Νομιμότητα λειτουργίας συστήματος βιντεοεπιτήρησης στις εγκαταστάσεις της Στέγης «Ο Καλός Ποιμήν» από την Εταιρεία Προστασίας Ανηλίκων Πειραιά

Αθήνα, 20-02-2018 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1453/20-02-2018 ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΡ. 14 / 2018 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασ ας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρ ασε σε σύνθεση Τµήµατος στην έδρα της την Τετάρτη 31-01-2018 και ώρα 10:00 µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Αναπληρωτής Πρόεδρος, Γεώργιος Μπατζαλέξης, κωλυοµένου του Προέδρου της Αρχής Κωνσταντ νου Μενουδάκου, και τα αναπληρωµατικά µέλη Παναγιώτης Ροντογιάννης, ως εισηγητής, Γρηγόρης Τσόλιας και Χαράλαµπος Τσιλιώτης, σε αναπλήρωση των τακτικών µελών Αντώνιου Συµβώνη, Χαράλαµπου Ανθόπουλου και Σπυρ δωνα Βλαχόπουλου αντ στοιχα. Παρούσες χωρ ς δικα ωµα ψήφου ήταν η Γεωργ α Παναγοπούλου, ειδική επιστήµονας – ελέγκτρια, ως βοηθός εισηγητή, και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του τµήµατος διοικητικών υποθέσεων, ως γραµµατέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη της τα παρακάτω: Με τη µε αρ. 41/2016 Απόφαση η Αρχή έκρινε ότι η λειτουργ α του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στις εγκαταστάσεις της Στέγης «Ο Καλός Ποιµήν» από την Εταιρε α Προστασ ας Ανηλ κων Πειραιά ε ναι ανεκτή, υπό τις τότε συνθήκες (υπο)στελέχωσης και λειτουργ ας της Στέγης, και για διάστηµα όχι µεγαλύτερο του ενός έτους. Κατά το διάστηµα αυτό η Αρχή κάλεσε την Εταιρε α Προστασ ας Ανηλ κων Πειραιά να την ενηµερώνει σχετικά µε την οποιαδήποτε µεταβολή των συνθηκών αυτών, προκειµένου να κρ νει εάν τηρε ται η αρχή της αναλογικότητας κατά τη λειτουργ α του εν λόγω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης εντός των χώρων της Στέγης. Λόγω της σπουδαιότητας του ζητήµατος, η Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr Αρχή κοινοπο ησε την απόφαση στον Υπουργό ∆ικαιοσύνης και στο Συνήγορο του Παιδιού, προκειµένου να επιληφθούν αρµοδ ως για τα ζητήµατα που άπτονται της ανεπαρκούς στελέχωσης της Στέγης και της ελλιπούς και µη προσήκουσας παροχής φροντ δας στους ανηλ κους. Η Εταιρε α Προστασ ας Ανηλ κων Πειραιά απέστειλε στην Αρχή το µε αρ. πρωτ. … έγγραφο (ΑΠ∆ΠΧ Γ/ΕΙΣ/2023/11-07-2017) µε το οπο ο ενηµέρωσε σχετικά µε την ανάγκη επέκτασης (αύξηση αριθµού καµερών από 18 σε 32) και συνέχισης λειτουργ ας του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, λόγω ελλιπούς στελέχωσης και αυξηµένων αναγκών για την ασφαλή διαβ ωση των φιλοξενούµενων ανηλ κων. Στη συνέχεια η Αρχή απέστειλε στην Εταιρε α Προστασ ας Ανηλ κων Πειραιά το µε αρ. πρωτ. ΓΝ/ΕΞ/2023-1/17-10-2017 έγγραφο µε το οπο ο ζήτησε την προσκόµιση στοιχε ων σχετικά µε τους λόγους που επέβαλαν την αύξηση του αριθµού των καµερών του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, αναλυτικό διάγραµµα των χώρων που επιτηρούνται µε σηµειωµένες σε αυτό τις θέσεις των καµερών και δε γµατα εικόνας από το πεδ ο λήψης των καµερών. Η Εταιρε α Προστασ ας Ανηλ κων Πειραιά απάντησε µε το µε αρ. πρωτ. … (ΑΠ∆ΠΧ Γ/ΕΙΣ/3417/23-11-2017) έγγραφο µε το οπο ο παρε χε τα αιτούµενα στοιχε α. Με το έγγραφο αυτό τεκµηριώνεται η ανάγκη χρήσης και επέκτασης του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης λόγω της εξαιρετικά ανεπαρκούς στελέχωσης, της πολύ µεγάλης έκτασης των εγκαταστάσεων και των αυξηµένων κινδύνων ασφάλειας. Σχετικά απεστάλη επ σης το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΞ/7140/05-10-2017 έγγραφο προς το Υπουργε ο ∆ικαιοσύνης µε το οπο ο η Αρχή ζήτησε να ενηµερωθε για τις ενέργειες στις οπο ες έχει προβε το Υπουργε ο σχετικά µε τη στελέχωση µε κατάλληλο προσωπικό της Στέγης Ανηλ κων «Ο Καλός Ποιµήν». Το Υπουργε ο απάντησε µε το µε αρ. πρωτ. … έγγραφο (ΑΠ∆ΠΧ Γ/ΕΙΣ/9722/27-12-2017) στο οπο ο αναφέρει ενέργειες σχετικά µε τη στελέχωση της Στέγης Ανηλ κων «Ο Καλός Ποιµήν», ενέργειες οι οπο ες δεν ε χαν ως αποτέλεσµα την επ λυση του ζητήµατος. Η Αρχή, µετά από εξέταση των προαναφεροµένων στοιχε ων, άκουσε τον εισηγητή και τις διευκριν σεις της βοηθού εισηγητή, η οπο α στη συνέχεια αποχώρησε πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Το ζήτηµα τη χρήσης συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης για το σκοπό της προστασ ας προσώπων και αγαθών ρυθµ ζεται στην υπ’ αριθ. 1/2011 Οδηγ α της Αρχής (διαθέσιµη στον 2 διαδικτυακό της τόπο www.dpa.gr). Σύµφωνα µε το άρθρο 5 της ανωτέρω Οδηγ ας, που αναφέρεται στην εφαρµογή της αρχής της αναλογικότητας, η νοµιµότητα της επεξεργασ ας εξετάζεται στο πλα σιο του σκοπού που επιδιώκει ο υπεύθυνος επεξεργασ ας και σύµφωνα µε την αρχή της αναλογικότητας, η οπο α επιβάλλει τα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης να ε ναι πρόσφορα και αναγκα α σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε ηπιότερα µέσα (άρθρο 4 του ν. 2472/1997). Η προσφορότητα και η αναγκαιότητα της βιντεοεπιτήρησης εκτιµάται µε βάση τον κ νδυνο που ο υπεύθυνος επεξεργασ ας θέλει να αντιµετωπ σει σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό. Επιπλέον, τα σηµε α εγκατάστασης των καµερών και ο τρόπος λήψης των δεδοµένων πρέπει να προσδιορ ζονται µε τέτοιο τρόπο, ώστε τα δεδοµένα που συλλέγονται να µην ε ναι περισσότερα από όσα ε ναι απολύτως αναγκα α για την εκπλήρωση του σκοπού της επεξεργασ ας και να µη θ γονται τα θεµελιώδη δικαιώµατα των προσώπων που ευρ σκονται στο χώρο που επιτηρε ται.
2. Η ειδικότερη περ πτωση λειτουργ ας συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης σε σχολε α και λοιπούς χώρους όπου δραστηριοποιούνται ανήλικοι ρυθµ ζεται στο άρθρο 18 της ανωτέρω Οδηγ ας. Στο άρθρο αυτό επισηµα νεται, µεταξύ άλλων, ότι το σύστηµα επιτρέπεται να λειτουργε µόνο κατά τις ώρες που ο υπό επ βλεψη χώρος δεν λειτουργε , µε εξα ρεση ειδικές περιπτώσεις εγκαταστάσεων µεγάλης έκτασης (υπό προϋποθέσεις, µετά από έγκριση της Αρχής). Γενικότερα, η λειτουργ α συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης σε χώρους όπου δραστηριοποιούνται ανήλικοι πρέπει να γ νεται µε πολύ µεγάλη προσοχή, δεδοµένου ότι δεν ε ναι εύκολο να αξιολογηθούν οι συνέπειες που µια τέτοια επεξεργασ α µπορε να έχει για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας των ανηλ κων: Συγκεκριµένα, υπάρχει ο κ νδυνος να περιορισθε η ανάπτυξη της έννοιας της ελευθερ ας τους, εάν πιστέψουν από µικρή ηλικ α ότι ε ναι φυσιολογικό να παρακολουθούνται µέσω καµερών (βλ. και Γνωµοδότηση 2/2009 της Οµάδας Εργασ ας του Άρθρου 29, καθώς επ σης και την Απόφαση 77/2009 της Αρχής).
3. Επ σης, σύµφωνα µε το άρθρο 7 της Οδηγ ας 1/2011, το σύστηµα δεν θα πρέπει να χρησιµοποιε ται για την επιτήρηση των εργαζοµένων εντός των χώρων εργασ ας, εκτός από ειδικές εξαιρετικές περιπτώσεις όπου αυτό δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες εργασ ας και ε ναι απαρα τητο για την προστασ α της υγε ας και της ασφάλειας των εργαζοµένων ή την προστασ α κρ σιµων χώρων εργασ ας (π.χ. στρατιωτικά εργοστάσια, τράπεζες, εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου). Για παράδειγµα, σε έναν τυπικό χώρο γραφε ων επιχε ρησης, η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου, χωρ ς 3 να επιτηρούνται συγκεκριµένες α θουσες γραφε ων ή διάδροµοι.
4. Ωστόσο η Στέγη αποτελε µια περ πτωση που χρήζει ειδικής αντιµετώπισης λόγω της διαµονής –επ 24ώρου βάσεως– στους χώρους της, κατόπιν δικαστικής αποφάσεως, ανήλικων παιδιών. Ως εκ τούτου η πρώτη παρατήρηση συν σταται στο ότι δεν ε ναι εφικτό να τύχει εφαρµογής η διάταξη της Οδηγ ας περ επιτρεπόµενης λειτουργ ας του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης κατά τις ώρες που ο υπό επ βλεψη χώρος δεν λειτουργε .
5. Καθόσον αφορά στον επιδιωκόµενο µε το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης σκοπό, αυτός συν σταται, σύµφωνα µε τη ρητή και κατηγορηµατική δήλωση των υπευθύνων της Στέγης, αποκλειστικά στην προστασ α των ανηλ κων που διαµένουν στη Στέγη, και µάλιστα στην προστασ α τους τόσο: α) από εγγενε ς κινδύνους λόγω της εσωτερικής διαρρύθµισης των χώρων που φιλοξενούνται οι ανήλικοι –καθώς αυτο εκτε νονται σε τρεις ορόφους των 500 τ.µ. έκαστος– µε αποτέλεσµα να καθ σταται ιδιαιτέρως δυσχερής η παρακολούθηση των παιδιών, που διαβιούν σε αυτούς, ακόµη και υπό φυσιολογικές συνθήκες όσο και β) από κινδύνους, που γεννώνται από την ανεπάρκεια του προσωπικού, τόσο αριθµητική, όσο και ποιοτική, λόγω των ελλιπών προσόντων του υπηρετούντος προσωπικού, δεδοµένου ότι ουδε ς εκ των υπαλλήλων ε ναι παιδαγωγός, όλοι τους δε ε ναι σωφρονιστικο υπάλληλοι αποσπασµένοι από φυλακές µε προδήλως διαφορετικές προσλαµβάνουσες παραστάσεις, γνώσεις και εµπειρ α από αυτή που χρειάζεται να διαθέτουν τα πρόσωπα που ε ναι επιφορτισµένα µε την παρακολούθηση ανηλ κων για την αποτελεσµατική εκτέλεση των καθηκόντων τους.
6. Λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, πρέπει να εξετασθε η αρχή της αναλογικότητας ως προς τη λειτουργ α του συγκεκριµένου συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, στους εσωτερικούς χώρους της Στέγης. Θα πρέπει δηλαδή να κριθε εάν ε ναι ανεκτή η επεξεργασ α δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα τόσο των ανηλ κων όσο και των εργαζοµένων στη Στέγη «Ο Καλός Ποιµήν» µε τον τρόπο µε τον οπο ο έχει γνωστοποιηθε , δηλαδή χωρ ς καταγραφή. Η προσφορότητα και η αναγκαιότητα της βιντεοεπιτήρησης θα πρέπει να εκτιµηθε µε βάση τον κ νδυνο που ο υπεύθυνος επεξεργασ ας θέλει να αντιµετωπ σει σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό. Στη συγκεκριµένη περ πτωση ο κ νδυνος αφορά την σωµατική και ψυχική υγε α ανηλ κων και θα πρέπει να εξεταστε εάν υφ στανται άλλα µέσα προσφορότερα για τον επιδιωκόµενο σκοπό.
7. Η εξαιρετικά ανεπαρκής στελέχωση της Στέγης «Ο Καλός Ποιµήν», αφού το προσωπικό ε ναι πολύ µικρό σε αριθµό και δεν διαθέτει την απαιτούµενη εξειδ κευση, δεν επιτρέπει την παροχή της φροντ δας την οπο α εκ του νόµου έχει υποχρέωση να παρέχει και µάλιστα σε ανηλ κους των οπο ων το Κράτος έχει αναλάβει την επιµέλεια. Λαµβάνοντας 4 υπόψη την πραγµατικότητα αυτή, φα νεται ότι προς το παρόν ο επιδιωκόµενος σκοπός, που ε ναι η προστασ α τόσο της σωµατικής όσο και της ψυχικής υγε ας των ανηλ κων, διευκολύνεται µεν µέσω της χρήσης του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, µε τον επικαλούµενο αριθµό καµερών, καθώς επιτρέπει την αποµακρυσµένη παρακολούθηση των παιδιών στους εκτεταµένους χώρους της Στέγης, που καταλαµβάνουν έκταση τριών