← Ελλάδα

Προϋποθέσεις για τη νόμιμη διεξαγωγή της γενικής απογραφής πληθυσμού-κατοικιών, κτιρίων κατά το έτος 2011

Αθήνα, 05-05-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3149 Α Π Ο Φ Α Σ Η 52/2011 Η Αρχή Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε σε έκτακτη συνεδρίαση την 18-04-2011, σε συνέχεια της από 11-04-2011 έκτακτης και της από 1404-2011 τακτικής συνεδρίασης, µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, στο κατάστηµά της προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση των γενικών απογραφών κατά το έτος 2011, όπως αναφέρεται αναλυτικότερα στο ιστορικό της παρούσας. Η υπόθεση παραπέµφθηκε λόγω µείζονος σηµασίας στην Ολοµέλεια της Αρχής, σύµφωνα µε το άρθρο 5α παρ. 1 του Κανονισµού Λειτουργίας της, µε την υπ΄ αριθµ. 26/2011 Απόφαση του Τµήµατος. Παρέστησαν οι Χ. Γεραρής, Πρόεδρος της Αρχής, Λ. Κοτσαλής, Α. Παπανεοφύτου και Α. Ρουπακιώτης, τακτικά µέλη, και τα αναπληρωµατικά µέλη της Αρχής, Γ. Πάντζιου, Π. Τσαντήλας και Γ. Λαζαράκος, ως εισηγητής, σε αντικατάσταση των τακτικών µελών Α. Ποµπόρτση, Α. Πράσσου και Α. Ι. Μεταξά, αντίστοιχα, οι οποίοι, αν και εκλήθησαν νοµίµως εγγράφως, δεν παρέστησαν λόγω κωλύµατος. Στη συνεδρίαση παρόντες επίσης ήταν χωρίς δικαίωµα ψήφου, µε εντολή του Προέδρου, η Ζωή Καρδασιάδου, νοµικός ελέγκτρια, και ο Ιωάννης Λυκοτραφίτης, πληροφορικός ελεγκτής, ως βοηθοί εισηγητές, και η Γεωργία Παλαιολόγου, υπάλληλος του ∆ιοικητικού – Οικονοµικού Τµήµατος της Αρχής, ως γραµµατέας. Στην έκτακτη συνεδρίαση της Ολοµέλειας της 11-04-2011 παρέστησαν και εξέφρασαν τις απόψεις τους επί του θέµατος, οι ακόλουθοι εκ µέρους της ΕΛ.ΣΤΑΤ.: A, Προϊστάµενος της ∆/νσης Οργάνωσης, Μεθοδολογίας και ∆ιεθνών Σχέσεων, B, Προϊσταµένη ∆/νσης Στατιστικών Πληθυσµού και Αγοράς Εργασίας, Γ, Τµήµα 2 Μεθοδολογίας, Ανάλυσης και Μελετών, και ο ∆, Προϊστάµενος της ∆/νσης Πληροφορικής, και στην έκτακτη συνεδρίαση της 18-04-2011 οι ως άνω Α και Β και η Ε, Γενική ∆ιευθύντρια Στατιστικών Ερευνών. Η Αρχή έλαβε υπόψη τα ακόλουθα: Με το υπ’ αρ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1302/10-11-2010 έγγραφο, η Ελληνική Στατιστική Αρχή (εφεξής ΕΛ.ΣΤΑΤ.), όπως συµπληρώθηκε µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/1441/1412-2010 έγγραφο, γνωστοποίησε στην Αρχή τη σύσταση και λειτουργία αρχείων αναφορικά µε το σύνολο των στατιστικών εργασιών που εκτελεί. Όπως προκύπτει από τη γνωστοποίηση, µεταξύ αυτών των εργασιών είναι και η διενέργεια γενικών απογραφών οικοδοµών-κτιρίων και πληθυσµού-κατοικιών κατά το έτος

  1. Η γνωστοποίηση των γενικών απογραφών διαχωρίστηκε από τις υπόλοιπες γνωστοποιήσεις επεξεργασιών και συµπληρώθηκε από την ΕΛ.ΣΤΑΤ. µε τα υπ’ αριθµ. πρωτ. ΓΝ/ΕΙΣ/245/09-03-2011, Γ/ΕΙΣ/2412/06-04-2011, ΓΝ/ΕΙΣ/412/12-04-2011, ΓΝ/ΕΙΣ/422/14-04-2011, ΓΝ/ΕΙΣ/423/14-04-2011 και ΓΝ/ΕΙΣ/424/14-04-2011 έγγραφα, τα οποία περιέχουν διευκρινίσεις για επιµέρους ζητήµατα όπως τα ερωτηµατολόγια, την πολιτική ασφάλειας, τη νοµική βάση της απογραφής και τις σχετικές για τη διενέργεια της απογραφής εγκυκλίους. Ο σκοπός της απογραφής πληθυσµού-κατοικιών και κτιρίων περιγράφεται ειδικότερα στην υπ. αριθµ. 1524/Γ5-473/14-02-2011 Κ.Υ.Α. (ΦΕΚ Β/425), η οποία εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση σύµφωνα µε το άρθρο 9 παρ. 3 του ν. 2392/1996 (πβλ. και Εγκύκλιο 1 του Προέδρου της ΕΛ.ΣΤΑΤ. «Γενικές Οδηγίες Προπαρασκευής, Οργάνωσης και ∆ιενέργειας των Γενικών Απογραφών»). Ειδικότερα, ως σκοπός της απογραφής κτιρίων αναφέρεται: • η καταµέτρηση του αριθµού των κτιρίων στο σύνολο της χώρας και κατά περιοχές • η συλλογή στοιχείων σχετικά µε τη σύνθεση των κτιρίων από πλευράς ορόφων, καθώς και διάφορα άλλα χαρακτηριστικά τους (π.χ. υλικά κατασκευής, χρήση, περίοδος κατασκευής κλπ.) Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 3 • η καταµέτρηση του αριθµού των κανονικών κατοικιών. Ως σκοπός της απογραφής κατοικιών αναφέρεται: • η κατά είδος καταµέτρηση του αριθµού των κατοικιών (κανονικές ή µη κανονικές κατοικίες). • η συλλογή στοιχείων αναφορικά µε τα κύρια χαρακτηριστικά των κατοικιών και τις ανέσεις τους • η καταµέτρηση του αριθµού των νοικοκυριών και η εξακρίβωση του καθεστώτος κατοχής των κατοικιών από αυτά. Ως σκοπός της απογραφής πληθυσµού αναφέρεται: • η καταµέτρηση του µόνιµου πληθυσµού, δηλ. των κατοίκων που διαµένουν µόνιµα στη χώρα • η καταµέτρηση του «πραγµατικού» πληθυσµού, δηλ. των ατόµων που βρέθηκαν παρόντα κατά την ηµέρα αναφοράς της απογραφής (9η Μαΐου 2011). • η καταµέτρηση του νόµιµου πληθυσµού, δηλ. του αριθµού των δηµοτών κάθε δήµου • η συλλογή στοιχείων σχετικά µε τη σύνθεση των νοικοκυριών και των πυρηνικών οικογενειών, αναφορικά µε τον αριθµό των µελών τους • η συλλογή στοιχείων σχετικά µε τα δηµογραφικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά και οικονοµικά χαρακτηριστικά του πληθυσµού. Για την απογραφή πληθυσµού-κατοικιών, θα χρησιµοποιηθούν δελτία απογραφής «κατοικίας-νοικοκυριού» και «συλλογικού καταλύµατος». Ως κατοικία για τους σκοπούς της απογραφής, σύµφωνα µε την Εγκύκλιο 4 του Προέδρου της ΕΛ.ΣΤΑΤ. «Οδηγίες προς τους Απογραφείς (για τον τρόπο διενέργειας της απογραφής πληθυσµού-κατοικιών)» (που περιλαµβάνεται στο υπ΄ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2412/06-04-2011 έγγραφο) θεωρείται ένας χώρος από την κατασκευή του χωριστός και ανεξάρτητος, που χτίστηκε ή µετατράπηκε µε σκοπό να χρησιµοποιηθεί για κατοίκηση από ένα νοικοκυριό ή χρησιµοποιείται ως συνήθης διαµονή από ένα νοικοκυριό κατά το χρόνο της απογραφής. Ως νοικοκυριό θεωρείται το σύνολο των Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 4 ατόµων που διαµένουν µόνιµα στην ίδια κατοικία, είτε έχουν µεταξύ τους συγγενικές σχέσεις είτε όχι. Μια ειδική κατηγορία κατοικιών είναι τα συλλογικά καταλύµατα. Ως συλλογικό κατάλυµα θεωρείται το κατάλυµα το οποίο προορίζεται κατά κανόνα να κατοικηθεί ή να εξυπηρετήσει πολλά άτοµα ή οµάδες ατόµων. Παραδείγµατα συλλογικών καταλυµάτων είναι, µεταξύ άλλων, τα ξενοδοχεία, τα νοσοκοµεία, οι καταυλισµοί προσφύγων, τα ορφανοτροφεία, τα αναρρωτήρια, τα ψυχιατρεία, τα µοναστήρια, οι φυλακέςαναµορφωτήρια και οι στρατώνες. Ο υπεύθυνος και τα µέλη της κατοικίας-νοικοκυριού ή του συλλογικού καταλύµατος, σε συνεργασία µε τον απογραφέα, τον εντεταλµένο ιδιώτη συνεργάτη της ΕΛ.ΣΤΑΤ., θα συµπληρώσουν τα δελτία απογραφής για την κατοικία-νοικοκυριό ή το συλλογικό κατάλυµα. Κάθε δελτίο απογραφής κατοικίας-νοικοκυριού ή συλλογικού καταλύµατος αποτελείται από ένα φύλλο για την απογραφή των γενικών στοιχείων της κατοικίας ή του συλλογικού καταλύµατος, και από τόσα δελτία απογραφής ατόµου όσα και τα µέλη του νοικοκυριού ή των µονίµων κατοίκων του συλλογικού καταλύµατος. Τα στοιχεία απογραφής κατοικίας περιλαµβάνουν το γεωγραφικό προσδιορισµό της σε επίπεδο ακριβούς διεύθυνσης, τα χαρακτηριστικά της κατοικίας, τις ανέσεις της, καθώς και, εφόσον πρόκειται για κατοικούµενες κατοικίες, τις σχέσεις των µελών του νοικοκυριού µεταξύ τους. Τα άτοµα που κατοικούν µαζί συσχετίζονται µε τα κριτήρια σύζυγος, σύντροφος, πατέρας, µητέρα, ύπαρξη ή µη άλλου είδους συγγένεια. Με τον τρόπο αυτό εξάγεται η επονοµαζόµενη «πυρηνική οικογένεια» καθώς και το «νοικοκυριό». Επίσης, στο φύλλο απογραφής της κατοικίας αναγράφεται και το ονοµατεπώνυµο του ατόµου που παρείχε τις πληροφορίες για το νοικοκυριό και ο τηλεφωνικός αριθµός της κατοικίας. Αντίστοιχα για τα συλλογικά καταλύµατα, το έντυπο περιέχει στοιχεία όπως το γεωγραφικό προσδιορισµό σε επίπεδο ακριβούς διεύθυνσης, το είδος του συλλογικού καταλύµατος, τον τίτλο ή ονοµασία του φυσικού ή νοµικού προσώπου ή του ιδρύµατος ή της επιχείρησης στην οποία ανήκει, καθώς και το ονοµατεπώνυµο του ατόµου που παρείχε τις πληροφορίες για το κατάλυµα και τον τηλεφωνικό αριθµό του καταλύµατος. Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 5 Το «δελτίο απογραφής ατόµου» είναι ονοµαστικό (µεταξύ άλλων και για λόγους διασταύρωσης και επαλήθευσης τυχόν διπλοεγγραφών) και συσχετίζεται µε το «δελτίο απογραφής κατοικίας-νοικοκυριού» ή το «δελτίο απογραφής συλλογικού καταλύµατος», µέσω του αύξοντα αριθµού του δελτίου του νοικοκυριού ή του καταλύµατος, αντίστοιχα. Το «δελτίο απογραφής ατόµου» περιέχει τα εξής στοιχεία/ερωτήµατα:
  2. ονοµατεπώνυµο ατόµου, όνοµα πατρός ή συζύγου, όνοµα µητρός
  3. φύλο
  4. ηµεροµηνία γέννησης
  5. σχέση µε το νοικοκυριό: εφόσον πρόκειται για µέλος του νοικοκυριού, θα σηµειώνεται αν είναι παρόν ή προσωρινά απόν κατά την απογραφή και αν διανυκτέρευσε στις 09-05-2011 στη µόνιµη κατοικία του ή αλλού. Επίσης, απογράφονται και τυχόν «προσωρινά φιλοξενούµενα» άτοµα, δηλαδή άτοµα που κατά την ηµέρα αναφοράς της απογραφής διανυκτέρευσαν σε αυτό το νοικοκυριό, εφόσον δηλώσουν ότι δεν απογράφηκαν ή δεν θα απογραφούν κατά το δεκαπενθήµερο διάστηµα τη απογραφής στον τόπο µόνιµης κατοικίας τους. Σε αυτήν την περίπτωση συµπληρώνουν και τα ως άνω 1 – 3 στοιχεία του ατοµικού δελτίου απογραφής καθώς και τα ακριβή στοιχεία της διεύθυνσης µόνιµης κατοικίας τους. Στην αντίθετη περίπτωση, συνεχίζουν µε τη συµπλήρωση ολόκληρου του ερωτηµατολογίου.
  6. νόµιµη οικογενειακή κατάσταση
  7. γεωγραφικός προσδιορισµός σε επίπεδο οικισµού, Ελλάδος ή χώρας εξωτερικού, του τόπου µόνιµης κατοικίας της µητέρας του απογραφόµενου κατά τη γέννησή του
  8. υπηκοότητα
  9. δηµοτική ενότητα στην οποία ο απογραφόµενος είναι εγγεγραµµένος
  10. γεωγραφικός προσδιορισµός σε επίπεδο οικισµού προηγούµενης διαµονής στην Ελλάδα και ηµεροµηνία εγκατάστασης στον τόπο µόνιµης κατοικίας
  11. χώρα προηγούµενης διαµονής, πλήρης ηµεροµηνία εγκατάστασης στην Ελλάδα και κυριότερος λόγος εγκατάστασης (επαναπατρισµός, σπουδές, εργασία, επανένωση της οικογένειας, αναζήτηση ασύλου, πρόσφυγας ή άλλος λόγος) Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 6
  12. επίπεδο εκπαίδευσης
  13. εκπαιδευτικό ίδρυµα βασικού τίτλου σπουδών, σχολή, τµήµα και χώρα
  14. κύρια ασχολία του απογραφόµενου την εβδοµάδα 3-9 Μαΐου 2011
  15. περιγραφή οικονοµικής δραστηριότητας του καταστήµατος ή της επιχείρησης εργασίας, ή της τελευταίας εργασίας
  16. περιγραφή επαγγέλµατος
  17. καθεστώς απασχόλησης (π.χ. εργοδότης, µισθωτός, βοηθός σε οικογενειακή επιχείρηση, κ.ά.)
  18. ώρες εργασίας/απασχόλησης: o συνήθεις ώρες απασχόλησης ανά εβδοµάδα o ώρες απασχόλησης την εβδοµάδα 3-9 Μαΐου 2011 o λόγος µειωµένης απασχόλησης την εβδοµάδα 3-9 Μαΐου 2011 (ασθένεια, άδεια κλπ)
  19. γεωγραφικός προσδιορισµός σε επίπεδο οικισµού τόπου εργασίας
  20. αριθµός ατόµων που εργάζονται στο κατάστηµα ή την επιχείρηση εργασίας, ή της τελευταίας εργασίας
  21. κύρια πηγή πόρων ζωής
  22. αριθµός γεννηθέντων ζώντων τέκνων (µόνο για θήλεις). Το δελτίο «δελτίο απογραφής ατόµου» για τους µόνιµους κατοίκους συλλογικών καταλυµάτων περιέχει τις ίδιες ερωτήσεις, όπως παραπάνω, µε µόνη διαφορά ότι στο ερώτηµα για την οικογενειακή κατάσταση, υπάρχουν τέσσερις επιπλέον εναλλακτικές απαντήσεις σε σχέση µε το «δελτίο απογραφής ατόµου» σε νοικοκυριό, δηλαδή οι εξής: «άγαµος µε συµβίωση», «σε διάσταση µε συµβίωση», «χήρος(-α) µε συµβίωση», και «διαζευγµένος(-η) µε συµβίωση». Σύµφωνα µε τους εκπροσώπους της ΕΛ.ΣΤΑΤ. δεν πρόκειται περί διαφοράς αφού οι εναλλακτικές αυτές προκύπτουν συνδυαστικά και στην περίπτωση των νοικοκυριών-κατοικιών. Ως προς την απογραφή οικοδοµών-κτιρίων θα χρησιµοποιηθούν, σύµφωνα µε την γνωστοποίηση της ΕΛ.ΣΤΑΤ., «δελτία απογραφής κτιρίων», όπου ένα κτίριο µπορεί να περιλαµβάνει περισσότερες κατοικίες, µε ερωτήµατα, σχετικά µε τον αριθµό οικοδοµικού Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 7 τετραγώνου, τη διεύθυνση του κτιρίου, τα χαρακτηριστικά του κ.ά. Σε περίπτωση που η οδός, στην οποία βρίσκεται το κτίριο δεν έχει όνοµα, σηµειώνεται το όνοµα του ιδιοκτήτη (ή ενός από τους ιδιοκτήτες στην περίπτωση περισσοτέρων). Στη συνέχεια µε βάση τα δελτία αυτά, θα καταρτιστούν συγκεντρωτικές καταστάσεις των απογραφέντων κτιρίων, που ονοµάζονται «Κατάλογοι-πλαίσιο κτιρίων», οι οποίοι χρησιµεύουν ως οδηγοί για τη διενέργεια της απογραφής των νοικοκυριών-κατοικιών. Μετά τη διενέργεια της απογραφής του πληθυσµού-κατοικιών, και µε βάση τα δελτία απογραφής κατοικιών-νοικοκυριών και συλλογικών καταλυµάτων, θα καταρτιστούν συγκεντρωτικές καταστάσεις απογραφέντων νοικοκυριών-κατοικιώνκατοικούµενων χώρων και συλλογικών καταλυµάτων. Οι καταστάσεις αυτές περιέχουν συγκεντρωτικά στοιχεία για τα απογραφέντα νοικοκυριά και τα συλλογικά καταλύµατα. Συγκεκριµένα, περιέχουν τον αριθµό οικοδοµικού τετραγώνου της κατοικίας ή του συλλογικού καταλύµατος, τον αύξοντα αριθµό του κτιρίου στο οικοδοµικό τετράγωνο, τον αύξοντα αριθµό της κατοικίας ή του συλλογικού καταλύµατος µέσα στο απογραφικό τµήµα, την οδό και τον αριθµό της, το ονοµατεπώνυµο του υπευθύνου του νοικοκυριού ή το είδος του συλλογικού καταλύµατος, τον αριθµό των συµπληρωθέντων δελτίων ατόµων, το σύνολο των µελών του νοικοκυριού ή του πληθυσµού του συλλογικού καταλύµατος ανά άρρενες και θήλεις, το σύνολο των προσωρινά φιλοξενούµενων ατόµων που δεν απογράφηκαν στη µόνιµη κατοικία τους ανά άρρενες και θήλεις. Μετά την ολοκλήρωση της απογραφής, η ΕΛ.ΣΤΑΤ. σκοπεύει να προβεί σε ψηφιοποίηση των απαντηµένων ερωτηµατολογίων (σάρωση και οπτική αναγνώριση των απαντήσεων), ούτως ώστε η στατιστική επεξεργασία τους να γίνει ηλεκτρονικά. Πέραν αυτού, γνωστοποιήθηκε στην ΑΠ∆ΠΧ µε το υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2412/06-04-2011 ότι σκοπός της ψηφιοποίησης των εντύπων της απογραφής είναι και η δηµιουργία ενός «στατιστικού µητρώου πληθυσµού», το οποίο θα µπορεί να χρησιµοποιηθεί στο µέλλον ως βασικό πλαίσιο αναφοράς για τη διενέργεια ειδικότερων στατιστικών ερευνών και εργασιών. ∆ιευκρινίστηκε προφορικά ότι η Επιτροπή Στατιστικού Απορρήτου της ΕΛ. ΣΤΑΤ. δεν έχει λάβει ακόµη απόφαση για τη δηµιουργία του µητρώου. Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 8 Σύµφωνα µε τα υπ’ αριθµ. πρωτ. Γ/ΕΙΣ/2412/06-04-2011 και ΓΝ/ΕΙΣ/412/12-042011 έγγραφα, αλλά και µε όσα προφορικά δήλωσαν οι εκπρόσωποι της ΕΛ.ΣΤΑΤ., τα συµπληρωµένα ερωτηµατολόγια θα φυλάσσονται σε ασφαλείς χώρους µε ευθύνη των εποπτών της απογραφής µέχρι την ολοκλήρωση των ελέγχων (δηλ. µέχρι και την ολοκλήρωση της δειγµατοληπτικής έρευνας ελέγχου κάλυψης απογραφής πληθυσµού). Αυτοί οι ασφαλείς χώροι, κατά δήλωση των εκπροσώπων της ΕΛ.ΣΤΑΤ., ενδέχεται να είναι κάποια γραφεία σε δήµους, τα οποία έχουν διαθέσει οι δήµοι για την απογραφή και θα είναι υπό την ευθύνη των εποπτών της απογραφής. Πέραν αυτού, δεν υπήρξε κάποια άλλη διευκρίνιση σχετικά µε τους χώρους. Στη συνέχεια, τα ερωτηµατολόγια θα συσκευάζονται σε δέµατα, τα οποία θα αποσταλούν συστηµένως µέσω των ΕΛΤΑ στην Κεντρική Υπηρεσία της ΕΛ.ΣΤΑΤ.. Τα µέτρα ασφάλειας που αναφέρθηκαν από την ΕΛ.ΣΤΑΤ. ότι τηρούνται στην Κεντρική Υπηρεσία είναι, µεταξύ άλλων, τα εξής: • Μέτρα Φυσικής Ασφάλειας: φύλαξη κτιρίου, χρήση κλειστού κυκλώµατος τηλεόρασης, ελεγχόµενη είσοδος στο κτίριο, λειτουργία συστήµατος ελέγχου κτιρίου, ύπαρξη αυτόµατης γεννήτριας Η/Ζ, ανιχνευτές καπνού και φωτιάς, ύπαρξη αυτόµατου συστήµατος πυρόσβεσης, αυτόµατο σύστηµα κλιµατισµού, ψευδοπάτωµα. • Επιπρόσθετα στον χώρο εγκατάστασης των κεντρικών πληροφοριακών συστηµάτων (computer room) εφαρµόζονται τα εξής µέτρα φυσικής ασφάλειας: ελεγχόµενη είσοδος µε µαγνητική κάρτα, έλεγχος θερµοκρασίας και υγρασίας, αδιάλειπτη παροχή ρεύµατος. • Λογικά µέτρα ασφάλειας: χρήση τείχους προστασίας τόσο σε λογισµικό (software firewall) για την πρόσβαση χρηστών στο διαδίκτυο, όσο και σε υλικό (hardware firewall) για την περίµετρο, χρήση κρυπτογράφησης µε πιστοποιητικά που έχουν εκδοθεί από την εσωτερική αρχή έκδοσης πιστοποιητικών, χρήση λογισµικού ελέγχου της πρόσβασης (access control software) σε επίπεδο λειτουργικού Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 9 συστήµατος αλλά και στη βάση δεδοµένων, χρήση προγράµµατος προστασίας από ιούς (antivirus), κεντρικά διαχειριζοµένου, σε όλο το πληροφοριακό σύστηµα, χρήση ξεχωριστού προγράµµατος καταπολέµησης ανεπιθύµητης ηλεκτρονικής αλληλογραφίας (antispam), υποχρεωτική χρήση κωδικών ασφάλειας, υποχρεωτική χρήση πρωτοκόλλου κρυπτογράφησης WPA για τις ασύρµατες συνδέσεις µε χρήση αρχιτεκτονικής «αποστρατικοποιηµένης ζώνης» (DMZ), χρήση ιδιωτικού εικονικού δικτύου (VPN) που υλοποιεί το πρωτόκολλο ασφαλείας IPSEC για τις αποµακρυσµένες συνδέσεις (πλην της βάσης της απογραφής, στην οποία απαγορεύεται η αποµακρυσµένη πρόσβαση), χρήση λιστών ελέγχου πρόσβασης (access lists) στους δροµολογητές (routers) και στους µεταγωγείς (switches) επιπέδου 3 της υπηρεσίας µε περιορισµένες δυνατότητες πρόσβασης, χρήση πολιτικών ασφάλειας στα συστήµατα µε λειτουργικό σύστηµα Windows, διαδικασία λήψης αντιγράφων ασφάλειας (backup) σε κρυπτογραφηµένο δίσκο και όχι σε άλλο αποσπώµενο µέσο για την βάση της απογραφής, εγκατάσταση ενηµερώσεων (patches, hotfixes, service packs) για το λειτουργικό σύστηµα και τις εφαρµογές. Σύµφωνα µε τους εκπροσώπους της ΕΛ.ΣΤΑΤ., τα περισσότερα από τα παραπάνω µέτρα ισχύουν για όλα τα συστήµατα της ΕΛ.ΣΤΑΤ. Τα στοιχεία της απογραφής θα αντιµετωπιστούν ως πρωτογενή δεδοµένα κάθε άλλης έρευνας, δηλ. θα αποθηκευθούν και θα επεξεργαστούν (µέχρι να είναι έτοιµα για δηµοσίευση) σε ανεξάρτητη αυτόνοµη βάση δεδοµένων. Ουσιαστικά θα ενταχθούν στο γενικότερο σύστηµα διαχείρισης βάσης δεδοµένων που χρησιµοποιείται για τις δραστηριότητες της ΕΛ.ΣΤΑΤ., µε τη διαφορά ότι το τµήµα της βάσης που έχει τα δεδοµένα της απογραφής θα προστατευτεί λογικά, ώστε σε αυτό να έχουν πρόσβαση µόνο η οµάδα της απογραφής (επιπρόσθετα πρόσβαση θα έχουν και οι 30 περίπου προγραµµατιστές που εργάζονται στη ∆/νση Πληροφορικής). Εκτός από µια γενική πολιτική ασφάλειας, και µια πολιτική λήψης αντιγράφων ασφάλειας (στην οποία υπάρχει σύντοµη µνεία για την λήψη αντιγράφων της βάσης της απογραφής), δεν υπάρχουν άλλες καταγεγραµµένες διαδικασίες ασφάλειας που να αφορούν την απογραφή και τη σχετική µε αυτή πληροφοριακή υποδοµή. Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 10 Η Αρχή, µετά από εξέταση όλων των παραπάνω στοιχείων, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, αφού άκουσε τον εισηγητή και τους βοηθούς εισηγητές, ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
  23. Οι στατιστικές έρευνες είναι απαραίτητο εργαλείο στο σύγχρονο κοινωνικό κράτος δικαίου για τον ορθολογικό σχεδιασµό της πολιτικής του σε διάφορους τοµείς επί τη βάσει επίκαιρων στοιχείων σχετικά µε τις δηµογραφικές, οικονοµικές, κοινωνικές, στεγαστικές, περιβαλλοντικές, εργασιακές κλπ. συνθήκες. Τούτο ισχύει και για τις απογραφές ως ειδικότερη περίπτωση των στατιστικών ερευνών, µε ειδοποιό χαρακτηριστικό ότι αφορούν το σύνολο του πληθυσµού, οικοδοµικού πλούτου κλπ. ενός κράτους, ανεξαρτήτως της µεθόδου που το κράτος επιλέγει, δηλαδή των πηγών για την άντληση των στοιχείων της απογραφής (µητρώα, συµβατική απογραφή, συνδυασµός των προηγουµένων – πβλ. και άρθρο 4 του Κανονισµού 763/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου σχετικά µε τις απογραφές πληθυσµού και στέγασης). Τα στατιστικά στοιχεία που συγκεντρώνονται από µια απογραφή χρησιµοποιούνται συνήθως και ως βάση για διάφορες περαιτέρω στατιστικές έρευνες στο πλαίσιο της διαδικασίας του πολιτικού σχεδιασµού. Η επικαιρότητα των στοιχείων προς το σκοπό της χάραξης ορθολογικής πολιτικής εξασφαλίζεται µε τη διενέργεια περιοδικών απογραφών σε τακτά χρονικά διαστήµατα, συνήθως ανά δεκαετία όπως ορίζει το άρθρο 5 παρ. 1 του προµνηµονευθέντος Κανονισµού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εξάλλου, όσον αφορά ιδίως στην απογραφή του πληθυσµού, συλλέγονται στοιχεία ονοµαστικά για κάθε άτοµο µε αποτέλεσµα η απογραφή να οδηγεί σε επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 2 στοιχ. δ) του ν. 2472/1997, τόσο στο στάδιο της συλλογής αλλά και της αποθήκευσης των στοιχείων. Το ότι η δηµόσια στατιστική συγκαταλέγεται πάντως στους σηµαντικούς λόγους δηµόσιου συµφέροντος και Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 11 αποτελεί καταρχήν θεµιτό σκοπό επεξεργασίας δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, ακόµη και ευαίσθητων, προκύπτει και από το άρθρο 8 παρ. 4 της Οδηγίας 95/46/ΕΚ σε συνδυασµό µε την αιτιολογική σκέψη

(34). Η επεξεργασία ευαίσθητων προσωπικών δεδοµένων επιτρέπεται σε αυτή την περίπτωση, εφόσον παρέχονται οι δέουσες εγγυήσεις και προβλέπεται µε εθνική νοµοθετική διάταξη ή µε απόφαση της εθνικής αρχής προστασίας προσωπικών δεδοµένων. ∆ιάφορο είναι το ζήτηµα ότι τη στατιστική έρευνα δεν θα πρέπει να ενδιαφέρει τελικώς ποιο άτοµο παρουσιάζει συγκεκριµένα χαρακτηριστικά αλλά τα συγκεντρωτικά στοιχεία για πληθυσµιακές οµάδες, ζήτηµα που πρέπει να αντιµετωπίζεται στο νόµο µε κατάλληλες διαδικαστικές και οργανωτικές εγγυήσεις.
  1. Η απογραφή ως καθολική αποτύπωση δηµογραφικών, οικονοµικών, κοινωνικών, στεγαστικών κ.ά. στοιχείων του πληθυσµού µιας χώρας, µε την οποία συγκεντρώνονται εκατοµµύρια σύνολα δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα αποτελεί περιορισµό, και µάλιστα σηµαντικό, στο ατοµικό δικαίωµα της προστασίας των προσωπικών δεδοµένων. Κατά την πάγια νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας οι περιορισµοί των ατοµικών δικαιωµάτων πρέπει να ορίζονται γενικώς και αντικειµενικώς, µε τυπικό νόµο ή κατόπιν ειδικής εξουσιοδότησης µε διάταγµα, ενώ όσο εντονότερος είναι ο περιορισµός του δικαιώµατος, τόσο επιτακτικότερη είναι η ανάγκη ειδικότητας της νοµοθετικής ρυθµίσεως. Επιπλέον, κατά την ίδια νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας οι περιορισµοί πρέπει να δικαιολογούνται από αποχρώντες λόγους δηµοσίου συµφέροντος, να είναι πρόσφοροι και αναγκαίοι για την επίτευξη του επιδιωκόµενου σκοπού και να µην θίγουν τον πυρήνα του ατοµικού δικαιώµατος. Αντιστοίχως, το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο των ∆ικαιωµάτων του Ανθρώπου (Ε∆∆Α) απαιτεί η επέµβαση (περιορισµός) στην άσκηση του ατοµικού δικαιώµατος να προβλέπεται σε νόµο που φέρει συγκεκριµένα ποιοτικά χαρακτηριστικά σχετικά µε την ειδικότητα και τη σαφήνειά του, και, εφόσον αυτή είναι καταρχήν δικαιολογηµένη σε σχέση µε τους θεµιτούς σκοπούς περιορισµού του δικαιώµατος στην ιδιωτική ζωή, όπως αυτοί ορίζονται στην παρ. 2 του άρθρου 8 Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 12 της Ευρωπαϊκής Σύµβασης των ∆ικαιωµάτων του Ανθρώπου (ΕΣ∆Α), εξετάζεται στη συνέχεια η αναλογικότητα των προβλεπόµενων µέτρων προς τον επιδιωκόµενο σκοπό. Η διενέργεια απογραφών πληθυσµού προβλέπεται µε ειδικούς νόµους σε διάφορα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως το Ηνωµένο Βασίλειο (βλ. ενδεικτικώς Census Act, 1920, Census Act (Northern Ireland) 1969, Census Order, Census (England) Regulations 2010, Census (North Ireland) Order 2010, Census (North Ireland) Regulations 2010), τη Γερµανία (βλ. ιδίως ZensusVorbereitungsGesetz 2011, ZensusGesetz 2011, StichprobenVerordnung), τη Γαλλία (βλ. ιδίως Loi no 50-276 du 27 Février 2002 relatif à la démocratie de la proximité, 5ος τίτλος, Le décret du 5 juin 2003, Le décret du 23 juin 2003), οι οποίοι είτε ρυθµίζουν το ζήτηµα εξαντλητικώς είτε παραπέµπουν συµπληρωµατικώς στην ισχύουσα νοµοθεσία για τη διενέργεια δηµόσιων στατιστικών και περί προστασίας προσωπικών δεδοµένων. Επιπλέον, η καθολική απογραφή του πληθυσµού του 1983 αποτέλεσε την υπόθεση – σταθµό για τη διατύπωση του ατοµικού δικαιώµατος του πληροφοριακού αυτοκαθορισµού από το Γερµανικό Οµοσπονδιακό Συνταγµατικό ∆ικαστήριο (BVerfGE 65, σελ. 1 – 71). Το δικαστήριο, αφού θεµελίωσε το δικαίωµα και περιέγραψε, όχι πάντως εξαντλητικά, το περιεχόµενο του δικαιώµατος στον πληροφοριακό αυτοκαθορισµό, έκρινε αν ο ισχύων κατά το έτος 1983 νόµος για την απογραφή του πληθυσµού ήταν επαρκώς σαφής και προβλέψιµος και σύµφωνος µε την αρχή της αναλογικότητας και εξέτασε αυτές τις προϋποθέσεις ως προς τους οριζόµενους (πρωτογενείς και δευτερογενείς) σκοπούς επεξεργασίας, τα συλλεγόµενα στοιχεία καθώς και τις διαδικαστικές και οργανωτικές εγγυήσεις για την προστασία των προσωπικών δεδοµένων. Το δικαστήριο υπογράµµισε ότι η στατιστική έρευνα είναι συνταγµατικώς ανεκτή όταν δεν απαξιώνει το άτοµο σε αντικείµενο της πληροφορίας, δεν οδηγεί στη δηµιουργία ολοκληρωµένων προφίλ µέσω π.χ. της διασύνδεσης των στοιχείων της απογραφής µε άλλα αρχεία που τηρεί η δηµόσια διοίκηση, και δεν συνδυάζει από τη φύση τους ασυµβίβαστους σκοπούς, δηλαδή τη στατιστική έρευνα µε τη λήψη ατοµικών διοικητικών µέτρων. Το τελευταίο θα ήταν συνταγµατικώς µη ανεκτό σε ένα Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 13 κράτος δικαίου διότι θα επέβαλε υποχρέωση αυτοενοχοποίησης στο µέτρο που τα άτοµα υποχρεούνται βάσει ειδικής διάταξης στην παροχή (αληθών) στοιχείων.
  2. Στην ελληνική έννοµη τάξη οι γενικές απογραφές οικοδοµών-κτιρίων και πληθυσµού-κατοικιών κατά το έτος 2011 διέπονται από τις εξής διατάξεις: α) το άρθρο 21 παρ. 1 του νοµοθετικού διατάγµατος 3627/1956 ορίζει ότι απογραφές διενεργούνται για διάφορα θέµατα, στα οποία ως γενικές κατηγορίες συγκαταλέγονται και αυτά της απογραφής του 2011, ενώ τα χρονικά διαστήµατα διενέργειας των απογραφών ορίζονται µε βασιλικό διάταγµα, β) το άρθρο 9 παρ. 1 του ν. 2392/1996, όπως ισχύει, προβλέπει ότι η διενέργεια απογραφών και µεσοαπογραφών πληθυσµού και οικοτεχνίας, οικοδοµών και κατοικιών, γεωργίας και κτηνοτροφίας, καταστηµάτων και επιχειρήσεων, αποφασίζεται µε προεδρικά διατάγµατα, τα οποία εκδίδονται ύστερα από πρόταση του Υπουργού Εθνικής Οικονοµίας και του αρµόδιου κατά περίπτωση υπουργού, γ) τα άρθρα 1 και 2 του π.δ. 168/2008 προβλέπουν τη διενέργεια των γενικών απογραφών οικοδοµών – κτιρίων και πληθυσµού – κατοικιών κατά το έτος 2011 και ως σκοπό της απογραφής τη συγκέντρωση στατιστικών στοιχείων αναφορικά µε τον οικοδοµικό πλούτο της χώρας, το µέγεθος, τη σύνθεση, τα δηµογραφικά, τα οικονοµικά, και άλλα χαρακτηριστικά του πληθυσµού, δ) το άρθρο 10 του ν. 3832/2010, όπως ισχύει, προβλέπει ως αρµόδια για τη διενέργεια της απογραφής την ΕΛ.ΣΤΑΤ., ε) το άρθρο 9 παρ. 3 του ν. 2392/1996, όπως ισχύει, ορίζει ότι µε κοινή υπουργική απόφαση καθορίζονται µεταξύ άλλων τα σχετικά µε την προκήρυξη και εκτέλεση των απογραφών, των µεσοαπογραφών και των στατιστικών ερευνών και εργασιών, τα στοιχεία που θα συγκεντρωθούν και το χρονικό διάστηµα της απογραφής. Σύµφωνα µε την εξουσιοδοτική αυτή διάταξη εκδόθηκε η υπ. αριθµ. 1524/Γ5-473/14-02-2011 Κ.Υ.Α. (ΦΕΚ Β/425), µε την οποία ορίζονται οι σκοποί της απογραφής του 2011, όπως ειδικώς προαναφέρθηκαν στο ιστορικό της παρούσας, και εξουσιοδοτείται ο Πρόεδρος της ΕΛ.ΣΤΑΤ. να καθορίσει µεταξύ άλλων τις µεθόδους της προπαρασκευής και διενέργειας της απογραφής, στις οποίες συγκαταλέγεται η προµέτρηση των κατοικιών σε οικισµούς άνω των 1000 κατοίκων, ο τύπος, η µορφή και ο τρόπος συµπλήρωσης των ερωτηµατολογίων Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 14 και των λοιπών βοηθητικών εντύπων, ο µεταπογραφικός έλεγχος της απογραφής, ο τρόπος επεξεργασίας των στοιχείων των ερωτηµατολογίων και κάθε άλλο σχετικό θέµα. στ) συµπληρωµατικώς εφαρµόζονται οι διατάξεις του ν. 3832/2010, όπως ισχύει. Ειδικότερα, το άρθρο 1 του τελευταίου νόµου προβλέπει τις αρχές που διέπουν το Ελληνικό Στατιστικό Σύστηµα, όπως αυτές καθορίζονται στον Κανονισµό 223/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου και στον Κώδικα Ορθής Πρακτικής για τις Ευρωπαϊκές Στατιστικές, που προβλέπεται στο άρθρο 11 του ίδιου Κανονισµού. Το άρθρο 2 παρ. 3 προβλέπει την υποχρέωση των φορέων του δηµόσιου τοµέα να παρέχουν πρωτογενή στατιστικά στοιχεία και πρωτογενείς πληροφορίες στην ΕΛ.ΣΤΑΤ. αλλά και την υποχρέωση των νοµικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, τις ενώσεις προσώπων και τα φυσικά πρόσωπα να παρέχουν τα στοιχεία που τους ζητούνται. Το άρθρο 6 ορίζει τα σχετικά µε τη διάδοση των στατιστικών µε κύριο στόχο τη διαφύλαξη της ανωνυµίας των στατιστικών µονάδων, εκτός και αν υπάρχει συγκατάθεση. Το άρθρο 7 προβλέπει το στατιστικό απόρρητο σε σχέση µε τα στοιχεία που καθιστούν δυνατή την άµεση ή έµµεση αναγνώριση των στατιστικών µονάδων, την υποχρέωση λήψης των κατάλληλων προληπτικών µέτρων ώστε κατά τη δηµοσιοποίηση των στοιχείων να µην είναι δυνατή η αναγνώρισή τους µε τα τεχνικά ή άλλα µέσα που ευλόγως µπορούν να χρησιµοποιήσουν τρίτοι, τη δέσµευση από το στατιστικό απόρρητο όσων έχουν πρόσβαση ή αποκτούν απόρρητα στοιχεία, τη χρήση των απόρρητων στοιχείων αποκλειστικά για σκοπούς στατιστικής. Επίσης, προβλέπεται µερική εξαίρεση από τη µη διαβίβαση απόρρητων στοιχείων, σε ερευνητές που διεξάγουν στατιστικές αναλύσεις για επιστηµονικούς σκοπούς, στους οποίους επιτρέπεται η διαβίβαση στοιχείων που καθιστούν δυνατή την έµµεση ταύτιση των στατιστικών µονάδων, σύµφωνα µε τις ειδικότερες προϋποθέσεις του Κανονισµού Στατιστικών Υποχρεώσεων. Σηµειωτέον ότι ο Κανονισµός δεν έχει εκδοθεί µέχρι σήµερα. Τέλος το άρθρο 7 σε συνδυασµό µε το άρθρο 8 ορίζει τα σχετικά µε τις ποινικές και διοικητικές κυρώσεις για την παραβίαση του στατιστικού απορρήτου. Το άρθρο 10 καθορίζει τις αρµοδιότητες της ΕΛ.ΣΤΑΤ., το άρθρο 14 τις Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 15 αρµοδιότητες του Προέδρου της ΕΛ.ΣΤΑΤ, σύµφωνα µε το οποίο ασκεί µεταξύ άλλων κάθε αρµοδιότητα που δεν ανατίθεται ρητώς από το νόµο στην ΕΛ.ΣΤΑΤ. ως συλλογικό όργανο. Το άρθρο 18 ορίζει ότι η ΕΛ.ΣΤΑΤ. γνωστοποιεί στην ΑΠ∆ΠΧ τη σύσταση και λειτουργία αρχείου ή την έναρξη της επεξεργασίας αναφορικά µε το σύνολο των στατιστικών εργασιών που εκτελεί, σύµφωνα µε το άρθρο 6 του ν. 2472/1997 και ο Πρόεδρος αυτής ορίζεται ως υπεύθυνος επεξεργασίας κατά το άρθρο 2 στοιχ. ζ του ν. 2472/
  3. ζ) Επίσης, συµπληρωµατικώς εφαρµόζεται και το άρθρο 8 παρ. 1 του ν. 2392/1996, όπως ισχύει, το οποίο ορίζει ότι η Επιτροπή Στατιστικού Απορρήτου είναι αρµόδια να εξετάζει τα ζητήµατα που αναφέρονται στη διατήρηση του εµπιστευτικού ή απόρρητου χαρακτήρα των πληροφοριών που συλλέγει η Γ.Γ. Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδας, της οποίας τις αρµοδιότητες ασκεί πλέον η ΕΛ.ΣΤΑΤ. κατά το άρθρο 10 παρ. 1 του ν. 3832/2010, όπως ισχύει. η) Τέλος, εφαρµόζονται σύµφωνα µε άρθρο 288 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ε. Ένωσης ο Κανονισµός 763/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου «σχετικά µε τις απογραφές πληθυσµού και στέγασης» καθώς και ο εκτελεστικός Κανονισµός 1201/2009 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «σχετικά µε τις απογραφές πληθυσµού και στέγασης όσον αφορά τις τεχνικές προδιαγραφές των θεµάτων και των αναλύσεών τους». Οι Κανονισµοί ορίζουν µεταξύ άλλων τη διενέργεια των απογραφών κατά το έτος 2011, τις πηγές των στοιχείων, τα θέµατα (υποχρεωτικά και προαιρετικά) που πρέπει να καλύπτονται καθώς και σχετικά ζητήµατα µε τον τρόπο και χρόνο υποβολής των στατιστικών στοιχείων στην Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία. Το άρθρο 4 παρ. 2 του Κανονισµού 763/2008/ΕΚ ορίζει ότι τα κράτη µέλη λαµβάνουν όλα τα αναγκαία µέτρα για την τήρηση των απαιτήσεων σχετικά µε την προστασία των δεδοµένων, ενώ οι εθνικές διατάξεις για την προστασία των δεδοµένων δεν θίγονται από τον παρόντα κανονισµό. Ας σηµειωθεί, επιπλέον, ότι ως µη νοµικώς δεσµευτικό κείµενο έχουν εκδοθεί το 2006 σε συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία οι Συστάσεις της Συνδιάσκεψης Ευρωπαίων Στατιστικολόγων για τις απογραφές πληθυσµού και στέγασης του 2010 µε στόχο τη συγκρισιµότητα των Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 16 στατιστικών στοιχείων και την τήρηση των αρχών που διέπουν την απογραφή, όπως του στατιστικού απορρήτου.
  4. Το ως άνω εθνικό νοµικό πλαίσιο δεν πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει το ΣτΕ και το Ε∆∆Α για τους περιορισµούς των ατοµικών δικαιωµάτων. Τα βασικά ζητήµατα που συνδέονται µε τις γενικές απογραφές πληθυσµού – κατοικιών και κτιρίων, δηλαδή οι κατηγορίες των στοιχείων που θα συλλεχθούν, η µέθοδος / οι πηγές της απογραφής, ο καθορισµός τυχόν δευτερογενών σκοπών επεξεργασίας, οι διαδικαστικές και οργανωτικές εγγυήσεις για την προστασία των προσωπικών δεδοµένων δεν προβλέπονται σαφώς, ειδικώς και µε τρόπο ολοκληρωµένο σε νόµο ή προεδρικό διάταγµα. Επιπλέον, τίθεται ζήτηµα αναλογικότητας ως προς ορισµένα από τα στοιχεία που πρόκειται να συλλεχθούν καθώς και ως προς τη χρήση των στοιχείων που θα προκύψουν από την απογραφή. Ειδικότερα το ισχύον δίκαιο θα πρέπει να συµπληρωθεί ως εξής:
  5. Από τα στοιχεία που πρόκειται να συλλεχθούν µέσω των «δελτίων απογραφής ατόµου» µόνο οι υπ’ αριθµ. 2, 3, 5 ,7, 11, 13, 14, 15, 16 ερωτήσεις προβλέπονται ως έχουν στον Κανονισµό 763/2008/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε συνδυασµό µε τον εκτελεστικό Κανονισµό 1201/2009 ενώ, οι υπ’ αριθµ. 6, 9, και 18 ερωτήσεις προβλέπονται µόνο σε επίπεδο χώρας και όχι οικισµού. Η υπ’ αριθµ. 10 ερώτηση προβλέπεται από τον ως άνω Κανονισµό µόνο σε σχέση µε το έτος εγκατάστασης στην Ελλάδα χωρίς να περιλαµβάνεται η ακριβής ηµεροµηνία εγκατάστασης καθώς και οι λόγοι εγκατάστασης (επαναπατρισµός, σπουδές, εργασία, επανένωση της οικογένειας, αναζήτηση ασύλου, πρόσφυγας, άλλος λόγος). Οι υπόλοιπες ερωτήσεις (1, 4, 8, 12, 17, 19, 20 και 21) δεν προβλέπονται στον Κανονισµό. Ως προς αυτές τίθεται το ζήτηµα αν υπάρχει ισχυρή νοµική βάση στο ελληνικό δίκαιο και αν τηρείται η αρχή της αναλογικότητας. Η υπ’ αριθµ. 8 ερώτηση βρίσκει νόµιµο έρεισµα στο άρθρο 54 παρ. 2 Σ, σύµφωνα µε το οποίο ο αριθµός των βουλευτών κάθε εκλογικής περιφέρειας ορίζεται µε προεδρικό διάταγµα, µε βάση το νόµιµο πληθυσµό της περιφέρειας που προκύπτει, σύµφωνα µε την τελευταία απογραφή, από τους εγγεγραµµένους στα οικεία δηµοτολόγια (πβλ. και άρθρο 2 κωδικοποιητικού π.δ. 96/2007 για την Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 17 εκλογή βουλευτών). Η υπ’ αριθµ. 4 ερώτηση που αποβλέπει στη διαπίστωση του πραγµατικού πληθυσµού, προβλέπεται στην υπ. αριθµ. 1524/Γ5-473/14-02-2011 Κ.Υ.Α. (ΦΕΚ Β/425), η οποία εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση σύµφωνα µε το άρθρο 9 παρ. 3 του ν. 2392/
  6. Η αναγκαιότητα της καταµέτρησης του πραγµατικού πληθυσµού προκύπτει από τις διατάξεις για την τοπική αυτοδιοίκηση, ιδίως από το άρθρο 283 παρ. 12 του ν. 3852/2010 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωµένης ∆ιοίκησης − Πρόγραµµα Καλλικράτης», σύµφωνα µε το οποίο η αναφορά στον πληθυσµό αφορά στον πραγµατικό πληθυσµό. Ωστόσο η Αρχή έχει τη γνώµη ότι θα έπρεπε να επαναξιολογηθεί αν είναι πράγµατι πρόσφορος ο σχεδιασµός σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης ή ο εν γένει σχεδιασµός της κρατικής πολιτικής επί τη βάσει του πραγµατικού αντί του µόνιµου πληθυσµού. Εξάλλου, και οι εκπρόσωποι της ΕΛ.ΣΤΑΤ. δήλωσαν ότι σε άλλες χώρες δεν απαιτείται η καταµέτρηση του πραγµατικού πληθυσµού. Επίσης, η υπ. αριθµ. 4 ερώτηση προκαλεί αµφιβολίες ως προς την αναγκαιότητά της σε σχέση µε το επιµέρους ζήτηµα αν πρέπει τα άτοµα που δηλώνουν ότι πρόκειται να απογραφούν στον τόπο µόνιµης κατοικίας τους να συµπληρώσουν τα υπ’ αριθµ. 1 εως 3 ερωτήµατα. Σε αυτήν την περίπτωση, τα συγκεκριµένα άτοµα θα απογραφούν στον τόπο µόνιµης κατοικίας τους και δεν θα προσµετρηθούν στον πραγµατικό πληθυσµό της περιφέρειας, στην οποία ανήκει το νοικοκυριό όπου φιλοξενήθηκαν κατά την ηµέρα της απογραφής. Τα υπόλοιπα ερωτήµατα δεν προβλέπονται ειδικώς σε νόµο ή προεδρικό διάταγµα, ενώ η υπ. αριθµ. 1524/Γ5473/14-02-2011 Κ.Υ.Α. (ΦΕΚ Β/425), που εκδόθηκε σύµφωνα µε το άρθρο 9 παρ. 3 του ν. 2392/1996 και µε την οποία εξουσιοδοτείται ο Πρόεδρος της ΕΛ.ΣΤΑΤ. να καθορίσει µεταξύ άλλων τις µεθόδους της προπαρασκευής και διενέργειας της απογραφής, στις οποίες συγκαταλέγεται η προµέτρηση των κατοικιών σε οικισµούς άνω των 1000 κατοίκων, ο τύπος, η µορφή και ο τρόπος συµπλήρωσης των ερωτηµατολογίων και των λοιπών βοηθητικών εντύπων αποτελεί ανεπίτρεπτη υπεξουσιοδότηση. Από τις ερωτήσεις που δεν προβλέπονται ειδικώς σε νόµο η Αρχή κρίνει ότι η πλήρης ηµεροµηνία Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 18 εγκατάστασης στην Ελλάδα που προβλέπει η υπ’ αριθµ. 10 ερώτηση δεν είναι αναγκαία για όσα άτοµα εγκαταστάθηκαν πριν από χρονικό διάστηµα, µεγαλύτερο του ενός έτους, και αρκεί η αναφορά απλώς του έτους εγκατάστασης. Η ακριβής ηµεροµηνία απαιτείται µόνο για τα άτοµα που έχουν εγκατασταθεί πριν από διάστηµα µικρότερο των δώδεκα µηνών και έχουν πρόθεση να παραµείνουν για δώδεκα µήνες τουλάχιστον. Συνεπώς, θα πρέπει να δοθεί κατάλληλη διευκρίνιση στους απογραφείς να συµπληρώνουν την πλήρη ηµεροµηνία µόνο για τα άτοµα που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα τους τελευταίους δώδεκα µήνες. Όσον αφορά στα στοιχεία που συλλέγονται για τους µόνιµους κατοίκους συλλογικών καταλυµάτων παρατηρείται ότι το «δελτίο απογραφής ατόµου» περιέχει στο ερώτηµα για την οικογενειακή κατάσταση τέσσερις επιπλέον εναλλακτικές απαντήσεις που αφορούν στην ελεύθερη συµβίωση. Το στοιχείο αυτό δεν είναι καν πρόσφορο διότι σύµφωνα µε τις Συστάσεις της Συνδιάσκεψης Ευρωπαίων Στατιστικολόγων για τις απογραφές πληθυσµού και στέγασης του 2010 η πραγµατική –σε αντίθεση µε τη νόµιµηοικογενειακή κατάσταση προϋποθέτει κοινή συνήθη διαµονή στο ίδιο νοικοκυριό (πβλ. παρ. 217 – 219), στοιχείο που δεν συντρέχει όταν το ένα άτοµο διαµένει µόνιµα στο συλλογικό κατάλυµα. Το δελτίο για την απογραφή των κτιρίων δεν προκαλεί παρατηρήσεις.
  7. Ανακεφαλαιώνοντας, παρατηρείται ότι µια σειρά από ερωτήσεις δεν βρίσκουν νοµοθετικό έρεισµα, εκτός από αυτές που προβλέπονται στον Κανονισµό 763/2008/ΕΚ σε συνδυασµό µε τον εκτελεστικό Κανονισµό 1201/2009/ΕΚ ή προκύπτουν από διατάξεις της ελληνικής έννοµης τάξης (ερώτηση 4 σε σχέση µε τον πραγµατικό πληθυσµό και ερώτηση 8 σε σχέση µε το νόµιµο πληθυσµό). Με νόµο ή προεδρικό διάταγµα ή ενδεχοµένως, λόγω του επείγοντος, µε πράξη νοµοθετικού περιεχοµένου θα έπρεπε να προβλεφθούν ειδικά τα στοιχεία που ζητούνται κατά τις γενικές απογραφές και για λόγους επαύξησης της σαφήνειας της ρύθµισης θα µπορούσαν να συµπεριληφθούν και όσα προβλέπονται στους Κανονισµούς της Ε. Ένωσης. Επιπλέον, ορισµένες ερωτήσεις θέτουν ζητήµατα αναλογικότητας, ήτοι η υπ’ αριθµ. 4 ερώτηση κατά το µέρος που οδηγεί σε Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 19 συµπλήρωση των ερωτήσεων 1 έως 3 για τους φιλοξενούµενους που πρόκειται να απογραφούν στον τόπο της µόνιµης κατοικίας τους, ενώ αυτό δεν είναι αναγκαίο για την καταµέτρηση του πραγµατικού πληθυσµού. Περαιτέρω, αν και βρίσκει νόµιµο έρεισµα, ο νοµοθέτης θα έπρεπε στο µέλλον να επανεξετάσει την προσφορότητα της καταµέτρησης του πραγµατικού πληθυσµού για το σχεδιασµό των διάφορων κρατικών δράσεων. Στην υπ’ αριθµ. 10 ερώτηση κρίνεται ως µη αναγκαία η καταγραφή της ακριβούς ηµεροµηνίας για όσα άτοµα εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα πριν από χρονικό διάστηµα µεγαλύτερο των δώδεκα µηνών. Τέλος, στο δελτίο απογραφής ατόµου για τα συλλογικά καταλύµατα θα πρέπει να απαλειφθούν οι επιπλέον εναλλακτικές απαντήσεις στο ερώτηµα για την οικογενειακή κατάσταση.
  8. Με δεδοµένο ότι η στατιστική έρευνα δεν απαιτεί προσωπικά δεδοµένα θα πρέπει να προβλεφθεί µε νόµο ή προεδρικό διάταγµα το υποσύνολο των στοιχείων που οδηγούν στην ταυτοποίηση των ατόµων, τα οποία από τη στιγµή που πραγµατοποιηθούν οι απαραίτητες ενέργειες για τον έλεγχο της ορθότητας και πληρότητας των αποτελεσµάτων θα διαγραφούν ενώ µέχρι τότε θα πρέπει να τηρούνται χωριστά (βλ. υπό σηµείο 11). Τέτοια στοιχεία είναι το ονοµατεπώνυµο του ατόµου, το όνοµα πατέρα / συζύγου και µητέρας αλλά και περαιτέρω στοιχεία που ευκόλως µπορούν να οδηγήσουν στην ταυτοποίησή του, όπως, από τη διεύθυνση κατοικίας η οδός και ο αριθµός, από την ηµεροµηνία γέννησης η ακριβής ηµέρα, καθώς και ο αύξων αριθµός του δελτίου απογραφής ατόµου που αντιστοιχεί στον αύξοντα αριθµό απογραφής νοικοκυριού (πβλ. και Συστάσεις της Συνδιάσκεψης Ευρωπαίων Στατιστικολόγων για τις απογραφές πληθυσµού και στέγασης του 2010, παρ. 59). Είναι αυτονόητο ότι η Επιτροπή Στατιστικού Απορρήτου της ΕΛ.ΣΤΑΤ. λαµβάνει και επιπλέον µέτρα για να µην είναι δυνατή η έµµεση ταυτοποίηση του ατόµου στο πλαίσιο χρήσης των στοιχείων για περαιτέρω έρευνες, ανάλογα µε το επίπεδο ανάλυσης των στοιχείων σε σχέση µε τον αριθµό των ατόµων που φέρουν συγκεκριµένα χαρακτηριστικά.
  9. Με βάση τη γενική αρχή του άρθρου 4 του ν. 2472/1997 για τη χρονική διάρκεια της τήρησης των προσωπικών δεδοµένων θα πρέπει να προβλεφθεί ως Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 20 υποχρέωση και να µην καταλείπεται απλώς στη διακριτική ευχέρεια της ΕΛ.ΣΤΑΤ. ο χρόνος διαγραφής των ψηφιοποιηµένων στοιχείων που οδηγούν στην ταυτοποίηση των ατόµων, καθώς και ο χρόνος καταστροφής των εντύπων των ερωτηµατολογίων που περιέχουν τις απαντήσεις των απογραφοµένων. Η ΕΛ.ΣΤΑΤ. δήλωσε ότι ένα εύλογο χρονικό διάστηµα για τη διαγραφή των ανωτέρω στοιχείων που περιέχονται στα δελτία απογραφής ατόµου και την καταστροφή των έντυπων ερωτηµατολογίων θα µπορούσε να τεθεί στα τρία έτη από την ηµεροµηνία αναφοράς της απογραφής. Επίσης, στο µέτρο που οι «κατάλογοι-πλαίσιο κτιρίων» σύµφωνα µε την ΕΛ.ΣΤΑΤ. χρησιµεύουν ως οδηγοί για τη διενέργεια της απογραφής, ενώ σε αυτούς περιλαµβάνονται ονόµατα ιδιοκτητών, όταν δεν υπάρχει διεύθυνση, θα πρέπει και ως προς αυτούς να προβλεφθεί συγκεκριµένος χρόνος διαγραφής τουλάχιστον των ονοµάτων των ιδιοκτητών. Οµοίως, θα πρέπει να προβλεφθεί συγκεκριµένο χρονικό διάστηµα για τη διαγραφή του ονοµατεπωνύµου του υπεύθυνου του νοικοκυριού στις συγκεντρωτικές καταστάσεις απογραφέντων νοικοκυριών-κατοικιών- κατοικούµενων χώρων και συλλογικών καταλυµάτων.
  10. Πέραν της απαγόρευσης της χρήσης των απόρρητων στοιχείων, δηλαδή των στοιχείων από τα οποία προκύπτει η ταυτότητα των ατόµων για µη στατιστικούς σκοπούς σύµφωνα µε το άρθρο 7 του ν. 3832/2010, το ισχύον νοµικό πλαίσιο θα έπρεπε να προβλέπει ότι οι από το νόµο οριζόµενες κατηγορίες αποδεκτών των στοιχείων διασφαλίζουν το στατιστικό απόρρητο, υποχρεούνται σε έγκαιρη ανωνυµοποίηση των στατιστικών στοιχείων και λαµβάνουν τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα ασφάλειας ώστε τα στοιχεία αυτά να µη χρησιµοποιηθούν για άλλους σκοπούς. Ως προς τη διαβίβαση στοιχείων που καθιστούν δυνατή την έµµεση ταυτοποίηση των στατιστικών µονάδων (ατόµων) για επιστηµονικούς σκοπούς θα πρέπει µε νόµο ή προεδρικό διάταγµα ή έστω µε τον υπό έκδοση Κανονισµό Στατιστικών Υποχρεώσεων να ορισθούν οι κατάλληλες εγγυήσεις και οι προϋποθέσεις να είναι σαφείς και δηµοσίως προσβάσιµες. Η έλλειψη αυτή επισηµάνθηκε ήδη κατά την αξιολόγηση της Γ.Γ. Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας Ελλάδας, της οποίας τις αρµοδιότητες ασκεί Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 21 πλέον η ΕΛ.ΣΤΑΤ., ως προς την τήρηση του Κώδικα Ορθής Πρακτικής για τις Ευρωπαϊκές Στατιστικές (βλ. σελ. 11, δείκτη 5.
  11. του πορίσµατος “Peer review on the implementation of the European Statistics Code of Practice”, 21-02-2008, προσβάσιµο µέσω της ιστοσελίδας της ΕΛ.ΣΤΑΤ.). Μια τέτοια εγγύηση θα ήταν ο καθορισµός των φορέων που επιτρέπεται να λαµβάνουν απόρρητα στοιχεία, όπως αντίστοιχα έχουν ορισθεί µε τους εκτελεστικούς Κανονισµούς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 831/2002, 1104/2006, 1000/2007, 606/2008, 520/2010 για τα στοιχεία που τηρεί η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία. Από τους Κανονισµούς αυτούς αλλά και από αντίστοιχες αλλοδαπές ρυθµίσεις προκύπτει ότι η διαβίβαση απόρρητων στοιχείων για επιστηµονικούς σκοπούς επιτρέπεται µόνο προς φορείς που έχουν ως σκοπό την επιστηµονική έρευνα ή ερευνητές που συνδέονται συµβατικώς µε τους ανωτέρω φορείς και είναι είτε δηµόσιοι υπάλληλοι ή δεσµεύονται από το στατιστικό απόρρητο (όπως για την τελευταία περίπτωση προβλέπει ήδη το άρθρο 7 του ν. 3832/2010).
  12. Όσον αφορά στη δηµιουργία ενός στατιστικού µητρώου πληθυσµού, το οποίο θα χρησιµοποιηθεί στο µέλλον ως βασικό πλαίσιο αναφοράς για τη διενέργεια ειδικότερων στατιστικών ερευνών και εργασιών, θα πρέπει καταρχήν αυτό να προβλέπεται σε νόµο ή προεδρικό διάταγµα ενώ η Επιτροπή Στατιστικού Απορρήτου της ΕΛ.ΣΤΑΤ. δεν έχει σύµφωνα µε το άρθρο 8 παρ. 1 του ν. 2392/1996 τέτοια αρµοδιότητα. Τυχόν πρόβλεψη θα πρέπει να υπάρχει ήδη στις διατάξεις που ρυθµίζουν τις γενικές απογραφές του τρέχοντος έτους, ώστε να πληρούται η προϋπόθεση της σαφήνειας της ρύθµισης, η οποία αποσκοπεί στην προβλεψιµότητά της. Επιπλέον, η Αρχή κρίνει ότι η τήρηση του συνόλου των δεδοµένων της απογραφής, δηλαδή για όλα τα άτοµα µε τρόπο ώστε να είναι δυνατή η ταυτοποίησή τους, συµπεριλαµβανοµένου του στοιχείου της οδού και αριθµού της διεύθυνσης µόνιµης κατοικίας των ατόµων, θα ήταν αντίθετη µε την αρχή της αναλογικότητας και θα αναιρούσε την υποχρέωση διαγραφής των στοιχείων της απογραφής που οδηγούν στην ταυτοποίηση των ατόµων. Εξάλλου, περαιτέρω στατιστικές έρευνες είναι και οφείλουν να είναι περιορισµένες ως προς το σύνολο των ατόµων που αφορούν. Λαµβάνοντας υπόψη το κόστος για τη Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 22 συλλογή στοιχείων για στατιστικούς σκοπούς το µητρώο αυτό θα πρέπει να αφορά περιορισµένο, ταυτόχρονα αντιπροσωπευτικό, ποσοστό του πληθυσµού και να τηρείται για περιορισµένο χρονικό διάστηµα ώστε να µην υπάρχει ο κίνδυνος δηµιουργίας προφίλ για τα άτοµα ούτε συγκέντρωσης στοιχείων για µεγαλύτερο σύνολο πληθυσµού, όπως θα µπορούσε να συµβεί αν το µητρώο αυτό τηρούνταν για µεγαλύτερο διάστηµα από αυτό που µεσολαβεί µέχρι την επόµενη απογραφή. Ως παράδειγµα αναφέρεται το άρθρο 23 του γερµανικού νόµου για τις απογραφές του έτους 2011 (ZensusG), σύµφωνα µε το οποίο επιτρέπεται προς το σκοπό δειγµατοληπτικών ερευνών πληθυσµού, κατοικιών και κτιρίων να χρησιµοποιηθούν ως κριτήρια επιλογής ο αριθµός των κατοικιών και ατόµων, το είδος του συλλογικού καταλύµατος, η διεύθυνση του κτιρίου, συλλογικού καταλύµατος ή της κατοικίας για τη δηµιουργία στατιστικού µητρώου επί τη βάσει σύγχρονων µαθηµατικών µεθόδων. Με τα κριτήρια αυτά θα επιλεχθούν συγκεκριµένες περιοχές της γερµανικής επικράτειας, οι οποίες δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν το ποσοστό του 20% επί του συνόλου. Επίσης, ορίζεται ότι τα στοιχεία αυτά που χρησιµοποιούνται ως κριτήρια επιλογής τηρούνται χωριστά από τα στατιστικά δεδοµένα για χρονικό διάστηµα µέχρι την επόµενη απογραφή. Τέλος, τυχόν ενηµέρωση του στατιστικού µητρώου πληθυσµού από διοικητικές πηγές, µόνον για το χρονικό διάστηµα διατήρησης του µητρώου, θα πρέπει επίσης να προβλέπεται ειδικώς καθώς και οι συγκεκριµένες πηγές και τα στοιχεία που θα επικαιροποιούνται.
  13. Ως οργανωτικό µέτρο ασφάλειας θα πρέπει µε νόµο ή προεδρικό διάταγµα να προβλέπεται, επίσης, ο διαχωρισµός των στοιχείων που οδηγούν στην ταυτοποίηση των ατόµων (βλ. υπό σηµείο 7) µέχρι τη διαγραφή τους , η διαγραφή (βλ. υπό σηµείο 8), και µάλιστα οι ενέργειες αυτές θα πρέπει να πραγµατοποιούνται µε ασφαλή τρόπο. Ο διαχωρισµός και η διαγραφή πραγµατοποιούνται µετά την ψηφιοποίηση των απαντήσεων στα ερωτηµατολόγια ενώ η διαγραφή αφού πραγµατοποιηθεί ο έλεγχος της ορθότητας και πληρότητας των αποτελεσµάτων. Οµοίως ο διαχωρισµός των στοιχείων ισχύει και ως προς το στατιστικό µητρώο πληθυσµού (βλ. υπό σηµείο Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 23 10). Τέλος, θα πρέπει να προβλέπεται η ασφαλής καταστροφή των εντύπων των ερωτηµατολογίων.
  14. Η υπό κατάρτιση ρύθµιση για τις γενικές απογραφές του τρέχοντος έτους θα πρέπει, επίσης, να συµπληρώνεται, όπου δεν εφαρµόζονται ειδικότερες διατάξεις σύµφωνα µε όσα προτείνονται ανωτέρω, από τις γενικότερες διατάξεις για τις στατιστικές έρευνες και τη διενέργεια απογραφών (βλ. υπό σηµείο 3) καθώς και να προβλέπεται η συµπληρωµατική εφαρµογή του ν. 2472/1997, για όσα δεν ορίζονται ειδικότερα. Η διάταξη του άρθρου 18 του ν. 3832/2010, όπως ισχύει, ορίζει µόνον ότι η ΕΛ.ΣΤΑΤ. γνωστοποιεί τα αρχεία της και την επεξεργασία προσωπικών δεδοµένων, σύµφωνα µε το άρθρο 6 του ν. 2472/1997, στην Αρχή ενώ ως υπεύθυνος επεξεργασίας ορίζεται ο Πρόεδρος της ΕΛ.ΣΤΑΤ. Καταρχάς, µε δεδοµένο ότι υπεύθυνος επεξεργασίας είναι σύµφωνα µε το άρθρο 2 στοιχ. ζ) του ν. 2472/1997 οποιοσδήποτε, νοµικό ή φυσικό πρόσωπο, δηµόσια αρχή ή άλλος οργανισµός καθορίζει το σκοπό και τον τρόπο επεξεργασίας των δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, ως υπεύθυνος θα πρέπει να ορίζεται η ίδια η ΕΛ.ΣΤΑΤ. (βλ. και Γνώµη 1/2010 της Ο.Ε. του Άρθρου 29 της Οδηγίας 95/46/ΕΚ για τις έννοιες του υπευθύνου και εκτελούντα την επεξεργασία). Η Αρχή διαπιστώνοντας την αληθή έννοια της ισχύουσας διάταξης δέχεται ήδη την ΕΛ.ΣΤΑΤ. ως υπεύθυνο επεξεργασίας και κρίνει ότι η πραγµατοποιούµενη από την ΕΛ.ΣΤΑΤ. επεξεργασία προσωπικών δεδοµένων υπόκειται στο ν. 2472/
  16. Με την υπό κρίση απογραφή συλλέγονται και ευαίσθητα προσωπικά δεδοµένα, ιδίως η αναφορά στην υπ’ αριθµ. 17 ερώτηση του δελτίου απογραφής ατόµου για την ασθένεια ως λόγο µειωµένης απασχόλησης. Επίσης, ευαίσθητο προσωπικό δεδοµένο αποτελεί και η πληροφορία σε σχέση µε τους µόνιµους κατοίκους στις εξής κατηγορίες συλλογικών καταλυµάτων: σανατόρια, ψυχιατρεία, κλινικές, νοσοκοµεία, µοναστήρια, φυλακές και αναµορφωτήρια, καθότι από τα ανωτέρω στοιχεία δύναται να εξαχθούν πληροφορίες σε σχέση µε την υγεία, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, ή το γεγονός ότι σε κάποιο άτοµο έχει επιβληθεί ποινική καταδίκη ή αναµορφωτικό µέτρο. Αντιθέτως, δεν αποτελεί ευαίσθητο δεδοµένο η αναφορά στο λόγο επαναπατρισµού, ειδικότερα στην ιδιότητα του Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 24 πρόσφυγα ή του αιτούντα άσυλο, στην υπ’ αριθµ. 10 ερώτηση του δελτίου απογραφής ατόµου. Τούτο διότι την ιδιότητα του πρόσφυγα ή του αιτούντα άσυλο αποκτά ένα άτοµο για λόγους που ανάγονται στη φυλή, θρησκεία, ή εθνικότητά του, στη συµµετοχή του σε ορισµένη κοινωνική οµάδα ή λόγω των πολιτικών πεποιθήσεων του (βλ. π.δ. 114/2010 σε συνδυασµό µε το άρθρο 1 της Σύµβασης της Γενεύης). Αν και οι ανωτέρω λόγοι συνδέονται µε διάφορες κατηγορίες ευαίσθητων δεδοµένων σύµφωνα µε το άρθρο 2 στοιχ. β) του ν. 2472/1997, από την απλή αναφορά στο καθεστώς του πρόσφυγα ή του αιτούντα άσυλο δεν συνάγεται ο συγκεκριµένος λόγος, άλλως η συγκεκριµένη κατηγορία ευαίσθητων δεδοµένων που αφορά στο απογραφόµενο άτοµο. Πέραν του γεγονότος ότι οι ανωτέρω περιπτώσεις επεξεργασίας ευαίσθητων προσωπικών δεδοµένων στο πλαίσιο της γενικής απογραφής πληθυσµού-νοικοκυριών του έτους 2011 συγκαταλέγονται στα στοιχεία για τα οποία δεν υπάρχει έρεισµα στο ισχύον δίκαιο (βλ. υπό σηµείο 5), η Αρχή δεν έχει αρµοδιότητα έκδοσης άδειας σύµφωνα µε το άρθρο 7 σε συνδυασµό µε το άρθρο 19 παρ. 1 στοιχ. δ) του ν. 2472/1997 καθότι η επεξεργασία ευαίσθητων δεδοµένων για στατιστικούς σκοπούς δεν προβλέπεται στις αποκλειστικά απαριθµούµενες περιπτώσεις του άρθρου 7 παρ. 2 ν. 2472/
  17. Τούτο όµως δεν απαγορεύει εν γένει την επεξεργασία ευαίσθητων προσωπικών δεδοµένων για στατιστικούς σκοπούς, εφόσον, όπως ορίζει το άρθρο 8 παρ. 4 της Οδηγίας 95/46/ΕΚ σε συνδυασµό µε την αιτιολογική σκέψη
(34), αυτή προβλέπεται σε νόµο που παρέχει τις κατάλληλες εγγυήσεις (βλ. υπό σηµείο 1).
  1. Σύµφωνα µε το άρθρο 10 παρ. 3 του ν. 2472/1997, ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει να λαµβάνει τα κατάλληλα οργανωτικά και τεχνικά µέτρα για την ασφάλεια των δεδοµένων και την προστασία τους από τυχαία ή αθέµιτη καταστροφή, τυχαία απώλεια, αλλοίωση, απαγορευµένη διάδοση ή πρόσβαση και κάθε άλλη µορφή αθέµιτης επεξεργασίας. Αυτά τα µέτρα πρέπει να εξασφαλίζουν επίπεδο ασφάλειας ανάλογο προς τους κινδύνους που συνεπάγεται η επεξεργασία και η φύση των δεδοµένων. Λόγω της φύσης της απογραφής, της συγκέντρωσης δηλ. στοιχείων για το σύνολο του πληθυσµού της χώρας σε µια ενιαία βάση Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 25 δεδοµένων, αυξάνονται οι πιθανές επιπτώσεις από τυχαία ή αθέµιτη καταστροφή, απώλεια, απαγορευµένη διάδοση ή πρόσβαση ή άλλου είδους αθέµιτη επεξεργασία. Συνεπώς, το επίπεδο ασφάλειας θα πρέπει να είναι µεγαλύτερο και τα µέτρα ασφάλειας ιδιαίτερα αυξηµένα, σε σχέση µε τα µέτρα άλλων εφαρµογών ή βάσεων δεδοµένων που χρησιµοποιούνται για την επεξεργασία των υπολοίπων στοιχείων της ΕΛ.ΣΤΑΤ., π.χ. άλλων στατιστικών ερευνών. Λαµβάνοντας υπόψη λοιπόν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της βάσης δεδοµένων που προκύπτει από µια απογραφή, τα παρόντα µέτρα ασφάλειας και τις διαδικασίες προστασίας προσωπικών δεδοµένων που έχουν γνωστοποιηθεί στην ΑΠ∆ΠΧ από την ΕΛ.ΣΤΑΤ., καθώς και τις διεθνώς αποδεκτές πρακτικές (όπως τη σειρά του προτύπου ISO/IEC 27000) ως προς τις διαδικασίες και τα οργανωτικά, φυσικά και τεχνικά µέτρα ασφάλειας, η Αρχή κρίνει ότι η ΕΛ.ΣΤΑΤ. οφείλει να εφαρµόζει κατ’ ελάχιστον τα ακόλουθα γενικά µέτρα ασφάλειας: • Πολιτική και σχέδιο ασφάλειας: Η πολιτική ασφάλειας αποτελεί τη βάση για την εφαρµογή των ειδικότερων τεχνικών και οργανωτικών µέτρων ασφάλειας και οφείλει να περιγράφει τις βασικές αρχές προστασίας προσωπικών δεδοµένων και ασφάλειας που εφαρµόζονται και να καλύπτει τουλάχιστον το εύρος των συστηµάτων µέσω των οποίων πραγµατοποιείται η συγκεκριµένη επεξεργασία των προσωπικών δεδοµένων. Το σχέδιο ασφάλειας πρέπει να περιγράφει την υλοποίηση των αρχών της πολιτικής ασφάλειας στα τυχόν επιµέρους συστήµατα επεξεργασίας προσωπικών δεδοµένων µέσω συγκεκριµένων µέτρων. Το σχέδιο ασφάλειας µπορεί να είναι ένα ενιαίο σχέδιο υλοποίησης της πολιτικής ασφάλειας ή µπορεί να αποτελείται από επιµέρους σχέδια για τα εµπλεκόµενα πληροφοριακά συστήµατα ή/και τις διάφορες διαδικασίες (π.χ. διαχείριση χρηστών, αυθεντικοποίηση, κ.α.). Σηµειώνεται ότι η πολιτική και το σχέδιο ασφάλειας πρέπει να εγκριθούν από το αρµόδιο όργανο της ΕΛ.ΣΤΑΤ. Όλοι οι υπάλληλοι πρέπει να είναι απολύτως ενήµεροι για την πολιτική αυτήν (τουλάχιστον για το τµήµα αυτής που τους αφορά), και ειδικότερα για τις αρµοδιότητες και τις ευθύνες τους ως προς τις διαδικασίες της ασφάλειας, καθώς επίσης και να δεσµευτούν εγγράφως για Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 26 την τήρηση αυτής. • Υπεύθυνος ασφάλειας: Η ΕΛ.ΣΤΑΤ οφείλει να ορίσει εγγράφως υπεύθυνο ασφάλειας (ή, ενδεχοµένως, αντίστοιχη οµάδα ατόµων) των προσωπικών δεδοµένων της απογραφής µε συγκεκριµένες αρµοδιότητες. Ο υπεύθυνος ασφάλειας έχει σηµαντικό ρόλο σε έναν οργανισµό, καθώς είναι εκείνος που ελέγχει την εφαρµογή των οργανωτικών και τεχνικών µέτρων ασφάλειας. • ∆ιαδικασία διαχείρισης περιστατικών ασφάλειας: Η ΕΛ.ΣΤΑΤ. οφείλει, µεταξύ των διαδικασιών που θα περιλαµβάνονται στο σχέδιο ασφάλειας, να ορίσει διαδικασία διαχείρισης (ανίχνευση - αντιµετώπιση) περιστατικών ασφάλειας, όπως για παράδειγµα περιστατικά διαρροής δεδοµένων, που θα περιλαµβάνει τις ενέργειες, οι οποίες είναι αναγκαίες για τη διερεύνηση του εκάστοτε περιστατικού, το προσωπικό που θα ενεργοποιηθεί, τα αρχεία που θα πρέπει να διερευνηθούν, την εκτίµηση µεγέθους διαρροής/αποτίµηση συνεπειών κτλ. Πέρα των ανωτέρω γενικότερων µέτρων ασφάλειας, η ΕΛ.ΣΤΑΤ. οφείλει επίσης να υλοποιήσει κατ’ ελάχιστον τα εξής ειδικότερα µέτρα, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι διάφοροι κίνδυνοι, και κυρίως ο κίνδυνος διαρροής ή µη εξουσιοδοτηµένης πρόσβασης στα δεδοµένα της απογραφής: α) Θα πρέπει να ληφθούν κατάλληλα µέτρα φυσικής ασφάλειας για τα ερωτηµατολόγια και τα υπόλοιπα έντυπα που θα χρησιµοποιηθούν, τόσο κατά τη διάρκεια της απογραφής, αλλά και αφού συγκεντρωθούν στην Κεντρική Υπηρεσία της ΕΛ.ΣΤΑΤ. και κατά τη διάρκεια της ψηφιοποίησής τους. β) Η πληροφοριακή υποδοµή που θα χρησιµοποιηθεί για την επεξεργασία των δεδοµένων της απογραφής δεν θα πρέπει να είναι προσβάσιµη από το διαδίκτυο ή να έχει σύνδεση µε το διαδίκτυο (εκτός αν κάτι τέτοιο είναι απολύτως απαραίτητο στο πλαίσιο του ρόλου/αρµοδιοτήτων που έχει ανατεθεί στο χρήστη του εκάστοτε υπολογιστή, περίπτωση στην οποία θα πρέπει να χρησιµοποιηθούν κατάλληλες τεχνικές ασφαλούς αποµακρυσµένης πρόσβασης και κρυπτογράφησης). γ) Θα πρέπει να προβλέπεται ορθή διαχείριση των χρηστών για την απόδοση δικαιωµάτων πρόσβασης στα δεδοµένα της απογραφής, ούτως ώστε οι χρήστες Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 27 να έχουν πρόσβαση αποκλειστικά στα δεδοµένα που απαιτούνται για την πραγµατοποίηση της εργασίας τους. δ) Για τους διαχειριστές των εµπλεκοµένων πληροφοριακών συστηµάτων πρέπει να χρησιµοποιούνται αυξηµένης ασφάλειας ψηφιακά πιστοποιητικά για την αυθεντικοποίησή τους, ενώ κρίσιµες λειτουργίες διαχείρισης (π.χ. έλεγχος αρχείων καταγραφής) να διενεργούνται µε την έγκριση δύο διαφορετικών προσώπων. ε) Οι σταθµοί εργασίας που επεξεργάζονται δεδοµένα της απογραφής πρέπει να είναι ρυθµισµένοι κατάλληλα ώστε να µην επιτρέπονται ενέργειες απλών χρηστών οι οποίες επηρεάζουν τη συνολική τους διαµόρφωση (π.χ. απενεργοποίηση προγραµµάτων προστασίας από ιούς, εγκατάσταση νέων προγραµµάτων ή αλλαγή ρυθµίσεων υπαρχόντων κτλ.), ενώ επίσης, δεν θα πρέπει να επιτρέπεται η εξαγωγή δεδοµένων, είτε έντυπα (π.χ. µέσω εκτυπώσεων) είτε ηλεκτρονικά, όπως µε τη χρήση αποσπώµενων µέσων (π.χ. USB, CD/DVD) – εκτός αν υπάρχει έγκριση από τον Υπεύθυνο Ασφάλειας (ή άλλης µορφής έγκριση, µέσω διαδικασίας που προβλέπεται στην πολιτική ασφάλειας). στ) Θα πρέπει να ενεργοποιηθεί η δυνατότητα καταγραφής των ενεργειών (σε αρχεία καταγραφής – log files), τόσο σε επίπεδο ενεργειών στη βάση δεδοµένων και του λειτουργικού συστήµατος, όσο και των ενεργειών των χρηστών της εφαρµογής, και να πραγµατοποιείται τακτικός έλεγχος, ειδικά των ενεργειών των διαχειριστών επί των δεδοµένων που αφορούν στην απογραφή, ούτως ώστε να ελέγχεται αν κάθε πρόσβαση ή γενικότερα ενέργεια είναι εξουσιοδοτηµένη. Όσον αφορά στο διαχωρισµό των στοιχείων που οδηγούν στην ταυτοποίηση των ατόµων (βλ. υπό σηµείο 11), αυτό θα µπορούσε να επιτευχθεί µε κωδικοποίηση των στοιχείων αναγνώρισης. Το αρχείο της αντιστοίχισης των κωδικών µε τα στοιχεία προσδιορισµού της ταυτότητας θα πρέπει να κρυπτογραφηθεί, να αρχειοθετηθεί, και να χρησιµοποιείται µόνο όταν απαιτείται ο προσδιορισµός της ταυτότητας του υποκειµένου (συσχέτιση ονόµατος µε κωδικό αριθµό), όπως για παράδειγµα όταν πιθανόν χρειαστεί για τον προσδιορισµό του στατιστικού δείγµατος µελλοντικών ερευνών. Όσον αφορά στην ασφαλή διαγραφή των ψηφιοποιηµένων στοιχείων που Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 28 οδηγούν στην ταυτοποίηση των ατόµων καθώς και την ασφαλή καταστροφή των εντύπων ερωτηµατολογίων η Αρχή παραπέµπει στην υπ’ αριθµ. 1/2005 Οδηγία για την ασφαλή καταστροφή των δεδοµένων.
  2. Επισηµαίνεται, τέλος, ότι για µελλοντικές απογραφές θα πρέπει ο νοµοθέτης να επανεξετάσει µε τη δέουσα επιµέλεια τις επιµέρους πτυχές διενέργειας των απογραφών, από τις πηγές άντλησης των στοιχείων (µητρώα) µέχρι την επιλογή µέτρων που βελτιώνουν την προστασία των προσωπικών δεδοµένων. Σε αυτά συγκαταλέγονται το περιεχόµενο των ερωτήσεων, ο τρόπος συµπλήρωσης των ερωτηµατολογίων, η έγκαιρη και πλήρης ενηµέρωση των πολιτών για την απογραφή, η διενέργεια µελέτης επιπτώσεων στην ιδιωτικότητα. Ειδικότερα, ως προς το περιεχόµενο των ερωτήσεων (βλ. υπό σηµείο 5) θα πρέπει να επανεξετασθεί η ανάγκη καταµέτρησης του πραγµατικού πληθυσµού. Όσον αφορά στη µη καταγραφή των φιλοξενούµενων ατόµων που δηλώνουν ότι θα απογραφούν στον τόπο της µόνιµης κατοικίας τους και τη µη καταγραφή της ακριβούς ηµεροµηνίας επαναπατρισµού, θα πρέπει επίσης, να παραλειφθούν σε επόµενη απογραφή. Επίσης, όσον αφορά στα συλλογικά καταλύµατα, καταρχάς θα πρέπει να απαλειφθούν οι εναλλακτικές σχετικά µε την πραγµατική οικογενειακή κατάσταση, ως απρόσφορες. Η διαµονή σε µια σειρά από συλλογικών καταλυµάτων, εκτός του ότι συνδέεται µε ευαίσθητα προσωπικά δεδοµένα κατά την έννοια του ν. 2472/1997, κυρίως δύναται να οδηγήσει στον κοινωνικό στιγµατισµό των ατόµων, όταν η διαµονή σε αυτά παραπέµπει σε χαρακτηριστικά που αποκλίνουν από το επιθυµητό µέτρο οικονοµικής, δηµόσιας ή ιδιωτικής συµπεριφοράς. Πέραν από την κατά προτεραιότητα διαγραφή των δεδοµένων θα µπορούσε να επανεξετασθεί η αναγκαιότητα πλήρους απογραφής των ατόµων που διαµένουν σε συλλογικά καταλύµατα, δηλαδή να παραλείπονται τα στοιχεία που αφορούν στην εργασία και το µορφωτικό επίπεδο. Ως προς τον τρόπο συµπλήρωσης των ερωτηµατολογίων θα µπορούσε να εξετασθεί η δυνατότητα συµπλήρωσης των ερωτηµατολογίων από τον ίδιο τον απογραφόµενο και η ταχυδροµική αποστολή τους, ατελώς, στην ΕΛ.ΣΤΑΤ., όπως προβλέπεται ήδη σε διάφορα κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ τη Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 29 δυνατότητα αυτή είχε υπογραµµίσει ήδη το Γερµανικό Οµοσπονδιακό Συνταγµατικό ∆ικαστήριο στην προµνηµονευθείσα απόφασή του (BVerfGE 65, σελ. 1 – 71). Αυτό αποτελεί ηπιότερο µέσο απογραφής αφού οι απογραφόµενοι έχουν τη δυνατότητα να τηρήσουν µυστικές τις απαντήσεις τους έναντι των απογραφέων. Υπό το ίδιο πνεύµα το δικαστήριο ζήτησε επίσης, ως διαδικαστική προϋπόθεση προστασίας των προσωπικών δεδοµένων, οι απογραφείς να µην κατοικούν στην ίδια περιοχή µε τους απογραφόµενους ώστε να αποφευχθεί οιαδήποτε σύγκρουση καθηκόντων και να µη θιγεί η προθυµία των απογραφόµενων να δηλώσουν τα αληθή στοιχεία. Η έγκαιρη και πλήρης ενηµέρωση των απογραφόµενων σχετικά µε όλα τα ζητήµατα της απογραφής µπορεί να επιτευχθεί µε τη δηµιουργία ειδικής ιστοσελίδας. Τέλος, η διενέργεια µελέτης επιπτώσεων στην ιδιωτικότητα αποτελεί καλή πρακτική που εφαρµόζεται ήδη σε άλλες χώρες, όπως την Ηνωµένο Βασίλειο (βλ. ενδεικτικώς Report of a Privacy Impact Assessment conducted by the Office for National Statistics in relation to the 2011 Census England and Wales, Νοέµβριος 2009), την Αυστραλία (βλ. Census Enhancement Proposal: Privacy Impact Assessment Report for Australian Bureau of Statistics, Ιούνιος 2005), τον Καναδά (βλ. 2011 Census of Population and the National Household Survey Privacy Impact Assessment, 2009) και τις Η.Π.Α. (βλ. ενδεικτικώς Privacy Impact Assessment, U.S. Census Bureau, Ιανουάριος 2010). Η διενέργεια µελέτης επιπτώσεων εντοπίζει πιθανά προβλήµατα που προκαλούν τα ερωτηµατολόγια της απογραφής, προτείνει λύσεις, όπως επίσης εξετάζει την επιλογή κατάλληλων διαδικασιών για τη συµµόρφωση µε τις αρχές της προστασίας των προσωπικών δεδοµένων. Τέλος, συνιστάται η αξιολόγηση από ανεξάρτητο τρίτο των συστηµάτων και διαδικασιών που αφορούν στην απογραφή ήδη κατά το στάδιο της προπαρασκευής της. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr 30 Η Αρχή αποφαίνεται ότι η διενέργεια των γενικών απογραφών πληθυσµού-κατοικιών και οικοδοµών-κτιρίων πληθυσµού για το έτος 2011 καθώς και ο σχεδιασµός µελλοντικών απογραφών οφείλει να διενεργηθεί σύµφωνα µε τους όρους που αναφέρονται στα σηµεία 4 έως 14 του σκεπτικού της παρούσας. . Ο Πρόεδρος Η Γραµµατέας Χρίστος Γεραρής Γεωργία Παλαιολόγου Λ. Κηφισίας 1-3, 11523 Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, contact@dpa.gr / www.dpa.gr

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.