Η ΡΑΑΕΥ, σε συνέχεια της από 24.03.2025 πρόσκλησής της για συμμετοχή στη Δημόσια Διαβούλευση επί της εισήγησης της ΑΔΜΗΕ Α.Ε. για τη συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Αγορά Εξισορρόπησης, διαβούλευση η οποία παρατάθηκε έως τις 14.04.2025 μετά από σχετικά αιτήματα, δημοσιοποιεί τον ακόλουθο πίνακα συμμετεχόντων στην ανωτέρω διαβούλευση, καθώς και το περιεχόμενο των επιστολών που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο αυτής. Η ΡΑΑΕΥ ευχαριστεί όσους συμμετείχαν στη Δημόσια Διαβούλευση. Συμμετέχοντες: 1.Ημερομηνία αποστολής: 31.03.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου: I-392290/31.03.2025 Αποστολέας: ΣΠΕΦ 2. Ημερομηνία αποστολής: 14.04.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου: I-393260/14.04.2025 Αποστολέας: ΕΣΣΑΗΕ 3. Ημερομηνία αποστολής: 14.04.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου: I-393299/14.04.2025 Αποστολέας: ΔΕΗ Α.Ε. 4. Ημερομηνία αποστολής: 14.04.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου: I-393304/14.04.2025 Αποστολέας: Sympower 5. Ημερομηνία αποστολής: 16.04.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου: I-393502/17.04.2025 Αποστολέας: ΕΣΑΗ 6. Ημερομηνία αποστολής: 18.04.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου: I-393565/22.04.2025 Αποστολέας: Optimus Energy Α.Ε. ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 31/03/2025 Α. Π.: I-392290 ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ με ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ Γ΄ Σεπτεμβρίου 144, 112 51 Αθήνα, Τηλ: 210-6854035, e-mail: grammateiaspef@gmail.com, www.spef.gr Αθήνα, 1/4/25 Προς: Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων Πειραιώς 132, 118 54 Αθήνα Υπ’ όψη : Αντιπροέδρου Τομέα Ενέργειας κ. Δημήτριου Φούρλαρη (elecodes-market@raaey.gr ) Κοινοποίηση: Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας Μεσογείων 119, 101 92 Αθήνα Υπ’ όψη : Υπουργού κ. Σταύρου Παπασταύρου : Υφυπουργού κ. Νίκου Τσάφου : Γεν. Γραμματέα κ. Αριστοτέλη Αϊβαλιώτη ΑΔΜΗΕ ΑΕ Δυρραχίου 89 & Κηφισού, 104 43 Αθήνα Υπ’ όψη : Προέδρου & Διευθ. Συμβούλου κου Μ. Μανουσάκη Θέμα : Απόψεις ΣΠΕΦ στην δημόσια διαβούλευση της ΡΑΑΕΥ επί της εισήγησης του ΑΔΜΗΕ για την συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Αγορά Εξισορρόπησης. Αξιότιμε κε Αντιπρόεδρε Στο υπό διαβούλευση κείμενο κατευθυντήριων γραμμών του ΑΔΜΗΕ για την συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (ΣΑΗΕ) στην Αγορά Εξισορρόπησης, που είναι αυτονόητη και μάλιστα ως πάροχοι τέτοιων υπηρεσιών όπως επισημαίνεται στο κείμενο, παρατίθενται και μια σειρά από κρίσιμες εννοιολογικές αποσαφηνίσεις επί του πλαισίου της Διαδικασίας Ενοποιημένου Προγραμματισμού (ΔΕΠ), του τι συμβαίνει στον πραγματικό χρόνο που δύναται να διαφοροποιείται από την ΔΕΠ, καθώς και ζητημάτων που θα απασχολήσουν προσεχώς την διαχείριση των τοπικών συμφορήσεων του συστήματος μεταφοράς του ΑΔΜΗΕ, ιδίως όταν οι περικοπές εξ’ αυτού του λόγου ένεκα του overbooking στις γραμμές ΥΤ που διενεργεί ο ΑΔΜΗΕ ώστε να χορηγεί Οριστικές Προσφορές Σύνδεσης (ΟΠΣ) πάνω από τα όρια φόρτισης των γραμμών του αλλά με ελαστικούς όρους ως προς την απορρόφηση της παραγωγής στις επιμέρους συμβάσεις σύνδεσης, δεν θα καλύπτονται ευρύτερα από τον κορεσμό της ζήτησης σε εθνικό επίπεδο. Σε ότι αφορά ειδικότερα στο overbooking των γραμμών ΥΤ, άποψη μας είναι πως η Οδηγία 944/2019 συνολικά -και όχι εστιάζοντας αποσπασματικά μόνο σε επί μέρους εδάφια του άρθρου 42, επουδενί υποχρεώνει τον ΑΔΜΗΕ να χορηγεί ανεξέλεγκτα ΟΠΣ. Επιπλέον η Οδηγία τελεί σε συνάρτηση με τον Κανονισμό 943/2019 που συνιστά ανώτερο ενωσιακό νομοθέτημα και που σε κάθε περίπτωση η ευστάθεια του συστήματος αλλά και η βιωσιμότητα/προστασία των επενδύσεων θέτουν οπωσδήποτε τα όρια στο μέχρι που μπορεί ο διαχειριστής του συστήματος να εκδίδει ΟΠΣ πάνω από τα όρια. Εν πάσει περιπτώση, ορθά στην παράγραφο 3, του άρθρου IV των υπό διαβούλευση κατευθυντήριων γραμμών του ΑΔΜΗΕ επισημαίνεται πως περιπτώσεις τοπικών συμφορήσεων σταθμών ΑΠΕ, ΣΗΘΥΑ, Αποθήκευσης ή ΑΠΕ & ΣΗΘΥΑ με Αποθήκευση που υπόκεινται σε εκ προοιμίου γνωστούς περιορισμούς έγχυσης ένεκα του ότι υπάγονται σε ζώνη overbooking μιας γραμμής που συνδέονται, οφείλουν να αποτυπώνονται στο πρόγραμμα αγοράς τους και να μην υπάρχει αποζημίωση. Με άλλα λόγια, περιορισμοί έγχυσης που είναι εκ προοιμίου γνωστοί λόγω τοπικής συμφόρησης ένεκα έκδοσης ΟΠΣ από τον ΑΔΜΗΕ πάνω από τα όρια μιας γραμμής που συνδέονται, δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρίζονται ως «ανακατανομή», να διεκδικούν αποζημίωση και να εκτοπίζουν στο πλαίσιοΣΥΝΗΜΜΕΝΟ μιας επίπλαστης «ανακατανομής» όσους σταθμούς νομίμως έχουν κατασκευαστεί και λειτουργούν εντός31/03/2025 Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων των ορίων της γραμμής τους. Επιπλέον οι μονάδες εντός της ζώνης του overbooking οφείλουν ήδηΑ. από Π.: I-392290 το πρόγραμμα αγοράς του ΕΧΕ να συμμετέχουν με την εκ προοιμίου γνωστή περιορισμένη ισχύ τους λόγω της τοπικής συμφόρησης. Στην περίπτωση μάλιστα που δεν το πράττουν, δηλαδή να περιορίζουν στο πρόγραμμα αγοράς του ΕΧΕ τη συμμετοχής τους μέχρι το όριο της τοπικής συμφόρησης που τους δόθηκε στο πλαίσιο λειτουργίας των ελαστικών συμβάσεων σύνδεσης που φέρουν, πρέπει να επιβάλλονται αυστηρότατες χρεώσεις μη συμμόρφωσης. Είναι εξόχως σημαντική κατά την άποψη μας η συν-αντίληψη πως στην έννοια της «ανακατανομής» δύναται να περιλαμβάνονται μόνο μεταβολές στον πραγματικό χρόνο που η ανάγκη τους δεν είναι εκ προοιμίου γνωστή ή που δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν ώστε να περιληφθούν στην ΔΕΠ που κατά τα άλλα διεξάγει καθημερινά ο ΑΔΜΗΕ και που συνιστά την Κατανομή, ήτοι ένα εφικτό για το ηλεκτρικό σύστημα πρόγραμμα εγχύσεων/απορροφήσεων περιλαμβανομένων και των εφεδρειών. Προς επίρρωση, όπως αναφέρεται και στην παρ. 4 του συνοδευτικού κειμένου των κατευθυντήριων γραμμών του ΑΔΜΗΕ, η ΔΕΠ για όλες τις οντότητες που περιλαμβάνει είναι ένας προγραμματισμός που, ωστόσο, λόγω αστάθμητων παραγόντων του πραγματικού χρόνου μπορεί να μην υλοποιηθεί επακριβώς στις εγχύσεις/απορροφήσεις αλλά και στην ενεργοποίηση και της ενέργειας εξισορρόπησης που περιλαμβάνει. Ακριβώς αυτές και μόνο λοιπόν οι διαφοροποιήσεις στον πραγματικό χρόνο που δεν μπορούν νωρίτερα να προβλεφθούν στις ΔΕΠ, αφορούν την ανακατανομή. Επισημαίνεται, τέλος, πως ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός 943/2019, ορθά, δεν επιφυλάσσει καμία «ειδική» μεταχείριση σε μονάδες ΑΠΕ που μετέχουν στα λογής προγράμματα συμψηφιστικής αυτοπαραγωγής εγχέοντας ενέργεια στο δίκτυο. Τις μονάδες αυτές ρητώς καταλαμβάνουν όσα ακριβώς προβλέπονται και για τις ομοειδείς των ανεξάρτητων παραγωγών. Η αντικατάσταση μάλιστα του netmetering με το net-billing αλλά και η τιμολόγηση του πλεονάσματος στο δεύτερο αποκλειστικά με την τιμή της χονδρικής (μηδενική ή και αρνητική) εν είδει αυτορρύθμισης, εκτιμούμε πως απέτρεψαν μια νέα φούσκα στο χώρο των ΑΠΕ. Στην διάθεση σας για οποιαδήποτε περαιτέρω διευκρίνηση ή πληροφορία. Για τον ΣΠΕΦ, με εκτίμηση Δρ. Στέλιος Λουμάκης - Πρόεδρος Γιώργος Σαμαράς – Γεν. Γραμματέας 2 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 14/04/2025 Α. Π.: I-393260 ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (Ε.Σ.Σ.Α.Η.Ε.) Προς: Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων Υπόψη: Αντιπρόεδρο Κλάδου Ενέργειας κ. Φούρλαρη (μέσω: info@raaey.gr, elecodesmarket@raaey.
- gr)Προϊσταμένη Δ/νσης Ρύθμισης Ενεργειακών Αγορών Χονδρικής, κα Μουρτζίκου Α. (μέσω: amourtzikou@raaey.
- gr)Αρ. Πρωτ.: 18 Ηράκλειο, 14/04/2025 ΘΕΜΑ: Δημόσια Διαβούλευση της ΡΑΑΕΥ επί της εισήγησης της ΑΔΜΗΕ Α.Ε. για τη συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Αγορά Εξισορρόπησης Αξιότιμοι, Στο πλαίσιο της από 24/03/2025 εν θέματι Δημόσιας Διαβούλευσης, παρακαλώ όπως βρείτε παρακάτω τις θέσεις του ΕΣΣΑΗΕ. Καταρχήν θα θέλαμε να επισημάνουμε το γεγονός ότι για δεύτερη φορά η αγορά και οι φορείς καλούνται να διαβουλευθούν επί ενός πλαισίου και όχι επί συγκεκριμένων ρυθμιστικών κειμένων. Συγκεκριμένα, κατ’ αντιστοιχία με τη Δημόσια Διαβούλευση που είχε διεξάγει ο ΑΔΜΗΕ την Άνοιξη του 2023 επί ενός κειμένου «Βασικών Αρχών» και αυτή τη φορά η Αρχή σας θέτει σε διαβούλευση ένα κείμενο «Κατευθυντήριων Γραμμών», γεγονός που δυσχεραίνει τη διαμόρφωση πλήρους και πραγματικής εικόνας. Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτηριστικά παραδείγματα - μεταξύ άλλων - που επιβεβαιώνουν την ως άνω αδυναμία διαμόρφωσης πλήρους εικόνας είναι, οι αναφορές σε ρυθμιζόμενες τιμές για χρεοπιστώσεις αναφορικά με τη διαχείριση δομικών συμφορήσεων ή/και τη διαχείριση ΣΑΗΕ σε συνθήκες περίσσειας ή ελλείμματος ενέργειας στο ΕΣΜΗΕ καθώς και η ποιοτική αναφορά σε derating factor. Συναφώς, πρόβλημα για τη διαμόρφωση πλήρους εικόνας αποτελεί και η έλλειψη των σχετικών αλλαγών/ τροποποιήσεων επί των Τεχνικών Αποφάσεων (π.χ. Τεχνική Απόφαση ΔΕΠ, κτλ). Α. Διαχείριση συμφόρησης και πρόσθετη αποζημίωση Σε σχέση με την αναφορά στο υπό ΔΔ κείμενο ότι «Oι Σταθμοί Αποθήκευσης που λαμβάνουν ενίσχυση βάσει της Α’, Β΄ και Γ’ Ανταγωνιστικής Διαδικασίας της ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΗΕ/55948/1087/2023 (ΦΕΚ Β’ 3416/20.05.2023) συμμετέχουν υποχρεωτικά στη διαχείριση των συμφορήσεων, χωρίς να δικαιούνται πρόσθετη αποζημίωση», υπενθυμίζεται ότι βάσει της Υ.Α ΥΠΕΝ/ΔΗΕ/55948/1087/2023 (ΦΕΚ Β’ 3416/20.05.2023), «…Η επίπτωση από την επιβεβλημένη κατά τα ανωτέρω παροχή υπηρεσιών στη ΕΣΣΑΗΕ – Ηράκλειο – 2810379793 – www.haess.gr – info@haess.gr 1 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 14/04/2025 Α. Π.: I-393260 ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (Ε.Σ.Σ.Α.Η.Ε.) δραστηριοποίηση των Σ.Α.Η.Ε. στις Αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και στο εύλογο έσοδο από τη συμμετοχή σε αυτές, όπως και ενδεχόμενη υπερβάλλουσα φθορά του εξοπλισμού Ενισχυόμενων Σ.Α.Η.Ε. εξαιτίας της παροχής των εν λόγω πρόσθετων υπηρεσιών, λαμβάνεται υπόψη στον Μηχανισμό Κινήτρων Αποδοτικής Δραστηριοποίησης του άρθρου 14.». Ως εκ τούτου αναμένουμε τον σχετικό Μηχανισμό Κινήτρων Αποδοτικής Δραστηριοποίησης που καθορίζεται με απόφαση της Ρ.Α.Α.Ε.Υ. Β. Εκκαθάριση και Χρεώσεις Η πρόταση του ΑΔΜΗΕ αναφορικά με το γεγονός ότι «Οι Οντότητες Αποθήκευσης υπόκεινται σε Χρεώσεις Χρήσης Συστήματος τόσο για την απορρόφηση ενέργειας με σκοπό την επαναπόδοσή της στο δίκτυο σε μεταγενέστερο στάδιο όσο και για τις ιδιοκαταναλώσεις τους», δεν πρέπει να γίνει αποδεκτή από την Αρχή σας. Οι αποθηκευτικοί σταθμοί δεν συνιστούν επί της αρχής τελικούς Καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά εγκαταστάσεις μέσω των οποίων ενέργεια αποθηκεύεται προσωρινώς προκειμένου στη συνέχεια να οδηγηθεί στην τελική κατανάλωση. Άλλωστε, με βάση το ελληνικό ρυθμιστικό πλαίσιο, ρυθμιζόμενες χρεώσεις (ΧΧΣ, ΧΧΔ, ΕΤΜΕΑΡ, ΥΚΩ κ.ά.) επιβάλλονται μόνο στους τελικούς Καταναλωτές. Γ. Ανταγωνιστική λειτουργία και Περιορισμοί Θεωρούμε εκ των ουκ άνευ ότι η λειτουργία των Σταθμών Αποθήκευσης θα πρέπει να διέπεται από τους ίδιους κανόνες και περιορισμούς σε σχέση με τις υπόλοιπες Οντότητες Υπηρεσιών Εξισορρόπησης, στα πλαίσια του υγιούς και ισότιμου ανταγωνισμού, και με στόχο τη βέλτιστη λειτουργία του Συστήματος Εξισορρόπησης προς όφελος του τελικού καταναλωτή. Στην κατεύθυνση αυτή θα προτείναμε:
- a)τη δυνατότητα υποβολής προσφορών χαρτοφυλακίου μονάδων αποθήκευσης μέσω ενός Φορέα Σωρευτικής Εκπροσώπησης, δηλαδή την άρση του περιορισμού της διακριτής συμμετοχής ανά οντότητα,
- b)την ακύρωση περιορισμών κατάστασης φόρτισης (και αντίστοιχων χρεώσεων μη συμμόρφωσης), κατά τη Διαχείριση Συμφόρησης, καθώς και τη δυνατότητα υποβολής ανταγωνιστικών προσφορών για χΕΑΣ και αΕΑΣ. Η ανταγωνιστική αγορά (μέσω προσφορών για τις υπηρεσίες εξισορρόπησης) είναι αυτή η οποία θα οδηγήσει σε αντίστοιχα επίπεδα φόρτισης των οντοτήτων αποθήκευσης και θα δώσει ορθότερα σήματα επενδύσεων σε τεχνολογίες αποθήκευσης που θα ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες του συστήματος,
- c)την μη επιβολή Χρεώσεων Μη Συμμόρφωσης για εκτέλεση προγράμματος Σταθμών Αποθήκευσης σε συνθήκες περίσσειας ή ελλείματος ενέργειας στο ΕΣΜΗΕ κατά περιόδους ρυθμιζόμενης αμοιβής των οντοτήτων. Σε κάθε περίπτωση προτείνουμε τον περιορισμό τέτοιων περιόδων επιβολής ρυθμιζόμενης αμοιβής, προάγοντας την πρακτική των ανταγωνιστικών προσφορών και του ισότιμου ανταγωνισμού. Εν γένει, είναι κρίσιμο οι ΧΜΣ που αφορούν την τεχνολογία της αποθήκευσης να μην τεθούν σε ισχύ αμέσως, δεδομένου ότι η άμεση εφαρμογή τους θα περιορίσει σημαντικά τη συμμετοχή της αποθήκευσης στην αγορά και θα στερήσει από το Σύστημα σημαντικές υπηρεσίες. Αν ο Διαχειριστής επιμείνει στην επιβολή των ΧΜΣ, προτείνεται αυτές να εφαρμοστούν μετά από ένα διάστημα πραγματικής λειτουργίας των σταθμών, ώστε να αξιολογηθεί και να μελετηθεί εάν υπάρχει όντως ανάγκη επιβολή τους. Άλλωστε, οποιαδήποτε νέα ΧΜΣ πρέπει να εφαρμόζεται μόνο όταν υπάρχει συστηματική εκμετάλλευση μιας κατάστασης που υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο όριο ανοχής. Τέλος, προκειμένου να εξασφαλιστεί ίση μεταχείριση και δίκαιος ανταγωνισμός για όλες τις τεχνολογίες, θα πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά από την Αρχή σας οι προτάσεις του Διαχειριστή σε σχέση με: ΕΣΣΑΗΕ – Ηράκλειο – 2810379793 – www.haess.gr – info@haess.gr 2 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 14/04/2025 Α. Π.: I-393260 ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (Ε.Σ.Σ.Α.Η.Ε.) • • • Την υποχρέωση αποστολής στον Διαχειριστή πληροφοριών για το πρόγραμμα έγχυσης/απορρόφησης ανά περίοδο κατανομής. Την πρόβλεψη ότι «Η αποκατάσταση της Κατάστασης Φόρτισης των Οντοτήτων Αποθήκευσης σε επίπεδο που θα καθιστά τεχνικά εφικτό το Πρόγραμμα ΔΕΠ, την απονεμημένη Ισχύ Εξισορρόπησης και τις προσφορές που έγιναν στα πλαίσια της διαδικασίας χΕΑΣ και της διαδικασίας αΕΑΣ δεν επιτρέπεται να πραγματοποιείται με πρόκληση αποκλίσεων στο Σύστημα.». Την πρόβλεψη ότι στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η συμφόρηση είναι γνωστή από την προηγούμενη ημέρα είναι δυνατό να τίθενται υποχρεώσεις σε ΣΑΗΕ επί του προγράμματος αγοράς τους και μάλιστα χωρίς πρόσθετη αποζημίωση. Δεδομένου ότι οι ως άνω προβλέψεις συνιστούν διαχωρισμό για τον τρόπο συμμετοχής της τεχνολογίας της αποθήκευσης Η/Ε έναντι όλων των άλλων τεχνολογιών. Παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία ή/και διευκρίνιση. Με εκτίμηση Εμμανουήλ Καραπιδάκης Πρόεδρος ΔΣ ΕΣΣΑΗΕ ΕΣΣΑΗΕ – Ηράκλειο – 2810379793 – www.haess.gr – info@haess.gr 3 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 14/04/2025 Α. Π.: I-393299 elecodes-market@raaey.gr 55143/265/ 14.04.2025 Απαλλαγή από χρεώσεις των Λογαριασμών Προσαυξήσεων Αποκατάσταση Κατάστασης Φόρτισης ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 14/04/2025 Α. Π.: I-393299 • • 2 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 14/04/2025 Α. Π.: I-393299 Χρεώσεις μη συμμόρφωσης • • • Σύστημα Τηλεπικοινωνιών και Τηλελέγχου για τη διαδικασία χΕΑΣ 3 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 14/04/2025 Α. Π.: I-393299 4 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 15/04/2025 Α. Π.: I-393304 14/4/2025 Σχόλια της Sympower στη Δημόσια Διαβούλευση της ΡΑΕEY επί της εισήγησης της ΑΔΜΗΕ Α.Ε. για τη συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Αγορά Εξισορρόπησης Η Sympower είναι ένας πάροχος υπηρεσιών ευελιξίας που βοηθά τους πελάτες να προσαρμοστούν με επιτυχία στην ενεργειακή μετάβαση. Συνδυάζοντας αποκλειστικά εξατομικευμένο λογισμικό και υλικό, παρέχουμε μια ολοκληρωμένη λύση που προσφέρει παρακολούθηση, εξισορρόπηση και βελτιστοποίηση της υποβολής προσφορών αγοράς και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας σε πραγματικό χρόνο. Μέσω της πλατφόρμας λογισμικού μας, διαχειριζόμαστε πάνω από 2 GW ευέλικτων κατανεμημένων ενεργειακών πόρων σε 10 χώρες (Σουηδία, Φινλανδία, Νορβηγία, Δανία, Ολλανδία, Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία, Ελλάδα και Ιταλία). Δραστηριοποιούμαστε στην ελληνική αγορά εξισορρόπησης με ≈ 300 MW περιουσιακών στοιχείων από την πλευρά της ζήτησης ενώ ταυτόχρονα παρέχουμε υπηρεσίες ευελιξίας/βελτιστοποίησης στους ιδιαίτερα κρίσιμους τομείς των ΑΠΕ & της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας αναλαμβάνοντας τη διαχείριση χαρτοφυλακίων που συνδυάζουν τις παραπάνω τεχνολογίες. Αναφορικά με την εν λόγω διαβούλευση για τους Σταθμούς Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΣΑΗΕ), θα θέλαμε να επισημάνουμε τα παρακάτω σημεία: 1. Σύμμικτα χαρτοφυλάκια: Στα υπό διαβούλευση κείμενα, δεν προβλέπεται η δυνατότητα συμμετοχής στην αγορά εξισορρόπησης σύμμικτων χαρτοφυλακίων ήτοι χαρτοφυλακίων στα οποία θα συμμετέχουν ταυτόχρονα σταθμοί ΑΠΕ, καταναλωτές που προσφέρουν υπηρεσίες απόκρισης ζήτησης (demand response) και ΣΑΗΕ. Σημειώνουμε ότι η συμμετοχή των εν λόγω χαρτοφυλακίων προβλέπεται ήδη από Διαχειριστές σε άλλες χώρες (πχ Ιταλία & Φινλανδία) και προτείνουμε την πλήρη θεσμοθέτηση και συμμετοχή των εν λόγω χαρτοφυλακίων στις Αγορές Ηλεκτρικής Ενέργειας.. Με τον τρόπο αυτό γίνεται εφικτή και βελτιστοποιείται η δυνατότητα παροχής υπηρεσιών ευελιξίας από τεχνολογίες που συνδυάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά (μέσω διαχείρισης χαρτοφυλακίων) και μπορούν να συνδράμουν σημαντικά στις προκλήσεις του ενεργειακού συστήματος της χώρας. 2. Δοκιμές Προεπιλογής: Καθώς το χτίσιμο ενός χαρτοφυλακίου που περιέχει ΣΑΗΕ μπορεί να λαμβάνει χώρα σταδιακά, θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρχει ταχύτητα & ευελιξία ως προς τις δοκιμές που απαιτούνται για τη συγκρότηση χαρτοφυλακίων με ΣΑΗΕ. Πιο συγκεκριμένα, είναι κρίσιμο οι αρχικές δοκιμές προεπιλογής να πραγματοποιούνται για το σύνολο του χαρτοφυλακίου και όχι για μεμονωμένες τεχνολογίες (λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε τεχνολογίας και τον τόπο εγκατάστασής της, για παράδειγμα τις διαφορετικές συνθήκες ανα περιοχή που μπορεί να επηρεάζουν τους πλήρεις χρόνους φόρτισης εκφόρτισης ενός ΣΑΗΕ) ενώ σε χαρτοφυλάκια που έχουν ήδη περάσει τη διαδικασία των δοκιμών προεπιλογής να αποφεύγεται η επανάληψη τους στην περίπτωση προσθήκης μεμονωμένων τεχνολογιών πχ ύπαρξη ενός ορίου ισχύος ή ενέργειας κάτω από το οποίο δεν θα απαιτείται η MAILING ADDRESS PO Box 3383, 1001 AD Amsterdam, The Netherlands sympower.net ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 15/04/2025 Α. Π.: I-393304 επανάληψη των δοκιμών για το σύνολο του χαρτοφυλακίου (κατ’ αντιστοιχία με τις δοκιμές προεπιλογής για τα χαρτοφυλάκια κατανεμόμενου φορτίου) 3. Διάκριση χαρτοφυλακίων ανά περιοχή: Προκειμένου να είναι εφικτή η διαχείριση των ροών στο Σύστημα προτείνεται, εφόσον απαιτείται, η διάκριση των Χαρτοφυλακίων που παρέχουν υπηρεσίες εξισορρόπησης ανά περιοχή ώστε να περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις από μία μόνο γεωγραφική περιοχή. Η διαφοροποίηση βάσει περιοχής, ειδικά ενόσω υπάρχει μια ενιαία ζώνη υποβολής προσφορών & μία κεντρική επίλυση της αγοράς, μας βρίσκει αντίθετους καθώς στερεί από τους συμμετέχοντες - και τελικά από το Διαχειριστή - την υποβολή προσφορών βάσει της βελτιστοποίησης των τεχνικών δυνατοτήτων ενός χαρτοφυλακίου στο οποίο συμμετέχουν εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, δημιουργώντας συνθήκες άνισου ανταγωνισμού με διαφορετικά κόστη ευκαιρίας για τους συμμετέχοντες (ανάλογα με την περιοχή) και απομειώνοντας τελικά την ευελιξία που μπορούν να παρέχουν οι ΣΑΗΕ για το σύστημα. 4. Συμμετοχή BRP/BSP: Δεν είναι σαφής η αναφορά στο συνοδευτικό κείμενο περί “υποχρεωτικής συμμετοχής” στην Αγορά Εξισορρόπησης ως Συμβαλλόμενο Μέρος με Ευθύνη Εξισορρόπησης (BRP) για τον συμμετέχοντα που εκπροσωπεί Οντότητα Αποθήκευσης και ¨εθελοντικής συμμετοχής” στην Αγορά Εξισορρόπησης ως Πάροχος Υπηρεσιών Εξισορρόπησης (BSP) για τον συμμετέχοντα που εκπροσωπεί Οντότητα Αποθήκευσης και συμμετέχει στην “Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας” (δεν είναι σαφές αν με τον όρο “Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας¨ εννοείται εδώ η Αγορά Εξισορρόπησης ή η Χονδρεμπορική Αγορά, δηλαδή η Αγορά Επόμενης Ημέρας και η Ενδοημερήσια Αγορά?). Πιο συγκεκριμένα, δεν αποσαφηνίζεται κατά πόσο είναι δυνατή η συμμετοχή στην Χονδρεμπορική Αγορά για έναν BSP που εκπροσωπεί Οντότητα Αποθήκευσης στην Αγορά Εξισορρόπησης ή αν απαιτείται ξεχωριστή εγγραφή του ως BRP στο μητρώο του ΑΔΜΗΕ προκειμένου να μπορεί να συμμετέχει σε όλες τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας? Σε περίπτωση που απαιτείται εγγραφή ως BRP για Συμμετέχοντα ο οποίος έως σήμερα έχει ήδη την ιδιότητα του BRP για τις αποκλίσεις που δημιουργούνται από τη συμμετοχή άλλης τεχνολογίας (πχ demand response), θα απαιτηθεί η επανεγγραφή/πρόσθετη εγγραφή του Συμμετέχοντα ως BRP συγκεκριμένα για την εκπροσώπηση ΣΑΗΕ? 5. Derating factor: Στο συνοδευτικό κείμενο γίνεται επίσης αναφορά στη δυνατότητα πρόβλεψης συντελεστή απομείωσης (derating factor) για τις Οντότητες Αποθήκευσης και δυνατότητα απομείωσης της ισχύος τους για τη συμμετοχή τους στην Αγορά Εξισορρόπησης. Η πρόβλεψη ενός τέτοιου συντελεστή συνδέεται συνήθως με τη συμμετοχή των ΣΑΗΕ σε αγορές με μακροπρόθεσμο ορίζοντα (πχ αγορές βάσει Μηχανισμού Επάρκειας Ισχύος). Δεν μας είναι επομένως κατανοητή η ανάγκη για τη θέσπιση ενός τέτοιου συντελεστή που θα αφορά συγκεκριμένα την Αγορά Εξισορρόπησης ενώ δεν είναι σαφές πως θα δηλώνεται ένας τέτοιος συντελεστής (πχ από το Συμμετέχοντα, από τον ΑΔΜΗΕ ή θα αφορά μια οριζόντια τιμή για όλους τους Συμμετέχοντες). Εφόσον προκύπτει ανάγκη για τη θέσπιση ορίων ασφάλειας από το Διαχειριστή για την επάρκεια ισχύος των ΣΑΗΕ, θα μπορούσαν να προβλεφθούν δείκτες που χρησιμοποιούν άλλοι Διαχειριστές (ενδεικτικά αναφέρουμε τη χρήση των δεικτών ΑΕΜ-Alert Energy Management/ΝΕΜ-Normal Energy Management από τον Fingrid στην Φινλανδία) 6. Αποζημίωση παροχής υπηρεσιών τάσης/ενέργειας ΕΔΣ: Στο συνοδευτικό κείμενο, αναφέρεται πως η υποχρεωτική παροχή υπηρεσιών ρύθμισης τάσης από του Μεγάλους Σταθμούς Αποθήκευσης γίνεται χωρίς αποζημίωση για τους σταθμούς. Ωστόσο, βάσει των προβλέψεων του Άρθρου 40 της Οδηγίας 2019/944 για την Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας και ιδιαίτερα των Παρ. 5, 6 και 7 αυτού, η παροχή επικουρικών υπηρεσιών μη σχετικών με τη συχνότητα γίνεται μέσω διαδικασιών sympower.net ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 15/04/2025 Α. Π.: I-393304 που βασίζονται στην Αγορά και επομένως η παροχή τους οφείλει να αμείβεται (εκτός αν υπάρχει παρέκκλιση κατόπιν προηγούμενης απόφασης της Ρυθμιστικής Αρχής, κάτι το οποίο, εξ όσων γνωρίζουμε, δεν υφίσταται). Ταυτόχρονα, δεν μας είναι σαφής ο λόγος για τον οποίο η ενέργεια που ενεργοποιείται για παροχή εφεδρείας ΕΔΣ δεν θα αμείβεται για τους ΣΑΗΕ που την παρέχουν. 7. Καθεστώς στήριξης ευελιξίας: Για τη διαχείριση δομικών συμφορήσεων, προτείνεται η “διενέργεια διαγωνισμού για μακροχρόνια δέσμευση των ευέλικτων πόρων και παροχή αμοιβής για τη διαθεσιμότητα καθώς και για την παρεχόμενη ενέργεια λαμβάνοντας υπόψη το κόστος παροχής της. Το ύψος της αμοιβής θα προκύπτει από την ανταγωνιστική διαδικασία δεδομένου ότι διασφαλίζεται επαρκής ανταγωνισμός.” Όπως προβλέπει ήδη ο Ευρωπαϊκος Κανονισμός 2019/9431, όταν ¨οι επενδύσεις σε ευελιξία χωρίς ορυκτά καύσιμα δεν επαρκούν για την επίτευξη του ενδεικτικού εθνικού στόχου ή, κατά περίπτωση, των προσωρινών ενδεικτικών εθνικών στόχων που ορίζονται δυνάμει του άρθρου 19στ2 τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν καθεστώτα στήριξης της ευελιξίας χωρίς ορυκτά καύσιμα τα οποία συνίστανται σε πληρωμές για τη διαθέσιμη ικανότητα ευελιξίας χωρίς ορυκτά καύσιμα [...]). Είναι σαφές πως, παρά την αυξανόμενη συμμετοχή τεχνολογιών ευελιξίας όπως η απόκρισης ζήτησης (και σύντομα των ΣΑΗΕ) στις αγορές εξισορρόπησης, οι διαρκώς αυξανόμενοι περιορισμοί έγχυσης (περικοπές) καταδεικνύουν την ανεπαρκή κάλυψη των αναγκών ευελιξίας του συστήματος. Προς το σκοπό αυτό, προτείνεται προς την Αρχή η θεσμοθέτηση καθεστώτος στήριξης της ευελιξίας με βάση τις ισχύουσες προβλέψεις του Ευρωπαϊκου Κανονισμού. Το καθεστώς αυτό, είτε με τη μορφή ενός ευρύτερου μηχανισμού διαθεσιμότητας ισχύος, είτε με με απευθείας πληρωμές για τη διαθέσιμη ευέλικτη ισχύ χωρίς ορυκτά καύσιμα (non-fossil flexibility), μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό και απτό μέτρο στήριξης της προσπάθειας μετάβασης σε ένα πιο ευέλικτο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας και τη διαχείριση, μεταξύ άλλων, και των δομικών συμφορήσεων. 8. Χρόνος υποβολής προσφορών & Gate Closure Time: Τέλος, προκειμένου να είναι εφικτή η βέλτιστη διαχείριση των ΣΑΗΕ με βάση τα ιδιαίτερα τεχνικά χαρακτηριστικά τους (State of Charge - State of Health κλπ) προτείνεται το gate closure για την υποβολή προσφορών να θεσμοθετηθεί όσο πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο προκειμένου να αξιοποιείται η ευελιξία των ΣΑΗΕ και τα προγράμματα έγχυσης/απορρόφησης που αποστέλλουν οι ΣΑΗΕ στο Διαχειριστή του ΕΣΜΗΕ να επικαιροποιούνται με βάση την πιο πρόσφατη κατάσταση λειτουργίας τους. - 1 Άρθρο 19ζ του ΕΚ 2019/943 Το Άρθρο 19στ του Ευρωπαϊκου Κανονισμού 2019/943 αναφέρεται στον εθνικό στόχο για ευελιξία χωρίς ορυκτά καύσιμα 2 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 17/04/2025 Α. Π.: I-393502 ΠΡΟΣ: ΡΑΑΕΥ, Πειραιώς 118 64 Αθήνα Υπόψη: κ. Αντιπροέδρου Κλάδου Ενέργειας, Δ. Φούρλαρη ΘΕΜΑ: Δημόσια Διαβούλευση της ΡΑΑΕΥ επί της εισήγησης της ΑΔΜΗΕ Α.Ε. για τη συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Αγορά Εξισορρόπησης ΑΡ. ΠΡΩΤ.: 682 Αθήνα, 16.04.2025 Αξιότιμε κ. Αντιπρόεδρε, Ο ΕΣΑΗ επιθυμεί να καταθέσει προτάσεις σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τη συμμετοχή Σταθμών Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας, καθώς και των σχετικών χαρτοφυλακίων, στην Αγορά Εξισορρόπησης. Στο Συνοδευτικό Κείμενο των Κατευθυντηρίων, καταγράφονται οι Οντότητες Υπηρεσιών Εξισορρόπησης που μπορούν να συμμετέχουν στην Αγορά Εξισορρόπησης (παράγραφος 2). Προτείνουμε να διευκρινιστεί ότι η Οντότητα «Χαρτοφυλάκιο Κατανεμόμενου Φορτίου, που περιλαμβάνει μία ή περισσότερες Εγκαταστάσεις Ζήτησης» δύναται να περιλαμβάνει και Εγκαταστάσεις Ζήτησης με αυτοπαραγωγή στο εσωτερικό τους. Με τη διευκρίνιση αυτή θα αποσαφηνιστεί η συμμετοχή Εγκαταστάσεων οι οποίες αυτοκαταναλώνουν ενέργεια που παράγουν/αποθηκεύουν εντός των εγκαταστάσεών τους (κατάντη του μετρητή). Στο υπό διαβούλευση κείμενο αναφέρεται ότι «είναι δυνατόν, μετά από εισήγηση του Διαχειριστή και έγκριση της ΡΑΑΕΥ, να απαιτείται η διάκριση των Χαρτοφυλακίων που παρέχουν Υπηρεσίες Εξισορρόπησης ανά περιοχή έτσι ώστε (να) περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις από μια μόνο γεωγραφική περιοχή». Είναι σαφές ότι η αγορά εξισορρόπησης είναι ενιαία και το σύνολο του Διασυνδεδεμένου Συστήματος καλύπτεται από αυτή την αγορά. Η προτεινόμενη ρύθμιση εισάγει πολυπλοκότητα δίχως να στοιχειοθετείται η αναγκαιότητα εισαγωγής της στο υπό διαβούλευση σχέδιο. Με δεδομένο ότι η μια τέτοια ρύθμιση θα εισήγαγε γεωγραφική διάκριση μεταξύ των Χαρτοφυλακίων, κρίνουμε ότι δεν πρέπει να εφαρμοστεί, τουλάχιστον επί του παρόντος. Η εφαρμογή τέτοιου μέτρου δύναται να εξεταστεί μελλοντικά, εάν οι τεχνικές ανάγκες του συστήματος το επιβάλουν. Αναφορικά με τη συμμετοχή στην Αγορά Εξισορρόπησης, οι κατευθυντήριες αναφέρονται στη δυνατότητα συντελεστή απομείωσης (derating factor) για τις Οντότητες Αποθήκευσης. ΕΣΑΗ, Κηφισίας 124 & Ιατρίδου 2, 11526 Αθήνα | www.haipp.gr Information Classified as General 1 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 17/04/2025 Α. Π.: I-393502 Ωστόσο, το συγκεκριμένο μέτρο κρίνεται πλεοναστικό στο πλαίσιο της Αγοράς Εξισορρόπησης —σε αντίστιξη π.χ. με τη μελλοντική αγορά διαθέσιμης ισχύος, καθώς προβλέπονται ήδη Χρεώσεις Μη Συμμόρφωση («ΧΜΣ») από τις προτεινόμενες κατευθύνσεις στην περίπτωση μη τήρησης τυχόν απονεμημένης εφεδρείας. Πιο συγκεκριμένα, το προτεινόμενο πλαίσιο καθιστά σαφές ότι «είναι ευθύνη του κάθε Παρόχου Υπηρεσιών Εξισορρόπησης που εκπροσωπεί οντότητες με περιορισμένο απόθεμα ενέργειας να διασφαλίσει μέσω της συμμετοχής του στην Ενδοημερήσια Αγορά, καθώς και των προσφορών και των λειτουργικών περιορισμών που υποβάλλει στη ΔΕΠ και στη Διαδικασία χΕΑΣ, ότι θα έχει πάντοτε το απαιτούμενο ενεργειακό απόθεμα (Κατάσταση Φόρτισης)». Τυχόν διαφορά μεταξύ της ενέργειας που εγχέεται/απορροφάται και του αντίστοιχου Προγράμματος Αγοράς καθορίζεται ως Απόκλιση και επιπλέον εισάγονται ΧΜΣ. Συνεπώς, η εισαγωγή derating factor για την Αγορά Εξισορρόπησης ενδεχομένως εισάγει πολυπλοκότητα και περιορισμούς που δεν είναι απαραίτητοι. Ακόμα, θα θέλαμε να θίξουμε το γεγονός ότι βάσει των προτεινόμενων κατευθύνσεων συνολικά, ανατρέπεται η ίση μεταχείριση των σταθμών αποθήκευσης έναντι άλλων πόρων που λειτουργούν μέχρι σήμερα στο Σύστημα όπως οι Υδροηλεκτρικοί Σταθμοί («ΥΗΣ») και οι Σταθμοί Αντλησιοταμίευσης. Πιο συγκεκριμένα, στο πλαίσιο των εν λόγω κατευθυντήριων τίθεται διάκριση των σταθμών αποθήκευσης ως προς την δεσμευτικότητα της παροχής ενέργειας εξισορρόπησης χΕΑΣ εφόσον έχει απονεμηθεί αντίστοιχη ισχύς χΕΑΣ. Ως εκ τούτου, ο αντίστοιχος κανόνας θα πρέπει να εφαρμοστεί και σε ΥΗΣ και σε Σταθμούς Αντλησιοταμίευσης προκειμένου να αντιμετωπιστεί ακριβώς ο ίδιος κίνδυνος, ήτοι την απονομή εφεδρειών χωρίς την πραγματική δυνατότητα παροχής της αντίστοιχης ενέργειας. Συναφώς, εν όψει της έναρξης συμμετοχής των Σταθμών Αποθήκευσης στην Αγορά, κρίνεται αναγκαία η επαναφορά της δημοσίευσης δεσμευτικών στοιχείων των ΥΗΣ σε μηνιαία, εβδομαδιαία και ημερήσια βάση σχετικά με την πραγματική ικανότητα παραγωγής και την πραγματική -και όχι ονομαστική όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα- διαθεσιμότητά τους, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα δίκαιο και ανταγωνιστικό πλαίσιο συμμετοχής για το σύνολο των διαφορετικών τεχνολογιών στην Αγορά. Περαιτέρω, οι ΧΜΣ που αφορούν τις συνέπειες μη επαρκούς Κατάστασης Φόρτισης ουσιαστικά καθιστούν για τους Σταθμούς Αποθήκευσης δεσμευτική την ενέργεια εξισορρόπησης που προκύπτει από την επίλυση της ΔΕΠ, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζεται ότι: «Το πρόγραμμα έγχυσης/απορρόφησης (με εξαίρεση των μεταβολών που αφορούν σε εναύσεις, σβέσεις και μεταβάσεις) που προκύπτει από τη ΔΕΠ για όλες τις οντότητες είναι ενδεικτικό, δηλαδή η ενεργοποίηση σε πραγματικό χρόνο της Ενέργειας Εξισορρόπησης που αντιστοιχεί στην υλοποίηση του προγράμματος έγχυσης/απορρόφησης της ΔΕΠ μπορεί να μην πραγματοποιηθεί.». Έτσι, ενώ για όλους τους άλλους Παρόχους Υπηρεσιών Εξισορρόπησης («ΠΥΕ») το πρόγραμμα έγχυσης /απορρόφησης ενέργειας που προκύπτει από την επίλυση της ΔΕΠ είναι μη δεσμευτικό, για τους Σταθμούς Αποθήκευσης προτείνεται να είναι δεσμευτικό καθιστώντας την εν λόγω πρόβλεψη περιοριστική ρύθμιση ΕΣΑΗ, Κηφισίας 124 & Ιατρίδου 2, 11526 Αθήνα | www.haipp.gr Information Classified as General 2 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 17/04/2025 Α. Π.: I-393502 που επιβάλλεται μόνο στην εν λόγω τεχνολογίας. Σε κάθε περίπτωση η ενέργεια εξισορρόπησης ΔΕΠ από τη στιγμή που θεωρείται δεσμευτική θα πρέπει να αποζημιώνεται. Περαιτέρω Επιβολή ΧΜΣ θα πρέπει να υφίσταται μόνο στην περίπτωση όπου υπάρχει απόκλιση από την εντολή κατανομής της RTBM, η επίλυση της οποίας λαμβάνει υπόψη το πραγματικό SoC του σταθμού αποθήκευσης. ΧΜΣ δεν θα πρέπει να επιβάλλεται όταν το πρόγραμμα έγχυσης/απορρόφησης που προκύπτει από τη ΔΕΠ για τις οντότητες δεν δύναται να υπολογίσει την τρέχουσα Κατάσταση Φόρτισης και επομένως δεν εξασφαλίζει ότι θα είναι τεχνικά εφικτό. Επιπροσθέτως, όσον αφορά τη ΔΕΠ, οι κατευθυντήριες υποχρεώνουν τις Οντότητες Αποθήκευσης να αποστέλλουν στο Διαχειριστή του ΕΣΜΗΕ για κάθε Ημέρα Κατανομής το προβλεπόμενο πρόγραμμα έγχυσης/απορρόφησης ανά Περίοδο Κατανομής (επικαιροποιημένο) καθώς και πληροφορίες για τη στάθμη φόρτιση για κάθε Περίοδο Κατανομής. Είναι σαφές ότι ο Διαχειριστής έχει ενημέρωση για τη διαθεσιμότητα (availability) των Οντοτήτων. Επίσης έχει ενημέρωση για το πρόγραμμα αγοράς και την κατάσταση των μονάδων μέσω των συστημάτων απομακρυσμένου ελέγχου (RTU). Συνεπώς η υποχρέωση αποστολής των συγκεκριμένων στοιχείων και μάλιστα σε συχνότητα «που θα ορίσει ο Διαχειριστής του ΕΣΜΗΕ» κρίνεται ότι εισάγει σημαντική πολυπλοκότητα χωρίς να στοιχειοθετείται η σχετική αναγκαιότητα. Παράλληλα, είναι κρίσιμο να διευκρινιστεί το κατά πόσο η κατανομή αΕΑΣ σε Σταθμούς που ανήκουν σε Χαρτοφυλάκιο Ελεγχόμενου Φορτίου θα πραγματοποιείται από το Διαχειριστή ή εάν η εντολή θα δίνεται σωρευτικά στον Εκπρόσωπο. Σημειώνεται ότι εφόσον η κατανομή αΕΑΣ στους Σταθμούς θα αποτελέσει υποχρέωση των ΦοΣΕ, κρίνεται εκ των ον ουκ άνευ ότι θα πρέπει να προβλεφθεί μια εύλογη περίοδος τουλάχιστον εννέα
(9)μηνών από τη χρονική στιγμή που θα οριστικοποιηθούν και δημοσιευθούν οι σχετικές προδιαγραφές υλοποίησης των διαδικασιών προκειμένου οι ΦοΣΕ να προετοιμαστούν καταλλήλως. Επιπλέον, αναφορικά με τις συνέπειες πρόκλησης σημαντικών αποκλίσεων λόγω αποκατάστασης της στάθμης φόρτισης, ο Διαχειριστής εισηγείται χρεώσεις για τις Οντότητες Αποθήκευσης, κάθε φορά που το πρόγραμμα αγοράς τους δεν είναι τεχνικά εφικτό να καλύψει τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από την αγορά εξισορρόπησης συνυπολογίζοντας σε αυτές και την Ενέργεια Εξισορρόπησης από την ΔΕΠ και την ισχύ χΕΑΣ. Πέραν τούτου εισηγείται την πρόβλεψη ΧΜΣ ακόμα και αν η απόκλιση που δύναται να προκληθούν από Οντότητες Αποθήκευσης είναι στην σωστή κατεύθυνση σε σχέση με το συνολικό σύστημα αρά σε περίπτωση που δεν το επιβαρύνει. Επιπλέον, βάσει των κατευθυντήριων ειδικά για τους Σταθμούς Αποθήκευσης απαγορεύεται η ελεύθερη μεταφορά των αποκλίσεων σε άλλη οντότητα. Όλα τα παραπάνω αποτελούν εξαιρέσεις έναντι των άλλων ΠΥΕ που δεν ΕΣΑΗ, Κηφισίας 124 & Ιατρίδου 2, 11526 Αθήνα | www.haipp.gr Information Classified as General 3 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 17/04/2025 Α. Π.: I-393502 δικαιολογούνται ενώ το σύνολο των εν λόγω μέτρων καθιστούν τη συμμετοχή των ΣΑΗΕ στην αγορά εξισορρόπησης από την πρώτη μέρα κιόλας υπέρμετρα ρυθμισμένη. Περαιτέρω, αναφορικά με τις συνέπειες μη τήρησης περιορισμών συμφόρησης ο Διαχειριστής όχι μόνο εισάγει την εν δυνάμει υποχρέωση για τις Οντότητες Αποθήκευσης να συμμετέχουν στις αγορές του ΕΧΕ κατά την βούλησή του, κάτι πρωτοφανές ως τώρα, αλλά χρεώνει μάλιστα και ΧΜΣ εφόσον δεν τηρήσουν τις απαιτήσεις του. Το υπό διαβούλευση κείμενο προτείνει o εκάστοτε Πάροχος Υπηρεσιών Εξισορρόπησης να δηλώνει το Φορτίο Αναφοράς για κάθε χαρτοφυλάκιο. Κρίνουμε προτιμότερο ο υπολογισμός φορτίου αναφοράς χΕΑΣ/αΕΑΣ να πραγματοποιείται απευθείας από το Διαχειριστή. Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλίζεται το αμερόληπτο και αδιάβλητο της διαδικασίας καθώς και η απολύτως ισότιμη εφαρμογή της μεθοδολογίας για όλες τις Οντότητες. Σχετικά με την εφαρμογή Χρεώσεων Μη Συμμόρφωσης, προτείνεται να προηγηθεί δοκιμαστική περίοδος εφαρμογής 12 μηνών (κατ’ ελάχιστο 6 μηνών). Κατά την περίοδο αυτή θα καταγράφονται οι υπερβάσεις χωρίς όμως να επιβάλλονται ΧΜΣ. Στο τέλος της δοκιμαστικής περιόδου προτείνεται η δημοσίευση σχετικής μελέτης ΧΜΣ που θα καταγράφει τα αποτελέσματα και θα ενημερώνει τους συμμετέχοντες. Παράλληλα, τα αποτελέσματα της μελέτης θα παρέχουν απαραίτητα στοιχεία στο Διαχειριστή για το σχεδιασμό των περιθωρίων ανοχής (tolerance) των ΧΜΣ. Συγκεκριμένα για τις «Συνέπειες μη τήρησης περιορισμών έγχυσης», η σχετική πρόβλεψη στις κατευθυντήριες προκαλεί προβληματισμό. Η αυστηρή ποινολόγηση της πρόκλησης αποκλίσεων στις Οντότητες Αποθήκευσης καταστρατηγεί την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας, καθώς πρακτικά επιβάλει την τήρηση του προγράμματος αγοράς στις Οντότητες Αποθήκευσης. Σημειώνεται ότι η προτεινόμενη επιβολή ΧΜΣ δεν εξετάζει εάν η προκαλούμενη απόκλιση είναι επιβαρυντική ή επωφελής για το σύστημα. Κυρίως όμως, η προτεινόμενη χρέωση παραγνωρίζει το στοιχείο της συστημικότητας. Κρίνουμε απαραίτητο η ΧΜΣ να αφορά συστηματική πρόκληση αποκλίσεων, οι οποίες θα πρέπει να είναι σημαντικής έκτασης. Σε κάθε περίπτωση, το περιθώριο ανοχής θα πρέπει να είναι τουλάχιστον στο επίπεδο του 3%, σε ευθυγράμμιση με όσα ισχύουν για ευέλικτους θερμικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Τέλος, προκειμένου να δύνανται να γίνει μια πιο στοχευμένη και αναλυτική αξιολόγηση του προτεινόμενου πλαισίου συμμετοχής των σταθμών Αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά, θα ήταν σκόπιμο σε συνέχεια των Κατευθυντήριων γραμμών και του συνοδευτικού ΕΣΑΗ, Κηφισίας 124 & Ιατρίδου 2, 11526 Αθήνα | www.haipp.gr Information Classified as General 4 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 17/04/2025 Α. Π.: I-393502 κειμένου να δημοσιευτούν το συντομότερο δυνατό και οι απαραίτητες αλλαγές στον Κανονισμό Αγοράς Εξισορρόπησης. Με εκτίμηση, Γιώργος Στάμτσης Γενικός Διευθυντής ΕΣΑΗ, Κηφισίας 124 & Ιατρίδου 2, 11526 Αθήνα | www.haipp.gr Information Classified as General 5 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 22/04/2025 Α. Π.: I-393565 Τηλ: 213 0075457, ΑΦΜ: 800833990, ΔΟΥ: ΚΕΦΟΔΕ ΑΤΤΙΚΗΣ, ΓΕΜΗ: 142475706000 ΑΠ 54 / 17.04.2025 Προς: Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) Πειραιώς 132, 118 54 Αθήνα Θέμα: Απόψεις της Optimus Energy AE στο πλαίσιο της Δημόσιας Διαβούλευσης επί της εισήγησης της ΑΔΜΗΕ Α.Ε. για τη συμμετοχή των Σταθμών Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας στην Αγορά Εξισορρόπησης Αξιότιμοι, Με την παρούσα επιστολή θα θέλαμε να υποβάλλουμε τις παρατηρήσεις μας στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης επί της εισήγησης της ΑΔΜΗΕ Α.Ε. σχετικά με τις Κατευθυντήριες Γραμμές για τη συμμετοχή των Σταθμών Αποθήκευσης Ηλεκτρικής Ενέργειας (εφεξής ΣΑΗΕ) στην Αγορά Εξισορρόπησης. Η εν λόγω εισήγηση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση καθώς επιχειρεί να ρυθμίσει ένα κρίσιμο πεδίο για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς. Ωστόσο, ορισμένες προβλέψεις της παρουσιάζουν περιθώρια περαιτέρω αποσαφήνισης ή και τροποποίησης, προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης ευθυγράμμιση με τις αρχές της αποτελεσματικότητας, της ισοτιμίας και της λειτουργικής πρακτικότητας.
- Συμμόρφωση με Πρόγραμμα ΔΕΠ Αρχικά, αν και στην ενότητα περί «συμμετοχής των ΣΑΗΕ στη Διαδικασία Ενοποιημένου Προγραμματισμού (εφεξής ΔΕΠ)» αναγνωρίζεται ρητά ότι η διαχείριση της Κατάστασης Φόρτισης (State of Charge – SoC) αποτελεί ευθύνη του Παρόχου Υπηρεσιών Εξισορρόπησης, η υπόλοιπη μεθοδολογία εισάγει σειρά περιορισμών και παρεμβάσεων που περιορίζουν σημαντικά την εμπορική και λειτουργική τους αυτονομία και μέχρι σήμερα δεν εφαρμόζονται σε κανέναν άλλο Πάροχο Υπηρεσιών Εξισορρόπησης. Πιο αναλυτικά, η απαίτηση συμμόρφωσης της Οντότητας Αποθήκευσης με το Πρόγραμμα ΔΕΠ ενδέχεται να δημιουργήσει πρακτικές δυσχέρειες, καθώς δεσμεύεται ποσότητα ενέργειας σε επίπεδο προγραμματισμού, η οποία ενδέχεται να μην ενεργοποιηθεί ούτε και να αποζημιωθεί σε πραγματικό χρόνο. Το αποτέλεσμα είναι ο περιορισμός της εμπορικής ευχέρειας του σταθμού σε άλλες αγορές (π.χ. Ενδοημερήσια), με σημαντικό κόστος ευκαιρίας. Το υποκείμενο αυτό κόστος ευκαιρίας, που συναρτάται άμεσα με την αντίστοιχη δέσμευση SoC / ισχύος, αποτελεί εξάλλου τη βάση αποζημίωσης ισχύος εξισορρόπησης για όλες τις Οντότητες Εξισορρόπησης. Παραδόξως, μόνο για τους ΣΑΗΕ προτείνεται ανάληψη δέσμευσης SoC / ισχύος, χωρίς όμως καμία αποζημίωση ισχύος για την κάλυψη του κόστους ευκαιρίας. Η συστηματική εμφάνιση τέτοιων περιπτώσεων εκτιμάται ότι θα αποτρέψει τους φορείς από το να προσφέρουν ενέργεια σε ανταγωνιστικά χαμηλές τιμές στην Αγορά Εξισορρόπησης, περιορίζοντας δραστικά το εύρος και τη συνολική αποτελεσματικότητα λειτουργίας των ΣΑΗΕ και υποβαθμίζοντας την αξία ενός νέου και σημαντικού πόρου εξισορρόπησης που μπορεί να συνεισφέρει καταλυτικά, τόσο στη μείωση του κόστους που επιφέρει η λειτουργία της Αγοράς Εξισορρόπησης στον τελικό καταναλωτή όσο και στην ευέλικτη υποστήριξη υφιστάμενων και νέων σταθμών ΑΠΕ. Optimus Energy A.E. W optimusenergy.gr ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 22/04/2025 Α. Π.: I-393565 Αντιλαμβανόμαστε πλήρως την ανάγκη του Διαχειριστή να εξασφαλίζει ότι οι Σταθμοί Αποθήκευσης θα είναι σε θέση να παρέχουν, σε πραγματικό χρόνο, τις απονεμημένες υπηρεσίες εξισορρόπησης. Ωστόσο, η απαίτηση αυτή μπορεί να καλυφθεί με τεχνικά εύρωστο και αποδεδειγμένα εφαρμόσιμο τρόπο μέσω της διαχείρισης της κατάστασης φόρτισης από τον ίδιο τον Πάροχο — πρακτική που ήδη εφαρμόζεται επιτυχώς σε ώριμες αγορές του εξωτερικού. Η υιοθέτηση ενός τέτοιου πλαισίου, το οποίο βασίζεται στη διατήρηση της ευθύνης διαχείρισης στο φορέα εκμετάλλευσης του σταθμού και όχι σε παρεμβάσεις του Διαχειριστή, επιτρέπει τόσο την εξασφάλιση της συστημικής αξιοπιστίας, που είναι ο απώτερος και εύλογος στόχος του Διαχειριστή, όσο και τη διατήρηση της εμπορικής ευελιξίας των συμμετεχόντων. Παράλληλα, προάγεται ένα κανονιστικό περιβάλλον που επιβραβεύει τους ικανούς και συνεπείς διαχειριστές σταθμών αποθήκευσης, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό με όρους τεχνικής επάρκειας και επιχειρησιακής υπευθυνότητας. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρούμε καταρχάς εύλογη και θετικά διατυπωμένη τη λογική επιβολής Χρέωσης Μη Συμμόρφωσης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο Πάροχος δεν έχει επαρκή Κατάσταση φόρτισης για τις απονεμημένες εφεδρείες, καθώς η ρύθμιση αυτή διασφαλίζει την αξιοπιστία του συστήματος και αποθαρρύνει πρακτικές που ενδέχεται να υπονομεύσουν την ομαλή λειτουργία της Αγοράς Εξισορρόπησης Ενδεικτικά, στη Γερμανία εφαρμόζεται ένα αποδεδειγμένα λειτουργικό και ισορροπημένο ρυθμιστικό πλαίσιο, βάσει του οποίου για κάθε 1 MW απονεμημένης ισχύος για παροχή αυτόματης εφεδρείας αποκατάστασης συχνότητας (αΕΑΣ), απαιτείται διαθεσιμότητα 1 MWh για μία ώρα συνεχούς ενεργοποίησης. Συγκεκριμένα, για 1 MW υπηρεσίας ανοδικής αΕΑΣ απαιτείται αποθηκευμένη ενέργεια 1 MWh, ενώ για 1 MW υπηρεσίας καθοδικής αΕΑΣ διατηρείται ισόποση χωρητικότητα. Σε περίπτωση ενεργοποίησης της υπηρεσίας και χρήσης του ενεργειακού αποθέματος, προβλέπεται υποχρεωτική αποκατάστασή του εντός μίας ώρας, συνήθως μέσω συμμετοχής του Παρόχου Υπηρεσιών Εξισορρόπησης στη χονδρεμπορική αγορά. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η αξιοπιστία του συστήματος χωρίς να τίθεται εν αμφιβόλω η λειτουργική αυτονομία και η εμπορική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η ενσωμάτωση αντίστοιχης λογικής και στην ελληνική αγορά θα μπορούσε να συμβάλει καθοριστικά στην ενίσχυση της διαφάνειας, της προβλεψιμότητας και της ισότιμης συμμετοχής, επιτυγχάνοντας μια δίκαιη ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων του Διαχειριστή και των δικαιωμάτων των συμμετεχόντων. Θέλουμε να τονίσουμε ότι ο συγκεκριμένος έλεγχος είναι τεχνικά απολύτως εφικτός από τον Διαχειριστή εκ των υστέρων (ex post) με την χρήση των δεδομένων SoC, προγράμματος αγοράς και το σύνολο των απονεμημένων εφεδρειών. Επιπρόσθετα, η απαίτηση να μπορεί η Οντότητα Αποθήκευσης να τηρεί το Πρόγραμμα ΔΕΠ ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην πράξη, καθώς εμπεριέχει τον κίνδυνο δέσμευσης ενέργειας σε επίπεδο προγραμματισμού, η οποία τελικά δεν θα ενεργοποιηθεί σε πραγματικό χρόνο, ούτε θα αποζημιωθεί, περιορίζοντας ωστόσο την εμπορική ευχέρεια του σταθμού στις υπόλοιπες αγορές. Η ενδεχόμενη συστηματική εμφάνιση τέτοιων περιπτώσεων θα καταστήσει μη ελκυστική την προσφορά χαμηλής τιμής ενέργειας από τους ΣΑΗΕ, δυσχεραίνοντας τη συμμετοχή τους στην αγορά εξισορρόπησης με ανταγωνιστικούς όρους. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι ταυτόχρονα ενάντια στο στόχο μείωσης του κόστους που επιφέρει η λειτουργία της Αγοράς Εξισορρόπησης στον τελικό καταναλωτή, καθώς θα απομακρύνει οικονομικούς και ευέλικτους πόρους εξισορρόπησης, όπως οι ΣΑΗΕ, από την επίλυση της ΔΕΠ, περιορίζοντας τον ανταγωνισμό. Στον αντίποδα, εφόσον επιβάλλεται δεσμευτικότητα στην τήρηση των δηλωθέντων ποσοτήτων με αποζημίωση, οι συμμετέχοντες θα προσφέρουν σε υψηλότερες τιμές προκειμένου να αντισταθμίσουν τον σχετικό κίνδυνο. Αυτό, όμως, θα οδηγήσει επίσης σε σημαντική επιβάρυνση του κόστους εξισορρόπησης του Optimus Energy A.E. W optimusenergy.gr ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 22/04/2025 Α. Π.: I-393565 συστήματος και του κόστους για τον τελικό καταναλωτή, με ενεργοποιήσεις που, στην πράξη, ενδέχεται να μην είναι απαραίτητες.
- Εντολές αυτόματης ρύθμισης παραγωγής Αναφορικά με τις τεχνικές απαιτήσεις τηλεμετρίας, η περιγραφή των σημάτων που οφείλουν να αποστέλλουν οι Πάροχοι Υπηρεσιών Εξισορρόπησης προς τον Διαχειριστή του ΕΣΜΗΕ μέσω RTU ή gateway είναι αναλυτική και τεχνικά επαρκής. Ωστόσο, παραμένει απολύτως ασαφές πώς θα γίνει η διαχείριση των χαρτοφυλακίων ΣΑΗΕ, ιδίως στην περίπτωση που ο Διαχειριστής δεν διαθέτει ορατότητα ανά επιμέρους μονάδα. Δεν διευκρινίζεται εάν οι εντολές για την αυτόματη ρύθμιση παραγωγής (π.χ. για παροχή αΕΑΣ) θα απευθύνονται σε επίπεδο του χαρτοφυλακίου ή σε κάθε ΣΑΗΕ ξεχωριστά, και – στη δεύτερη περίπτωση – εάν η κατανομή θα αποτελεί ευθύνη του ΦοΣΕ.
- Πρόβλεψη εφαρμογής συντελεστή απομείωσης Σχετικά με την πρόβλεψη εφαρμογής συντελεστή απομείωσης (derating factor) στις Οντότητες Αποθήκευσης, ώστε να περιορίζεται η προσφερόμενη ισχύς σε σχέση με τη μέγιστη τεχνική δυνατότητα, η εν λόγω ρύθμιση κρίνεται προβληματική και περιοριστική, στον βαθμό που δεν συνοδεύεται από σαφώς καθορισμένη και τεκμηριωμένη μεθοδολογία εφαρμογής. Η αοριστία ως προς τα κριτήρια υπολογισμού, τη συχνότητα αναθεώρησης, καθώς και τη δυνατότητα προσαρμογής στις εκάστοτε πραγματικές συνθήκες λειτουργίας των σταθμών, ενέχει τον κίνδυνο αυθαίρετου περιορισμού της εμπορικής ευελιξίας των Παρόχων Υπηρεσιών Εξισορρόπησης. Εισάγει επίσης θέματα αντικινήτρων όσον αφορά τον ανταγωνισμό μεταξύ ων ΣΑΗΕ στο πεδίο της τεχνοοικονομικής επάρκειας και βελτιστοποίησης, καθώς η εφαρμογή οριζόντιων συντελεστών απομείωσης με ρυθμιστική πρόβλεψη είναι εις βάρος των ΣΑΗΕ που, χάρη σε καλύτερες πρακτικές διαχείρισης, διατηρούν υψηλότερη τεχνική δυνατότητα και υπέρ των ΣΑΗΕ που υστερούν στο πεδίο αυτό. Επιπλέον, ο συντελεστής απομείωσης δεν μπορεί να λειτουργήσει ως υποκατάστατο ενός ολοκληρωμένου και διαφανούς πλαισίου δυναμικής διαχείρισης της Κατάστασης Φόρτισης (State of Charge) από τον ΦοΣΕ. Αντιθέτως, θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο επικουρικά, και πάντοτε με τρόπο που να μην αποθαρρύνει τη συμμετοχή των σταθμών αποθήκευσης στην Αγορά Εξισορρόπησης. Προτείνεται, συνεπώς, η διατήρηση της σχετικής πρόβλεψης σε επίπεδο αρχιτεκτονικής σχεδιασμού, με την προϋπόθεση ότι η εφαρμογή του συντελεστή απομείωσης θα πραγματοποιηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο, κατόπιν επαρκούς τεχνικής και λειτουργικής τεκμηρίωσης, βάσει εμπειρικών δεδομένων από την πραγματική λειτουργία της αγοράς και με σαφώς καθορισμένους κανόνες.
- Χρεώσεις Μη Συμμόρφωσης Σε ό,τι αφορά το πλαίσιο Χρεώσεων Μη Συμμόρφωσης, όπως έχει ήδη επισημανθεί, υπάρχουν ρυθμίσεις με τις οποίες συμφωνούμε και άλλες που κρίνουμε ως υπέρμετρα περιοριστικές ή πρόωρες. Η γενική και πάγια θέση μας είναι ότι η πλήρης και σταθερή εμπορική ένταξη των ΣΑΗΕ στους μηχανισμούς της αγοράς θα πρέπει να προηγηθεί της εφαρμογής του όποιου πλαισίου χρεώσεων. Μια τέτοια σταδιακή προσέγγιση δεν είναι απαραίτητη μόνο για την εύρυθμη προσαρμογή των συμμετεχόντων, αλλά και για τον ίδιο τον Διαχειριστή, προκειμένου να αποκτήσει επαρκή τεχνική εμπειρία, επιχειρησιακή εξοικείωση και αξιόπιστα δεδομένα από την πραγματική λειτουργία των σταθμών αποθήκευσης. Η πρόωρη επιβολή αυστηρών χρεώσεων, χωρίς να έχει προηγηθεί η φάση σταθερής εμπορικής λειτουργίας, είναι μέτρο πρωθύστερης φύσης και ενδέχεται να οδηγήσει σε στρεβλώσεις, να περιορίσει τη συμμετοχή και να επιβαρύνει τον συνολικό σχεδιασμό και τη λειτουργία της Αγοράς Εξισορρόπησης. Optimus Energy A.E. W optimusenergy.gr ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 22/04/2025 Α. Π.: I-393565 Ειδικότερα σχετικά με την προτεινόμενη ρύθμιση για Χρεώσεις Μη Συμμόρφωσης λόγω μεταφοράς αποκλίσεων, κατανοούμε το σκεπτικό της προτεινόμενης ρύθμισης, η οποία αποσκοπεί στην αποτροπή τεχνητής μεταφοράς αποκλίσεων από οντότητες στις οποίες επιβάλλεται Χρέωση Μη Συμμόρφωσης (ΧΜΣ) προς άλλες οντότητες ή χαρτοφυλάκια, στα οποία δεν επιβάλλεται αντίστοιχη χρέωση. Ωστόσο, η συμμετοχή των ΦοΣΕ στις Αγορές πραγματοποιείται κατά κανόνα με διακριτό και ανεξάρτητο τρόπο, με την εμπορική τους στρατηγική να βασίζεται συχνά σε αλγοριθμικά μοντέλα προσφορών. Στο πλαίσιο αυτό, μια θεωρητικώς παρατηρούμενη μεταφορά αποκλίσεων δεν συνιστά απαραίτητα πρόθεση καταστρατήγησης των κανόνων, αλλά δύναται να προκύψει φυσικά λόγω της πολυπλοκότητας της αγοράς και της δυναμικής αλληλεπίδρασης μεταξύ αυτόνομων στρατηγικών και συστημάτων σε πραγματικό χρόνο. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι η Ενδοημερήσια Αγορά λειτουργεί με ανώνυμο χαρακτήρα στην οποία συμμετέχουν πολλές εταιρίες με αυτοματοποιημένο τρόπο υποβολής και βελτίωσης εντολών. Η λειτουργική αυτή ιδιαιτερότητα περιορίζει ουσιωδώς ενδεχόμενη δυνατότητα τεχνητής ή προσχεδιασμένης μεταφοράς αποκλίσεων και οφείλει να ληφθεί υπόψη κατά τον σχεδιασμό οποιουδήποτε μηχανισμού εποπτείας και επιβολής ΧΜΣ. Περαιτέρω, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι, εκ του σχεδιασμού τους, οι Ενδοημερήσιες Αγορές εξυπηρετούν τη μεταφορά αποκλίσεων βάσει των πλέον επικαιροποιημένων δεδομένων πρόβλεψης, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες να ελαχιστοποιούν τις αποκλίσεις τους και, συνεπώς, να συμβάλλουν στον περιορισμό του συνολικού κόστους εξισορρόπησης του συστήματος. Η δυνατότητα διενέργειας ανώνυμων συναλλαγών στο πλαίσιο αυτό αποτελεί αναπόσπαστο εργαλείο για την επίτευξη του σκοπού αυτού και δεν θα πρέπει να ερμηνεύεται περιοριστικά. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να επισημανθεί ότι κανένας άλλος συμμετέχων στην αγορά δεν υπόκειται σε αντίστοιχο περιοριστικό έλεγχο ως προς την πρόθεση ή το κίνητρο πραγματοποίησης συναλλαγών στην Ενδοημερήσια Αγορά, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την ανάγκη ίσης μεταχείρισης και διασφάλισης συνθηκών ισοτιμίας για όλους τους συμμετέχοντες. Κατά συνέπεια, κρίνεται αναγκαίο να αποσαφηνιστεί ρητά το πεδίο εφαρμογής της σχετικής ρύθμισης, προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία των αγορών και να αποφευχθούν ερμηνείες που ενδέχεται να δημιουργήσουν αδικαιολόγητη αβεβαιότητα ή να περιορίσουν τη δυνατότητα αυτόνομων εμπορικών στρατηγικών από τους συμμετέχοντες. Είναι επίσης απαραίτητο η όποια μεθοδολογία ελέγχου και όλα τα σχετικά κριτήρια να έχουν οριστεί με σαφήνεια εκ των προτέρων, ώστε οι φορείς διαχείρισης των ΣΑΗΕ να έχουν ξεκάθαρη γνώση τους και να μπορούν με απλότητα να προσαρμοστούν. Οφείλουμε ωστόσο να επισημάνουμε ότι για ανάλογες ρυθμιστικές προβλέψεις, όπως ο έλεγχος εφικτότητας προγραμμάτων συμβατικών σταθμών παραγωγής που αποτελεί κριτήριου επιβολής σχετικών ΧΜΣ, έχει αποδειχθεί πρακτικά η πολυπλοκότητα ερμηνείας και η δυσκολία επαρκούς εκ των προτέρων συμμόρφωσης των συμμετεχόντων. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για ρύθμιση σε μια εξόχως πιο πολύπλοκη αγορά, όπως η ενδοημερήσια, και για αντικείμενο που αφορά τη συμμετοχή στην αγορά διακριτών χαρτοφυλακίων, η οποία στην περίπτωση των φορέων διαχείρισης ΑΠΕ και αποθήκευσης γίνεται ως επί το πλείστον αυτοματοποιημένα και ανεξάρτητα, όπως ήδη αναφέρθηκε. Μάλιστα, η εφαρμογή τέτοιας φύσης ΧΜΣ φαίνεται να εισάγει μια καινοφανή και τεχνητή ανάγκη σύνδεσης των ανεξάρτητων συστημάτων διαχείρισης των διακριτών αυτών χαρτοφυλακίων, γεγονός μάλλον παράδοξο και ασφαλώς τεχνικά πολύπλοκο, αν όχι ανέφικτο. Τέλος, στο πλαίσιο της προτεινόμενης ρύθμισης αναφέρεται ότι, για την αποτροπή τεχνητής μεταφοράς αποκλίσεων, ο Διαχειριστής θα εξετάζει τις ενδοημερήσιες συναλλαγές και, σε περίπτωση διαπίστωσης παραβίασης, θα επιβάλλει ΧΜΣ με βάση τις ακραίες τιμές αποκλίσεων της ημέρας. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή εγείρει ουσιώδη ζητήματα οριοθέτησης αρμοδιοτήτων. Η εποπτεία της εύρυθμης λειτουργίας των αγορών και η διασφάλιση της συμμόρφωσης με το κανονιστικό πλαίσιο αποτελεί αρμοδιότητα της Optimus Energy A.E. W optimusenergy.gr ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 22/04/2025 Α. Π.: I-393565 Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΑΕΥ) και όχι του Διαχειριστή του Συστήματος. Ο Διαχειριστής οφείλει να λειτουργεί βάσει των κανόνων που έχουν εγκριθεί από την Αρχή, και δεν νοείται να αποφαίνεται αυτόνομα για την εμπορική πρόθεση ή στρατηγική πίσω από ανώνυμες συναλλαγές στην αγορά. Ακόμη όμως και στην περίπτωση που αρμοδιότητες της ΡΑΑΕΥ κατανέμονταν σε Διαχειριστές ή Λειτουργούς της Αγοράς, θεωρούμε ότι τίθεται το εύλογο ερώτημα γιατί, και με ποιες προϋποθέσεις, τον οποιονδήποτε έλεγχο που αφορά την ενδοημερήσια αγορά θα έπρεπε να τον διεξάγει ο Διαχειριστής του Συστήματος και όχι ο Λειτουργός της Αγοράς. Σε κάθε περίπτωση, η ανάθεση τέτοιου είδους ελέγχων και ερμηνειών στον Διαχειριστή ενέχει τον κίνδυνο σύγκρουσης ρόλων. Για τον λόγο αυτό, η όποια αξιολόγηση της εμπορικής συμπεριφοράς και η επιβολή σχετικών κυρώσεων πρέπει να προκύπτει από θεσμικά τεκμηριωμένο έλεγχο, που διενεργείται από το αρμόδιο εποπτικό όργανο βάσει διαφανούς και προκαθορισμένης μεθοδολογίας.
- Διαχείριση συμφόρησης Στην ενότητα «Διαχείρισης συμφόρησης σε πραγματικό χρόνο» και πιο συγκεκριμένα στο βήμα 1 περί ενεργοποίησης διαθέσιμων προσφορών η διατύπωση «…σε περίπτωση που μια συγκεκριμένη Οντότητα Υπηρεσιών Εξισορρόπησης ή συγκεκριμένη ομάδα Οντοτήτων Υπηρεσιών Εξισορρόπησης ενεργοποιείται σε τακτική βάση για την αντιμετώπιση συμφορήσεων σε μια περιοχή, τότε η αμοιβή της δύναται να προκύπτει με ρυθμιζόμενο τρόπο που καθορίζεται από τη ΡΑΑΕΥ και όχι βάσει των τιμών των προσφορών…» ενέχει ουσιώδη ασάφεια. Ο όρος «τακτική βάση» δεν ορίζεται ποσοτικά ή χρονικά, με αποτέλεσμα να είναι αβέβαιο πότε και για ποιες περιπτώσεις ενεργοποιείται η παρέκκλιση από την εκκαθάριση βάσει τιμής προσφοράς. Η απουσία σαφών κριτηρίων δύναται να οδηγήσει σε άνιση μεταχείριση μεταξύ οντοτήτων και να επηρεάσει αρνητικά τη στρατηγική προσφορών στην αγορά εξισορρόπησης.
- Εισαγωγή γεωγραφικών κριτηρίων Στην ενότητα «Ενεργοποιήσεις για σκοπούς εκτός εξισορρόπησης» αναφέρεται η πρόβλεψη για διακριτοποίηση των χαρτοφυλακίων ανά γεωγραφική περιοχή. Η παραπάνω αναφορά αποτελεί ουσιαστική τροποποίηση του υφιστάμενου σχεδιασμού της αγοράς και δύναται να έχει άμεσες συνέπειες στη διαμόρφωση των εμπορικών στρατηγικών και στις επενδυτικές αποφάσεις των συμμετεχόντων. Η χωρική κατανομή και διαχείριση της ισχύος επηρεάζει τη λειτουργική και οικονομική απόδοση των σταθμών, ενώ ενδέχεται να δημιουργήσει συνθήκες ασύμμετρης μεταχείρισης μεταξύ διαφορετικών περιοχών. Εφόσον διαπιστώνεται ανάγκη για τέτοια γεωγραφική εξειδίκευση, θα πρέπει να εφαρμοστεί βάσει σαφών, τεκμηριωμένων και εκ των προτέρων γνωστών κριτηρίων, με όρους αγοράς που διασφαλίζουν την οικονομικότητα και ανταγωνιστικότητα και στο πλαίσιο ενός οργανωμένου και συμμετοχικού σχεδιασμού, ώστε να διασφαλιστεί η διαφάνεια, η προβλεψιμότητα και η επενδυτική ασφάλεια.
- Διαχείριση ΣΑΗΕ από τον ΑΔΜΗΕ Τέλος, στην ενότητα «Διαχείριση Σταθμών Αποθήκευσης σε συνθήκες περίσσειας ή ελλείμματος ενέργειας στο ΕΣΜΗΕ» η πρόβλεψη της δυνατότητας του Διαχειριστή να εκδίδει εντολές προς Σταθμούς Αποθήκευσης για απορρόφηση ή έγχυση ενέργειας από Σταθμούς Αποθήκευσης εκτός πλαισίου αγοράς, χωρίς προηγούμενη υποβολή προσφορών, συνιστά σημαντική απόκλιση από τη θεμελιώδη αρχή λειτουργίας μέσω οργανωμένων Αγορών. Ιδίως για τα συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες, μια τέτοια προσέγγιση είναι προβληματική, καθώς ο ΑΔΜΗΕ δεν δύναται να τα ελέγχει κατά βούληση, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους αυστηρούς τεχνικούς περιορισμούς που ισχύουν για τους κύκλους φόρτισης και εκφόρτισης που απορρέουν από τις προδιαγραφές Optimus Energy A.E. W optimusenergy.gr ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 22/04/2025 Α. Π.: I-393565 των κατασκευαστών και τους όρους εγγύησης (warranty terms). Οι όροι αυτοί προβλέπουν συγκεκριμένο μέγιστο αριθμό κύκλων φόρτισης/εκφόρτισης, βάθος εκφόρτισης (depth of discharge), καθώς και όρια θερμοκρασίας και ισχύος λειτουργίας, η υπέρβαση των οποίων μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της απόδοσης, ακύρωση της εγγύησης, σημαντική μείωση της διάρκειας ζωής του εξοπλισμού και ατυχήματα (πυρκαγιές, κτλ). Ορθώς, τα ανωτέρω δεν ενσωματώνονται στη ΔΕΠ, καθώς πρόκειται για παραμέτρους που διαφοροποιούνται ανά σύστημα, κατασκευαστή και εμπορικό σχεδιασμό και απαιτούν λεπτομερή τεχνική γνώση και συνεχή παρακολούθηση. Επομένως, η ευθύνη για την τήρησή τους δεν μπορεί να μεταβιβαστεί στον Διαχειριστή, ούτε να υποκατασταθεί από γενικευμένες εντολές εκτός πλαισίου αγοράς. Η άγνοια ή παράκαμψη αυτών των περιορισμών μέσω εξωτερικών εντολών, χωρίς προηγούμενη προσφορά του σταθμού στην αγορά εξισορρόπησης, δύναται να θέσει σε κίνδυνο την τεχνική ακεραιότητα του εξοπλισμού, να προκαλέσει φθορά εκτός των ανεκτών ορίων που καλύπτονται από την εγγύηση του κατασκευαστή και, κατ’ επέκταση, την οικονομική βιωσιμότητα αυτών επενδύσεων. Επίσης, εισάγει θέματα ίσης μεταχείρισης έναντι συμβατικών μονάδων, των οποίων η διαχείριση από τον ΑΔΜΗΕ γίνεται με πλήρη θεώρηση των τεχνικών περιορισμών τους, η πλειοψηφία των οποίων λαμβάνεται υπόψη ήδη από το επίπεδο της ΔΕΠ. Επιπλέον, η πρόβλεψη για αποζημίωση μέσω «ρυθμιζόμενης τιμής», χωρίς σαφώς προσδιορισμένη μεθοδολογία, εντείνει περαιτέρω την αβεβαιότητα και ενδέχεται να οδηγήσει σε στρεβλώσεις εις βάρος των φορέων που επιλέγουν να λειτουργούν αποκλειστικά εντός των υφιστάμενων μηχανισμών της αγοράς. Η δυνατότητα ενεργοποίησης εκτός αγοράς, με διακριτική ευχέρεια του Διαχειριστή και χωρίς ανταγωνιστική διαδικασία, αντιστρατεύεται την αρχή της ισότιμης συμμετοχής και της διαφάνειας. Εν προκειμένω, η πρακτική που περιγράφεται συνιστά ουσιαστικά τη δημιουργία μιας νέας υπηρεσίας ή αγοράς εξισορρόπησης, η οποία – εφόσον ο Διαχειριστής την κρίνει σκόπιμη – οφείλει να σχεδιαστεί και να προκηρυχθεί επισήμως, με σαφείς όρους και ανταγωνιστικές διαδικασίες, σύμφωνα με τις αρχές της αγοράς και το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Είναι κρίσιμο να διατηρηθεί η αρχή ότι η ενεργός και υπεύθυνη συμμετοχή στις αγορές αποτελεί κριτήριο ανταμοιβής και βιώσιμης λειτουργίας, όχι αντικείμενο παραγνώρισης. Η μεταφορά της ευθύνης και της αρμοδιότητας αποφάσεων στον Διαχειριστή, ιδίως χωρίς την πρόβλεψη ρητών εμπορικών και τεχνικών όρων, ενδέχεται να δημιουργήσει αντικίνητρα για συμμετοχή στις αγορές και να ενισχύσει μια παθητική προσέγγιση λειτουργίας, που δεν συνάδει με το ευρωπαϊκό πλαίσιο ολοκληρωμένων αγορών και τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης. Συνεπώς, κρίνεται αναγκαίο η πρόβλεψη αυτή να επανεξεταστεί συνολικά, με κατεύθυνση την πλήρη ένταξη των ΣΑΗΕ στο πλαίσιο της οργανωμένης αγοράς και την ενεργοποίησή τους αποκλειστικά μέσω εμπορικών και ανταγωνιστικών διαδικασιών υποβολής προσφορών. Μόνο έτσι διασφαλίζεται η τεχνική βιωσιμότητα των σταθμών, η ασφάλεια δικαίου για τους επενδυτές και η ίση μεταχείριση όλων των συμμετεχόντων στην αγορά. Συμπερασματικά, χαιρετίζουμε τις ενέργειες του Διαχειριστή προς την διαμόρφωση του κανονιστικού πλαισίου ένταξης των ΣΑΗΕ στην Αγορά Εξισορρόπησης, καθώς πρόκειται για κρίσιμο βήμα προς την κατεύθυνση της ενεργειακής μετάβασης. Ωστόσο, η επιτυχία της εν λόγω προσπάθειας εξαρτάται από την ορθή εξισορρόπηση μεταξύ της συστημικής αξιοπιστίας και της διατήρησης της εμπορικής και λειτουργικής ευελιξίας των σταθμών αποθήκευσης. Προς αυτή την κατεύθυνση, θεωρούμε κρίσιμο να διευκρινιστούν άμεσα τα παρακάτω: Δεσμευτικότητα ΔΕΠ και διαχείριση Κατάστασης Φόρτισης (SoC): Η δεσμευτικότητα τήρησης του ενδεικτικού Προγράμματος ΔΕΠ από τους ΣΑΗΕ με το Πρόγραμμα ΔΕΠ περιορίζει αδικαιολόγητα την Optimus Energy A.E. W optimusenergy.gr ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 22/04/2025 Α. Π.: I-393565 εμπορική ευελιξία τους, θέτει ευθέως θέματα δίκαιης μεταχείρισής τους έναντι άλλων συμμετεχόντων και υποσκάπτει τη σημαντική δυνατότητα συνεισφοράς των ΣΑΗΕ στη μείωση του κόστους του τελικού καταναλωτή. Η ευθύνη διαχείρισης του SoC θα πρέπει να παραμείνει στον Πάροχο Υπηρεσιών Εξισορρόπησης. Η συμμόρφωσή του μπορεί να ελέγχεται αποτελεσματικά και με διαφάνεια από τον Διαχειριστή βάσει απολογιστικών δεδομένων. Χρεώσεις Μη Συμμόρφωσης & Συντελεστής Απομείωσης: Αν και η επιβολή Χρεώσεων Μη Συμμόρφωσης (ΧΜΣ) για την επάρκεια του State of Charge (SoC) είναι εύλογη και τεχνικά αιτιολογημένη, η εφαρμογή συντελεστή απομείωσης θεωρείται πρόωρη, πρωθύστερη, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση και αποτελεί αντικίνητρο στον ανταγωνισμό τεχνικής αρτιότητας μεταξύ των ΣΑΗΕ. Για τις λοιπές μορφές ΧΜΣ, η εφαρμογή τους θα πρέπει να αναβληθεί έως ότου υπάρξουν επαρκή εμπορικά δεδομένα και αξιολογηθούν σε πραγματικές συνθήκες οι συνέπειες τους. Η πρόωρη εφαρμογή τους ενέχει τον κίνδυνο επιβολής δυσανάλογων και αδικαιολόγητων επιβαρύνσεων στους ΣΑΗΕ, χωρίς να έχει εξεταστεί επαρκώς η επίδρασή τους στην ομαλή λειτουργία των αγορών, τη διαμόρφωση τιμών και τη συνολική αποτελεσματικότητα της εξισορρόπησης του συστήματος. Αντίστοιχα, όσον αφορά τις ΧΜΣ που σχετίζονται με την αξιολόγηση των προσφορών στις ενδοημερήσιες συναλλαγές, εκτιμάται ότι η αρμοδιότητα αυτή θα πρέπει να ανήκει στη ΡΑΑΕΥ και όχι στον Διαχειριστή. Θέματα τηλεμετρίας και διαχείρισης χαρτοφυλακίων: Παρά την επάρκεια στις τεχνικές περιγραφές, δεν είναι σαφές πώς θα γίνεται η επιμερισμένη κατανομή εντολών σε επίπεδο χαρτοφυλακίου ή μονάδας, ούτε ποια είναι η ευθύνη του ΦοΣΕ σε αυτό το πλαίσιο. Έλεγχος ΣΑΗΕ από ΑΔΜΗΕ και συμβατότητα με εγγυήσεις λειτουργίας (warranties): Ο Διαχειριστής δεν μπορεί να παρεμβαίνει απευθείας στους ΣΑΗΕ ή τις ρυθμίσεις τους με τρόπο που να θέτει σε κίνδυνο τις εγγυήσεις λειτουργίας (warranties) των κατασκευαστών. Τυχόν αυθαίρετες τροποποιήσεις ή χειρισμοί που δεν τηρούν τις προδιαγραφές των κατασκευαστών ενδέχεται να ακυρώσουν τις εγγυήσεις και να οδηγήσουν σε αυξημένα κόστη συντήρησης ή αντικατάστασης, ακόμη και σε προβλήματα ασφάλειας. Ο έλεγχος, βελτιστοποίηση και διαχείριση των ΣΑΗΕ είναι ένα πολύπλοκο αντικείμενο που απαιτεί άρτια τεχνική εξειδίκευση και σημαντική ανάληψη ρίσκου για την απρόσκοπτη συμμόρφωση με τις εγγυήσεις λειτουργίας των ΣΑΗΕ, σε βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο επίπεδο. Την ευθύνη του αντικειμένου αυτού την αναλαμβάνουν ήδη εξ ολοκλήρου οι Πάροχοι Υπηρεσιών Εξισορρόπησης που διαχειρίζονται τους ΣΑΗΕ, επομένως είναι το κατάλληλο όχημα για τον έλεγχο που εύλογα επιθυμεί ο Διαχειριστής να εξασφαλίσει. Η οποιαδήποτε ανάγκη χρήσης των ΣΑΗΕ για σκοπούς που είναι εκτός της Αγοράς Εξισορρόπησης (π.χ. γεωγραφικά κριτήρια, συνθήκες περίσσειας ή ελλείμματος ενέργειας) πρέπει να οδηγούν στη δημιουργία νέων υπηρεσιών και διαδικασιών, με όρους αγοράς που ενθαρρύνουν τον ανταγωνισμό, υποστηρίζοντας έτσι τη δίκαιη αποζημίωση των ΣΑΗΕ και διασφαλίζοντας την οικονομικότητα για τον τελικό καταναλωτή. Παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε περαιτέρω διευκρίνιση ή συνεργασία. Για την Optimus Energy ΑΕ Με εκτίμηση, Στέλλα Ζαχαρία Διευθύνουσα Σύμβουλος Optimus Energy A.E. W optimusenergy.gr