Αθήνα, 31-10-2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟ ΤΑ ΙΑ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/5799-2/31-10-2016 ΠΡΟ ΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΝΩΜΟ∆Ο Η Σ Η 7/2016 Η Αρχή Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε στην έδρα της την Τρίτη 25.10.2016 και ώρα 11:00, µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Πρόεδρος της Αρχής, Κων/νος Μενουδάκος και τα τακτικά µέλη της Αρχής πυρίδων Βλαχόπουλος, ως εισηγητής, Κων/νος Χριστοδούλου, Αντώνιος υµβώνης, Κων/νος Λαµπρινουδάκης, Χαράλαµπος Ανθόπουλος και Ελένη Μαρτσούκου. Παρόντες, χωρίς δικαίωµα ψήφου, ήταν ο Φίλιππος Μίτλεττον, προϊστάµενος του Τµήµατος Ελεγκτών και η Κάλλη Καρβέλη, νοµικός ελεγκτής, δικηγόροι, ως βοηθοί εισηγητές, οι οποίοι παρείχαν διευκρινίσεις και αποχώρησαν πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης. Παρούσα ακόµα στη συνεδρίαση ήταν η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του τµήµατος διοικητικών και οικονοµικών υποθέσεων, ως γραµµατέας. Η Αρχή συνεδρίασε προκειµένου να γνωµοδοτήσει, σύµφωνα µε το άρθρο 19 παρ. 1 στοιχ. θ΄ του ν. 2472/1997, επί του υπ’ αριθµ. πρωτ. οικ.1200/21.09.2016 ερωτήµατος (αριθµ. πρωτ. Αρχής Γ/ΕΙ /5799/21.09.2016) που υπέβαλε στην Αρχή ο Γενικός Γραµµατέας του Υπουργείου Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης σχετικά µε νοµοθετική πρωτοβουλία την οποία προτίθεται να αναλάβει το Υπουργείο Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης από κοινού µε το συναρµόδιο 1 Υπουργείο ∆ικαιοσύνης, ∆ιαφάνειας & Ανθρωπίνων ∆ικαιωµάτων σχετικά µε την ιδιωτική χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων. Ειδικότερα, όπως αναφέρεται στην ως άνω αίτηση, το ζήτηµα της χρηµατοδότησης των πολιτικών κοµµάτων ρυθµίζεται µε το ν. 3023/2002, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει, µε το ν. 4304/
- υγκεκριµένα, σύµφωνα µε τις ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 7 του ν. 3023/2002, είναι υποχρεωτική η αναγραφή του ονόµατος, σε ορισµένες δε περιπτώσεις και περαιτέρω στοιχείων της ταυτότητας κάθε φυσικού προσώπου που χρηµατοδοτεί πολιτικό κόµµα, ανεξαρτήτως ποσού. Από την εφαρµογή των ρυθµίσεων των παρ. 1, 2, 3 και 4 του άρθρου 7 του ν. 3023/2002 εξαιρείται η διοργάνωση οικονοµικών εξορµήσεων από τα κόµµατα, στο πλαίσιο των οποίων το σύνολο των δωρεών ως 150.000 ευρώ ετησίως, καταβάλλεται ανώνυµα (άρθρο 7§8 του ν. 3023/2002). Ειδικότερα το άρθρο 7 του ν. 3023/2002, όπως ισχύει, προβλέπει τα εξής: «
- Η χρηµα οδό ηση γίνε αι µε ονοµασ ικές κα αθέσεις σ ους ραπεζικούς λογαριασµούς ων παραγράφων 1 και 2 ου άρθρου 5 αν ίσ οιχα. Η χρηµα οδό ηση µπορεί να πραγµα οποιηθεί και µε όποια άλλη µέθοδο επι ρέπει η σύνδεση ου προσφερόµενου ποσού µε κάποιο φυσικό ή νοµικό πρόσωπο ο οποίο µπορεί να αυ οποιηθεί.
- Για κάθε ιδιω ική χρηµα οδό ηση που εισπρά ε αι από πολι ικό κόµµα και συνασπισµό κοµµά ων ή/και νοµικό πρόσωπο που λει ουργεί από αυ ά ως κέν ρο ερευνών και µελε ών χωρίς ραπεζική κα άθεση σ ους ραπεζικούς λογαριασµούς ων παραγράφων 1 και 2 ου άρθρου 5 ου παρόν ος νόµου αν ίσ οιχα, εκδίδε αι υποχρεω ικά απόδειξη είσπραξης, σ ην οποία αναγράφε αι ο ονοµα επώνυµο και ο αριθµός φορολογικού µη ρώου ή ο αριθµός δελ ίου αυ ό η ας ου κα α εθέν ος προσώπου.
- Κάθε ιδιω ική χρηµα οδό ηση σε πολι ικό κόµµα και συνασπισµό κοµµά ων που υπερβαίνει ο ποσό ων χιλίων πεν ακοσίων (1.500) ευρώ διενεργεί αι υποχρεω ικά µόνο µέσω ων ραπεζικών λογαριασµών ης παραγράφου 1 ου άρθρου 4 ου παρόν ος νόµου.
- Η έκδοση κουπονιών, η αγορά ων οποίων απο ελεί µέσο χρηµα οδό ησης, επι ρέπε αι µόνο εφόσον αυ ά είναι αριθµηµένα και θεωρηµένα από ην Επι ροπή Ελέγχου. Σε αυ ά, είναι υποχρεω ική η αναγραφή ου ονοµα επωνύµου και ου αριθµού φορολογικού µη ρώου ή ου δελ ίου ης ασ υνοµικής αυ ό η ας ου αγορασ ή-χρηµα οδό η. Σ ο έλος κάθε έ ους, η Επι ροπή Ελέγχου υποχρεού αι να 2 διασ αυρώνει αν ο υπόλοιπο που προκύπ ει από η διαφορά ανάµεσα σ α θεωρηµένα και σ α δια εθέν α από ο κόµµα ή ο συνασπισµό κουπόνια, συµπίπ ει µε ον αριθµό ων αδιάθε ων κουπονιών που υποχρεω ικά ης επισ ρέφον αι µε ευθύνη ων ελευ αίων. Με απόφαση ου Προέδρου ης Επι ροπής Ελέγχου ου παρόν ος νόµου, καθορίζε αι η διαδικασία επισ ροφής ων κουπονιών που δεν δια έθηκαν, ο ρόπος και α όργανα βεβαίωσης ης κα ασ ροφής ους ως και κάθε σχε ική λεπ οµέρεια.
- Κα άθεση σ ους λογαριασµούς ης παραγράφου 1 ου παρόν ος άρθρου επι ρέπε αι µόνο εφόσον διενεργεί αι επώνυµα, µε ευθύνη ης ράπεζας ως προς η διαπίσ ωση ων σ οιχείων αυ ό η ας ου κα αθέ η, […]
- Κα ’ εξαίρεση ων δια άξεων ων παραγράφων 1, 2, 3 και 4 ου παρόν ος άρθρου α πολι ικά κόµµα α και οι συνασπισµοί κοµµά ων δύναν αι να διοργανώνουν εξορµήσεις µε σκοπό ην οικονοµική ους ενίσχυση. Το σύνολο ων εσόδων κάθε πολι ικού κόµµα ος και συνασπισµού κοµµά ων από η διοργάνωση ων εξορµήσεων µε σκοπό ην οικονοµική ους ενίσχυση δεν µπορεί να υπερβαίνει ο ποσόν ων εκα όν πενήν α χιλιάδων (150.000) ευρώ κα ’ έ ος». Με το υπό επεξεργασία σχέδιο νόµου για την αλλαγή της ισχύουσας νοµοθεσίας για την χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων, προτείνεται η δυνατότητα χρηµατοδότησης των πολιτικών κοµµάτων στα πλαίσια των οικονοµικών τους εξορµήσεων, µέσω ανώνυµων κουπονιών, ήτοι κουπονιών ποσού έως 50 ευρώ, στα οποία δεν θα αναγράφονται τα στοιχεία του χρηµατοδότη. Ειδικότερα, σύµφωνα µε την προτεινόµενη τροποποίηση της παραγράφου 4 του άρθρου 7 του ν. 3023/2002 «
- Η έκδοση κουπονιών, η αγορά ων οποίων απο ελεί µέσο χρηµα οδό ησης, επι ρέπε αι µόνο εφόσον αυ ά είναι αριθµηµένα και θεωρηµένα από ην Επι ροπή Ελέγχου. Σε αυ ά, είναι υποχρεω ική η αναγραφή ου ονοµα επωνύµου και ου αριθµού φορολογικού µη ρώου ή ου δελ ίου ης ασ υνοµικής αυ ό η ας ου αγορασ ή χρηµα οδό η, εφόσον ο ποσό ης χρηµα οδό ησης υπερβαίνει α πενήν α
(50)ευρώ.» κοπός της ανωτέρω ρύθµισης, όπως αναφέρεται στο υποβαλλόµενο ερώτηµα προς την Αρχή, είναι η σύνδεση της δωρεάς προς τα πολιτικά κόµµατα µε την ελευθερία της πολιτικής έκφρασης και δράσης του ατόµου και εποµένως µε την προστασία της µυστικότητας της ψήφου, καθώς και η αναγκαία στάθµιση µεταξύ της διαφανούς διαχείρισης του πολιτικού χρήµατος αφενός και της προστασίας της 3 ιδιωτικότητας του προσώπου αφετέρου, ιδίως ενόψει του γεγονότος ότι τα πολιτικά φρονήµατα χαρακτηρίζονται από το ν. 2472/1997 ως ευαίσθητα δεδοµένα. Επίσης, το Υπουργείο προωθεί τροποποίηση και της παραγράφου 3 του άρθρου 7 του ν. 3023/2002 ως εξής: «Κάθε ιδιω ική χρηµα οδό ηση σε πολι ικό κόµµα και συνασπισµό κοµµά ων που υπερβαίνει ο ποσό ων πεν ακοσίων
(500)ευρώ διενεργεί αι υποχρεω ικά µόνο µέσω ων ραπεζικών λογαριασµών ους οποίους ηρούν α κόµµα α και οι συνασπισµοί κοµµά ων µε υποχρεω ική αναγραφή ων σ οιχείων ης αυ ό η ας ου χρηµα οδό η», ενώ σύµφωνα µε την παρ. 1 του άρθρου 8 του ν. 3023/2002, όπως ισχύει, η χρηµατοδότηση πολιτικού κόµµατος από το ίδιο φυσικό πρόσωπο δεν µπορεί να υπερβαίνει το ποσό των 20.000 ευρώ κατ’ έτος. ύµφωνα µε τα ανωτέρω, µε το προτεινόµενο σχέδιο νόµου, α) είναι υποχρεωτική η αναγραφή των στοιχείων χρηµατοδότη, εφόσον η δωρεά υπερβαίνει το ποσό των 50 ευρώ, και β) η προσφορά ποσών που υπερβαίνουν τα 500 ευρώ, έναντι των 1.500 ευρώ που ισχύει µέχρι σήµερα, πρέπει να γίνεται µέσω τραπεζικού συστήµατος, όπου καταχωρούνται τα στοιχεία του χρηµατοδότη. Εν όψει των ανωτέρω, ερωτάται η Αρχή αν είναι συµβατή µε το ύνταγµα και τον νόµο η απόλυτη κατάργηση της δυνατότητας χρηµατοδότησης των πολιτικών κοµµάτων µέσω ανωνύµων δωρεών, ακόµη και µικρών ποσών που δεν ξεπερνούν τα 50 ευρώ, ιδίως αν τεθούν περιορισµοί στη δυνατότητα αυτή, όπως µε δυνατότητα καταβολής µόνο σφραγισµένων και ελεγµένων από την αρµόδια Επιτροπή Ελέγχου δελτίων δωρεάς (κουπονιών) και την ενδεχόµενη καθιέρωση ενός ανώτατου ποσού το οποίο θα δύναται το κάθε κόµµα να λάβει µέσω της συγκεκριµένης δυνατότητας χρηµατοδότησης. Η Αρχή, µετά από εξέταση των στοιχείων του φακέλου, αφού άκουσε τον εισηγητή και τις διευκρινίσεις από τους βοηθούς εισηγητές, οι οποίοι στη συνέχεια αποχώρησαν, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, εκδίδει την ακόλουθη ΓΝΩΜΟ∆Ο ΗΣΗ
- ύµφωνα µε τα οριζόµενα στη διάταξη του άρθρου 19 παρ. 1 στοιχ. θ΄ του ν.2472/1997 η Αρχή έχει, µεταξύ άλλων, την αρµοδιότητα να: «γνωµοδο εί για κάθε 4 ρύθµιση που αφορά σ ην επεξεργασία και προσ ασία δεδοµένων προσωπικού χαρακ ήρα».
- Το άρθρο 5 . προστατεύει την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (στην οποία περιλαµβάνεται και η ελευθερία συµµετοχής ή υποστήριξης – χρηµατικής ή µε άλλο τρόπο – πολιτικών κοµµάτων), ενώ το άρθρο 9Α . θεσπίζει το δικαίωµα στην προστασία των προσωπικών δεδοµένων, το οποίο καθιερώνεται ως θεµελιώδες δικαίωµα και στο άρθρο 8 του Χάρτη Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων και στο άρθρο 8 της Ε ∆Α. Επίσης στο άρθρο 29 παρ. 2 του . προβλέπεται το δικαίωµα των πολιτικών κοµµάτων στην οικονοµική τους ενίσχυση από το κράτος για τις εκλογικές και λειτουργικές τους ανάγκες (πρώτο εδάφιο), ενώ στο δεύτερο εδάφιο ανατίθεται στον κοινό νοµοθέτη να θεσπίσει τις αναγκαίες εγγυήσεις διαφάνειας ως προς τις εκλογικές δαπάνες, αλλά και γενικότερα ως προς την οικονοµική διαχείριση των κοµµάτων, και στο τέταρτο εδάφιο προβλέπεται ρητά ότι ο έλεγχος των εκλογικών δαπανών των κοµµάτων διενεργείται από ειδικό όργανο. Τα ειδικότερα θέµατα σχετικά µε την κρατική και ιδιωτική χρηµατοδότηση των κοµµάτων, τα όρια της ιδιωτικής χρηµατοδότησης, τα όρια των εκλογικών δαπανών και τον έλεγχό τους ρυθµίζονται από τις διατάξεις του ν. 3023/2002, µε το οποίο, µεταξύ άλλων, έχει συσταθεί και Επιτροπή Ελέγχου (άρθρο 21) ως το προβλεπόµενο από το ύνταγµα ειδικό όργανο ελέγχου των εκλογικών δαπανών των κοµµάτων. Περαιτέρω, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 2 στοιχ. β’ του ν. 2472/1997, στην κατηγορία των ευαίσθητων προσωπικών δεδοµένων εντάσσονται µεταξύ άλλων και τα πολιτικά φρονήµατα, σύµφωνα δε µε τις διατάξεις του άρθρου 4 παρ. 1 στοιχ. α’ και β’ του ν. 2472/1997, για να είναι νόµιµη η επεξεργασία προσωπικών δεδοµένων θα πρέπει µεταξύ άλλων τα δεδοµένα α) να συλλέγονται κατά τρόπο θεµιτό και νόµιµο για καθορισµένους σαφείς και νόµιµους σκοπούς και να υφίστανται θεµιτή και νόµιµη επεξεργασία ενόψει των σκοπών αυτών και β) να είναι συναφή, πρόσφορα και όχι περισσότερα από όσα κάθε φορά απαιτείται ενόψει των σκοπών επεξεργασίας. Επίσης σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 5 παρ. 1 του ν. 2472/97, επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα επιτρέπεται µόνον όταν το υποκείµενο έχει δώσει τη συγκατάθεσή του, ενώ κατ’ εξαίρεση προβλέπεται η επεξεργασία χωρίς τη συγκατάθεση του υποκειµένου όταν, µεταξύ άλλων, η επεξεργασία είναι αναγκαία για την εκπλήρωση υποχρεώσεως του υπεύθυνου 5 επεξεργασίας, η οποία επιβάλλεται από το νόµο (παράγραφος 2 στοιχ. β’ του ως άνω άρθρου). Τέλος, σύµφωνα µε το άρθρο 6 του ιδίου νόµου, o υπεύθυνος επεξεργασίας υποχρεούται να γνωστοποιήσει εγγράφως στην Αρχή τη σύσταση και λειτουργία αρχείου ή την έναρξη επεξεργασίας.
- Επί του υποβληθέντος ερωτήµατος: Α) Καταρχάς και όσον αφορά τη χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων µέσω ανώνυµων δωρεών για µικρά ποσά έως 50 ευρώ, αυτή δεν προϋποθέτει επεξεργασία προσωπικών δεδοµένων, και συνεπώς εκφεύγει των αρµοδιοτήτων της Αρχής. Β) Η χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων µέσω επώνυµων δωρεών εµπίπτει στο πεδίο εφαρµογής του ν. 2472/1997 περί προσωπικών δεδοµένων και άρα η Αρχή είναι αρµόδια να επιληφθεί του ζητήµατος, στο µέτρο που η καταχώριση της ονοµαστικής χρηµατικής δωρεάς συνιστά επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα. Ενόψει των ανωτέρω αναφεροµένων συνταγµατικών διατάξεων, βάσει των οποίων προστατεύεται τόσο το δικαίωµα προστασίας των προσωπικών δεδοµένων όσο και η ελευθερία συµµετοχής σε πολιτικά κόµµατα και θεσπίζεται η διαφάνεια όσον αφορά τη χρηµατοδότηση των πολιτικών κοµµάτων, και δεδοµένου ότι η στάθµιση των συνταγµατικών αξιών και η συγκεκριµενοποίηση του υντάγµατος υπάγεται καταρχήν στην ρυθµιστική αρµοδιότητα του δηµοκρατικά νοµιµοποιηµένου κοινού νοµοθέτη, η απόλυτη κατάργηση της δυνατότητας χρηµατοδότησης των πολιτικών κοµµάτων µέσω ανωνύµων δωρεών είναι σύµφωνη µε το ύνταγµα και δεν προσβάλλει το δικαίωµα προστασίας των προσωπικών δεδοµένων των φυσικών προσώπων/δωρητών, εφόσον α) ο περιορισµός στο ως άνω δικαίωµα εξυπηρετεί έναν συνταγµατικά προβλεπόµενο σκοπό (άρθρο 29 παρ. 2 του ), β) προβλέπεται σε ρητή διάταξη τυπικού νόµου (ν.3023/2002) και γ) τηρείται η αρχή της αναλογικότητας κατά την υποκείµενη σε οριακό δικαστικό έλεγχο κρίση του νοµοθέτη. το πλαίσιο της ως άνω στάθµισης, ο κοινός νοµοθέτης έχει τη δυνατότητα να καθιερώσει την ανωνυµία για τη δωρεά µικρών ποσών, δεδοµένου µάλιστα ότι υπάρχει η δυνατότητα να συνδεθεί ο δωρητής µε κάποιο πολιτικό κόµµα. Περαιτέρω, ο υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει, σύµφωνα µε τις προαναφερόµενες διατάξεις του άρθρ. 6 του ν. 2472/1997, να γνωστοποιήσει στην Αρχή το αρχείο που 6 δηµιουργείται, εφόσον πρόκειται για αρχείο δωρητών και όχι αρχείο µελών των πολιτικών κοµµάτων, οπότε θα ενέπιπτε στις περιπτώσεις απαλλαγής υποχρέωσης γνωστοποίησης και λήψης αδείας της περίπτωσης γ’ του άρθρου 7Α του ν. 2472/
- Ο Πρόεδρος Η Γραµµατέας Κων/νος Μενουδάκος Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου 7