Τήρηση αρχείου «ατομικών φακέλων πολιτικών φρονημάτων» του Υπουργείου Εσωτερικών & Διοικητικής Ανασυγκρότησης

Αθήνα, 03-06-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3277-1/03-06ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ∆Ε∆ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ 2016 Γ Ν Ω Μ Ο ∆ Ο Τ Η Σ Η 4 /2016 Η Αρχή Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε στην έδρα της την Τρίτη 31.05.2016 και ώρα 10:00, µετά από πρόσκληση του Προέδρου της, προκειµένου να εξετάσει την υπόθεση που αναφέρεται στο ιστορικό της παρούσας. Παρέστησαν ο Πρόεδρος της Αρχής, Πέτρος Χριστόφορος και τα τακτικά µέλη της Αρχής Λεωνίδας Κοτσαλής, Αναστάσιος – Ιωάννης Μεταξάς, ∆ηµήτριος Μπριόλας, Αντώνιος Συµβώνης, Κωνσταντίνος Χριστοδούλου, και Πέτρος Τσαντίλας. Στη συνεδρίαση παρέστη ακόµα, µετά από εντολή Προέδρου, το αναπληρωµατικό µέλος της Αρχής, Σπυρίδων Βλαχόπουλος, ως εισηγητής µε δικαίωµα ψήφου. Παρούσα, χωρίς δικαίωµα ψήφου, ήταν η Κάλλη Καρβέλη, νοµικός ελεγκτής – δικηγόρος, ως βοηθός εισηγήτρια. Παρούσα, ακόµα, στη συνεδρίαση ήταν η Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου, υπάλληλος του τµήµατος διοικητικών και οικονοµικών υποθέσεων, ως γραµµατέας. Η Αρχή συνεδρίασε προκειµένου να γνωµοδοτήσει, σύµφωνα µε το άρθρο 19 παρ. 1 στοιχ. θ΄ του ν. 2472/1997, επί του σχεδίου της κοινής υπουργικής απόφασης των Υπουργών Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης και ∆ικαιοσύνης, ∆ιαφάνειας και Ανθρωπίνων ∆ικαιωµάτων και του Αναπληρωτή Υπουργού Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης «Ατοµικοί φάκελοι πολιτικών φρονηµάτων», που υπέβαλε στην Αρχή µε την υπ’ αριθµ. πρωτ. …/…-..-…. αίτηση (αριθµ. πρωτ. Αρχής Γ/ΕΙΣ/3277/24.05.2016) το Υπουργείο Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης. Ειδικότερα, όπως αναφέρεται στην ως άνω αίτηση, µε την υπ’ αριθµ. …/…/…. από …-…-… ∆ιαταγή του τότε Υπουργού ∆ηµόσιας Τάξης αποφασίστηκε η διατήρηση για ιστορικούς λόγους, περίπου 2.500 φακέλων, που αφορούσαν πρόσωπα µε ιδιαίτερο ρόλο στους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες του τόπου, καθώς και πρόσωπα που ενεπλάκησαν σε σηµαντικές δίκες που απασχόλησαν την κοινή γνώµη και την ιστοριογραφία από το 1945 έως και την µεταπολίτευση. Στη συνέχεια, µε την υπ’ αριθµ. 8504/7-14668 από 28.08.1989 Κ.Υ.Α. αποφασίστηκε η καταστροφή τους, ενώ µε την υπ’ αριθµ. ΓΥ 1987 από 07.09.1989 Κ.Υ.Α. ορίστηκε βάσει της εξουσιοδοτικής διάταξης του άρθρου 16 παρ. 4 του ν. 1599/1986, ότι οι φάκελοι πολιτικών φρονηµάτων δεν θα ήταν προσιτοί στους ενδιαφερόµενους ή στο κοινό και θα παραδίδονταν στην ιστορική έρευνα µετά την πάροδο εικοσαετίας, ήτοι το έτος 2009, δυνάµει δε της υπ’ αριθµ. 1016/5/47 από 02.03.2009 Κ.Υ.Α. η προθεσµία αυτή παρατάθηκε για ακόµη 20 έτη. Το Υπουργείο Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης διαβίβασε στην Αρχή σχέδιο κοινής υπουργικής απόφασης µε την οποία καταργείται η υπ’ αριθµ. 1016/5/47 από 02.03.2009 Κ.Υ.Α., και αίρεται η ισχύς της υπ’ αριθµ. 8504/7/139285 από 27.04.1984 ∆ιαταγής του Υπουργού ∆ηµόσιας Τάξης και της υπ’ αριθµ. 8504/714668 από 28.08.1989 Κ.Υ.Α., προκειµένου η Αρχή να γνωµοδοτήσει για το σύνολο της ρύθµισης, δηλ. την πρόσβαση στο τηρούµενο αρχείο τόσο του υποκειµένου των δεδοµένων όσο και των τρίτων ενδιαφεροµένων για ιστορικούς-ερευνητικούς ή άλλους σκοπούς (επαγγελµατικούς, δηµοσιογραφικούς κ.λπ.). Ειδικότερα, σύµφωνα µε το άρθρο 1 του σχεδίου της ως άνω Κ.Υ.Α., καταργείται η υπ’ αριθµ. 1016/5/47 από 02.03.2009 Κ.Υ.Α. και αίρεται η ισχύς της υπ’ αριθµ. 8504/7/139285 από 27.04.1984 ∆ιαταγής του Υπουργού ∆ηµόσιας Τάξης και της υπ’ αριθµ. 8504/7-14668 από 28.08.1989 Κ.Υ.Α. των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως, Εσωτερικών, ∆ικαιοσύνης και ∆ηµόσιας Τάξης, ενώ το άρθρο 2 ρυθµίζει το δικαίωµα πρόσβασης στο τηρούµενο αρχείο των πολιτικών φρονηµάτων. Ειδικότερα προβλέπεται ότι οι τηρούµενοι στο αρχείο των υπηρεσιών του Υπουργείου Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης ατοµικοί φάκελοι πολιτικών φρονηµάτων καθίστανται πλέον προσιτοί α) στα πρόσωπα που αφορούν, β) στους συζύγους και τους συγγενείς µέχρι τρίτου βαθµού, εφόσον τα πρόσωπα τα οποία αφορούν οι φάκελοι πολιτικών φρονηµάτων δεν είναι εν ζωή, γ) σε οποιονδήποτε τρίτο µε εξουσιοδότηση των ανωτέρω αναφεροµένων προσώπων και δ) κατόπιν αδείας της Αρχής σε πρόσωπα, τα οποία για λόγους ιστορικής έρευνας ή/και 2 επαγγελµατικούς ζητούν την πρόσβαση. Η Αρχή, µετά από εξέταση των στοιχείων του φακέλου, αφού άκουσε τον εισηγητή και τις διευκρινίσεις από την βοηθό εισηγήτρια, η οποία στην συνέχεια αποχώρησε, και κατόπιν διεξοδικής συζήτησης, εκδίδει την ακόλουθη ΓΝΩΜΟ∆ΟΤΗΣΗ

1. Σύµφωνα µε τα οριζόµενα στη διάταξη του άρθρου 19 παρ. 1 στοιχ. θ΄ του ν.2472/1997 η Αρχή έχει, µεταξύ άλλων, την αρµοδιότητα να: «γνωµοδοτεί για κάθε ρύθµιση που αφορά στην επεξεργασία και προστασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα».
2. Σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 12 παρ. 1 και 5 του ν. 2472/1997, καθένας έχει δικαίωµα να γνωρίζει εάν δεδοµένα προσωπικού χαρακτήρα που τον αφορούν αποτελούν ή αποτέλεσαν αντικείµενο επεξεργασίας, και ο υπεύθυνος επεξεργασίας έχει υποχρέωση να του απαντήσει εγγράφως, ενώ το δικαίωµα αυτό µπορεί να περιορισθεί εν όλω η εν µέρει µε απόφαση της Αρχής, εφόσον η επεξεργασία γίνεται για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκληµάτων. Ακόµη, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 7 παρ. 2 στοιχ. στ’ του ιδίου ως άνω νόµου, κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται η συλλογή και η επεξεργασία ευαίσθητων δεδοµένων ύστερα από άδεια της Αρχής, όταν η επεξεργασία πραγµατοποιείται για ερευνητικούς και επιστηµονικούς αποκλειστικά σκοπούς και υπό τον όρο ότι τηρείται η ανωνυµία και λαµβάνονται όλα τα απαραίτητα µέτρα για την προστασία των δικαιωµάτων των προσώπων στα οποία αναφέρονται, ενώ σύµφωνα µε το στοιχ. ζ’ της παρ. 2 του ιδίου ως άνω άρθρου και νόµου, επιτρέπεται η επεξεργασία ευαίσθητων δεδοµένων και όταν αυτή «αφορά δεδοµένα δηµοσίων προσώπων, εφόσον αυτά συνδέονται µε την άσκηση δηµοσίου λειτουργήµατος ή τη διαχείριση συµφερόντων τρίτων, και πραγµατοποιείται αποκλειστικά για την άσκηση του δηµοσιογραφικού επαγγέλµατος. Η άδεια της αρχής χορηγείται µόνο εφόσον η επεξεργασία είναι απολύτως αναγκαία για την εξασφάλιση του δικαιώµατος πληροφόρησης επί θεµάτων δηµοσίου ενδιαφέροντος καθώς και στο πλαίσιο καλλιτεχνικής έκφρασης και εφόσον δεν παραβιάζεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο το δικαίωµα προστασίας της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής». 3 Τέλος, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 5 του ν. 2690/1999 (Κ∆∆ιαδ), κάθε ενδιαφερόµενος έχει δικαίωµα να λαµβάνει γνώση των διοικητικών εγγράφων, ενώ όποιος έχει ειδικό έννοµο συµφέρον δικαιούται να λαµβάνει γνώση και των ιδιωτικών εγγράφων που φυλάσσονται στις δηµόσιες υπηρεσίες και είναι σχετικά µε υπόθεσή του που εκκρεµεί σε αυτές ή έχει διεκπεραιωθεί από αυτές.
3. Στη συγκεκριµένη περίπτωση, σύµφωνα µε τις διατάξεις του άρθρου 12 του ν. 2472/97, δεν µπορεί νοµίµως να αποκλειστεί η πρόσβαση του υποκειµένου στα δεδοµένα που το αφορούν, όπως άλλωστε έχει κρίνει σχετικά και το Συµβούλιο Επικρατείας (ΣτΕ 2139/1993) επί τη βάσει της ανθρώπινης αξίας και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 5 παρ. 1 του Συντάγµατος), συνεπώς τα πρόσωπα στα οποία αναφέρονται οι φάκελοι των πολιτικών φρονηµάτων έχουν πρόσβαση στους φακέλους που τα αφορούν, πλην των προβλεποµένων στο άρθρο 12 παρ. 5 του ν. 2472/1997 εξαιρέσεων. Όσον αφορά την πρόσβαση τρίτων δεν µπορεί να θεσπισθεί υπουργική απόφαση που να προβλέπει εξαιρέσεις, δεδοµένου ότι το άρθρο 16 παρ. 4 του ν. 1599/1986 καταργήθηκε ύστερα από τη θέση σε ισχύ του Κώδικα ∆ιοικητικής ∆ιαδικασίας-ν. 2690/1999 (άρθρο 33) και δεν υπάρχει ανάλογη νοµοθετική πρόβλεψη στο ισχύον άρθρο 5 του ν. 2690/1999 περί πρόσβασης στα δηµόσια έγγραφα. Συνεπώς η υπό κρίση κοινή υπουργική απόφαση δύναται να έχει το καταργητικό κατά τη βούληση του κανονιστικού νοµοθέτη αποτέλεσµα όσον αφορά την υπ’ αριθµ. υπ’ αριθµ. 1016/5/47 από 02.03.2009 Κ.Υ.Α (άρθρο 1 του σχεδίου)˙ δεν δύναται, όµως, να περιλάβει νέα κανονιστική ρύθµιση ως προς τους συγγενείς των αποβιωσάντων αγωνιστών, ενόψει του ότι η εξουσιοδοτική διάταξη, στην οποία στηρίζεται έχει ήδη καταργηθεί. Η πρόσβαση τρίτων, συµπεριλαµβανοµένων και των ιστορικών ερευνητών και των δηµοσιογράφων, ρυθµίζεται πλέον µε το άρθρο 5 του Κ∆∆ιαδ, επειδή δε τα πολιτικά φρονήµατα αποτελούν ευαίσθητα προσωπικά δεδοµένα στο βαθµό που τα υποκείµενα των δεδοµένων είναι εν ζωή, απαιτείται η χορήγηση αδείας από την Αρχή κατά τα οριζόµενα στις διατάξεις του άρθρου 7 παρ. 2 στοιχ. στ’ και ζ’ του ν. 2472/1997 για την πρόσβαση τρίτων ερευνητών και δηµοσιογράφων στο τηρούµενο αρχείο. 4 Σε περίπτωση που το Υπουργείο Εσωτερικών και ∆ιοικητικής Ανασυγκρότησης, ως υπεύθυνος επεξεργασίας του τηρούµενου αρχείου επιθυµεί να ρυθµίσει διαφορετικά τα σχετικά µε την ιστορική έρευνα ζητήµατα, µπορεί να προβεί σε ανάλογη νοµοθετική ρύθµιση, τηρουµένων των διατάξεων του Συντάγµατος και του ενωσιακού δικαίου. Ο Πρόεδρος Η Γραµµατέας Πέτρος Χριστόφορος Ειρήνη Παπαγεωργοπούλου 5