Πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα

Αθήνα, 10-10-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/6406/10-10-2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟ ΤΑ ΙΑ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟ ΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΝΩΜΟ∆Ο Η Σ Η 6/2013 Η Αρχή Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα, συνήλθε µετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Οκτωβρίου 2013 στο κατάστηµά της, σε συνέχεια των από 11.7.2013 και 25.7.2013 τακτικών συνεδριάσεών της, αποτελούµενη από τους Π. Χριστόφορο, Πρόεδρο, Λ. Κοτσαλή, Α.Ι. Μεταξά, ∆. Μπριόλα Α. υµβώνη, Κ. Χριστοδούλου και Π. Τσαντίλα τακτικά µέλη. Μετά από εντολή του Προέδρου συµµετείχε επίσης το αναπληρωµατικό µέλος της Αρχής Βλαχόπουλος, ως εισηγητής, µε δικαίωµα ψήφου. . τη συνεδρίαση, χωρίς δικαίωµα ψήφου, παρέστησαν η Κ. Καρβέλη, ∆. Ζωγραφόπουλος, Ε. Μαραγκού, Ε. Χατζηλιάση, και Μ. Αλικάκου, ΕΕΠ - νοµικοί ελεγκτές ως βοηθοί εισηγητές και η Μ. Γιαννάκη, υπάλληλος του τµήµατος διοικητικών και οικονοµικών υποθέσεων, ως γραµµατέας, µετά από εντολή του Προέδρου. Η Αρχή συνεδρίασε προκειµένου να γνωµοδοτήσει επί αιτήσεων υπευθύνων επεξεργασίας - υπηρεσιών του δηµόσιου τοµέα, οι οποίοι ζητούν να πληροφορηθούν, εάν είναι επιτρεπτή η πρόσβαση τρίτου σε δηµόσια έγγραφα που περιέχουν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα. Αρχής τη συνεδρίαση της 11ης.7.2013 και µετά από κλήσεις της (Γ/ΕΞ/4474/03-07-2013, Γ/ΕΞ/4469/03-07-2013, Γ/ΕΞ/4473/03-07-2013, Γ/ΕΞ/4470/03-07-2013, Γ/ΕΞ/4467/03-07-2013, Γ/ΕΞ/4468/03-07-2013, Γ/ΕΞ/4475/0307-2013) παρέστησαν και εξέφρασαν τις απόψεις τους η ∆ροσοπούλου οφία, πληρεξούσια δικηγόρος του ΤΕΙ Α, Πανατζόπουλος Πέτρος, πληρεξούσιος δικηγόρος της Α, Καβαδέλλας Κωνσταντίνος, πληρεξούσιος ∆ικηγόρος της Β, Παπακωνσταντίνου Βασίλειος, πληρεξούσιος δικηγόρος του Γ.Ν.Ν. Γ, H, Γραµµατέας υµβουλίου Κρίσεων Γιατρών του Γ.Ν. Ν. Γ και ο ∆. Η Αρχή έλαβε υπόψη τα παρακάτω: Η σχέση µεταξύ του συνταγµατικά κατοχυρωµένου δικαιώµατος της πληροφοριακής αυτοδιάθεσης του ατόµου (άρθρο 9Α ) και της επίσης συνταγµατικά κατοχυρωµένης αρχής της διαφάνειας (µε τις ειδικότερες εκφάνσεις του δικαιώµατος στην πληροφόρηση, άρθρο 5Α , και του δικαιώµατος πρόσβασης στα διοικητικά έγγραφα, άρθρο 10 παρ. 3 ) απασχολεί ιδιαίτερα την Αρχή κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. Με δεδοµένο ότι δεν υπάρχει ιεραρχική σειρά µεταξύ των ανωτέρω δικαιωµάτων, η ταυτόχρονη εφαρµογή των νοµοθετικών διατάξεων που εξασφαλίζουν την πρόσβαση του πολίτη στα δηµόσια έγγραφα (άρθρο 5 Κ∆∆ιαδ) αφενός και την προστασία των προσωπικών δεδοµένων (ν. 2472/1997) αφετέρου συνιστά αρκετές φορές πρόκληση. Ένα µεγάλο ποσοστό των αιτήσεων για γνωµοδότηση της Αρχής, προέρχεται από υπηρεσίες του δηµόσιου τοµέα, οι οποίες ζητούν να πληροφορηθούν, εάν είναι επιτρεπτή η πρόσβαση τρίτου σε δηµόσια έγγραφα που περιέχουν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα. Ως αντιπροσωπευτικές φέρονται ενώπιον της Αρχής οι ακόλουθες περιπτώσεις: 1) Το ΤΕΙ Α ζητά την γνώµη της Αρχής σχετικά µε τη νοµιµότητα χορήγησης σε αιτούντα τρίτο του πρακτικού εκλεκτορικού σώµατος Τµήµατος της χολής Επαγγελµάτων Υγείας και Πρόνοιας του ΤΕΙ Α. υγκεκριµένα, η αιτούσα Ε, επίκουρη καθηγήτρια στο Τµήµα αυτό ζητά τη χορήγηση του προαναφερθέντος πρακτικού που αφορά στη µετατροπή προσωποπαγούς θέσης επίκουρου καθηγητή, του Ζ, σε µόνιµη τακτική θέση αναπληρωτή καθηγητή στο ίδιο τµήµα. Η αιτούσα ζητά το έγγραφο αυτό προκειµένου να το χρησιµοποιήσει δικαστικά για την υπεράσπιση των νόµιµων δικαιωµάτων της, ήτοι να προσφύγει στη δικαιοσύνη και τη διοίκηση εναντίον της απόρριψης αίτησής της για µετατροπή της προσωποπαγούς θέσης της επίκουρης καθηγήτριας που κατέχει σε αναπληρώτριας και όχι για να προσβάλει δικαιώµατα τρίτων. 2) Με προσφυγή της η Β καταγγέλλει στην Αρχή ότι το υµβούλιο Επιλογής Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 2 ∆ιευθυντών του Γενικού Νοσοκοµείου Γ, επεξεργάστηκε παράνοµα προσωπικά της δεδοµένα. υγκεκριµένα, η προσφεύγουσα αναφέρει ότι συµµετείχε σε διαδικασία για τη πλήρωση θέσης ∆ιευθυντή του Γ. Ν. Ν. Γ µε συνέπεια το πρακτικό επιλογής που εκδόθηκε να περιλαµβάνει προσωπικά στοιχεία και πληροφορίες που αποτελούν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα της ιδίας. Εν συνεχεία, και κατά τη διάρκεια παρόµοιας διαδικασίας για τη πλήρωση θέσης ∆ιευθυντή του Γ. Ν. ∆ η προσφεύγουσα διαπίστωσε ότι η συνυποψήφιά της στην προκήρυξη αυτή, Α είχε καταθέσει υπόµνηµα στο οποίο είχε συναφθεί το ως άνω αναφερόµενο πρακτικό επιλογής του Γ. Ν. Νοσοκοµείου Γ, στο οποίο, όπως προαναφέρθηκε, περιλαµβάνονταν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα της Β και το οποίο όµως, δεν αφορούσε την Α καθώς δεν είχε λάβει µέρος στη διαδικασία πρόσληψης του νοσοκοµείου αυτού. 3) Ο ∆ήµος Ε ζητά από την Αρχή να του γνωρίσει εάν είναι νόµιµη η χορήγηση σε δηµότη στοιχείων σχετικών µε τις υφιστάµενες οφειλές προς το ∆ήµο. Ειδικότερα, ο αιτών δηµότης ζητά να γνωρίζει από ποια αιτία προέρχεται και από πότε κάθε οφειλή προς το ∆ήµο Ε για κάθε οφειλέτη ξεχωριστά. 4) Η Ε - κάτοχος άδειας λειτουργίας κινητής καντίνας στη θέση Χ του ∆ήµου Ψ ζητά από το ∆ήµο Ψ και ειδικότερα από τις δηµοτικές ενότητες Κ και Λ τη χορήγηση αντιγράφων όλων των ιδιωτικών συµφωνητικών, που έχουν συναφθεί µε οποιοδήποτε φυσικό ή νοµικό πρόσωπο σχετικά µε την παραχώρηση χρήσης αιγιαλού στις παραλίες «…» και «…» της δηµοτικής ενότητας Κ και των δικαιολογητικών που έχουν κατατεθεί από τους ενδιαφερόµενους επιχειρηµατίες για παραχώρηση αιγιαλών και χορήγηση άδειας λειτουργίας κινητών καντινών στις θέσεις «…», «…», «…» «…», «…» και «…». Επίσης, ζητείται από την να επιτραπεί στο Λιµεναρχείο Μ να της γνωστοποιήσει εγγράφως ποιες παραλίες είχαν ελεγχθεί κατά τον έλεγχο που πραγµατοποιήθηκε στις 30 Ιουλίου 2012, ποιες καντίνες ήταν αυτοκινούµενες και είχαν αριθµό κυκλοφορίας, ποιοι ιδιοκτήτες έφεραν άδεια λειτουργίας κινητών καντινών και ποιοι από τους παραπάνω ιδιοκτήτες έφεραν µισθωτήρια για παραχωρήσεις χώρου αιγιαλού για τοποθέτηση οµπρελών και ξαπλώστρων. 5) Η ∆ιεύθυνση Αγροτικής Οικονοµίας και Κτηνιατρικής Περιφερειακής Ενότητας Ν ζητά από την Αρχή να της γνωρίσει εάν είναι νόµιµη η χορήγηση σε κάτοικο της Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 3 δηµοτικής κοινότητας Ξ εγγράφων (πίνακες, διαγράµµατα, συµβολαιογραφικά έγγραφα, πρακτικά επιτροπής αναδασµού, µελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων) που αφορούν σε περατωθέντα αναδασµό αγροκτήµατος Ξ µη ελεγχθέντα όµως και µη κυρωθέντα. Η Αρχή, αφού άκουσε τον εισηγητή και τους βοηθούς εισηγητές, οι οποίοι µετά τη διατύπωση των απόψεών τους αποχώρησαν, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, εκδίδει την ακόλουθη ΓΝΩΜΟ∆ΟΤΗ Η

1. Η επεξεργασία των «απλών» προσωπικών δεδοµένων διέπεται από τη διάταξη του άρθρου 5 του ν. 2472/1997, σύµφωνα µε την παράγραφο 1 της οποίας, «επε εργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα επιτρέπεται µόνον όταν το υποκείµενο των δεδοµένων έχει δώσει τη συγκατάθεσή του». Η επεξεργασία προσωπικών δεδοµένων χωρίς τη συγκατάθεση των υποκειµένων τους, είναι κατ' εξαίρεση επιτρεπτή, µόνο στην περίπτωση που συντρέχει κάποια από τις εξαιρετικές βάσεις νοµιµότητας της επεξεργασίας της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου, η οποία ορίζει ότι: «Κατ’ ε αίρεση επιτρέπεται η επε εργασία και χωρίς τη συγκατάθεση, όταν: ... β) Η επε εργασία είναι αναγκαία για την εκπλήρωση υποχρεώσεως του υπεύθυνου επε εργασίας, η οποία επιβάλλεται από το νόµο …». Τέτοια υποχρέωση του υπευθύνου επεξεργασίας προβλέπεται από τη διάταξη του άρθρου 5 Κ∆∆ιαδ για το δικαίωµα (και αντίστοιχη αξίωση) πρόσβασης στα δηµόσια έγγραφα, υπό τις προϋποθέσεις που η εν λόγω διάταξη θέτει. Η σχετική κρίση περί συνδροµής των προϋποθέσεων του άρθρου 5 παρ.1 Κ∆∆ιαδ, όπως κατά λογική αναγκαιότητα και η ερµηνεία των σχετικών διατάξεών του, ανατίθεται από τον νοµοθέτη του ν.2472/1997 αποκλειστικά στον υπεύθυνο επεξεργασίας, ο οποίος θα ερµηνεύσει τις σχετικές διατάξεις του άρθρου 5 Κ∆∆ιαδ και του άρθρου 5 του ν. 2472/1997 µε βάση τη νοµολογία του γνωµοδοτήσεις του Νοµικού υµβουλίου της Επικρατείας και τις υµβουλίου του Κράτους, στο οποίο, αν είναι δηµόσια αρχή ή νπδδ µπορεί και να προστρέξει. Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 4
2. Η παγίωση µέσω της νοµολογίας (βλ. ενδεικτικά τΕ 1397/1993), υπό το νοµοθετικό καθεστώς του ν. 1599/1986, της αναγκαιότητας συνδροµής εύλογου ενδιαφέροντος στο πρόσωπο του αιτούντος πρόσβαση σε δηµόσια έγγραφα αποτυπώθηκε και στη διατύπωση του άρθρου 5 Κ∆∆ιαδ, το οποίο ορίζει ότι «κάθε ενδιαφερόµενος έχει το δικαίωµα … να λαµβάνει γνώση των διοικητικών εγγράφων». Η νοµολογία, όπως αυτή εκφράζεται µε αποφάσεις του υµβουλίου της Επικρατείας και των διοικητικών δικαστηρίων, πάγια δέχεται ότι ο όρος «εύλογο ενδιαφέρον» αναφέρεται στη συνδροµή προσωπικής έννοµης σχέσης που συνδέει τον αιτούντα µε το περιεχόµενο των εγγράφων. Και ναι µεν για τη θεµελίωση του δικαιώµατος πρόσβασης στα δηµόσια έγγραφα δεν απαιτείται η ύπαρξη εννόµου συµφέροντος υπό την στενή έννοια των άρθρων 47 του π.δ/τος 18/1989 ή του άρθρου 902 του ΑΚ, ως εύλογο όµως ενδιαφέρον δεν νοείται το ενδιαφέρον κάθε πολίτη για την εύρυθµη άσκηση των γενικών καθηκόντων µίας υπηρεσίας και την τήρηση των νόµων, αλλά εκείνο το οποίο προκύπτει, κατά τρόπο αντικειµενικό, από την ύπαρξη µιας συγκεκριµένης, προσωπικής έννοµης σχέσης συνδεοµένης µε το περιεχόµενο των διοικητικών στοιχείων στα οποία ζητείται η πρόσβαση (βλ. ενδεικτικά τΕ 1214/2000 και εκεί περαιτέρω παραποµπές στη νοµολογία, ∆ΕφΑθ 368/2011, Γνµ. Ν Κ 92/2005). ύµφωνα όµως µε τη γνώµη ενός µέλους της Ολοµέλειας, στην περίπτωση που τα δηµόσια έγγραφα περιέχουν δεδοµένα προσώπων που συµµετέχουν στον πολιτειακό και πολιτικό βίο της χώρας και εφόσον τα δεδοµένα συνδέονται µε την άσκηση των καθηκόντων τους, η αρχή της διαφάνειας της κρατικής δράσης εισέρχεται µε αυξηµένο βάρος στη διαδικασία της στάθµισης των αντιτιθέµενων δικαιωµάτων και είναι δυνατό να δικαιολογήσει µία ευρύτερη ερµηνεία της αόριστης έννοιας του «ευλόγου ενδιαφέροντος» που δεν συνδέεται αναγκαίως µε προσωπική σχέση του αιτούντος µε το έγγραφο.
3. Ενόψει των ανωτέρω δεν δικαιολογείται η αποστολή - και µάλιστα αθρόα – εκ µέρους των υπευθύνων επεξεργασίας, κρατικών φορέων ή και ιδιωτών προς την ΑΠ∆ΠΧ ερωτηµάτων περί χορηγήσεως ή µη αντιγράφων ή καθ’ οιονδήποτε άλλο τρόπο προσβάσεως πολιτών στα δηµόσια έγγραφα που κατέχουν, δοθέντος ότι το άρθρο 5 του Κ∆∆ιαδ έχει παγίως ερµηνευθεί και εφαρµοσθεί από τα αρµόδια δικαστήρια και το Νοµικό υµβούλιο του Κράτους, η δε παρεµβολή της ΑΠ∆ΠΧ, το µεν δεν απαιτείται Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 5 από τις διατάξεις του άρθρου 5 του ν. 2472/1997, το δε δεν προβλέπεται από άλλες διατάξεις ότι έχει κατά οιονδήποτε τρόπο δεσµευτική ή οιασδήποτε άλλης µορφής ενέργεια κατά το στάδιο της κρίσης του υπευθύνου επεξεργασίας περί της συνδροµής των προϋποθέσεων εφαρµογής του άρθρου 5 του Κ∆∆ιαδ. υνεπώς αλυσιτελώς υποβάλλονται σχετικά ερωτήµατα ενώπιον της ΑΠ∆ΠΧ.
4. ∆ιαφορετική είναι η λύση στην περίπτωση που αφορά τα ευαίσθητα προσωπικά δεδοµένα, κατά την έννοια του άρθρου 2 στοιχ. β΄ του ν. 2472/1997, όπου η χορήγησή τους σε «ενδιαφερόµενο», ενέργεια που συνιστά επεξεργασία, επιτρέπεται υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 παρ. 3 Κ∆∆ιαδ και του άρθρου 7 παρ. 2 στοιχ. γ΄ του ν. 2472/
5. Απαιτείται, δηλαδή, η χορήγηση τους κατόπιν προηγούµενης άδειας της Αρχής, η οποία, κατά την κρατήσασα πρακτική, εκδίδεται στην περίπτωση που η επεξεργασία των ευαίσθητων προσωπικών δεδοµένων είναι αναγκαία για την αναγνώριση, άσκηση ή υπεράσπιση δικαιώµατος ενώπιον δικαστηρίου ή πειθαρχικού οργάνου µετά από αίτηµα του υπευθύνου επεξεργασίας που αφορά και σε «ενδιαφερόµενο» τρίτο, υπό την προϋπόθεση ότι το διακυβευόµενο συµφέρον του τρίτου υπερέχει ή τουλάχιστον προστατεύεται ειδικώς από το δίκαιο παράλληλα µε το συµφέρον του υποκειµένου των δεδοµένων, τηρουµένων των αρχών της προσφορότητας, αναγκαιότητας και αναλογικότητας και λαµβανοµένου υπόψη ότι η τελική κρίση για την αποδεικτική αξία του αιτούµενου εγγράφου ανήκει στα δικαστήρια ή σε πρώτη φάση στο αρµόδιο πειθαρχικό όργανο. την περίπτωση αυτή η ΑΠ∆ΠΧ ασκεί την αρµοδιότητα που ρητά προβλέπεται από το άρθρο 7 παρ. 2 του ν. 2472/
7. Τέλος, από τις διατάξεις των άρθρων 1, 3 παρ. 2 και 4 παρ. 4 του ν. 3448/2006 (για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δηµόσιου τοµέα, θέµατα ΟΤΑ κλπ) συνάγεται ότι, στην περίπτωση κατά την οποία δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρµογής της παρ. 1 του άρθρου 5 Κ∆∆ιαδ, η πρόσβαση τρίτου σε δηµόσια έγγραφα που περιέχουν προσωπικά δεδοµένα µε σκοπό τη περαιτέρω χρήση τους επιτρέπεται κατ’ εφαρµογή του άρθρου 3 του ν. 3448/2006, τηρουµένων των διατάξεων του ν. 2472/1997, τα δε αιτούµενα δηµόσια έγγραφα χορηγούνται κατά κανόνα ανωνυµοποιηµένα. Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 6
8. Η Αρχή εξουσιοδοτεί τα µέλη της να επιλύσουν τις στο ιστορικό της παρούσας αναφερόµενες υποθέσεις µε την έκδοση σχετικών αποφάσεων / εγγράφων. Ο Πρόεδρος Η Γραµµατέας Π. Χριστόφορος Μ. Γιαννάκη Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 7