Η ΡΑΑΕΥ, σε συνέχεια της από 12 Ιουνίου 2025 πρόσκλησής της για συμμετοχή στη Δημόσια Διαβούλευση επί του προσχεδίου (draft) του επικαιροποιημένου Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού της Ελλάδας, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2019 σχετικά με την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και με κατάργηση της Οδηγίας 2005/89/ΕΚ, δημοσιοποιεί τον ακόλουθο πίνακα συμμετεχόντων στη διαβούλευση, καθώς και το περιεχόμενο των επιστολών που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο αυτής. Η Αρχή ευχαριστεί τους συμμετέχοντες για τη συμβολή τους στην εν λόγω Δημόσια Διαβούλευση. Συμμετέχοντες Ημερομηνία αποστολής: 25.06.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου ΡΑΑΕΥ: Ι-397587 Αποστολέας: [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ] Ημερομηνία αποστολής: 25.06.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου ΡΑΑΕΥ: Ι-397594 Αποστολέας: ΙΕΝΕ Ημερομηνία αποστολής: 26.06.2025 Αριθμός πρωτοκόλλου ΡΑΑΕΥ: Ι-397641 Αποστολέας: ELPEDISON S.A ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 26/06/2025 Α. Π.: I-397594 Δημόσια Διαβούλευση της ΡΑΑΕΥ επί του Προσχεδίου (draft) του Επικαιροποιημένου Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον Τομέα του Ηλεκτρισμού της Ελλάδας Σχόλια ΙΕΝΕ Το «Σχέδιο Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού της Ελλάδας» αποτελεί ένα κρίσιμο εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας και την ανθεκτικότητα του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος απέναντι σε σοβαρές διαταραχές. Η δημόσια διαβούλευση επί του Σχεδίου είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς προσφέρει τη δυνατότητα στους πολίτες, στους φορείς της αγοράς και στους κοινωνικούς εταίρους να συμβάλλουν στη βελτίωση του σχεδιασμού, προτείνοντας ρεαλιστικές και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις για τη διαχείριση κρίσεων που μπορεί να προκύψουν είτε από φυσικά αίτια, είτε από τεχνικά προβλήματα ή κυβερνοεπιθέσεις. Η συμμετοχή όλων διασφαλίζει τη διαφάνεια, την ευρύτερη αποδοχή και τελικά την αποτελεσματικότητα του Σχεδίου. Γενικά σχόλια Τα γενικά σχόλια και οι παρατηρήσεις του ΙΕΝΕ στην ανωτέρω δημόσια διαβούλευση συνοψίζονται ως εξής:
- Ολιστική προσέγγιση με κατηγοριοποίηση κινδύνων: Ενώ ο ENTSO-E αναγνωρίζει 23 περιφερειακά σενάρια, το Σχέδιο αξιολογεί 15 κρίσιμα σενάρια κινδύνων, τα οποία κατατάσσει σε πέντε ομάδες: κακόβουλες επιθέσεις, φυσικούς κινδύνους, πανδημίες/ανθρώπινο λάθος, ανεπάρκεια καυσίμων και τεχνικές βλάβες. Αυτή η ομαδοποίηση επιτρέπει στοχευμένη αντιμετώπιση ανά κατηγορία, ωστόσο απαιτείται διαρκής αναθεώρηση καθώς οι γεωπολιτικές και τεχνολογικές συνθήκες αλλάζουν. Επίσης, δεν γίνεται συγκεκριμένη αναφορά σε αντιμετώπιση κρίσεων από τρομοκρατικές ενέργειες ή/και πολεμική σύρραξη και αν μία γενικευμένη λειψυδρία δημιουργεί και άλλου είδους θέματα λειτουργίας και ασφαλείας. 1 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 26/06/2025 Α. Π.: I-397594
- Επίσης, σενάρια όπως «Ηλιακή καταιγίδα» ή «Στοχευμένη πολιτική επίθεση» δεν περιλαμβάνονται στο Σχέδιο. Έμφαση στις κυβερνοεπιθέσεις: Οι κυβερνοαπειλές αντιμετωπίζονται ως διακριτή ομάδα κινδύνων, γεγονός που αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη ψηφιακή εξάρτηση του ηλεκτρικού συστήματος. Η προσομοίωση επιθέσεων στο Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας και σε κρίσιμα υποσυστήματα του ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ είναι ρεαλιστική, ωστόσο χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση των μέτρων πρόληψης, εκπαίδευσης και ανίχνευσης. Η κατηγοριοποίηση που προτείνεται στο Σχέδιο αναφορικά με τις επιπτώσεις των κυβερνοεπιθέσεων (Πίνακας 6) βασίζεται μόνο σε ποιοτικά κριτήρια (χρόνος ανάκτησης, διαρροή πληροφοριών) χωρίς ποσοτικές μετρήσεις, ενώ ο ACER συνιστά ποσοτικές μεθόδους (π.χ. αριθμός επηρεαζόμενων καταναλωτών, διάρκεια διακοπής). Διαπιστώνουμε ότι σε περιπτώσεις κυβερνοεπιθέσεων, οι αρμοδιότητες ΕΑΚ, CSIRT και ΡΑΑΕΥ επικαλύπτονται χωρίς σαφή ιεραρχία, ενώ οι Καλές Πρακτικές που ακολουθούν άλλες χώρες της Ε.Ε. (Γερμανία/Γαλλία) περιλαμβάνουν ένα και μοναδικό "Σενάριο Εντοπισμού" με αυτοματοποιημένα πρωτόκολλα ενημέρωσης φορέων. Φυσικοί κίνδυνοι και κλιματική κρίση: Τα σενάρια πλημμυρών, καυσώνων, ξηρασίας, ανεμοθύελλας και σεισμών καλύπτουν επαρκώς το φάσμα φυσικών κινδύνων. Ωστόσο, θα μπορούσε να ενισχυθεί η ανάλυση κινδύνων από την αύξηση της συχνότητας και έντασης των ακραίων καιρικών φαινομένων λόγω της κλιματικής αλλαγής, ειδικά για τις διασυνδέσεις και τους σταθμούς παραγωγής. Περιορισμοί λόγω ενεργειακής μετάβασης: Η σταδιακή απόσυρση λιγνιτικών μονάδων χωρίς έγκαιρη αντικατάσταση από νέες μονάδες ή ΑΠΕ ενισχύει την τρωτότητα του συστήματος. Το Σχέδιο αναγνωρίζει το κενό αυτό, αλλά θα ήταν σκόπιμο να περιλάβει και εναλλακτικά σενάρια καθυστερήσεων σε κρίσιμα έργα υποδομής. Σημασία των διεθνών διασυνδέσεων: Η αποτύπωση της σημασίας των διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες (Ιταλία, Βουλγαρία, Βόρεια Μακεδονία, Αλβανία, Τουρκία) είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα σε συνθήκες διασυνοριακής κρίσης. Παράλληλα, το Σχέδιο προβλέπει ενεργοποίηση συνεργασιών και συντονισμό με άλλους Διαχειριστές Συστημάτων, ωστόσο απαιτούνται περισσότερα στοιχεία για την επιχειρησιακή ετοιμότητα αυτών των συνεργασιών. Διαπιστώνουμε ότι σε καταστάσεις κρίσεων, η ενημέρωση γειτονικών χωρών γίνεται μέσω email/τηλεφώνου, χωρίς αυτοματοποιημένα συστήματα, ενώ το Πρότυπο του ENTSO-Ε υποδεικνύει τη χρήση της πλατφόρμας EAS (European Awareness System) για πραγματικό χρόνο. Αναγνώριση της ανθρώπινης συνιστώσας: Η αναφορά στο ανθρώπινο λάθος, ιδιαίτερα στο πλαίσιο πανδημιών ή κρίσεων προσωπικού, αποτελεί ένα θετικό βήμα. Πρέπει, όμως, να δοθεί έμφαση στην ψυχολογική και φυσική υποστήριξη του ανθρώπινου δυναμικού σε συνθήκες παρατεταμένης πίεσης. 2 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 26/06/2025 Α. Π.: I-397594
- Σαφείς ρόλοι και ροές πληροφορίας: Η λεπτομερής καταγραφή των εμπλεκόμενων φορέων και των ροών πληροφόρησης κατά τη διάρκεια κρίσεων είναι ουσιαστική. Ωστόσο, προτείνεται η ανάπτυξη διαλειτουργικών πληροφοριακών συστημάτων μεταξύ ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ, ΡΑΑΕΥ, ΕΧΕ και άλλων εμπλεκόμενων φορέων, ώστε να βελτιωθεί ο χρόνος αντίδρασης.
- Διαχείριση κρίσεων σε μη διασυνδεδεμένα νησιά: Παρότι το Σχέδιο αναφέρεται συνολικά στο ελληνικό δίκτυο, δεν δίνεται επαρκής έμφαση στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά, τα οποία παραμένουν εξαιρετικά ευάλωτα. Απαιτούνται ειδικά σενάρια για τις περιοχές αυτές και ενσωμάτωση έξυπνων λύσεων αποθήκευσης ενέργειας.
- Δημόσια ενημέρωση και συμμετοχή: Το Σχέδιο προβλέπει μηχανισμούς ενημέρωσης του κοινού, αλλά δεν διασαφηνίζεται το εύρος, τα μέσα και η συχνότητα. Η αποτελεσματική επικοινωνία είναι κρίσιμη για την αποφυγή πανικού και την ενεργοποίηση της κοινωνικής συμμετοχής στην κρίση.
- Δοκιμές και ασκήσεις ετοιμότητας: Η πρόβλεψη διεξαγωγής ασκήσεων ανά 2 έτη είναι θετική, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων, αλλά δεν αναφέρεται αν περιλαμβάνουν διεθνή συντονισμό ή σενάρια υψηλής πολυπλοκότητας (π.χ. ταυτόχρονη πανδημίακυβερνοεπίθεση). Προτείνεται, ωστόσο, η υιοθέτηση σεναρίων που περιλαμβάνουν συνδυασμένες κρίσεις (π.χ. φυσική καταστροφή με κυβερνοεπίθεση), ώστε να αυξηθεί η ρεαλιστικότητα και η συνολική ετοιμότητα του συστήματος. Ειδικά σχόλια
- Στην Ομάδα Διαχείρισης Διακινδύνευσης (ΟΔΔ, σελίδα 28) θα ήταν χρήσιμο ο ΔΕΔΔΗΕ να συμμετάσχει ως μόνιμο μέλος, έχοντας άμεση επαφή με τους καταναλωτές, αντί να καλείται ανά περίπτωση.
- Στο κεφάλαιο 3.1.3 Αύξηση ανθεκτικότητας Συστήματος (σελίδα 68), περιλαμβάνονται 6 σημαντικοί τομείς δράσεων για τον ΑΔΜΗΕ που στοχεύουν στην αύξηση της ανθεκτικότητας του συστήματος. Θα αναφερθούμε ειδικότερα στην Επέκταση Διασυνδεδεμένου Συστήματος
(2)κυρίως στη διασύνδεση με το Ηπειρωτικό Σύστημα του συνόλου σχεδόν των νησιών του Αιγαίου και στην Ενσωμάτωση Συστημάτων Αποθήκευσης
(4), όπου αναφέρεται ότι αυτή θα συμβάλλει στην παροχή εφεδρείας έκτακτης ανάγκης για αντιμετώπιση προβλημάτων επάρκειας ισχύος των διασυνδεδεμένων νησιών. Οι διασυνδέσεις των νησιών στη μακρά διάρκεια ζωής τους εξασφαλίζουν αδιάλειπτα την ηλεκτροδότησή τους, χωρίς τους αυτόνομους σταθμούς παραγωγής με πετρέλαιο και τα σχετικά προβλήματα. Παρόλο που εξασφαλίζεται πλήρως η αρχή του Ν-1 στην διασύνδεση, κρίνεται σκόπιμο και αναγκαίο να θωρακισθούν τα διασυνδεόμενα νησιά έναντι οιουδήποτε κινδύνου για blackout. Η εγκατάσταση μονάδων αποθήκευσης στα νησιά (όπως προτείνεται), μαζί με τις τοπικές ΑΠΕ, μπορούν να αποτελέσουν ένα ηλεκτρικό σύστημα που θα λειτουργεί με τις αρχές και τεχνικές των Microgrids παράλληλα με την διασύνδεση, χωρίς τον 3 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 26/06/2025 Α. Π.: I-397594
- κίνδυνο ενδεχόμενου blackout. Επομένως, κρίνουμε απολύτως αναγκαίο να υποστηριχθούν οι προτεινόμενες δράσεις για την αποφυγή οποιουδήποτε τυχόν blackout στα νησιά. Το Σχέδιο δεν ποσοτικοποιεί τις επιπτώσεις των ελληνικών κρίσεων σε γειτονικές χώρες (Διασυνοριακές Επιπτώσεις, άρθρο 8 του Κανονισμού). Π.χ. η "Διακοπή τροφοδοσίας ΦΑ" (Σ15) μπορεί να επηρεάσει τη Βουλγαρία/Β. Μακεδονία (μελλοντικά), αλλά λείπουν στοιχεία. Σύμφωνα με τον ENTSO-E: Οι Διαχειριστές Μεταφοράς (ΤSOs) πρέπει να συντονίζουν σε περιφερειακό επίπεδο τους ελέγχους και τα τεστ εκτάκτων αναγκών. Το Σχέδιο προβλέπει αυτόματη περικοπή φορτίου, αλλά δεν διευκρινίζεται ο τρόπος και η μεθοδολογία για τη διασφάλιση της προστασίας των ευαίσθητων υποδομών (νοσοκομεία, ύδρευση). Το Σχέδιο έχει πολύπλοκη δομή για την αντιμετώπιση των προβλημάτων στα 15 εθνικά σενάρια, οπότε θα απαιτηθεί εκπαίδευση και κινητοποίηση σημαντικού αριθμού στελεχών τόσο του ΑΔΜΗΕ όσο και άλλων εμπλεκομένων φορέων (σελίδα 73:
- Δοκιμές έκτακτης ανάγκης). Προτείνεται να διενεργούνται Ασκήσεις με Σενάρια σε τακτά χρονικά διαστήματα ώστε το προσωπικό να εξοικειωθεί με την εφαρμογή του Σχεδίου και για τυχόν βελτιώσεις και συμπληρώσεις. Βεβαίως, ο ΑΔΜΗΕ συμμετέχει τακτικά σε ασκήσεις κρίσεων που διοργανώνονται από άλλους αρμόδιους φορείς σε εθνικό επίπεδο για την εκπαίδευση του αρμόδιου προσωπικού και την αξιολόγηση των διαδικασιών αλλά αυτό δεν καλύπτει τις ανάγκες άλλων σεναρίων και το πλήθος υπηρεσιών και προσωπικού που εμπλέκονται. Οι προβλεπόμενες δοκιμές Έκτακτης Ανάγκης που θα εκτελούνται κάθε 2 χρόνια, προκειμένου να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα του Σχεδίου, θα μπορούν να αξιοποιήσουν και όλα τα συμπεράσματα από τις (προτεινόμενες) Ασκήσεις που προηγήθηκαν, με πρόσθετο κέρδος την εκπαίδευση του προσωπικού των εμπλεκόμενων φορέων. 4 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 26/06/2025 Α. Π.: I-397641 Προς Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας & Υδάτων Πειραιώς 132 11854 Αθήνα Μαρούσι, 26.06.2025 Αρ. Πρωτ. EL/SON 18849 Θέμα: Δημόσια Διαβούλευση επί του προσχεδίου του επικαιροποιημένου Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού της Ελλάδας Αξιότιμοι, Σε συνέχεια της από 12.06.2025 δημόσιας διαβούλευσης επί του Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα ηλεκτρισμού της Ελλάδας, η Εταιρεία μας υποβάλει στην Αρχή τα ακόλουθα σχόλια. Το προσχέδιο περιγράφει διάφορα σενάρια κρίσης και τα μέτρα μετριασμού αυτών. Υπάρχουν, ωστόσο, σημεία στα οποία η περιγραφή των διαδικασιών χρήζει μεγαλύτερης ανάλυσης προκειμένου να διασφαλίζεται ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού και να μην δημιουργούνται στρεβλώσεις ή δομικές ασυμμετρίες όσον αφορά τη λειτουργία των αγορών. Πιο συγκεκριμένα, στο σενάριο ανεπάρκειας ορυκτών καυσίμων περιγράφεται η διαδικασία και τα βήματα για την ενεργοποίηση μονάδων με δυνατότητα λειτουργίας εναλλακτικού καυσίμου. Προς τούτο, προβλέπεται ο ορισμός μιας ελάχιστης (κατώτατης) τιμής προσφοράς για μονάδες φυσικού αερίου, χωρίς όμως να περιγράφεται ο τρόπος ή τύπος υπολογισμού αυτής. Περαιτέρω, προβλέπεται η εφαρμογή περιορισμού στο άθροισμα των ποσοτήτων των υποβληθέντων Εντολών Πακέτου, των συνδεδεμένων Εντολών Πακέτου, καθώς και των Εντολών Πακέτου που ανήκουν σε μία Αποκλειστική Ομάδα Εντολών Πακέτου, που υποβάλλονται για μια μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ώστε (το άθροισμα) να είναι ίσο ή μικρότερο από τη Μέγιστη Ημερήσια Παραγωγή. Θα ήταν χρήσιμο να διασαφηνιστεί αν στον ως άνω προτεινόμενο περιορισμό υπάγονται οι υβριδικές εντολές, πέραν των block orders. Αναφορικά με τη διαδικασία που περιγράφεται για ενεργοποίηση αλλαγής καυσίμου μετά το κλείσιμο της πύλης των προσφορών, αντιλαμβανόμαστε ότι δεν έχουν οριστικοποιηθεί όλες οι παράμετροι και λεπτομέρειες για την αποζημίωση των μονάδων με χρήση εναλλακτικού καυσίμου. Στο ενδεχόμενο επιβολής υποχρέωσης στις μονάδες αυτές να διορθώσουν τη θέση τους, είναι κρίσιμο να ληφθεί υπόψη ο βαθμός ρευστότητας στις ενδοημερήσιες αγορές. Η απουσία αυτής, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές αποκλίσεις και, συνακόλουθα, χρεώσεις μη συμμόρφωσης για τις οποίες δεν ευθύνεται ο παραγωγός, αλλά επιτάσσονται στο πλαίσιο της ασφάλειας εφοδιασμού. Στις περιπτώσεις αυτές, οι παραγωγοί των επίμαχων μονάδων θα πρέπει να εξαιρούνται από την επιβολή συναφών χρεώσεων λόγω αποκλίσεων. Τέλος, στο προσχέδιο περιγράφεται ο μηχανισμός αποζημίωσης στο πλαίσιο της λειτουργίας των μονάδων στη Αγορά Επόμενης Ημέρας καθώς και στις Ενδοημερήσιες Αγορές, χωρίς ωστόσο να αναλύεται επαρκώς η εφαρμογή του στην Αγορά Εξισορρόπησης. Θεωρούμε ότι η συμπλήρωση της διοικητικής διαδικασίας κατά την οποία επιβάλλεται ελάχιστη τιμή προσφοράς στις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιούν μόνο φυσικό αέριο πρέπει να εφαρμόζεται και στην Αγορά Εξισορρόπησης, ειδικότερα δε όσον αφορά την ανοδική ενέργεια ενεργοποίησης ώστε να μην ρυθμίζεται ασύμμετρα η λειτουργία των παραγωγικών μονάδων. Συναφώς, ο προσδιορισμός της ελάχιστης (κατώτατης) τιμής προσφοράς θα Έδρα / Head Office Φραγκοκκλησιάς 6, 15125 Μαρούσι / 6, Fragokklisias str., 15125 Marousi, Athens, Greece T. +30 210 3441000 F. +30 210 3441199 Εργοστάσιο Θεσσαλονίκης / Thessaloniki Plant 6o χλμ Παλαιά Ε.Ο. Θεσσαλονίκης – Βέροιας, 57008 Θεσσαλονίκη / 6th KM Thessaloniki – Veroia National Road, 57008 Thessaloniki, Greece T. +30 2310 777200 – F.+30 2310 777210 Εργοστάσιο Θίσβης / Thisvi Plant ΒΙ.ΠΕ Θίσβης, 32010 Δόμβραινα Βοιωτίας / VI.PE. Thisvi, 32010 Domvraina Voiotias, Greece T. +30 22640 23920 F. +30 22640 22795 www.elpedison.gr, info@elpedison.gr Αρ. Μητρώου Συμμετεχόντων / Participants Registry: 29XTHESSALPOWERA Αρ. Γ.Ε.ΜΗ / Registration Number: 009246101000 ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ Ρυθµιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων 26/06/2025 Α. Π.: I-397641 πρέπει να προβλέπει διαφοροποιημένες παραμέτρους λαμβάνοντας υπόψη τον επιβαλλόμενο τρόπο λειτουργίας και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των μονάδων εναλλακτικού καυσίμου. Παραμένουμε στη διάθεση της Αρχής. Με εκτίμηση, Κατερίνα Καραλή Διευθύντρια Στρατηγικού Σχεδιασμού & Ρυθμιστικών Θεμάτων 2