Πρόστιμο σε δικηγορική εταιρεία για παράνομη λειτουργία συστήματος βιντεοεπιτήρησης

Αθήνα, 09-05-2018 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3520/09-05-2018 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 41/2018 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασ ας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρ ασε σε σύνθεση Τµήµατος στην έδρα της την Παρασκευή 16 Μαρτ ου 2018 µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, σε συνέχεια της από 14-02-2018 συνεδρ ασης, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Αναπληρωτής Πρόεδρος, Γεώργιος Μπατζαλέξης, κωλυοµένου του Προέδρου της Αρχής, Κωνσταντ νου Μενουδάκου, και τα αναπληρωµατικά µέλη Παναγιώτης Ροντογιάννης, ως εισηγητής, Χαράλαµπος Τσιλιώτης και Γρηγόριος Τσόλιας, σε αναπλήρωση των τακτικών µελών Αντων ου Συµβώνη, Σπυρ δωνος Βλαχόπουλου και Χαράλαµπου Ανθόπουλου αντ στοιχα, οι οπο οι, αν και εκλήθησαν νοµ µως εγγράφως, δεν παρέστησαν λόγω κωλύµατος. Στη συνεδρ αση παρέστησαν, µε εντολή του Προέδρου, οι Γεώργιος Ρουσόπουλος και Λεων δας Ρούσσος, ειδικο επιστήµονες – ελεγκτές ως βοηθο εισηγητή. Επ σης, παρέστη, µε εντολή του Προέδρου, και η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του ∆ιοικητικού Τµήµατος της Αρχής, ως γραµµατέας. Στην Αρχή διαβιβάσθηκε από το Σώµα Επιθεώρησης Εργασ ας του Υπουργε ου Εργασ ας και Κοινωνικής Ασφάλισης (Τµήµα Επιθεώρησης Εργασιακών Σχέσεων Ν καιας – Αγ. Ι. Ρέντη) η υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/3850/15-05-2017 καταγγελ α, σχετικά µε λειτουργ α συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στις εγκαταστάσεις της ∆ικηγορικής Εταιρε ας Σιούφας και Συνεργάτες (εφεξής «υπεύθυνος επεξεργασ ας»). Η Αρχή απέστειλε στον υπεύθυνο επεξεργασ ας το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/3850-1/28-06-2017 έγγραφο µε το οπο ο τον ενηµέρωσε για την καταγγελ α και του ζήτησε να παράσχει τις απόψεις του επ αυτής. Λ. Κηφισ ας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ.: 210-6475600, Fax: 210-6475628, contact@dpa.gr, www.dpa.gr -1- Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας απάντησε στην Αρχή µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/5567/2107-2017, ενώ υπέβαλε γνωστοπο ηση µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/2494/05-09-

1. Σε συνέχεια της καταγγελ ας αυτής, η Αρχή πραγµατοπο ησε στις 01-12-2017 επιτόπιο έλεγχο στις εγκαταστάσεις του υπεύθυνου επεξεργασ ας, σύµφωνα µε το άρθρο 19 στοιχ. η΄ του ν. 2472/
2. Ο έλεγχος πραγµατοποιήθηκε στην εγκατάσταση του υπευθύνου επ της οδού Νέου Φαλήρου 6Α, 182 33 Άγιος Ιωάννης Ρέντης, από τους υπαλλήλους του Τµήµατος Ελεγκτών της Γραµµατε ας της Αρχής Γεώργιο Ρουσόπουλο και Λεων δα Ρούσσο (εφεξής «οµάδα ελέγχου»), µετά από την υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΞ/8609/30-11-2017 εντολή του Προέδρου της Αρχής. Μετά τη διενέργεια του επιτόπιου ελέγχου, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας απέστειλε πειστήρια του ελέγχου (φωτογραφ ες από τις οθόνες και αντ γραφο σύµβασης) µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/9150/19-12-
3. Ο έλεγχος ήταν αιφν διος, χωρ ς προηγούµενη ενηµέρωση του υπεύθυνου επεξεργασ ας. πραγµατοποιήθηκε διαλογική συζήτηση µε τους Α, ∆ιευθυντή Επιχειρησιακών Λειτουργιών και Εσωτερικού Ελέγχου, συνεπικουρούµενο από στέλεχος του τεχνικού τµήµατος αρµόδιο για τις ηλεκτρονικές εφαρµογές και τις υποδοµές και, τέλος, τον Β, δικηγόρο και ετα ρο της εταιρε ας. Μετά την ολοκλήρωση του επιτόπιου ελέγχου, η οµάδα ελέγχου υπέβαλε στην Αρχή το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/9206/20-2-2017 πόρισµα του ελέγχου (εφεξής «Πόρισµα»). Όπως διαπιστώνεται στο Πόρισµα και καταγράφεται στα ευρήµατα: • Το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης δεν περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου ή στο ταµε ο, αλλά καλύπτει επιπλέον χώρους εργασ ας όπου κινούνται σχεδόν αποκλειστικά εργαζόµενοι. Οι συγκεκριµένοι χώροι εργασ ας περιλαµβάνουν θέσεις εργασ ας, τόσο τύπου εργαζόµενου σε τηλεφωνικό κέντρο, όσο και εργαζόµενων σε τυπικό χώρο γραφε ου ενια ου χώρου. • Το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης λαµβάνει εικόνα από τη δηµόσια οδό, τα πεζοδρόµια, απέναντι κτ ρια και την απέναντι κάθετη στην οδό Ν. Φαλήρου οδό, εξωτερικά της κεντρικής εισόδου της εγκατάστασης του υπευθύνου, χωρ ς η λήψη να περιορ ζεται σε χώρο κοντά στην ε σοδο. • Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας έχει αναρτήσει ενηµερωτικές πινακ δες αλλά µόνο στο εσωτερικό του χώρου. -2- • Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας καθυστέρησε να γνωστοποιήσει τη λειτουργ α του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης στην Αρχή. Ο υπεύθυνος επεξεργασ ας, στη συνέχεια, µε το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΞ/839/30-01-2018 έγγραφο της Αρχής εκλήθη νοµ µως σε ακρόαση ενώπιον της Αρχής στη συνεδρ αση της 14-02-2018 για να δώσει περαιτέρω διευκριν σεις και να εκθέσει τις απόψεις του για το θέµα. Μαζ µε την κλήση του επιδόθηκε και το ανωτέρω Πόρισµα. Στη συνεδρ αση της 14-02-2018 παρέστη ο Β, ο οπο ος εξέθεσε προφορικά τις απόψεις του υπευθύνου. Στη συνέχεια, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας έλαβε προθεσµ α και κατέθεσε εµπροθέσµως το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/1513/22-02-2018 υπόµνηµα. Στο εν λόγω υπόµνηµα ο υπεύθυνος επεξεργασ ας υποστηρ ζει συνοπτικά τα εξής: Ως προς το πρώτο εύρηµα θεωρε ότι συντρέχουν αντικειµενικές συνθήκες που δικαιολογούν και καθιστούν ανεκτή τη χρήση του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης χάριν της ασφάλειας των χώρων της εργασ ας, την προστασ α των προσώπων και των περιουσιακών αγαθών. Ως προς το δεύτερο εύρηµα θεωρε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρµογής του άρθρου 6 της Οδηγ ας 1/2011 της ΑΠ∆ΠΧ, ήτοι της κάµψης της αρχής της απαγόρευσης της λήψης εικόνας από παράπλευρες οδούς και πεζοδρόµια. Ως προς το τρ το εύρηµα, το δέχεται και κατανοε την υποχρέωση άµεσης συµµόρφωσης της στη σχετική επισήµανση του πορ σµατος. Ως προς το τέταρτο εύρηµα δεν αρνε ται την παράλειψη γνωστοπο ησης της λειτουργ ας των εξωτερικών καµερών, πλην όµως θα πρέπει να εκτιµηθε ότι, οι εσωτερικές κάµερες δεν λειτουργούσαν και άρα δεν λάµβανε χώρα επεξεργασ α δεδοµένων, γεγονός που θεωρήθηκε, καλοπ στως, ότι δεν υπαγόρευε τη σχετική γνωστοπο ηση. Με το µε αρ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2104/15-03-2018 συµπληρωµατικό υπόµνηµα ο υπεύθυνος επεξεργασ ας απέστειλε καθυστερηµένα περαιτέρω στοιχε α. Συγκεκριµένα, επισυνάφθηκαν σχετικά δελτ α συµβάντων που ε χε αιτηθε µετά τη ακρόαση. Επ σης ενηµέρωσε για δύο ακόµα πρόσφατα συµβάντα εντός του µηνός Μαρτ ου: α) τηλεφώνηµα στα γραφε α για επικε µενη επ θεση από ΡΟΥΒΙΚΩΝΑ και β) παραλαβή ύποπτου δέµατος, για τα οπο α επιλήφθηκε η Υποδιεύθυνση ασφάλειας Πειραιά. -3- Η Αρχή, µετά από εξέταση όλων των στοιχε ων του φακέλου και αναφορά στα διαµειφθέντα της συνεδρ ασης της 14-02-2018, αφού άκουσε τον εισηγητή και τις διευκριν σεις των βοηθών εισηγητή, οι οπο οι στη συνέχεια αποχώρησαν πριν από τη διάσκεψη και τη λήψη απόφασης, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
4. Σύµφωνα µε το άρθρο 2 στοιχ. α΄ του ν. 2472/1997 και τις αιτιολογικές σκέψεις 14-17 στο προο µιο της Οδηγ ας 95/46/ΕΚ, τα δεδοµένα ήχου και εικόνας, εφόσον αναφέρονται σε πρόσωπα, συνιστούν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα.
5. Η αποθήκευση και διαβ βαση εικόνας προσώπου, η οπο α συλλέγεται από σύστηµα βιντεοεπιτήρησης, που λειτουργε µόνιµα, συνεχώς ή κατά τακτά χρονικά διαστήµατα, σε κλειστό ή ανοικτό χώρο συγκέντρωσης ή διέλευσης προσώπων, συνιστά επεξεργασ α δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα και µάλιστα εν όλω ή εν µέρει αυτοµατοποιηµένη κατά την έννοια των άρθρων 2 στοιχ. δ' και 3 παρ. 1 ν. 2472/
7. Βασική προϋπόθεση, κατά το άρθρο 4 παρ. 1 ν. 2472/1997, για τη νοµιµότητα της επεξεργασ ας προσωπικών δεδοµένων ε ναι η τήρηση της αναλογικότητας, υπό την έννοια ότι τα συλλεγόµενα δεδοµένα πρέπει να ε ναι αναγκα α και πρόσφορα για τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε ηπιότερα µέσα. Περαιτέρω, η επεξεργασ α δεδοµένων εικόνας µέσω συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, για του σκοπούς που δηλώνει ο υπέυθυνος, µπορε να βασ ζεται µόνο στη διάταξη του αρ. 5 παρ. 2 ε’ του ν. 2472/1997 «Η επεξεργ σί είν ι πολύτως ν γκ ί γι την ικ νοποίηση του έννοµου συµφέροντος που επιδιώκει ο υπεύθυνος επεξεργ σί ς ή ο τρίτος ή οι τρίτοι στους οποίους ν κοινώνοντ ι τ δεδοµέν κ ι υπό τον όρο ότι τούτο υπερέχει προφ νώς των δικ ιωµάτων κ ι συµφερόντων των προσώπων στ οποί ν φέροντ ι τ δεδοµέν κ ι δεν θίγοντ ι οι θεµελιώδεις ελευθερίες υτών».
8. Σύµφωνα µε το άρθρο 5 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας της Αρχής για τη χρήση συστηµάτων βιντεοεπιτήρησης για την προστασ α προσώπων και αγαθών, η νοµιµότητα της επεξεργασ ας εξετάζεται στο πλα σιο του σκοπού που επιδιώκει ο υπεύθυνος επεξεργασ ας και σύµφωνα µε την αρχή της αναλογικότητας, η οπο α επιβάλλει τα συστήµατα βιντεοεπιτήρησης να ε ναι πρόσφορα και αναγκα α σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό, ο οπο ος θα πρέπει να µη δύναται να επιτευχθε µε -4- ηπιότερα µέσα (άρθρο 4 και 5 του ν. 2472/1997). Η προσφορότητα και η αναγκαιότητα της βιντεοεπιτήρησης εκτιµάται µε βάση τον κ νδυνο που ο υπεύθυνος επεξεργασ ας θέλει να αντιµετωπ σει σε σχέση µε τον επιδιωκόµενο σκοπό.
9. Περαιτέρω, τα σηµε α εγκατάστασης των καµερών και ο τρόπος λήψης των δεδοµένων πρέπει να προσδιορ ζονται µε τέτοιο τρόπο, ώστε τα δεδοµένα που συλλέγονται να µην ε ναι περισσότερα από όσα ε ναι απολύτως αναγκα α για την εκπλήρωση του σκοπού της επεξεργασ ας και να µη θ γονται τα θεµελιώδη δικαιώµατα των προσώπων που ευρ σκονται στο χώρο που επιτηρε ται και ιδ ως να µην παραβιάζεται αυτό το οπο ο µπορε να θεωρηθε ως «νόµιµη προσδοκ α ορισµένου βαθµού προστασ ας της ιδιωτικής ζωής» σε συγκεκριµένο χώρο.
10. Επ σης, σύµφωνα µε το άρθρο 7 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας, το σύστηµα δεν θα πρέπει να χρησιµοποιε ται για την επιτήρηση των εργαζοµένων εντός των χώρων εργασ ας, εκτός από ειδικές εξαιρετικές περιπτώσεις όπου αυτό δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες εργασ ας και ε ναι απαρα τητο για την προστασ α της υγε ας και της ασφάλειας των εργαζοµένων ή την προστασ α κρ σιµων χώρων εργασ ας (π.χ. στρατιωτικά εργοστάσια, τράπεζες, εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου). Για παράδειγµα, σε έναν τυπικό χώρο γραφε ων επιχε ρησης, η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορ ζεται σε χώρους εισόδου και εξόδου, χωρ ς να επιτηρούνται συγκεκριµένες α θουσες γραφε ων ή διάδροµοι. Εξα ρεση µπορε να αποτελούν συγκεκριµένοι χώροι, όπως ταµε α ή χώροι µε χρηµατοκιβώτια, ηλεκτροµηχανολογικό εξοπλισµό κλπ., υπό τον όρο ότι οι κάµερες εστιάζουν στο αγαθό που προστατεύουν κι όχι στους χώρους των εργαζοµένων. Επ σης, σε ειδικούς χώρους, όπως χώροι µε ηλεκτροµηχανολογικές εγκαταστάσεις ο υπεύθυνος βάρδιας ή ο υπεύθυνος ασφαλε ας µπορε παρακολουθε σε πραγµατικό χρόνο τους χειριστές µηχανηµάτων επικινδυνότητας, µε σκοπό να επέµβει άµεσα αν συµβε να υψηλής κάποιο περιστατικό ασφαλε ας.
11. Σύµφωνα µε το άρθρο 12 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας, πριν ένα πρόσωπο εισέλθει στην εµβέλεια του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας οφε λει να το ενηµερώνει, µε τρόπο εµφανή και κατανοητό, ότι πρόκειται να εισέλθει σε χώρο που βιντεοσκοπε ται. Προς τούτο, πρέπει: α) να αναρτώνται σε επαρκή αριθµό και εµφανές µέρος ευδιάκριτες πινακ δες, όπου θα αναγράφεται το πρόσωπο για λογαριασµό του οπο ου γ νεται η βιντεοσκόπηση (υπεύθυνος επεξεργασ ας), ο σκοπός, καθώς και το άτοµο µε το οπο ο οι ενδιαφερόµενοι µπορούν να επικοινωνήσουν για να ασκήσουν τα δικαιώµατα που ο ν. 2472/1997 αναγνωρ ζει στο υποκε µενο των δεδοµένων. -5-
12. Όπως αναφέρεται στο άρθρο 10 της υπ’ αριθµ. 1/2011 Οδηγ ας, ο υπεύθυνος επεξεργασ ας υποχρεούται να γνωστοποιε στην Αρχή την εγκατάσταση συστήµατος βιντεοεπιτήρησης πριν την έναρξη της επεξεργασ ας, σύµφωνα µε το άρθρο του 6 ν. 2472/
14. Στην υπό κρ ση περ πτωση, λαµβάνοντας υπόψη τα στοιχε α του φακέλου, προκύπτουν τα εξής: • Καθώς δεν υπάρχουν εξωτερικές ενηµερωτικές πινακ δες, οι προσερχόµενοι στο χώρο δεν ενηµερώνονται για τη λειτουργ α του συστήµατος βιντεοεπιτήρησης, κατά παράβαση του αρ. 11 του ν. 2472/
15. • Το σύστηµα βιντεοεπιτήρησης γνωστοποιήθηκε καθυστερηµένα στην Αρχή, τουλάχιστον όσον αφορά τις εξωτερικές κάµερες, και ως εκ τούτου υπήρξε παραβ αση του άρθρου 6 ν. 2472/
16. • Το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης δεν πληρο τις προϋποθέσεις νοµιµότητας που τ θενται στα άρθρα 7, 8, 12 και 19 της µε αρ. 1/2011 Οδηγ ας της Αρχής, αφού λειτουργούν κάµερες σε χώρο εργασ ας, χωρ ς να δικαιολογε ται από τη φύση και τις συνθήκες εργασ ας. Οι ισχυρισµο του υπεύθυνου επεξεργασ ας δεν µπορε να γ νουν δεκτο , καθώς ο σκοπός της προστασ ας προσώπων και αγαθών µπορε να ικανοποιηθε και µόνο µε τη λειτουργ α καµερών στους χώρους προσέλευσης. • Το εν λόγω σύστηµα βιντεοεπιτήρησης δεν πληρο τις προϋποθέσεις νοµιµότητας που τ θενται στο άρθρο 6 παρ. 1 και η επιτήρηση των παραπλεύρων δηµοσ ων χώρων εκτε νεται σε υπερβολικό βαθµό σε εξωτερικούς χώρους. • Ως εκ τούτου, συνάγεται ότι έχουν παραβιασθε και οι θεµελιώδεις επιταγές για τη νοµιµότητα κάθε συλλογής και επεξεργασ ας δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, που οι διατάξεις των άρθρων 4, 5 και 11 του ν. 2472/1997 θέτουν. Λαµβάνοντας υπόψη τις ανωτέρω διαπιστώσεις, και ενόψει της βαρύτητας των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν, η Αρχή κρ νει οµόφωνα ότι πρέπει να επιβληθε στον υπεύθυνο επεξεργασ ας η προβλεπόµενη στο άρθρο 21 παρ. 1 στοιχ. β΄ του ν. 2472/1997 κύρωση που αναφέρεται στο διατακτικό της παρούσας και η οπο α κρ νεται ανάλογη µε τον αριθµό και τη βαρύτητα των ως άνω παραβάσεων. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -6- Η Αρχή λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω: Επιβάλλει, µε βάση τα άρθρα 19 παρ. 1 στοιχ. στ΄ και 21 ν. 2472/1997, στη ∆ικηγορική Εταιρε α Σιούφας και Συνεργάτες πρόστιµο πενήντα χιλιάδων (50.000) ευρώ για τις ανωτέρω περιγραφόµενες παραβάσεις του ν. 2472/
17. Ο Αναπληρωτής Πρόεδρος Η Γραµµατέας Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου Γεώργιος Μπατζαλέξης -7-