Καταγγελία για σύστημα βιντεοεπιτήρησης στο Security Operations Center (S.O.C.) της εταιρείας Μαρινόπουλος Α.Ε.

Αθήνα, 17-07-2015 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4006/17-07-2015 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η 87/2015 Η Αρχή Προστασ ας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε µετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρ αση στην έδρα της, την 09-06-2015, σε συνέχεια της από 12-05-2015 συνεδρ ασης και εξ αναβολής της από 31-03-2015 συνεδρ ασης, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν οι Π. Χριστόφορος, Πρόεδρος της Αρχής, Λ. Κοτσαλής, Α.-Ι. Μεταξάς, Α. Συµβώνης, ως εισηγητής µε δικα ωµα ψήφου, Κ. Χριστοδούλου και Π. Τσαντ λας, τακτικά µέλη. ∆εν παρέστησαν λόγω κωλύµατος, αν και κλήθησαν νοµ µως εγγράφως, το µέλος ∆. Μπριόλας και το αναπληρωµατικό µέλος αυτού Χ. Ανθόπουλος. Στη συνεδρ αση, χωρ ς δικα ωµα ψήφου, επ σης παρέστησαν ο Κ. Λιµνιώτης, ειδικός επιστήµονας υπάλληλος του Τµήµατος Ελεγκτών, ως βοηθός εισηγητή και η Γ. Παλαιολόγου, υπάλληλος του Τµήµατος ∆ιοικητικού-Οικονοµικού, ως γραµµατέας, µετά από εντολή του Προέδρου. Ο βοηθός εισηγητής Γ. Ρουσόπουλος ειδικός επιστήµονας υπάλληλος του Τµήµατος Ελεγκτών, απουσ αζε λόγω κωλύµατος. Η Αρχή έλαβε υπόψη τα παρακάτω: Υποβλήθηκε στην Αρχή η υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/898/11-02-2014 καταγγελ α των Α και Β, πρώην εργαζόµενων της Μαρινόπουλος Α.Ε.. Σύµφωνα µε αυτή, σε εγκατάσταση της εταιρε ας και συγκεκριµένα στο Security Operations Center (S.O.C.) που βρ σκεται σε υπόγειο χώρο επ της οδού Αγ. ∆ηµητρ ου 63 στον Άλιµο έχουν τοποθετηθε κάµερες σε διάφορους χώρους και συγκεκριµένα στο χώρο του κέντρου ελέγχου (Control Room), στο χώρο της κουζ νας, στις σκάλες και στο διάδροµο οι οπο ες χρησιµοποιούνται και για τον έλεγχο των εργαζοµένων. Όπως επ σης αναφέρεται στην καταγγελ α, από το χώρο αυτό πραγµατοποιε ται Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -2παρακολούθηση των καταστηµάτων της εταιρε ας, πανελλαδικά. Συγκεκριµένα, λαµβάνεται εικόνα εξωτερικά και εσωτερικά των καταστηµάτων, των πελατών και των υπαλλήλων. Ενδεικτικά αναφέρονται δεκαεπτά υποκαταστήµατα. Κατόπιν ελέγχου του συνόλου των γνωστοποιήσεων της εταιρε ας διαπιστώθηκε ότι ε χε γνωστοποιηθε στην Αρχή η λειτουργ α συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης σε διάφορα υποκαταστήµατά της. Σε σχέση µε τα καταγγελλόµενα, διαπιστώθηκε ότι δεν ε χε γνωστοποιηθε εγκατάσταση καµερών σε χώρο όπως αυτός που περιγράφεται στην καταγγελ α στον Άλιµο. Επ σης, δεν ε χε γνωστοποιηθε η λειτουργ α ενια ου Κέντρου Ασφάλειας (Security Operations Center - S.O.C.) όπου πραγµατοποιε ται λήψη και επόπτευση της εικόνας των καµερών των υποκαταστηµάτων. Αντ θετα, σε όλες τις γνωστοποιήσεις δηλώνεται ότι οι κάµερες κάθε υποκαταστήµατος συνδέονται απευθε ας µε τη µονάδα ελέγχου, χωρ ς τη χρήση δικτύου, ενώ σε όσες περιπτώσεις συµπληρώνεται το πεδ ο για τη χωροθέτηση της µονάδας ελέγχου δεν αναφέρεται χρήση µονάδας ελέγχου εκτός του εκάστοτε υποκαταστήµατος, αλλά πάντοτε εντός αυτού. Συνεπώς, σε κάθε περ πτωση έχει γνωστοποιηθε στην Αρχή ότι οι οθόνες ελέγχου των καµερών κάθε υποκαταστήµατος βρ σκονται σε χώρο του υποκαταστήµατος αυτού. Τα ανωτέρω βρ σκονται σε αντ θεση µε τα υποστηριζόµενα στην καταγγελ α. Σύµφωνα µε την καταγγελ α η παρακολούθηση ήταν συνεχής καθ’ όλο το 24ωρο από προσωπικό που εργάζεται σε τρεις βάρδιες. Περαιτέρω, από την εξέταση των γνωστοποιήσεων και ανεξάρτητα της ανωτέρω καταγγελ ας, προέκυψαν τα εξής: α) σε ολιγάριθµες περιπτώσεις δηλώθηκε ότι τοποθετούνται κάµερες σε τουαλέτες πελατών, β) σε αρκετά υποκαταστήµατα χρησιµοποιούνται περιστρεφόµενες κάµερες, χωρ ς αυτές να ελέγχονται από προσωπικό ασφαλε ας, γ) σε ορισµένες περιπτώσεις αναφέρεται ότι τοποθετε ται οθόνη παρακολούθησης στο γραφε ο διεύθυνσης (για παράδειγµα, στο κατάστηµα επ της οδού Μιχαήλ Βόδα στην Αθήνα, σε κατάστηµα της Ν. Φιλαδέλφειας αλλά και σε κατάστηµα της Τρ πολης) και δ) σε µια περ πτωση αναφέρεται ότι έχουν τοποθετηθε εσωτερικές κάµερες σε χώρους γραφε ων (γραφε α Σπάτων). Τέλος, στα έγγραφα των διαδικαστικών κανονισµών αναφέρεται για την «Κονσόλα ελέγχου 24 ώρες» ότι α) επιτρέπει την ανακάλυψη και διόρθωση λαθών στην οργάνωση, β) απαρα τητος ε ναι ο έλεγχος που αφορά στον κανονισµό για την απαγόρευση του καπν σµατος και ότι γ) ο Υπεύθυνος Ασφαλε ας της Επιχε ρησης πρέπει να ενηµερώνεται για οποιοδήποτε σχετικό µε την κακή χρήση των µηχανηµάτων, από τους υπαλλήλους, περιστατικό. Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -3Η Αρχή απέστειλε στη Μαρινόπουλος Α.Ε. το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/3714/12-06-2014 έγγραφό της και προχώρησε σε υπόµνηση µε το Γ/ΕΞ/7195/25-11-2014 έγγραφο. Με τα έγγραφα αυτά κάλεσε την εταιρε α να απαντήσει επ των καταγγελλοµένων και να διευκριν σει τα προαναφερθέντα ευρήµατα σε σχέση µε τις υποβληθε σες γνωστοποιήσεις και την εφαρµογή του κανονισµού «Κονσόλας 24 ωρών». Παράλληλα, ενηµέρωσε ότι θα πρέπει να εξετάσει τις προϋποθέσεις νοµιµότητας των συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης στα υποκαταστήµατά της και να προβε στις απαρα τητες ενέργειες για τη σύννοµη λειτουργ α αυτών. Με το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/494/28-01-2015 έγγραφο υπόµνηµά της η Μαρινόπουλος Α.Ε. απάντησε στα έγγραφα της Αρχής, εκθέτοντας τις απόψεις της. Σε αυτό αναφέρει ότι κατόπιν στάθµισης, υπό το πρ σµα της αρχής της αναλογικότητας, των δικαιωµάτων εργαζοµένων και επισκεπτών των καταστηµάτων της και της ανάγκης εξασφάλισης συνθηκών ασφάλειας και προστασ ας της περιουσ ας εγκατέστησε στα καταστήµατά της συστήµατα βιντεοεπιτήρησης. Επ της καταγγελ ας αναφέρει κατ’ αρχάς ότι αυτή ε ναι ψευδής και επιζητε να βλάψει τη φήµη και το κύρος της εταιρε ας. Κατόπιν, σηµειώνει ότι ο όµιλος διαθέτει περ που 900 καταστήµατα και τα εγκατεστηµένα σε αυτά συστήµατα βιντεοεπιτήρησης έχουν γνωστοποιηθε στην Αρχή. ∆ηλώνει ότι ε ναι ψευδές ότι µέσω του S.O.C. ελέγχονται και αποθηκεύονται τα δεδοµένα των συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης των υποκαταστηµάτων, καθώς το SOC αποτέλεσε ένα οργανωτικό µέτρο µε δοκιµαστικό χαρακτήρα, εκτεινόµενο σε 30 µεγάλα καταστήµατα, µε σκοπό να δοκιµαστούν οι δυνατότητες επιτυχούς εγκατάστασης ανάλογου συστήµατος και τυχόν πλεονεκτήµατα κεντρικής διαχε ρισης των δεδοµένων των καµερών από άποψη αποτελεσµατικότητας και οικονοµ ας κλ µακας. Το σύστηµα αυτό δεν υποκατέστησε τη γνωστοποιηθε σα στην Αρχή οργάνωση της βιντεοεπιτήρησης σε τοπική βάση, ανά υποκατάστηµα. Οι µονάδες λειτουργούν και καταγράφουν σε επ πεδο καταστήµατος, χωρ ς να µεταβάλλεται η διαχε ριση του συστήµατος ή να θ γονται επιπρόσθετα τα δικαιώµατα των καταναλωτών. ∆εδοµένης της επεξεργασ ας των συλλεγόµενων στοιχε ων σε πρωτογενές επ πεδο υποκαταστήµατος και όχι σε µεταγενέστερο επ πεδο ελέγχου αυτών µέσω του SOC, δε θεωρήθηκε σκόπιµη η περαιτέρω γνωστοπο ηση στην Αρχή. ∆ήλωσε επ σης ότι προτ θεται να τροποποιήσει τις υποβληθε σες γνωστοποιήσεις και να συµπεριλάβει το SOC σε αυτές, στο βαθµό που αποφασισθε να υποκαταστήσει ως κεντρικό σύστηµα κάποια τοπικά κλειστά κυκλώµατα βιντεοεπιτήρησης. Τέλος, όσον αφορά στις µη γνωστοποιηθε σες κάµερες σε χώρους του SOC, σε χώρο κουζ νας και σε εσωτερικό διάδροµο, υποστηρ ζει ότι αυτές ήταν εγκατεστηµένες σε χώρο υψ στης ασφαλε ας όπου πραγµατοποιε ται έλεγχος επισκεπτών και η Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -4χρήση τους αντιστοιχούσε αποκλειστικά σε λήψη εικόνας και όχι σε καταγραφή, ενώ οι κινούµενοι στο χώρο ήταν ειδικο υπάλληλοι ασφάλειας επιχειρήσεων, οπότε το µέτρο ε ναι πρόσφορο και αναλογικό. Η εταιρε α δήλωσε ότι οι κάµερες παρέµεναν στο χώρο αλλά ήταν ανενεργές. Όσον αφορά τα ζητήµατα που αφορούν στα ευρήµατα από την εξέταση των γνωστοποιήσεων η εταιρε α αναφέρει τα εξής: α) Σε κανένα κατάστηµα δεν υφ στανται κάµερες σε χώρους τουαλετών. Τυχόν τέτοια αναφορά στις γνωστοποιήσεις δεν µπορε παρά να ε ναι έµµεση επειδή πλησ ον του χώρου αυτού τοποθετούνται ATM τραπεζών. 2) Οι υπάρχουσες περιστρεφόµενες κάµερες θα ακινητοποιηθούν σε ένα σηµε ο λήψης και θα χρησιµοποιούνται ως απλές κάµερες. 3) Οθόνες σε γραφε α διεύθυνσης έχουν τοποθετηθε µόνο σε µερικά µικρά υποκαταστήµατα, καθώς αυτά δε διαθέτουν επαρκε ς χώρους για εγκατάσταση χώρου ελέγχου. Η τοποθέτηση αυτή δε σχετ ζεται µε παρακολούθηση του προσωπικού. 4) Εσωτερικές κάµερες σε χώρο γραφε ων υφ στανται µόνο στο βαθµό που στοχεύουν σε χώρους καταστήµατος και όχι σε χώρους που δραστηριοποιε ται το προσωπικό του γραφε ου. 5) Ο κανονισµός «κονσόλα ελέγχου 24 ώρες» ήταν µετάφραση από τα γαλλικά των διαδικασιών του πρώην ιδιοκτήτη. Έχει πάψει να ισχύει από τριετ ας όταν σταµάτησαν να τοποθετούνται στα καταστήµατα υπάλληλοι ασφάλειας και ως εκ τούτου δεν ισχύουν οι σχετικές διαδικασ ες. Με νεώτερο έγγραφό τους (µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/973/13-02-2015) ο Α ενηµέρωσε την Αρχή ότι το S.O.C. συνεχ ζει να λειτουργε σε 24ωρη βάση ενώ απασχολε καθηµερινά περ τα 20 άτοµα σε οκτάωρες βάρδιες. Σε αυτό λαµβάνεται εικόνα και διάφορα σήµατα ελέγχου από καταστήµατα της Μαρινόπουλος Α.Ε. σε όλη την Ελλάδα. Περαιτέρω, την 31-03-2015 διενεργήθηκε έλεγχος στις σχετικές εγκαταστάσεις του υπευθύνου επεξεργασ ας και συνετάχθη το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2314/20-04-2015 πόρισµα ελέγχου το οπο ο διαβιβάστηκε στον υπεύθυνο επεξεργασ ας µε το υπ΄ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/2546/04-05-2015 έγγραφο της Αρχής. Από το πόρισµα ελέγχου προκύπτουν συνοπτικά τα εξής: α) Το S.O.C. λειτουργε από το 2010 µε δυνατότητα λήψης και επόπτευσης σηµάτων (µεταξύ των οπο ων και εικόνας) από περ που 30 από τα µεγαλύτερα καταστήµατα του υπευθύνου επεξεργασ ας. Η αποθήκευση των εικόνων γ νεται τοπικά στα καταστήµατα. Το σύστηµα λειτουργε σε 24ωρη βάση µε προσωπικό ασφαλε ας. β) ∆ιαπιστώθηκε ότι επιτηρούµενοι χώροι καταστηµάτων που ε χαν δηλωθε ως προθάλαµοι ή χώροι τουαλετών και χώροι εντός δοκιµαστηρ ων ήταν στην πράξη χώροι των καταστηµάτων πλησ ον των εισόδων Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -5των παραπάνω χώρων. γ) Εντός του SOC υπάρχει εγκατεστηµένος εξοπλισµός συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, µε κάµερες και κέντρο ελέγχου. Κατά τον έλεγχο το σύστηµα αυτό δεν βρέθηκε σε λειτουργ α, αλλά διαπιστώθηκε ότι ήταν εύκολο να τεθε σε λειτουργ α µε πολύ απλές κινήσεις. Η κεντρική µονάδα δεν διέθετε κατά το χρόνο ελέγχου δυνατότητα καταγραφής, κάτι που ε ναι πιθανό να συνέβαινε στο παρελθόν. Τέλος, οι κάµερες, αν τεθούν σε λειτουργ α, λαµβάνουν εικόνα από προαύλιο χώρο, εισόδους και εξόδους, το χώρο του κεντρικού εξοπλισµού, διάδροµο, χώρους γραφε ων, χώρο θέσεων εργασ ας χωρ ς να εστιάζουν σε αυτές και χώρο δωµατ ου κουζ νας. Παράλληλα ο υπεύθυνος επεξεργασ ας, δια του πληρεξούσιου δικηγόρου του, υπέβαλε νέο υπόµνηµα (υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2593/06-05-2015), στο οπο ο επισύναψε και συµπληρωµατικές γνωστοποιήσεις για τα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης που διατηρε . Με το υπόµνηµα αυτό αρχικά επισηµα νει ότι το κ νητρο των καταγγελλόντων δεν ήταν η τυχόν προσβολή του δικαιώµατός τους στην προσωπικότητα, µέσω παραβιάσεως διατάξεων απτοµένων των προσωπικών δεδοµένων τους, αλλά αποκλειστικά και µόνο η διάθεσή τους να βλάψουν µε τους ισχυρισµούς τους την εταιρε α, καθώς πρόκειται για απολυθέντες υπαλλήλους των οπο ων η αγωγή κατά της εταιρε ας απορρ φθηκε σε πρώτο βαθµό από το Τµήµα Εργατικών ∆ιαφορών του Πρωτοδικε ου Αθηνών προ της υποβολής της καταγγελ ας. Συνεχ ζει να υποστηρ ζει ότι το σύνολο των καταγγελιών ήταν αβάσιµο και υπερβολικό. Κατόπιν ενηµερώνει για τις ενέργειες τις οπο ες εκτέλεσε ώστε, όπως αναφέρει, να τηρούνται οι οδηγ ες και συστάσεις της Αρχής, πριν τη συνεδρ αση της 12-05-2015 και κατόπιν του επιτόπιου ελέγχου. Συγκεκριµένα: α) Προέβη σε γνωστοπο ηση (υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1023/05-05-2015) της ύπαρξης κλειστού κυκλώµατος τηλεόρασης για την επιτήρηση του SOC. ∆ηλώνει µάλιστα ότι παρ’ όλο που η τοποθέτηση καµερών επιτήρησης εσωτερικών χώρων θεωρε ται επιβεβληµένη για ένα νευραλγικής σηµασ ας για την ασφάλεια της εταιρε ας χώρο απόφυγε την τοποθέτηση καµερών σε εσωτερικούς χώρους όπως η κουζ να, ο εσωτερικός διάδροµος και ο χώρος εγκατάστασης των οθονών ελέγχου (Control room). Τυχόν κάµερες που ήταν εκε εγκατεστηµένες µεν, πλην όµως ανενεργές και εκτός λειτουργ ας απεγκαταστάθηκαν. β) Προέβη σε τροποποιητική γνωστοπο ηση (υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1020/05-05-2015) για τα 29 καταστήµατα, από τα οπο α µεταφέρεται εικόνα προς το SOC. Με αυτή γνωστοποιε ται η επιπρόσθετη λειτουργ α της µεταφοράς δεδοµένων µέσω καλωδιακού δικτύου προς αποκλειστική οπτική χρήση αυτών, χωρ ς να καταργε ται ή να µεταβάλλεται η ήδη γνωστοποιηθε σα καταγραφή και επεξεργασ α δεδοµένων σε κάθε κατάστηµα. Μάλιστα, αναφέρει ότι στα εν λόγω καταστήµατα όλες οι εγκατεστηµένες και Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -6δηλωµένες στην Αρχή περιστρεφόµενες κάµερες σταθεροποιήθηκαν σε µ α γων α λήψεως και ουδετεροποιήθηκαν οι τεχνικές τους δυνατότητες. Επ σης προσαρµόστηκαν οι ονοµασ ες των καµερών ώστε να αντιστοιχούν στην πραγµατική τους θέση και χρήση και να µην δηµιουργούνται εσφαλµένες εντυπώσεις σε σχέση µε τη λειτουργ α τους. γ) Προέβη σε τροποποιητική γνωστοπο ηση (υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1022/05-05-2015) σε ό,τι αφορά τις εσφαλµένες ονοµασ ες καµερών ανά υποκατάστηµα αυτής, στο βαθµό που αυτές οι ονοµασ ες προκάλεσαν παρατηρήσεις σχετικά µε τη νοµιµότητα ή σκοπιµότητά τους. ∆ηλώνει ότι οι ονοµασ ες των καµερών ε χαν καθαρά τεχνικό χαρακτήρα και σε καµ α περ πτωση σχέση µε την πραγµατικότητα και την ουσιαστική αντιστοιχ α των χώρων παρακολούθησης. Προς απόδειξη παρατ θεται σχετικό φωτογραφικό υλικό. Η εταιρε α προέβη σε µετονοµασ α των καµερών ώστε να εκλε ψει κάθε υπόνοια παρεξήγησης του χαρακτήρα τους. δ) Προέβη σε τροποποιητική γνωστοπο ηση (υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1021/05-05-2015) σε ό,τι αφορά την ύπαρξη διαδικαστικού κανονισµού «κονσόλας ελέγχου 24 ώρες», αναφέροντας ότι οι σχετικές διατάξεις και πρακτικές έχουν καταργηθε από τριετ ας. Στη συνεδρ αση της Αρχής κατά την 12-05-2015, µετά από τις υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/1526/09-03-2015, Γ/ΕΞ/1529/09-03-2015 και Γ/ΕΞ/1527/09-03-2015 κλήσεις, παρέστησαν οι καταγγέλλοντες και οι εκπρόσωποι της Μαρινόπουλος Α.Ε. οι οπο οι εξέθεσαν προφορικά τις απόψεις τους και έλαβαν προθεσµ α για την υποβολή εγγράφων υποµνηµάτων. Η Μαρινόπουλος Α.Ε. υπέβαλε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2868/19-05-2015 υπόµνηµα. Στα όσα ε χε ήδη αναφέρει στην Αρχή προσθέτει ότι οι καταγγέλλοντες δεν έχουν υποστε προσβολή του δικαιώµατος στην προσωπικότητά τους ως εργαζόµενοι που παρακολουθούνται, καθώς και οι διοι µπορούν να παραθέσουν µόνο δύο µικροπεριστατικά όπου τους έγινε παρατήρηση. Η εταιρε α υποστηρ ζει ότι ακόµα κι αν συνέβησαν τα περιστατικά, αυτά δεν ε ναι αποτέλεσµα πολιτικής της εταιρε ας που αποσκοπε στην επιτήρηση των εργαζοµένων, καθώς οι παρατηρήσεις ήταν περιστασιακές από τους (παρόντες κατά το περιστατικό) υπεύθυνους βάρδιας κι όχι από διευθυντικά στελέχη της εταιρε ας. Τέλος, επισηµα νει ξανά ότι µετά τις παρατηρήσεις της Αρχής προέβη σε διάφορες διορθώσεις και τροποποιήσεις και υποστηρ ζει ότι η εταιρε α θεωρούσε στο παρελθόν ότι η απλή µεταφορά εικόνας δεν διαφοροποιε ται από την απλή οπτική παρακολούθηση και άρα δεν αποτελούσε επεξεργασ α δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα. Αυτό µεταβλήθηκε µε την οδηγ α Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -71/2011 της Αρχής και εκ τούτου καθυστέρησε η γνωστοπο ηση. Τούτο όµως δεν τεκµηριώνεται περαιτέρω. Οι καταγγέλλοντες υπέβαλλαν τα υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2853/19-05-2015 και Γ/ΕΙΣ/2938/22-05-2015 υποµνήµατα. Σε αυτά αναφέρουν ότι η αφα ρεση των καµερών από σηµε α του SOC µετά από υπόδειξη της Αρχής, αποδεικνύει ότι η εταιρε α ε χε παραβε τη νοµοθεσ α, παρακολουθώντας τους εργαζοµένους της, ακόµα δε και σε περιπτώσεις ευα σθητων δεδοµένων, όπως λήψη φαρµάκων. Τέλος, υποστηρ ζουν ότι ο σκοπός της καταγγελ ας δεν ε ναι εκδικητικός αλλά η προστασ α των δικαιωµάτων των επιτηρούµενων εργαζοµένων. Η Αρχή, µετά από εξέταση των προαναφεροµένων στοιχε ων, άκουσε τον εισηγητή και τις διασαφην σεις από το βοηθό εισηγητή, ο οπο ος στη συνέχεια αποχώρησε, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ 1. Το ζήτηµα της χρήσης συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης για την προστασ α προσώπων και αγαθών ρυθµ ζεται στην υπ’ αριθ. 1/2011 Οδηγ α της Αρχής. Βασική προϋπόθεση, κατά το άρθρο 4 παρ. 1 του ν.2472/1997, για τη νοµιµότητα της επεξεργασ ας ε ναι η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, υπό την έννοια ότι τα συλλεγόµενα στοιχε α πρέπει να ε ναι αναγκα α και πρόσφορα για τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε ηπιότερα µέσα (αρ. 5 της οδηγ ας). Η αρχή της αναλογικότητας στα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης εξειδικεύεται στα άρθρα 6 και 7 της οδηγ ας και στο Ειδικό µέρος αυτής. 2. Στο άρ. 5 της οδηγ ας 1/2011 ορ ζεται ότι «η προσφορ τητα και η αναγκαι τητα της βιντεοεπιτήρησης εκτιµάται µε βάση τον κίνδυνο που ο υπεύθυνος επεξεργασίας θέλει να αντιµετωπίσει σε σχέση µε τον επιδιωκ µενο σκοπ . Για το λ γο αυτ πρέπει να αποφεύγεται η εγκατάσταση συστήµατος βιντεοεπιτήρησης για παραβάσεις ήσσονος σηµασίας, π.χ. για την αντιµετώπιση του καπνίσµατος στα σχολεία ή τη ρίψη απορριµµάτων σε δηµ σιους χώρους.» 3. Στο άρθρο 6, παρ. 3 της οδηγ ας, αναφέρεται ότι δεν επιτρέπεται σε καµιά περ πτωση η λήψη εικόνας από χώρους στους οπο ους τα υποκε µενα των δεδοµένων έχουν αυξηµένες προσδοκ ες για την ιδιωτικότητά τους, όπως από χώρους και προθαλάµους τουαλετών ανεξάρτητα του ε δους της επιχε ρησης ή του φορέα που βρ σκονται οι χώροι αυτο . Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -84. Επ σης, στην παρ. 4 του ιδ ου άρθρου ορ ζεται ότι η χρήση καµερών µε δυνατότητα στρέψης και εστ ασης µπορε να επιτρέπεται µόνο στις περιπτώσεις κατά τις οπο ες ο υπεύθυνος επεξεργασ ας παρακολουθε κινήσεις φυσικών προσώπων σε πραγµατικό χρόνο προκειµένου να επέµβει άµεσα προς αποτροπή κάποιου συµβάντος (π.χ. νυχτερινή ασφάλεια σε µεγάλους χώρους, όπως εργοστάσια, αποθήκες κ.ά.) και εφόσον έχουν ληφθε όλα τα απαιτούµενα τεχνικά µέτρα για τον περιορισµό της περιοχής λήψης στην απολύτως απαρα τητη (π.χ. µε χρήση της λειτουργ ας απόκρυψης περιοχών - λειτουργ α “µάσκας”). 5. Στο άρθρο 11 της οδηγ ας 1/2011 της Αρχής ορ ζεται ότι ο υπεύθυνος επεξεργασ ας οφε λει να λαµβάνει τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα για το απόρρητο και την ασφάλεια των δεδοµένων καθώς και για την προστασ α τους από κάθε µορφή αθέµιτης επεξεργασ ας. Ειδικότερα, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας πρέπει, µεταξύ άλλων, να µεριµνά και για την αποφυγή αλόγιστης χρήσης οθονών προβολής. 6. Η εφαρµογή της αρχής της αναλογικότητας σε χώρους εργασ ας εξειδικεύεται περαιτέρω στο άρθρο 7 της Οδηγ ας. Όπως αναφέρεται στο άρθρο αυτό, το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης δεν θα πρέπει να χρησιµοποιε ται για την επιτήρηση των εργαζοµένων εντός των χώρων αυτών, εκτός από ειδικές περιπτώσεις, που επισηµα νονται στην Οδηγ α. Ως παράδειγµα αναφέρεται ο τυπικός χώρος γραφε ων επιχε ρησης όπου η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου, χωρ ς να επιτηρούνται συγκεκριµένες α θουσες γραφε ων ή διάδροµοι. Εξα ρεση σε αυτό µπορε να αποτελούν συγκεκριµένοι χώροι, όπως ταµε α ή χώροι µε χρηµατοκιβώτια, ηλεκτροµηχανολογικό εξοπλισµό κλπ., υπό τον όρο ότι οι κάµερες εστιάζουν στο αγαθό που προστατεύουν κι όχι στους χώρους των εργαζοµένων. Όπως άλλωστε ορ ζεται και στο τµήµα Ε', παρ. 6 – 8 της υπ' αριθµ. 115/2001 Οδηγ ας της Αρχής για την επεξεργασ α των προσωπικών δεδοµένων των εργαζοµένων, σχετικά µε τη χρήση κυκλωµάτων παρακολούθησης, ηχοσκόπησης, βιντεοσκόπησης και άλλων συναφών συστηµάτων σε χώρους εργασ ας, τα δεδοµένα που συλλέγονται µέσω συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης που λειτουργούν σε χώρους εργασ ας δεν επιτρέπεται να χρησιµοποιηθούν ως αποκλειστικά κριτήρια για την αξιολόγηση της συµπεριφοράς και της αποδοτικότητας των εργαζοµένων. 7. Τέλος, όσον αφορά στην υποχρέωση γνωστοπο ησης, σχετικά µε τα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης, όπως αναφέρεται και στο άρ. 10 της οδηγ ας 1/2011, εφαρµόζεται το άρ. 6 του ν. 2472/1997. Στα στοιχε α που πρέπει να γνωστοποιούνται περιλαµβάνονται η διεύθυνση όπου ε ναι εγκατεστηµένο το αρχε ο ή ο κύριος εξοπλισµός που υποστηρ ζει την επεξεργασ α (παρ. 2 Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -9β’), οι αποδέκτες ή οι κατηγορ ες αποδεκτών (παρ. 2 στ’) όπως και τα βασικά χαρακτηριστικά του συστήµατος και των µέτρων ασφαλε ας του αρχε ου ή της επεξεργασ ας (παρ. 2 η’). Στην οδηγ α 1/2011 τούτο εξειδικεύεται περαιτέρω, καθώς στο άρ. 10 παρ. 2 αναφέρεται ότι η γνωστοπο ηση πρέπει να περιλαµβάνει σύντοµη περιγραφή των τεχνικών µέσων που θα χρησιµοποιηθούν και των µέτρων που έχουν προβλεφθε για την προστασ α του απορρήτου και της ασφάλειας της επεξεργασ ας. 8. Από την εξέταση των στοιχε ων του φακέλου προκύπτει ότι όσον αφορά στην καταγγελ α για τη λειτουργ α του S.O.C. και τη λήψη εικόνων από σηµαντικό αριθµό καταστηµάτων του υπεύθυνου επεξεργασ ας, αυτό λειτούργησε µε τον τρόπο αυτό από το 2010, χωρ ς η λειτουργ α αυτή να έχει γνωστοποιηθε στην Αρχή. ∆ιαπιστώνεται ότι το S.O.C. ήταν σε επιχειρησιακή λειτουργ α για τα καταστήµατα αυτά και δε λειτούργησε πιλοτικά. Συνεπώς, από το 2010 υπήρξε αλλαγή των βασικών χαρακτηριστικών του συστήµατος και της διεύθυνσης του εξοπλισµού που υποστηρ ζει την επεξεργασ α σε σχέση µε αυτά που ε χαν γνωστοποιηθε στην Αρχή κατά παράβαση του άρ. 6 του ν. 2472/1997. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας προέβη στη γνωστοπο ηση αυτή καθυστερηµένα (5-5-2015) λ γες ηµέρες πριν από τη συζήτηση στην Αρχή και κατόπιν της αρχικής αναβολής και του επιτόπιου ελέγχου. Το επιχε ρηµα που αναφέρει για την καθυστέρηση γνωστοπο ησης δεν µπορε να γ νει δεκτό, καθώς και µε την παλαιότερη οδηγ α 1122/2000, που σχυε έως την έκδοση της οδηγ ας 1/2011, η απλή επόπτευση και διαβ βαση εικόνας προσώπων εθεωρε το επεξεργασ α δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα. Η λειτουργ α του SOC παράλληλα µε τα κατά τόπους συστήµατα βιντεοεπιτήρησης ε ναι µέτρο που δεν παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, αρκε η λειτουργ α του να πραγµατοποιε ται υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις. Μ α βασική προϋπόθεση ε ναι η λήψη µέτρων ασφάλειας όπως προβλέπονται στο άρ. 11 της οδηγ ας καθώς η διαβ βαση των δεδοµένων µέσω δικτύου σε µεγαλύτερο αριθµό χρηστών ενέχει µεγαλύτερους κινδύνους. Ως προς τούτο, και µε δεδοµένο την ευρε α εφαρµογή του συστήµατος –κεντρική επιτήρηση µεγάλου αριθµού καταστηµάτων– απαιτε ται η τυποπο ηση των διαδικασιών του υπευθύνου, µε την κατάρτιση σχετικών εσωτερικών εγγράφων, όπως πολιτική ορθής χρήσης του συστήµατος, και τη συνεχή εκπα δευση του προσωπικού σε θέµατα προστασ ας δεδοµένων προσωπικού. 9. Όσον αφορά στις µη γνωστοποιηθε σες κάµερες σε χώρους του SOC, και ιδ ως σε χώρο κουζ νας και σε εσωτερικό διάδροµο, ο υπεύθυνος υποστηρ ζει ότι αυτές ήταν Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -10εγκατεστηµένες σε χώρο υψ στης ασφαλε ας όπου πραγµατοποιε ται έλεγχος επισκεπτών και η χρήση τους αντιστοιχούσε αποκλειστικά σε λήψη εικόνας και όχι σε καταγραφή, ενώ οι κινούµενοι στο χώρο ήταν ειδικο υπάλληλοι ασφάλειας επιχειρήσεων, οπότε το µέτρο ε ναι πρόσφορο και αναλογικό. Η επιχε ρηση δήλωσε αρχικά ότι οι κάµερες παραµένουν σήµερα στο χώρο αλλά ε ναι ανενεργές. Τούτο επιβεβαιώθηκε κατά τον έλεγχο. Ακολούθως, η επιχε ρηση προχώρησε σε γνωστοπο ηση και σε αναλυτική τους περιγραφή – καθυστερηµένα, σε σχέση µε την αρχική τους εγκατάσταση και λειτουργ α. Αφα ρεσε τις κάµερες από επ µαχους εσωτερικούς χώρους όπως την κουζ να, τον εσωτερικό διάδροµο και το χώρο εγκατάστασης των οθονών ελέγχου. Η επιτήρηση περιορ ζεται πλέον σε χώρους εισόδου και εξόδου, χώρους εγκαταστάσεων υπολογιστικής υποδοµής και χώρους στάθµευσης όπου η επιτήρηση µπορε να επιτραπε . Παραδέχεται όµως ουσιαστικά ότι λειτούργησαν για ένα διάστηµα, χωρ ς να έχει γνωστοποιηθε στην Αρχή. Από τα ευρήµατα του ελέγχου διαπιστώθηκε ότι µε πολύ απλές κινήσεις µπορε το σύστηµα να τεθε σε λειτουργ α. ∆εν διαπιστώθηκε µε βεβαιότητα αν κάτι τέτοιο έγινε στο παρελθόν, αλλά υπάρχουν ενδε ξεις που υποδεικνύουν ότι το σύστηµα αυτό ε χε λειτουργήσει. Σε περ πτωση που το σύστηµα τ θετο σε λειτουργ α όπως ε χε εγκατασταθε αρχικά ε ναι βέβαιο, µε βάση τα σηµε α τοποθέτησης των καµερών, ότι αυτές θα συνέλεγαν περισσότερα δεδοµένα από όσα απαιτούνται για την ικανοπο ηση του σκοπού της προστασ ας προσώπων και αγαθών. Από τα στοιχε α όµως της υπόθεσης δεν µπορε να στοιχειοθετηθε επιτήρηση εργαζοµένων. 10. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας παρε χε διευκριν σεις για τα ζητήµατα που προέκυψαν από την επεξεργασ α των γνωστοποιήσεών του. ∆ιορθώθηκαν οι λανθασµένες ονοµασ ες καµερών και ακινητοποιήθηκαν σε ένα σηµε ο λήψης οι περιστρεφόµενες κάµερες. Όσον αφορά στον κανονισµό «κονσόλα ελέγχου 24 ώρες», διαπιστώθηκε ότι έχει πάψει να ισχύει από τριετ ας ενώ δεν διαπιστώθηκε και κανένα περιστατικό χρήσης του κανονισµού αυτού στο παρελθόν. 11. Η τοποθέτηση οθόνης παρακολούθησης σε γραφε ο ∆ιεύθυνσης δεν ικανοποιε την αρχή της αναλογικότητας, ακόµα κι αν ε ναι µικρά τα καταστήµατα, καθώς τα δεδοµένα ενδέχεται να χρησιµοποιηθούν για άλλο σκοπό από αυτόν για τον οπο ο συλλέγονται, όπως για την επιτήρηση των εργαζοµένων. Στην περ πτωση των µικρών καταστηµάτων και όπου δεν υπάρχει αρµόδιο προσωπικό ασφαλε ας που επιτηρε τις κάµερες θα πρέπει να λαµβάνονται, εναλλακτικά, άλλα µέτρα που θα αποτρέπουν τη χρήση των συστηµάτων για άλλο σκοπό, όπως Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr -11το να µην υπάρχει οθόνη επιτήρησης και να εποπτεύεται το υλικό µόνο όταν υπάρχει σχετικό περιστατικό. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Η Αρχή: 1) Επιβάλλει, µε βάση τα άρθρα 19 παρ. 1 στοιχ. στ΄ και 21 του ν. 2472/1997, στην εταιρε α Μαρινόπουλος Α.Ε. πρόστιµο τριών χιλιάδων (3.000) Ευρώ για την ως άνω διαπιστωθε σα παραβ αση της διατάξης του άρθρου 6 του ν. 2472/1997, όπως αναφέρεται στη σκέψη υπ’ αριθµ. 8 της παρούσης. 2) Απευθύνει σύσταση στην εταιρε α Μαρινόπουλος Α.Ε. όπως προσαρµόσει τη λειτουργ α των συστηµάτων βιντεοπιτήρησης µέσω των οπο ων επεξεργάζεται δεδοµένα εικόνας µε τον τρόπο που αναφέρεται στις σκέψεις υπ’ αριθµ. 8, 9 και 11 του σκεπτικού της παρούσης. Ο Π όεδ ος της Α χής Η Γ αµµατέας Πέτ ος Χ ιστόφο ος Γεω γία Παλαιολόγου Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr