Καταγγελία για συστήματα βιντεοεπιτήρησης στα καταστήματα Praktiker και για αναγραφή στοιχείων υπαλλήλων στα καρτελάκια αναγνώρισης υπαλλήλων

(7)καταστήµατα που λειτουργούσε η εταιρεία τότε. Ο σκοπός επεξεργασίας που είχε δηλωθεί ήταν η «προστασία αγαθών». Η γνωστοποίηση δεν περιελάµβανε σχεδιάγραµµα µε σηµειωµένες τις θέσεις των καµερών, αλλά ανέφερε ότι είναι τοποθετηµένες στους χώρους πώλησης και παραλαβήςαποθήκευσης των προϊόντων, ενώ σηµειωνόταν ότι δεν πραγµατοποιούνταν αποθήκευση των δεδοµένων των συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης. Στη συνέχεια, η Αρχή µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/5862-1/10-10-2011 έγγραφο ενηµέρωσε τον υπεύθυνο επεξεργασίας για τα όσα ορίζονται στην υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγία για τη χρήση συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης για την προστασία προσώπων και αγαθών, και τον κάλεσε να συµµορφωθεί µε τις προϋποθέσεις της Οδηγίας, καθώς και να επικαιροποιήσει τη γνωστοποίηση, προκειµένου να περιλαµβάνονται και τυχόν καινούρια καταστήµατα της εταιρείας ή τροποποιήσεις στα συστήµατα που είχαν παλαιότερα ήδη γνωστοποιηθεί. Ο υπεύθυνος επεξεργασίας αντικατέστησε την παλαιότερη γνωστοποίηση (που αφορούσε σε 7 καταστήµατα χωρίς καταγραφή των δεδοµένων εικόνας από τις κάµερες) µε την υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/79/23-01-2012 επικαιροποιηµένη γνωστοποίηση, η οποία αφορά στα 13 καταστήµατα που λειτουργεί η εταιρεία στην Ελλάδα (Αθήνα – Ελληνικό, Αθήνα – Ταύρος, Αθήνα – Αιγάλεω, Αθήνα – Μεταµόρφωση, Mάνδρα Αττικής, Θεσσαλονίκη, Ξάνθη, Λάρισα, Πάτρα, Βόλος, Ιωάννινα, Καλαµάτα, Ηράκλειο Κρήτης), και µε την υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1781/03-12-2013 γνωστοποίηση για το κατάστηµα της Αλεξανδρούπολης. 2 Από τις γνωστοποιήσεις προκύπτει ότι οι κάµερες σε κάθε κατάστηµα λαµβάνουν και αποθηκεύουν εικόνα από το χώρο πώλησης, τα ταµεία, την αποθήκη, τους χώρους στάθµευσης και την περίµετρο των κτηρίων. Σε κάποια καταστήµατα λειτουργούν κάµερες µε δυνατότητα στρέψης και εστίασης, οι οποίες, ωστόσο, δεν προσδιορίζεται αν είναι εγκατεστηµένες στο εξωτερικό των κτηρίων. Στα καταστήµατα επίσης σηµειώνεται ότι απασχολείται προσωπικό ασφαλείας. Επίσης, προκύπτει ότι λειτουργούν κάµερες σε θέσεις που βρίσκονται σε αντίθεση µε τα προβλεπόµενα στην υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγία, όπως στο κατάστηµα Μεταµόρφωσης, όπου φαίνεται να υπάρχει κάµερα σε διάδροµο γραφείων στον όροφο (κάµερα µε κωδικό c17), στο κατάστηµα Ηρακλείου Κρήτης, όπου φαίνεται να υπάρχουν 2 κάµερες τύπου θόλου (µε σήµανση ως dome και υπ’ αριθµ. 29-30) σε διάδροµο γραφείων στον όροφο, και στο κατάστηµα Βόλου, όπου φαίνεται να υπάρχουν 2 κάµερες (µε κωδικούς c15-16) σε διάδροµο γραφείων στο ισόγειο. Υπάρχουν και αλλού κάµερες εντός γραφείων, αλλά, όπως προκύπτει από τις σχετικές κατόψεις, πρόκειται για χώρους όπου υπάρχουν χρηµατοκιβώτια. Ο υπεύθυνος επεξεργασίας επίσης απέστειλε την υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/448/23-012012 απάντηση επί των καταγγελλοµένων και ζήτησε να απορριφθεί ως αβάσιµη η καταγγελία, για τους λόγους που εξήγησε στο έγγραφο. Συγκεκριµένα, για τις θέσεις εγκατάστασης των καµερών, σηµειώνει ότι κάµερες λειτουργούν µόνο σε χώρους όπου εισέρχονται και κυκλοφορούν πελάτες ή τρίτοι (προµηθευτές, µεταφορείς ή συνεργάτες), καθώς και σε σηµεία των κτηρίων τα οποία κρίνονται υψίστης σπουδαιότητας για την ασφάλεια και τη λειτουργία των καταστηµάτων και την προστασία της ζωής των εργαζοµένων και της περιουσίας της εταιρείας (αποθήκες, ταµεία, χώροι ηλεκτροµηχανολογικού εξοπλισµού κτλ). Ο υπεύθυνος επεξεργασίας επίσης δηλώνει ότι κάµερες στους προκαθορισµένους και προβλεπόµενους χώρους ανάπαυσης του προσωπικού (π.χ. αποδυτήρια, τουαλέτες, τραπεζαρίες) ποτέ δεν εγκαταστάθηκαν. Στο έγγραφο, επίσης, αναφέρεται ότι, ενδεχοµένως, οι χώροι, στους οποίους οι εργαζόµενοι µπορούν να καπνίσουν και οι οποίοι ύστερα από τη θέση σε ισχύ του ν. 3868/2010 βρίσκονται στο εξωτερικό των κτηρίων, να βρίσκονται στο πεδίο κάλυψης των εξωτερικών περιστρεφόµενων καµερών, αλλά σε κάθε περίπτωση πάγια πολιτική της εταιρείας είναι οι κάµερες αυτές να περιστρέφονται χειροκίνητα από τον εκάστοτε χειριστή, κατά τη διάρκεια της νύχτας ή σε περίπτωση ανάγκης, µε αποκλειστικό γνώµονα πάντα την προστασία του χώρου. Αναφορικά µε τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο υπεύθυνος επεξεργασίας δηλώνει ότι είναι η ασφάλεια των χώρων και των ανθρώπων που βρίσκονται σε αυτούς, και των αγαθών που 3 διακινούνται. Για το θέµα της λειτουργίας των οθονών παρακολούθησης στους χώρους των γραφείων διεύθυνσης, ο υπεύθυνος επεξεργασίας στο ίδιο έγγραφο σηµειώνει ότι θεωρεί πως, βάσει του άρθρου 10 παρ. 2 και άρθρου 11 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγίας της Αρχής, δεν είναι υποχρεωτικό τα τερµατικά µόνιτορ να είναι εγκατεστηµένα σε γραφείο ασφαλείας-φύλαξης. Συνεπώς, η εγκατάσταση στο κοινό γραφείο του διευθυντή και υποδιευθυντή του εκάστοτε καταστήµατος έγινε για λόγους καλύτερης ασφάλειας των δεδοµένων που καταγράφονται (ευκολότερος περιορισµός πρόσβασης, δυνατότητα ελέγχου της διάδοσης του υλικού) και για λόγους συνεχούς εκπαίδευσης των συνεργατών της διεύθυνσης για θέµατα προστασίας προσωπικών δεδοµένων. Επιπλέον, πέραν του διευθυντή και υποδιευθυντή του εκάστοτε καταστήµατος, πρόσβαση έχει ο εγκαταστάτης-συντηρητής τεχνικός και ο υπεύθυνος εσωτερικού ελέγχου, οι οποίοι, ο υπεύθυνος επεξεργασίας σηµειώνει, έχουν ειδικά εκπαιδευτεί για τη διαφύλαξη και την προστασία των προσωπικών δεδοµένων που καταγράφονται. Αναφορικά µε την υποχρέωση να φέρουν οι εργαζόµενοι σε εµφανές σηµείο της στολής τους καρτελάκι µε το πλήρες ονοµατεπώνυµό τους, η εταιρεία σχολιάζει ότι αυτό γίνεται ώστε να µπορούν οι πελάτες να ασκήσουν αποτελεσµατικά το δικαίωµα που τους δίνει το άρθρο 8 ν. 2251/1994 για την προστασία του καταναλωτή, όπως αυτό τροποποιήθηκε από το άρθρο 10 ν. 3587/2007. Και τούτο διότι οι εργαζόµενοι της εταιρείας προσφέρουν υπηρεσίες συµβουλευτικής πώλησης προς τους υποψήφιους καταναλωτές. Συνεπώς, η υποχρέωση για την αναγραφή του ονοµατεπωνύµου σε καρτελάκι είναι αναγκαία, σύµφωνα µε το άρθρο 5 παρ. 2 εδαφ. β ν. 2472/1997 για την εκπλήρωση υποχρέωσης από την εταιρεία, εν προκειµένω της πληροφόρησης του καταναλωτή, που επιβάλλεται από νόµο. Τέλος, σύµφωνα µε τον κανονισµό λειτουργίας της εταιρείας, τον οποίο έχει αποδεχθεί το σωµατείο των εργαζοµένων της εταιρείας, οι εργαζόµενοι οφείλουν να συµµορφώνονται προς τις αποφάσεις και εντολές της διοίκησης της εταιρείας και των προϊσταµένων τµηµάτων και υπηρεσιών, στα πλαίσια της εργατικής νοµοθεσίας και των χρηστών και συναλλακτικών ηθών. Στη συνέχεια το Σωµατείο Εργαζοµένων και ο υπεύθυνος επεξεργασίας, µε τις υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/3428/30-05-2014 και Γ/ΕΞ/3429/30-05-2014 κλήσεις της Αρχής αντίστοιχα, εκλήθησαν νοµίµως σε ακρόαση ενώπιον της Αρχής για να δώσουν περαιτέρω διευκρινίσεις και να εκθέσουν τις απόψεις τους για το θέµα. Στη συνεδρίαση της Αρχής, την 10-06-2014, παρέστησαν νοµίµως εκ µέρους του 4 Σωµατείου Εργαζοµένων ο A, Πρόεδρος του Σωµατείου, καθώς επίσης και ο B, Γενικός Γραµµατέας του ως άνω Σωµατείου. Επίσης, παρέστησαν ως εκπρόσωποι του υπευθύνου επεξεργασίας η Καλλιόπη Παπαντωνίου, δικηγόρος (Α.Μ.∆.Σ.Α. …), καθώς επίσης και o Γ, Προϊστάµενος Εσωτερικού Ελέγχου. Κατά την ακρόαση, τόσο οι εκπρόσωποι του Σωµατείου όσο και οι εκπρόσωπου του υπευθύνου επεξεργασίας εξέθεσαν προφορικά τις απόψεις τους. Στη συνέχεια, ο υπεύθυνος επεξεργασίας έλαβε προθεσµία και κατέθεσε εµπρόθεσµα το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3729/13-06-2014 έγγραφο, το οποίο συµπληρώθηκε µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/4246/04-07-2014 έγγραφο. Στα έγγραφα αυτά, ο υπεύθυνος επεξεργασίας, ενισχύοντας τα όσα προφορικά δήλωσε κατά την ακρόαση στην ανωτέρω συνεδρίαση της Αρχής, αναφέρει τα εξής: - Σχετικά µε τις τοποθεσίες εγκατάστασης των οθονών παρακολούθησης, το κατασκευαστικό πρότυπο των αρχικών καταστηµάτων της εταιρείας δεν προέβλεπε ξεχωριστό δωµάτιο τοποθέτησης των οθονών του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης. Κατά συνέπεια, οι οθόνες τοποθετήθηκαν στα γραφεία της διεύθυνσης των καταστηµάτων, καθώς η πρόσβαση στους χώρους αυτούς είναι περιορισµένη. Μόνο σε τρία καταστήµατα της εταιρείας (Κρήτης, Ξάνθης, και Αλεξανδρούπολης) υπάρχει ειδικός χώρος για το προσωπικό ασφαλείας, όπου έχουν τοποθετηθεί και οι οθόνες παρακολούθησης. Επιπλέον, η εταιρεία σηµειώνει ότι οι οθόνες δεν χρησιµοποιούνται για συνεχή παρακολούθηση και επόπτευση των χώρων, ενώ βάσει πάγιας τακτικής της εταιρείας είναι επί το πλείστον σβηστά. - Σχετικά µε τις περιστρεφόµενες εξωτερικές κάµερες, η εταιρεία δηλώνει ότι επανατοποθετούνται από τις διευθύνσεις των καταστηµάτων χειροκίνητα, προκειµένου να καλύπτουν όσο το δυνατόν µεγαλύτερο εύρος από τα εµπορεύµατα που βρίσκονται στους εξωτερικούς χώρους πώλησης, οι οποίοι µεταβάλλονται αναλόγως της εποχικότητας. ∆ιαφορετικά, θα απαιτούνταν τρεις

(3)κάµερες σταθερής εστίασης για να καλύψουν το ίδιο εύρος φύλαξης. - Σχετικά µε τις κάµερες σε εσωτερικούς χώρους, η εταιρεία δηλώνει ότι αυτές βρίσκονται τοποθετηµένες για σκοπούς προστασίας της ζωής και περιουσίας σε χώρους πώλησης (εσωτερικούς και εξωτερικούς), αποθήκευσης εµπορευµάτων, εισόδου και ταµείων των καταστηµάτων. ∆εν υπάρχουν αντίθετα κάµερες σε χώρους ανάπαυσης του προσωπικού ή σε αποδυτήρια. Ως εξαίρεση στα ανωτέρω η εταιρεία αναφέρει το κατάστηµα Βόλου όπου υπάρχει κάµερα σε διάδροµο που διέρχεται µπροστά από το γραφείο του Κεντρικού Ταµείου του καταστήµατος, διάδροµος ο οποίος χρησιµοποιείται και από πελάτες, καθώς υπάρχουν διαρκώς 5 εκθέµατα/δείγµατα εµπορευµάτων, ενώ η κάµερα εστιάζει στην είσοδο του Κεντρικού Ταµείου. Άλλη εξαίρεση αποτελεί το κατάστηµα Μεταµόρφωσης όπου η κάµερα βρίσκεται σε διάδροµο που οδηγεί σε γραφεία, προκειµένου να προστατευθούν τα γραφεία από πρόσβαση τρίτων µη εξουσιοδοτηµένων ατόµων, καθώς στον διάδροµο µπορούν να έχουν πρόσβαση πελάτες από το κοντινό κλιµακοστάσιο (που χρησιµοποιούν για το υπόγειο χώρο στάθµευσης). - Σχετικά µε κάµερες στο κατάστηµα Κρήτης, η εταιρεία δηλώνει ότι η µία κάµερα που ήταν σε έξοδο κινδύνου στο χώρο της τραπεζαρίας του προσωπικού έχει πλέον αφαιρεθεί και αντικατασταθεί µε εικονική (dummy) κάµερα, ενώ για τις δύο κάµερες που αποτυπώνονται σε σχεδιάγραµµα ως ευρισκόµενες σε διάδροµο γραφείων, η εταιρεία δηλώνει ότι δεν τοποθετήθηκαν ποτέ. - Τέλος, αναφορικά µε την χρήση υλικού από το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης στο πλαίσιο µήνυσης κατά εργαζοµένων, ο υπεύθυνος επεξεργασίας αναφέρει ότι το σύστηµα δεν χρησιµοποιήθηκε για την παρακολούθηση των εργαζοµένων ή των συνδικαλιστών, αλλά χρησιµοποιήθηκε το υλικό για την υποστήριξη σχετικής µήνυσης. Επιπλέον, µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1307/04-07-2014 έγγραφο, ο υπεύθυνος επεξεργασίας τροποποιεί µερικώς την προηγούµενη υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/79/23-01-2012 γνωστοποίηση συστήµατος βιντεοεπιτήρησης για το κατάστηµα Ηρακλείου Κρήτης, ενώ παράλληλα προσκοµίζει φωτογραφίες από επίµαχες κάµερες στα καταστήµατα της Μεταµόρφωσης και του Βόλου. Η Αρχή, µετά από εξέταση των προαναφεροµένων στοιχείων, εξέταση και µνεία των λεχθέντων κατά τις συνεδριάσεις της 10-06-2014 και της 15-07-2014, άκουσε τον εισηγητή και τις διευκρινίσεις του βοηθού εισηγητή, ο οποίος στη συνέχεια αποχώρησε πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Σύµφωνα µε το άρ. 2 στοιχ. α΄ του ν. 2472/1997 και τις αιτιολογικές σκέψεις 14-17 στο προοίµιο της Οδηγίας 95/46/ΕΚ, τα δεδοµένα ήχου και εικόνας, εφόσον αναφέρονται σε πρόσωπα, συνιστούν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα.
2. Το άρθρο 14 παρ. 5 ν. 3917/2011 ορίζει ότι: «Η εγκατάσταση και λειτουργία συστηµάτων επιτήρησης µε τη λήψη ή καταγραφή ήχου ή εικόνας από δηµόσιες αρχές, Ο.Τ.Α., φυσικά ή 6 νοµικά πρόσωπα στους χώρους που διαχειρίζονται επιτρέπεται για το σκοπό της προστασίας προσώπων και αγαθών, σύµφωνα µε τις διατάξεις του ν. 2472/1997 και τις κατευθυντήριες οδηγίες που εκδίδονται από την Α.Π.∆.Π.Χ..»
3. Σύµφωνα µε το άρθρο 4 παρ. 1 ν. 2472/1997: «Τα δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα για να τύχουν νόµιµης επεξεργασίας πρέπει: α) Να συλλέγονται κατά τρόπο θεµιτό και νόµιµο για καθορισµένους, σαφείς και νόµιµους σκοπούς και να υφίστανται θεµιτή και νόµιµη επεξεργασία ενόψει των σκοπών αυτών. β) Να είναι συναφή, πρόσφορα, και όχι περισσότερα από όσα κάθε φορά απαιτείται εν όψει των σκοπών της επεξεργασίας.»
4. Το άρθρο 6 παρ. 4 ν. 2472/1997 ορίζει πως «Κάθε µεταβολή των στοιχείων που αναφέρονται στην παράγραφο 2 (σ.σ. στην προκειµένη περίπτωση της γνωστοποίησης συστήµατος βιντεοεπιτήρησης) πρέπει να γνωστοποιείται εγγράφως και χωρίς καθυστέρηση από τον υπεύθυνο στην Αρχή».
5. Το ζήτηµα της χρήσης συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης για το σκοπό της προστασίας προσώπων και αγαθών ρυθµίζεται στην υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγία της Αρχής. Σύµφωνα µε την Οδηγία αυτή, η εγκατάσταση καµερών από κάθε πρόσωπο που έχει εµπράγµατο δικαίωµα σε σχέση µε το συγκεκριµένο χώρο ή είναι υπεύθυνο για τη διαχείρισή του επιτρέπεται, εφόσον τηρούνται οι προϋποθέσεις νοµιµότητας που περιγράφονται στην προαναφερθείσα Οδηγία. Βασική προϋπόθεση, κατά την έννοια του άρθρου 4 παρ. 1 του ν. 2472/1997, για τη νοµιµότητα της επεξεργασίας είναι η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας (άρθρο 5 της Οδηγίας), υπό την έννοια ότι τα συλλεγόµενα δεδοµένα πρέπει να είναι αναγκαία και πρόσφορα για τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οποίος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθεί µε ηπιότερα µέσα. Η αρχή της αναλογικότητας, για την επεξεργασία δεδοµένων µέσω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, αναλύεται στα άρθρα 6 και 7 αλλά και στο Ειδικό Μέρος αυτής (όπου, για τη συγκεκριµένη περίπτωση, έχει εφαρµογή το άρθρο 19 του Ειδικού Μέρους, που αφορά τη λειτουργία συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης σε εµπορικά κέντρα και καταστήµατα). Ειδικότερα: i. Σύµφωνα µε το άρθρο 6 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγίας, «κατά την επιτήρηση της περιµέτρου κτιρίων µε σκοπό την ασφάλεια προσώπων ή/και αγαθών (…), απαγορεύεται η λήψη εικόνας από παράπλευρες οδούς και πεζοδρόµια, καθώς 7 ενυπάρχει ο κίνδυνος παρακολούθησης των περαστικών». Επίσης, σύµφωνα µε το ίδιο άρθρο, η χρήση καµερών µε δυνατότητα στρέψης και εστίασης µπορεί να επιτρέπεται µόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο υπεύθυνος επεξεργασίας παρακολουθεί κινήσεις φυσικών προσώπων σε πραγµατικό χρόνο προκειµένου να επέµβει άµεσα προς αποτροπή κάποιου συµβάντος (π.χ. νυχτερινή ασφάλεια σε µεγάλους χώρους, όπως εργοστάσια, αποθήκες κ.α.) και εφόσον έχουν ληφθεί όλα τα απαιτούµενα τεχνικά µέτρα για τον περιορισµό της περιοχής λήψης στην απολύτως απαραίτητη (π.χ. µε χρήση της λειτουργίας απόκρυψης περιοχών - λειτουργία “µάσκας”). ii. Στο άρθρο. 19 αναφέρεται ότι η εγκατάσταση συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης στους χώρους αυτούς πρέπει να γίνεται µε φειδώ και να προτιµώνται πάντα ηπιότερα µέσα προστασίας, όπως η εγκατάσταση ανιχνευτών στα σηµεία εισόδου/εξόδου. Κάµερες επιτρέπεται να τοποθετούνται στα σηµεία εισόδου και εξόδου των καταστηµάτων, στα ταµεία και τους χώρους φύλαξης χρηµάτων, στις αποθήκες εµπορευµάτων, στους χώρους των ηλεκτροµηχανολογικών εγκαταστάσεων καθώς και στους χώρους στάθµευσης, υπό τις προϋποθέσεις του γενικού µέρους της Οδηγίας. Εγκατάσταση καµερών στους χώρους των καταστηµάτων όπου κυκλοφορούν και συναλλάσσονται οι πελάτες µπορεί να επιτραπεί κατ’ εξαίρεση υπό την προϋπόθεση ότι (α) πρόκειται για µεγάλης επιφάνειας καταστήµατα (π.χ. εµπορικά κέντρα) και (β) διακινούνται εµπορεύµατα µεγάλης αξίας (π.χ. κοσµηµατοπωλεία). Η επιτήρηση πρέπει να µην µπορεί να εξασφαλιστεί µε άλλο τρόπο.
6. Στο άρθρο 7 της Οδηγίας όπου ρυθµίζεται το ζήτηµα της βιντεοεπιτήρησης σε χώρους εργασίας, αναφέρονται, µεταξύ άλλων, τα εξής: Το σύστηµα δεν θα πρέπει να χρησιµοποιείται για την επιτήρηση των εργαζοµένων εντός των χώρων αυτών, εκτός από ειδικές εξαιρετικές περιπτώσεις όπου αυτό δικαιολογείται από τη φύση και τις συνθήκες εργασίας και είναι απαραίτητο για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζοµένων ή την προστασία κρίσιµων χώρων εργασίας (π.χ. στρατιωτικά εργοστάσια, τράπεζες, εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου). Για παράδειγµα, σε έναν τυπικό χώρο γραφείων επιχείρησης, η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορίζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου, χωρίς να επιτηρούνται συγκεκριµένες αίθουσες γραφείων ή διάδροµοι. Εξαίρεση µπορεί να αποτελούν συγκεκριµένοι χώροι, όπως ταµεία ή χώροι µε χρηµατοκιβώτια, 8 ηλεκτροµηχανολογικό εξοπλισµό κλπ., υπό τον όρο ότι οι κάµερες εστιάζουν στο αγαθό που προστατεύουν κι όχι στους χώρους των εργαζοµένων. Σε κάθε περίπτωση, τα δεδοµένα που συλλέγονται µέσω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης δεν επιτρέπεται να χρησιµοποιηθούν ως αποκλειστικά κριτήρια για την αξιολόγηση της συµπεριφοράς και της αποδοτικότητας των εργαζοµένων (βλ. υπ' αριθµ. 115/2001 Οδηγία για την επεξεργασία των προσωπικών δεδοµένων των εργαζοµένων, τµήµα Ε', παρ. 6 – 8).
7. Σύµφωνα µε το άρ. 11 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγίας, ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει να λαµβάνει τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα για το απόρρητο και την ασφάλεια των δεδοµένων καθώς και για την προστασία τους από κάθε µορφή αθέµιτης επεξεργασίας.
8. Αναφορικά µε την χρήση φωτογραφικού υλικού από σύστηµα βιντεοεπιτήρησης ως αποδεικτικού υλικού σε δικαστήριο, αν το εν λόγω υλικό (φωτογραφίες) προσκοµιστεί σε δικαστήριο για την αναγνώριση, άσκηση ή υπεράσπιση δικαιωµάτων των διαδίκων, τότε εφαρµόζονται οι οικείες διατάξεις του Κώδικα Ποινικής ∆ικονοµίας, ο οποίος, ως ειδικότερος, κατισχύει του ν. 2472/1997 (εξάλλου, ο ν. 2472/1997 επιτρέπει την προσκόµιση στο δικαστήριο στοιχείων, τα οποία είναι αναγκαία για την αναγνώριση, άσκηση ή υπεράσπιση δικαιωµάτων των διαδίκων). Αν παρόλα αυτά, µε την προσκόµιση των εν λόγω στοιχείων, ανακύπτει ζήτηµα που εµπίπτει στο πεδίο εφαρµογής του ν. 2472/1997, τότε αρµόδιο να εξετάσει το θέµα αυτό είναι αποκλειστικά το δικαστήριο που επιλαµβάνεται της υποθέσεως (βλ. Απόφαση 147/2001 της Αρχής, σύµφωνα µε την οποία «όταν προσωπικά δεδοµένα έχουν προσκοµισθεί σε δικαστική ή εισαγγελική αρχή και ευρίσκονται στον φάκελο της δικογραφίας, ή αποτελούν µέρος προανακριτικού ή ανακριτικού υλικού πρέπει να γίνει η εξής διαφοροποίηση: α) Όσον αφορά προσωπικά δεδοµένα που περιλαµβάνονται σε δικογραφία ή ανακριτικό/προανακριτικό υλικό, η Αρχή δεν έχει αρµοδιότητα γιατί ο φάκελος της δικογραφίας εκκρεµούς δίκης και κατ’ αναλογία το ανακριτικό/προανακριτικό υλικό, δεν αποτελεί αρχείο σύµφωνα µε τις διατάξεις του ν. 2472/97, όπως έχει ήδη κρίνει η Αρχή σε προηγούµενη απόφασή της, β) Όσον αφορά την νοµιµότητα της συλλογής προσωπικών δεδοµένων και τη χρήση τους όταν εκκρεµεί δίκη ή διενεργείται προανάκριση ή ανάκριση, ο δικαστικός ή εισαγγελικός λειτουργός είναι αρµόδιος να κρίνει, στο πλαίσιο της αξιολόγησης των αποδεικτικών µέσων ή του ανακριτικού υλικού, αν η συλλογή των δεδοµένων είναι σύµφωνη µε τις 9 διατάξεις του νόµου, δεδοµένου µάλιστα ότι το δικαίωµα προστασίας προσωπικών δεδοµένων του ατόµου κατοχυρώνεται πλέον και συνταγµατικά στο άρθρο 9 Α του Συντάγµατος»).
9. Από την εξέταση των στοιχείων του φακέλου της υπό κρίση περίπτωσης προκύπτουν τα εξής: i. ο υπεύθυνος επεξεργασίας καταρχάς δεν γνωστοποίησε στην Αρχή ούτε την εγκατάσταση συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης στα νέα καταστήµατά του, ούτε την τροποποίηση των χαρακτηριστικών των συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης στα καταστήµατα που περιλαµβάνονταν στην αρχική γνωστοποίηση, παραβιάζοντας το άρθρο 6 ν. 2472/
10. ii. Σχετικά µε το ζήτηµα των εξωτερικών περιστρεφόµενων καµερών, κατ’ ανάλογη εφαρµογή συνδυαστικά του άρθρου 6 παρ. 4 και του άρθρου 19 παρ. 4 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγίας, θα πρέπει να ληφθούν τεχνικά µέτρα (π.χ. «µάσκες ιδιωτικότητας») για το περιορισµό της περιοχής λήψης στην απολύτως απαραίτητη. Ταυτόχρονα οι εκάστοτε χειριστές, που ενδέχεται σε περίπτωση ανάγκης κατά τις ώρες λειτουργίας των καταστηµάτων να περιστρέψουν τις κάµερες, θα πρέπει να αποφύγουν, στο βαθµό που αυτό είναι εφικτό, την περιοχή που τυχόν έχει οριοθετηθεί ως χώρος καπνίσµατος των εργαζοµένων. iii. Αναφορικά µε τη θέση εγκατάστασης των οθονών παρακολούθησης, η Αρχή έχει ήδη κρίνει στο παρελθόν σε παρόµοια περίπτωση ότι δεν θα πρέπει η διοίκηση να έχει πρόσβαση σε πραγµατικό χρόνο στο υλικό των καµερών (βλ. Απόφαση 81/2012). Με βάση την αρχή της αναλογικότητας, δεδοµένου ότι ο υπεύθυνος επεξεργασίας απασχολεί εξειδικευµένο προσωπικό ασφαλείας, και προκειµένου να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος της παρακολούθησης των εργαζοµένων, η χρήση του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης θα πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από τα άτοµα αυτά (που απασχολούνται στο τµήµα ασφαλείας), τα οποία εξάλλου διαθέτουν αντίστοιχα επαγγελµατικά προσόντα. Σύµφωνα µε την αρχή της αναλογικότητας και τα άρθρα 7 και 11 της Οδηγίας, αποδέκτες των δεδοµένων του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης µπορεί να είναι πρόσωπα της ∆ιεύθυνσης της εταιρείας µόνο σε έκτακτες περιπτώσεις. Εξάλλου, ο περιορισµός της πρόσβασης στο σύστηµα βιντεοεπιτήρησης και της διάδοσης του υλικού µπορεί να επιτευχθεί µε άλλα µέσα και όχι µε την εγκατάσταση της οθόνης παρακολούθησης σε γραφεία της διοίκησης. Επιπλέον, η λειτουργία των µονάδων ελέγχου στα 10 γραφεία της διοίκησης παρουσιάζει τον κίνδυνο να χρησιµοποιηθεί το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης ενδεχοµένως για άλλο σκοπό π.χ. για την παρακολούθηση εργαζοµένων, ενώ παράλληλα δεν προκύπτει ότι είναι πρόσφορο µέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόµενου σκοπού, καθώς ο έλεγχος των καµερών δεν ταιριάζει µε τα καθήκοντα διευθυντικών στελεχών. Σηµειώνεται ότι για σκοπούς εκπαίδευσης θα µπορούσε να χορηγηθεί προσωρινή πρόσβαση σε παλαιότερα δεδοµένα του συστήµατος, όχι όµως µόνιµη ή σε πραγµατικό χρόνο. Σε κάθε περίπτωση, είναι αµφίβολης αξίας ως προς την εκπαίδευση των συνεργατών της διεύθυνσης σε θέµατα προστασίας προσωπικών δεδοµένων η συνεχής πρόσβαση στο σύστηµα βιντεοεπιτήρησης. Συνεπώς, η Αρχή, και στην προκειµένη περίπτωση κρίνει ότι οι οθόνες δεν θα πρέπει να είναι εγκατεστηµένες σε γραφεία διεύθυνσης των καταστηµάτων, καθώς ο σκοπός της ασφάλειας δεν εξυπηρετείται όταν πρόσβαση διαθέτει ο διευθυντής και υποδιευθυντής του εκάστοτε καταστήµατος. Αξίζει να τονιστεί ότι η ασφάλεια των δεδοµένων του συστήµατος θα µπορούσε να ενισχυθεί µέσω της τυποποίησης των σχετικών διαδικασιών του υπεύθυνου, µε την κατάρτιση σχετικών εσωτερικών εγγράφων, όπως πολιτική ορθής του συστήµατος (που θα κάλυπτε µεταξύ άλλων και τις περιπτώσεις ορθής χρήσης των εξωτερικών καµερών που περιγράφονται στο σηµείο ii) ανωτέρω), και τη συνεχή εκπαίδευση του προσωπικού σε θέµατα προστασίας δεδοµένων προσωπικού. iv. Σχετικά µε τη χρήση δεδοµένων του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στο πλαίσιο αγωγών, η Αρχή είναι αναρµόδια, όπως έχει ήδη κρίνει και στο παρελθόν σε ανάλογες περιπτώσεις. v. Σχετικά µε τις κάµερες σε διαδρόµους γραφείων στα καταστήµατα Βόλου και Μεταµόρφωσης, η λειτουργία τους είναι νόµιµη στο βαθµό που στην πρώτη περίπτωση το πεδίο λήψης της κάµερας περιορίζεται κατά το δυνατόν στην είσοδο του Κεντρικού Ταµείου, ενώ για τη δεύτερη περίπτωση η κάµερα στοχεύει κατά το δυνατόν στην είσοδο του διαδρόµου των γραφείων, όπου µπορεί κάποιος πελάτης ενδεχοµένως να αποκτήσει πρόσβαση από το κοντινό κλιµακοστάσιο. vi. Τέλος, στην υπό κρίση περίπτωση, οι υποχρεωτικές ετικέτες/καρτέλες αναγνώρισης µε το ονοµατεπώνυµο του κάθε εργαζοµένου κρίνεται ότι αποτελούν µέρος του αρχείου που τηρεί η εταιρεία για τους υπαλλήλους της, και συνεπώς η επεξεργασία των δεδοµένων αυτών µέσω της υποχρεωτικής αναγραφής των στοιχείων των εργαζοµένων σε καρτελάκια αναγνώρισης διέπεται 11 από τις διατάξεις του ν. 2472/
11. Η εταιρεία προβάλλει ως σκοπό επεξεργασίας για τα καρτελάκια την παροχή πληροφόρησης στους πελάτες, ώστε να µπορούν να ασκήσουν αποτελεσµατικά το δικαίωµα που τους δίνει το άρθρο 8 ν. 2251/1994 για την προστασία του καταναλωτή, όπως αυτό τροποποιήθηκε από το άρθρο 10 ν. 3587/
12. Και τούτο διότι η εταιρεία θεωρεί ότι οι εργαζόµενοί της προσφέρουν υπηρεσίες συµβουλευτικής πώλησης προς τους υποψήφιους καταναλωτές. Συνεπώς, η υποχρέωση για την αναγραφή του ονοµατεπωνύµου σε καρτελάκι είναι αναγκαία σύµφωνα µε το άρθρο 5 παρ. 2 εδαφ. β του εν λόγω νόµου για την εκπλήρωση της υποχρέωσης πληροφόρησης του καταναλωτή από την εταιρεία. Ωστόσο, τα δικαιώµατα των καταναλωτών που απορρέουν από τον εν λόγω νόµο µπορούν αποτελεσµατικά να ασκηθούν εναντίον της επιχείρησης και όχι εναντίον συγκεκριµένου υπαλλήλου. Ο επιδιωκόµενος σκοπός των καρτελών αυτών είναι κατ’ ουσίαν η καλύτερη εξυπηρέτηση των πελατών, η προβολή και η δηµιουργία θετικής εικόνας της επιχείρησης στους πελάτες της. Ο σκοπός είναι νόµιµος, ωστόσο θα µπορούσε να επιτευχθεί µε τη χρήση ηπιότερων µέσων. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να εξεταστεί αν διαβίβαση των δεδοµένων των υπαλλήλων µίας επιχείρησης µεγάλου µεγέθους λιανικής πώλησης καταναλωτικών προϊόντων, όπως είναι εν προκειµένω ο υπεύθυνος επεξεργασίας, µέσω των εν λόγω καρτελών σε τρίτους (πελάτες) είναι απολύτως απαραίτητη για την επίτευξη του επιδιωκόµενου σκοπού (αρχή της αναλογικότητας) ή, ενδεχοµένως, αν ο ίδιος σκοπός θα µπορούσε να επιτευχθεί µε την επεξεργασία λιγότερων δεδοµένων (ελαχιστοποίηση δεδοµένων). Λαµβανοµένων υπόψη των τεθέντων στοιχείων της εξεταζόµενης περίπτωσης, εκτιµάται ότι η αναγραφή του πλήρους ονοµατεπωνύµου του υπαλλήλου τέτοιας επιχείρησης για το σκοπό της καλύτερης εξυπηρέτησης των πελατών δεν συνάδει µε την αρχή της αναλογικότητας, καθώς ο σκοπός φαίνεται ότι µπορεί να επιτευχθεί µε την αποκάλυψη λιγότερων προσωπικών δεδοµένων των υπαλλήλων στους πελάτες. Θα µπορούσε, για παράδειγµα, κάθε υπάλληλος να φέρει καρτέλα µόνο µε το µικρό του όνοµα ή/και ένα κωδικό αριθµό, ή κάποιο άλλο προσδιοριστικό στοιχείο αντί του πλήρους ονοµατεπωνύµου, π.χ. τον τίτλο ή ρόλο του, προκειµένου να είναι εφικτή η διαφοροποίηση µε τον επικεφαλής ενός τµήµατος, το τµήµα της επιχείρησης στο οποίο ανήκει. Η πληροφορία αυτή, σε 12 συνδυασµό µε πρόσθετες πληροφορίες (ηµέρα, ώρα, θέση κ.λπ.), θα επιτρέπει τον προσδιορισµό της ταυτότητας του υπαλλήλου από τον εργοδότη, αν αυτό απαιτηθεί. Για παράδειγµα, σε περίπτωση που ο πελάτης επιθυµεί να διαµαρτυρηθεί στη διοίκηση της επιχείρησης για την εξυπηρέτηση που του παρασχέθηκε από συγκεκριµένο υπάλληλο, τότε στοιχεία όπως ο χρόνος της επίσκεψης του πελάτη, το τµήµα του καταστήµατος στο οποίο αφορά το περιστατικό, το φύλλο του υπαλλήλου, ενδεχοµένως και η εξωτερική εµφάνιση του υπαλλήλου, σε συνδυασµό µε το µικρό όνοµα ή/και κωδικό του υπαλλήλου επαρκούν ούτως ώστε η διοίκηση να µπορεί να προσδιορίσει την ταυτότητα του εµπλεκόµενου υπαλλήλου και να προχωρήσει σε τυχόν απαραίτητες σχετικές ενέργειες. Κατά συνέπεια, η Αρχή κρίνει ότι ο καταγγελλόµενος υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να προβεί στην αλλαγή της πολιτικής που εφαρµόζει στο θέµα της υποχρεωτικής αναγραφής του ονοµατεπωνύµου κάθε υπαλλήλου στο καρτελάκι αναγνώρισης που θα φορά, και αντ΄ αυτού να ζητάει από τους εργαζόµενους να φέρουν καρτελάκι µε το µικρό τους όνοµα και ένα κωδικό αριθµό. Επιπρόσθετα, η υποχρέωση των υπαλλήλων να φέρουν τέτοια καρτελάκια αναγνώρισης θα πρέπει να περιλαµβάνεται στον εσωτερικό κανονισµό εργασίας του υπευθύνου επεξεργασίας, µε σχετική τεκµηρίωση της ανάγκης αναγραφής των συγκεκριµένων στοιχείων σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό. Για οποιαδήποτε µελλοντική τροποποίηση της εν λόγω πολιτικής, ο υπεύθυνος θα πρέπει να φροντίσει για την έγκαιρη προσήκουσα ενηµέρωση των εργαζοµένων. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Η Αρχή, λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, απευθύνει, µε βάση τα άρθρα 19 παρ. 1 στοιχ. στ΄ και 21 παρ. 1 στοιχ. α΄ ν. 2472/1997, αυστηρή προειδοποίηση στην εταιρεία «Praktiker Hellas Εµπορική Α.Ε.» για την παραβίαση του άρθρου 6 ν. 2472/1997, καθώς και αυστηρή προειδοποίηση να προβεί αµελλητί στις ακόλουθες ενέργειες, ενηµερώνοντας σχετικά την Αρχή: α) να προσαρµόσει τα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης στα καταστήµατά της στις προϋποθέσεις νόµιµης λειτουργίας που ορίζονται στο σηµείο 9 του σκεπτικού της παρούσας, και συγκεκριµένα τις προϋποθέσεις ως προς τη λειτουργία καµερών σε εξωτερικούς χώρους και σε χώρους διαδρόµων γραφείων, και καµερών µε 13 δυνατότητα στρέψης και εστίασης, καθώς και ως προς τις θέσεις εγκατάστασης των οθονών παρακολούθησης. β) να προβεί στην αλλαγή της εφαρµοζόµενης πολιτικής ως προς τα στοιχεία που αναγράφονται στα καρτελάκια αναγνώρισης που φέρουν οι εργαζόµενοι της εταιρείας σύµφωνα µε τους σχετικούς όρους που αναφέρονται στο σηµείο 9 του σκεπτικού της παρούσας. Ο Πρόεδρος Η Γραµµατέας Πέτρος Χριστόφορος Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου 14