Παράνομη επεξεργασία απλών προσωπικών δεδομένων από δικηγορικό σύλλογο

Αθήνα, 07-12-2012 Αριθ. Πρωτ. Γ/ΕΞ/7915/07-12-2012 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η 181/2012 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε µετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε σύνθεση Τµήµατος στην έδρα της την 27-11-2012 και ώρα 12:00, σε συνέχεια των από 16.10.2012 και 20.11.2012 συνεδριάσεων, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν οι Γεώργιος Μπατζαλέξης, Αναπληρωτής Πρόεδρος, κωλυοµένου του Προέδρου της Αρχής Πέτρου Χριστόφορου, και τα αναπληρωµατικά µέλη της Αρχής Σπύρος Βλαχόπουλος, Γρηγόρης Λαζαράκος, ως εισηγητής, και Χαράλαµπος Ανθόπουλος, σε αντικατάσταση των τακτικών µελών Λεωνίδα Κοτσαλή, Αναστάσιου – Ιωάννη Μεταξά και ∆ηµητρίου Μπριόλα, οι οποίοι αν και εκλήθησαν νοµίµως εγγράφως δεν παρέστησαν λόγω κωλύµατος. Στην συνεδρίαση παρέστησαν, χωρίς δικαίωµα ψήφου, η Θ. Τουτζιαράκη, ειδικός επιστήµονας - δικηγόρος, ως βοηθός εισηγητή, η οποία αποχώρησε µετά τη συζήτηση και πριν τη διάσκεψη και λήψη της απόφασης, και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του τµήµατος διοικητικών και οικονοµικών υποθέσεων, ως γραµµατέας. Η Αρχή έλαβε υπόψη τα παρακάτω: Με την υπ΄ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/7103/27.10.2011 προσφυγή του προς την Αρχή, ο A παραπονείται για παράνοµη ανακοίνωση προσωπικών του δεδοµένων σε τρίτους από τον δικηγόρο B και τον πρόεδρο του ∆ικηγορικού Συλλόγου … . Ειδικότερα, σύµφωνα µε την ως άνω προσφυγή, ο δικηγόρος Β, ο οποίος είχε αναλάβει στο παρελθόν δικαστική υπόθεση του προσφεύγοντος, απέστειλε ηλεκτρονικό µήνυµα στον πρόεδρο του ∆ικηγορικού Συλλόγου … µε κοινοποίηση στην αντιπρόεδρο του Συλλόγου. Το µήνυµα αυτό είχε το ακόλουθο περιεχόµενο: «Αγαπητέ Πρόεδρε, Σε ενηµερώνω για το ακόλουθο ζήτηµα, που αφορά οφειλόµενη δικηγορική αµοιβή από πελάτη µου, 1 ώστε, αν το ∆Σ του Συλλόγου το κρίνει απαραίτητο, να λάβουν γνώση οι συνάδελφοι: Για λογαριασµό του Α, κατοίκου … Αττικής, έχω συντάξει και καταθέσει ανακοπή προς ακύρωση αναγκαστικής εκτέλεσης στο Μονοµελές …. Η συζήτηση της ανακοπής, που έλαβε δικάσιµο ../5/2011, δεν πρόκειται να διεξαχθεί, διότι στο µεταξύ οι διάδικοι συµβιβάστηκαν. Ωστόσο, ο πελάτης µου εξακολουθεί να οφείλει την αµοιβή µου για τη σύνταξη της ανακοπής και το συµβιβασµό που επιτεύχθηκε. Για το λόγο αυτό, έχω ασκήσει αγωγή εναντίον του, η οποία πρόκειται να συζητηθεί στο Μονοµελές … την παραπάνω δικάσιµο. Κατόπιν αυτού θα επιθυµούσα να µην αποδεχθεί κανένα µέλος του Συλλόγου µας, υπό τις παρούσες µάλιστα συνθήκες, να αναλάβει τη δικαστική υποστήριξη του προαναφερόµενου. Με εκτίµηση Β». Κατόπιν τούτου, ο πρόεδρος του ∆ικηγορικού Συλλόγου … απέστειλε µε τη σειρά του νέο, δικό του ηλεκτρονικό µήνυµα σε όλα τα µέλη του Συλλόγου (περίπου 85 άτοµα). Το µήνυµα αυτό είχε το ακόλουθο περιεχόµενο: «Συνάδελφοι, σας ενηµερώνω ότι ο ιδιώτης Α, κάτοικος … Αττικής, οφείλει στο συνάδελφο Β αµοιβή για σύνταξη και κατάθεση ανακοπής προς ακύρωση αναγκαστικής εκτέλεσης στο Μονοµελές …, αλλά και για το συµβιβασµό που επιτεύχθηκε. Για το λόγο αυτό, έχει ασκήσει αγωγή εναντίον του, η οποία πρόκειται να συζητηθεί στο Μονοµελές … την ../5/

1. Ως εκ τούτου ο συνάδελφος έχει εκφράσει την επιθυµία να µην αποδεχθεί κανένα µέλος του Συλλόγου µας, υπό τις παρούσες µάλιστα συνθήκες, να αναλάβει τη δικαστική υποστήριξη του προαναφερόµενου. Γ». Στο πλαίσιο εξέτασης της ως άνω υπόθεσης, η Αρχή ζήτησε από τους δυο καταγγελλόµενους να εκθέσουν τις απόψεις τους (Γ/ΕΞ/247/13.01.2012, Γ/ΕΞ/248/13.01.2012 και Γ/ΕΞ/3924/31.05.2012), οι οποίες υποβλήθηκαν µε τα υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3052/26.04.2012 και Γ/ΕΙΣ/4899/13.07.2012 έγγραφα, αντίστοιχα. Στη συνέχεια ο προσφεύγων και οι καταγγελλόµενοι κλήθηκαν νοµίµως προς ακρόαση κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ενώπιον του Τµήµατος της Αρχής στις 16.10.2012 µε τις υπ' αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/6307/03.10.2012, Γ/ΕΞ/6306/03.10.2012 και Γ/ΕΞ/6308/03.10.2012 κλήσεις και παρέστησαν. Στη συνεδρίαση παρέστη επίσης ο ∆ικηγορικός Σύλλογος … δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του και δήλωσε ότι ασκεί πρόσθετη παρέµβαση υπέρ του ∆ικηγορικού Συλλόγου … Κατά τη συνεδρίαση οι κληθέντες και ο ∆ικηγορικός Σύλλογος Αθηνών εξέθεσαν προφορικά τις απόψεις τους, τις οποίες ανέπτυξαν κατόπιν διεξοδικώς µε σχετικά υποµνήµατά τους (Γ/ΕΙΣ/6582/16-10-2012+Γ/ΕΙΣ/6747/22.10.2012, Γ/ΕΙΣ/6766/22.10.2012 και Γ/ΕΙΣ/7072/05.11.2012 υποµνήµατα των Α, ∆ικηγορικού Συλλόγου Αθηνών και Β, αντίστοιχα). Σηµειώνεται ότι ο ∆ικηγορικός Σύλλογος Αθηνών άσκησε παρέµβαση υπέρ του ∆ικηγορικού Συλλόγου … θεµελιώνοντας το έννοµο συµφέρον του στα άρθρα 199 περ. δ’ και 206 του Κώδικα περί ∆ικηγόρων. Ειδικότερα, αναφέρει ότι η έκβαση της υπό κρίση υπόθεσης θα επηρεάσει ενδεχοµένως το σύνολο των ∆ικηγορικών Συλλόγων της Χώρας, καθώς, µεταξύ άλλων, τίθεται το ζήτηµα του επιτρεπτού της κοινοποίησης του δικηγόρου προς το Σύλλογό του 2 της ύπαρξης οικονοµικής διαφοράς µε πελάτη του. Η παρέµβαση αυτή ασκήθηκε παραδεκτώς (βλ. και ΣτΕ 2770/2011, σκέψη 8, σύµφωνα µε την οποία το έννοµο συµφέρον του παρεµβαίνοντος δικηγορικού συλλόγου σχετικά µε πράξη άλλου δικηγορικού συλλόγου θεµελιώνεται -µεταξύ άλλων- και στην κατά το άρθρο 199 περ. δ’ του Κώδικα περί ∆ικηγόρων µέριµνα των δικηγορικών συλλόγων «περί παντός ζητήµατος ενδιαφέροντος το ∆ικηγορικόν Σώµα ή τα µέλη του Συλλόγου […] ως επαγγελµατικήν τάξιν»). Μετά από εξέταση όλων των παραπάνω στοιχείων και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΝΟΜΟ
2. Στο άρθρο 2 στοιχ. α', γ', δ’, ε’ και ζ’ του ν. 2472/1997 ορίζονται οι έννοιες των απλών δεδοµένων, του υποκειµένου αυτών, της επεξεργασίας, του αρχείου και του υπεύθυνου επεξεργασίας. Επιπρόσθετα, το άρθρο 3 παρ. 1 προσδιορίζει το πεδίο εφαρµογής του ίδιου νόµου, το οποίο καλύπτει την εν όλω ή εν µέρει αυτοµατοποιηµένη επεξεργασία, καθώς και τη µη αυτοµατοποιηµένη επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία περιλαµβάνονται ή πρόκειται να περιληφθούν σε αρχείο. Ακολούθως, στο άρθρο 4 του ίδιου νόµου ορίζονται οι βασικές αρχές της επεξεργασίας, ενώ στο άρθρο 5 ορίζονται οι επιµέρους προϋποθέσεις για τη νοµιµότητά της. Σύµφωνα δε µε το άρθρο 5 παρ. 1 του ίδιου νόµου, η επεξεργασία “απλών” δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα επιτρέπεται µόνο όταν το υποκείµενο έχει δώσει τη συγκατάθεσή του. Κατ' εξαίρεση επιτρέπεται και χωρίς τη συγκατάθεση, στην περίπτωση που συντρέχουν οι όροι που περιοριστικά αναφέρονται στην παρ. 2 του ίδιου άρθρου. Τέλος, στο άρθρο 7Α παρ. 1 στοιχ. ε’ του ν. 2472/1997 προβλέπεται η απαλλαγή των δικηγόρων από την υποχρέωση γνωστοποίησης του άρθρου 6 και λήψης άδειας του άρθρου 7 του ίδιου νόµου, ρύθµιση από την οποία προκύπτει σαφώς ότι οι δικηγόροι είναι κατ’ αρχήν υπεύθυνοι επεξεργασίας των δεδοµένων που τηρούν µε αυτοµατοποιηµένα ή µη µέσα τόσο των εντολέων τους, όσο και τρίτων προσώπων που συνδέονται µε τις υποθέσεις που χειρίζονται προς εκπλήρωση της σύµβασης εντολής.
3. Σύµφωνα µε τον Κώδικα περί ∆ικηγόρων [Ν.∆. 3026/1954 (ΦΕΚ Α 235)], «Ο ∆ικηγόρος υποχρεούται να τηρή την προσήκουσαν ευπρέπειαν και µετριότητα εκφράσεων κατά τε τας προφορικάς και τας εγγράφους αυτού εκθέσεις, ιδιαίτερα δε εις τας µετά των συναδέλφων του κατ' αντιδικίαν συζητήσεις, οφείλει δε να επιδεικνύη έναντι αυτών αλληλεγγύην και αβρότητα.» (άρθρο 48). Περαιτέρω, ο ∆ικηγόρος υπόκειται, «ως εις προϊσταµένην αυτού αρχήν», στον οικείο ∆ικηγορικό Σύλλογο, οφείλει δε να υπακούει στις αποφάσεις του Συλλόγου και του ∆ιοικητικού 3 Συµβουλίου (άρθρο 60 παρ. 1). Η παράβαση της τελευταίας αυτής υποχρέωσης µπορεί να προκαλέσει τον πειθαρχικό έλεγχο του ∆ικηγόρου (άρθρο 202 εδ. β’). Επίσης, οι ∆ικηγορικοί Σύλλογοι έχουν τη δυνατότητα να κανονίζουν τις αµοιβές σε ποσό έλασσον από αυτό που ορίζεται στις επιµέρους διατάξεις (άρθρο 179 παρ. 2), ενώ ο Πρόεδρος του ∆ικηγορικού Συλλόγου έχει τη δικαιοδοσία να καθορίσει τις προϋποθέσεις για την παράδοση του φακέλου όταν υπάρχουν οικονοµικές διαφορές (άρθρο 179 παρ. 3 εδ. β’). Επιπρόσθετα, στο ίδιο νοµοθέτηµα ορίζεται ότι οι ∆ικηγορικοί Σύλλογοι είναι νοµικά πρόσωπα δηµοσίου δικαίου (άρθρο 194 εδ. α’), στην αρµοδιότητα των οποίων ανήκει, µεταξύ άλλων, τόσο «η µέριµνα περί της εν γένει αξιοπρέπειας των ∆ικηγόρων και της απονοµής παρά πάσης αρχής του προς αυτούς οφειλοµένου σεβασµού, κατά την ενάσκησιν του λειτουργήµατος αυτών» (άρθρο 199 περ. α’), όσο και «η συζήτησις και η απόφασις περί παντός ζητήµατος ενδιαφέροντος το ∆ικηγορικόν Σώµα ή τα µέλη του Συλλόγου ως τοιαύτα ή ως επαγγελµατικήν τάξιν και επί παντός γενικωτέρου ζητήµατος Εθνικού ή Κοινωνικού περιεχοµένου.» (άρθρο 199 περ. δ’). Ακόµη, στο ∆ιοικητικό Συµβούλιο κάθε ∆ικηγορικού Συλλόγου ανήκει η εποπτεία για την προσήκουσα και αξιοπρεπή άσκηση του λειτουργήµατος εκ µέρους των ∆ικηγόρων, καθώς και ο διακανονισµός των µεταξύ ∆ικηγόρων διενέξεων (άρθρο 201 περ. 1 και 3). Παράλληλα, ως επιµέρους σκοποί της Ολοµέλειας των ∆ικηγορικών Συλλόγων της Χώρας, Πρόεδρος της οποίας είναι ο Πρόεδρος του ∆ικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, ορίζονται η µέριµνα για ζητήµατα που αφορούν την άσκηση της δικηγορίας, καθώς και η εκπροσώπηση του δικηγορικού σώµατος ενώπιον των αρχών (άρθρο 206 παρ. 1 και παρ. 2 περ. β’ και ε’).
4. Σύµφωνα µε το άρθρο 1 του Κώδικα ∆εοντολογίας του ∆ικηγορικού Συλλόγου …, ο οποίος ψηφίστηκε από τη Γενική Συνέλευση του Συλλόγου στις 22.01.1990 και ισχύει από τότε (άρθρο 37 παρ. 2 σε συνδυασµό µε τον Πρόλογο της έντυπης έκδοσης του ίδιου Κώδικα), «Ο ∆ικηγόρος είναι άµισθος δηµόσιος λειτουργός και ένας από τους τρεις παράγοντες του τρίπτυχου της λειτουργίας και της απονοµής της ∆ικαιοσύνης (∆ικαστικοί Λειτουργοί, ∆ικηγόροι, ∆ικαστικοί Υπάλληλοι).». Περαιτέρω, κατά το άρθρο 19 του ίδιου Κώδικα, «Ο ∆ικηγόρος οφείλει να συµπεριφέρεται µε ευγένεια, συναδελφικότητα και αλληλεγγύη προς τους συναδέλφους του.». Επιπρόσθετα, σύµφωνα µε το άρθρο 20 του ίδιου Κώδικα, «Ο ∆ικηγόρος πριν αναλάβει υπόθεση για την οποία ο εντολέας είχε προηγουµένως απασχολήσει άλλο δικηγόρο πρέπει: α) Να καταβάλει προσπάθεια να πείσει τον εντολέα του να µην ανακαλέσει την εντολή από τον προηγούµενο δικηγόρο, αν διαπιστώσει ότι δεν υπάρχει λόγος για ανάκληση της εντολής. β) Αν δεν επιτύχει τη διατήρηση της εντολής στον προηγούµενο συνάδελφο, να βεβαιωθεί πριν αναλάβει την υπόθεση, ότι ο προηγούµενος έχει λάβει την αµοιβή και τα έξοδά του από τον εντολέα του. γ) Σε περίπτωση που ο προηγούµενος δικηγόρος δεν έχει πληρωθεί, να αρνηθεί την ανάληψη της υπόθεσης, χωρίς την έγγραφη συγκατάθεσή του.». 4 Επίσης, στο άρθρο 37 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα προβλέπεται ότι «Η παράβαση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον Κώδικα περί ∆ικηγόρων ή άλλους νόµους, ως και από τον παρόντα Κώδικα ∆εοντολογίας, αποτελεί πειθαρχικό παράπτωµα, που τιµωρείται σύµφωνα µε τις διατάξεις των άρθρων 66 έως 79 του Κώδικα περί ∆ικηγόρων.».
5. Τα στοιχεία που αναφέρονται και στα δυο ηλεκτρονικά µηνύµατα που περιγράφονται στο ιστορικό της παρούσας (ονοµατεπώνυµο και περιοχή κατοικίας του προσφεύγοντος, υπόθεση για την οποία οφείλεται η αµοιβή χωρίς περαιτέρω στοιχεία του ιστορικού αυτής, άσκηση αγωγής του δικηγόρου Β κατά του προσφεύγοντος για οφειλόµενη αµοιβή) αποτελούν απλά προσωπικά δεδοµένα του υποκειµένου τους (άρθρο 2 στοιχ. α' και γ' του ν. 2472/1997). Η καταγγελλόµενη διάδοση των ως άνω δεδοµένων µέσω µηνυµάτων ηλεκτρονικού ταχυδροµείου συνιστά αυτοµατοποιηµένη επεξεργασία (άρθρο 2 στοιχ. δ’ σε συνδυασµό µε άρθρο 3 παρ. 1 του ν. 2472/1997, όπου για το χαρακτηρισµό µιας επεξεργασίας ως αυτοµατοποιηµένης αρκεί αυτή να είναι και εν µέρει αυτοµατοποιηµένη). Για παράδειγµα, στην προκειµένη περίπτωση του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, η επεξεργασία είναι τουλάχιστον εν µέρει αυτοµατοποιηµένη όσον αφορά στις µεθόδους / διαδικασίες που εφαρµόζονται στα δεδοµένα, π.χ. η αποθήκευση των µηνυµάτων, η δυνατότητα ταυτόχρονης αποστολής σε µεγάλο αριθµό προσώπων κ.α., ενώ ως µη αυτοµατοποιηµένες θα µπορούσαν να θεωρηθούν οι ενέργειες της σύνταξης ενός µηνύµατος και της εντολής αποστολής του [πρβλ. Απόφαση ∆ΕΕ της 06.11.2003, Υπόθεση C-101/01, Lindqvist, σκ.