) η οποία θα παρέχει ευρύτερη εικόνα του κατα τήµατος αλλά και ήχο, ώ τε να µπορεί να ελέγχει ό α θα ήλεγχε ένας εργοδότης εάν δεν αντιµετώπιζε κινητικά προβλήµατα και µπορού ε να βρί κεται εντός του χώρου της επιχείρη ής του (…)»), συνάγεται ότι γ νεται διαρκής έλεγχος του χώρου, χωρ ς αυτό να δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες της εργασ ας. Εξάλλου, λόγω ακριβώς του µικρού µεγέθους της επιχε ρησης που επισηµάνθηκε ανωτέρω, το πεδ ο λήψης του συστήµατος ε ναι εκ των πραγµάτων δύσκολο να περιοριστε στους απολύτως απαρα τητους χώρους (ταµε ο – ε σοδος). Αυτό συνεπάγεται ότι θα πρέπει να ληφθούν πρόσθετα µέτρα ασφάλειας ειδικά ως προς την προστασ α των προσωπικών δεδοµένων των εργαζοµένων. Κατά συνέπεια, η δυνατότητα αλόγιστης χρήσης της αποµακρυσµένης πρόσβασης σε πραγµατικό χρόνο και σε ώρες εργασ ας της επιχε ρησης, δεν µπορε να ε ναι ανεκτή υπό το πρ σµα της αρχής της αναλογικότητας, καθώς µπορε να επιτρέψει χρήση των δεδοµένων για άλλο σκοπό. Μια τέτοια πρόσβαση µπορε να περιοριστε µε περαιτέρω µέτρα ασφάλειας και να γ νεται µόνο εφόσον ε ναι αναγκα α εν όψει του επιδιωκόµενου σκοπού, όπως για παράδειγµα ύστερα από κάποιο περιστατικό (ενεργοπο ηση συστήµατος συναγερµού ή πυραν χνευσης στο χώρο). Ως εκ τούτου, συνάγεται ότι έχουν παραβιασθε και οι θεµελιώδεις επιταγές για τη νοµιµότητα κάθε συλλογής και επεξεργασ ας δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, που οι διατάξεις του άρθρου 4 ν. 2472/1997 θέτουν.
- Τέλος, επειδή η εικόνα που λαµβάνεται από το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης ήταν προσβάσιµη µέσω διαδικτυακής σύνδεσης χωρ ς λήψη κατάλληλων µέτρων για τον περιορισµό της πρόσβασης σε αυστηρά εξουσιοδοτηµένα προς τούτο άτοµα (χρήση συνθηµατικού/κωδικού χρήστη), υπήρξε παραβ αση του άρ. 11 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, και κατά συνέπεια του άρ. 10 ν. 2472/1997, διότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας δεν έλαβε κατάλληλα µέτρα ασφάλειας για την αποφυγή οποιασδήποτε αθέµιτης πρόσβασης σε αυτό. Ενόψει της βαρύτητας των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν, λαµβάνοντας υπόψη τα όσα ανέφερε ο υπεύθυνος επεξεργασ ας στο υπόµνηµά του, συνεκτιµώντας τόσο την τρέχουσα οικονοµική κατάσταση της επιχε ρησης, όσο και το γεγονός ότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας έδειξε διάθεση συνεργασ ας κατά τη διενέργεια του επιτόπιου ελέγχου και κατόπιν αυτού, η Αρχή κρ νει οµόφωνα ότι πρέπει να επιβληθε στον υπεύθυνο επεξεργασ ας η προβλεπόµενη στο άρ. 21 παρ. 1 στοιχ. β΄ του ν. 2472/1997 κύρωση που αναφέρεται στο 10 διατακτικό της παρούσας, και η οπο α κρ νεται ανάλογη µε τη βαρύτητα των παραβάσεων. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Η Αρχή λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω: 1) Επιβάλλει, µε βάση τα άρθρα 19 παρ. 1 στοιχ. στ΄ και 21 ν. 2472/1997, στην Β, ιδιοκτήτρια της επιχε ρησης καφετέρια-αναψυκτήριο «MILI CAFE», πρόστιµο χιλ ων (1.000) ευρώ για τις ανωτέρω περιγραφόµενες παραβάσεις του ν. 2472/
- 2) ∆ιατάσσει, µε βάση τα άρθρα 19 παρ. 1 στοιχ. στ΄ και 21 ν. 2472/1997, την Β όπως προβε αµελλητ στις ακόλουθες ενέργειες, ενηµερώνοντας σχετικά την Αρχή: α) Να σταµατήσει την επεξεργασ α δεδοµένων ήχου από το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης, β) Να προσαρµόσει το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης, ώστε να λαµβάνει εικόνα µόνο από τον απολύτως απαρα τητο χώρο του ταµε ου και της εισόδου, γ) Να προσαρµόσει το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης, ώστε να µην τηρούνται δεδοµένα, εφόσον δεν λάβει χώρα συµβάν, για διάστηµα µεγαλύτερο των δεκαπέντε
(15)ηµερών, δ) Να θέσει σε εφαρµογή κατάλληλα µέτρα ασφάλειας του συστήµατος ήτοι κατ’ ελάχιστον να απαιτε ται η γνώση συνθηµατικού (κωδικού χρήστη) επαρκούς πολυπλοκότητας για τη διαδικτυακή πρόσβαση στα καταγεγραµµένα δεδοµένα, ε) Να ληφθούν κατάλληλα µέτρα προκειµένου η χρήση της διαδικτυακής πρόσβασης στο σύστηµα να πραγµατοποιε ται µόνο εφόσον ε ναι πραγµατικά αναγκα ο για την επ τευξη του επιδιωκόµενου σκοπού της προστασ ας προσώπων και αγαθών, στ) Να υποβάλει στην Αρχή γνωστοπο ηση του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, ζ) Να προβε στην καταστροφή κάθε σχετικού αρχε ου µε προσωπικά δεδοµένα που τυχόν συλλέχτηκε από το ως τώρα εγκατεστηµένο σύστηµα βιντεοεπιτήρησης. Ο Αναπληρωτής Πρόεδρος Η Γραµµατέας Γεώργιος Μπατζαλέξης Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου 11