Ανακοίνωση ΡΑΕ: Η Ρήτρα Αναπροσαρμογής στις Συμβάσεις Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας

(1)έτος. Ιδίως για συμβάσεις με διάρκεια πάνω από ένα έτος, πρέπει να περιλαμβάνεται διαφανής μεθοδολογία αναπροσαρμογής των χρεώσεων, απλή και κατανοητή στον Πελάτη.». Συνεπώς, η θεσπιζόμενη με την Οδηγία 2009/72 αρχή της διαφάνειας έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο, μέσω της διάταξης του άρθρου 49 Ν. 4001/2011 αλλά και των ανωτέρω διατάξεων του Κώδικα Προμήθειας, ως «γενική αρχή του δικαίου του καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας», η οποία διαπνέει συνολικά τη συμβατική σχέση Προμηθευτών - Πελατών. Η εν λόγω αρχή συνδέεται άρρηκτα, αφενός με την απλότητα στην παροχή της πληροφόρησης, αφετέρου με την ευχερή κατανόηση του καταναλωτή σχετικά ιδίως με τους όρους τιμολόγησής τους. Επισημαίνεται ότι η συγκρότηση της αρχής της διαφάνειας στο ελληνικό δίκαιο αναγνωρίζει –κατά τρόπο απόλυτο– το δικαίωμα κάθε καταναλωτή να διαθέτει πρόσβαση σε πλήρη, σαφή και κατανοητή πληροφόρηση, ενώ κατανέμει το αντικειμενικό βάρος της απόδειξης της συνδρομής της ανωτέρω καίριας προϋπόθεσης εξ ολοκλήρου στον Προμηθευτή. Συνεπώς, σε περίπτωση επίκλησης από μέρους του καταναλωτή της αδυναμίας του να κατανοήσει τη διαμόρφωση του τιμολογίου του, εναπόκειται πλήρως στον Προμηθευτή να αποδείξει ότι έλαβε κάθε προσήκον μέτρο ώστε να διασφαλίσει ότι ο «μέσος καταναλωτής» είχε –υπό όρους πραγματικούς και λειτουργικούς– τη δυνατότητα να κατανοήσει το σχετικό ζήτημα. Σε διαφορετική 5 περίπτωση, θα δύναται να συνάγεται ότι ο καταναλωτής στερήθηκε του πλέον ουσιώδους δικαιώματός του, δηλαδή του δικαιώματος ελεύθερης επιλογής προμηθευτή, λόγω της ασαφούς και δύσληπτης «πληροφόρησης» που του παρείχε ο Προμηθευτής. ΙΙ. Διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας της αρχής της διαφάνειας Επειδή, περαιτέρω η Οδηγία 2009/72 προδιαγράφει ως γενικό στόχο των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας «[την] εξασφάλιση ότι οι πελάτες επωφελούνται μέσω της αποδοτικής λειτουργίας των εθνικών αγορών, προαγωγή του ουσιαστικού ανταγωνισμού και βοήθεια στην εξασφάλιση της προστασίας των καταναλωτών» (άρθρο 36). Περαιτέρω, το άρθρο 37 παρ. 1 ορίζει ότι η αρμόδια Αρχή για τη ρύθμιση της αγοράς του ηλεκτρισμού έχει, μεταξύ άλλων, το καθήκον « […] θ) να παρακολουθεί το επίπεδο διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένων των τιμών χονδρικής, και να διασφαλίζει τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενεργείας προς τις υποχρεώσεις περί διαφάνειας· ι) να παρακολουθεί τον βαθμό και την αποτελεσματικότητα της αγοράς και του ανταγωνισμού σε επίπεδο χονδρικής και λιανικής, συμπεριλαμβανομένων των χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενεργείας, τις τιμές τους για τους οικιακούς καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων προπληρωμής, ποσοστό αλλαγής προμηθευτή, το ποσοστό διακοπής της παροχής, παροχή υπηρεσιών συντήρησης και σχετικά τέλη, και τα παράπονα των οικιακών πελατών, καθώς και οποιαδήποτε στρέβλωση ή περιορισμό του ανταγωνισμού, συμπεριλαμβανομένης της παροχής τυχόν συναφών πληροφοριών, και να φέρει ενώπιον των οικείων αρχών ανταγωνισμού τυχόν σχετικές υποθέσεις· […] ιδ) να βοηθά ώστε να εξασφαλίζεται, σε συνεργασία με άλλες εμπλεκόμενες αρχές, ότι τα μέτρα προστασίας των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων όσων εκτίθενται στο παράρτημα Ι, είναι αποτελεσματικά και εφαρμόζονται· ιε) να δημοσιεύει συστάσεις, τουλάχιστον ανά έτος, σχετικά με τη συμμόρφωση των τιμών προμήθειας προς το άρθρο 3, και να τις διαβιβάζει στις αρχές ανταγωνισμού, όπου αρμόζει· ιστ) να εξασφαλίζει την πρόσβαση σε δεδομένα κατανάλωσης πελατών, την παροχή, για προαιρετική χρήση, ενός ευνόητου εναρμονισμένου μορφότυπου σε εθνικό επίπεδο για τα δεδομένα κατανάλωσης και άμεση πρόσβαση όλων των πελατών σε παρόμοια δεδομένα σύμφωνα με το στοιχείο η) του παραρτήματος Ι […]». 6 Προκειμένου δε για την αποτελεσματική ενάσκηση από τις Ρυθμιστικές Αρχές των συναφών αρμοδιοτήτων τους, το άρθρο 37 παρ. 4 της Οδηγίας 2009/72 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνήσουν για τον εξοπλισμό των Ρυθμιστικών Αρχών με αρμοδιότητες κανονιστικού, ρυθμιστικού και κυρωτικού χαρακτήρα. Επειδή, σε εναρμόνιση με τα οριζόμενα στην Οδηγία, ο Νόμος 4001/2011 ορίζει ότι η προστασία των συμφερόντων των Πελατών, ιδίως σε σχέση με τις τιμές, τη διαφάνεια των τιμολογίων και των χρεώσεων αλλά και την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος επιλογής Προμηθευτή, καθώς και η προαγωγή του υγιούς ανταγωνισμού και της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς συνιστούν βασικούς στόχους, στους οποίους οφείλει να αποβλέπει η ΡΑΕ κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της (άρθρο 3 παρ. 4). Περαιτέρω, βάσει των οριζόμενων στα άρθρα 22 και 24 Ν. 4001/2011, στη ΡΑΕ έχει ανατεθεί ο έλεγχος και η εποπτεία της λειτουργίας της αγοράς ενέργειας, για την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού, την συμμόρφωση των ενεργειακών επιχειρήσεων με τις ρυθμιστικές υποχρεώσεις που τους επιβάλλονται με το κείμενο πλαίσιο και την προστασία των Καταναλωτών, όπως αυτή εξειδικεύεται στον Νόμο και στον Κώδικα Προμήθειας. Συγκεκριμένα, όσον αφορά στην παρακολούθηση και την αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής της διαφάνειας, το άρθρο 22 παρ. 2 Ν. 4001/2011 ορίζει «η ΡΑΕ παρακολουθεί το επίπεδο διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένων των τιμών χονδρικής, και διασφαλίζει τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες προς τις υποχρεώσεις τους περί διαφάνειας». Επιπρόσθετα, το άρθρο 49 Ν. 4001/2011, όπως ήδη αναφέρθηκε, απονέμει στη ΡΑΕ την εξουσία λήψης «κάθε αναγκαίο[υ] μέτρο[υ]», «προκειμένου να διασφαλίζεται η αξιοπιστία των πληροφοριών που παρέχουν οι Προμηθευτές στους Πελάτες τους και ιδίως τα στοιχεία της παραγράφου 2 του άρθρου 48, καθώς και η παροχή αυτών σε εθνικό επίπεδο με τρόπο σαφώς συγκρίσιμο.». Συναφώς υπενθυμίζεται ότι, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 23 Ν. 4001/2011, η ΡΑΕ δύναται να επιβάλει σε επιχειρήσεις που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες ρυθμιστικά μέτρα και όρους, με σκοπό τη διασφάλιση της εφαρμογής των διατάξεων της εσωτερικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας, την ύπαρξη συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού και εν γένει την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς. Επιπρόσθετα, κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 24 και 36 Ν. 4001/2011, η Αρχή δύναται να εκκινήσει τη διαδικασία ακρόασης και επιβολής κυρώσεων, σε περίπτωση που –κατά την εξέταση παραπόνων των καταναλωτών– εικάζεται ή 7 διαπιστώνεται η παραβίαση από μέρους των Προμηθευτών των διατάξεων της κείμενης νομοθεσίας, που θεσπίζουν δικαιώματα των Πελατών. Συνεπώς, αναντίρρητα συνάγεται ότι η ΡΑΕ διαθέτει ευρείες κανονιστικές, ρυθμιστικές και κυρωτικές αρμοδιότητες, τις οποίες δύναται να ασκεί, προκειμένου να διασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή της αρχής της διαφάνειας, η οποία συνιστά προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση από τους καταναλωτές του θεμελιώδους δικαιώματος τους για ελεύθερη επιλογή προμηθευτή και καθορισμό του συμβατικού προϊόντος - υπηρεσίας. Επειδή, σε κάθε περίπτωση η ΡΑΕ δύναται με απόφασή της να ανακοινώνει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει και εφαρμόζει το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο (άρθ. 30 παρ. 4 ν. 4001/2011). ΙΙΙ. Η εφαρμογή της αρχής της διαφανούς πληροφόρησης στις σχέσεις μεταξύ Προμηθευτών – Πελατών Ηλεκτρικής Ενέργειας στην Ελλάδα: Συμπεράσματα της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας και πρωτοβουλίες για την ενδυνάμωση του Καταναλωτή. Επειδή, σύμφωνα με τα ανωτέρω, η εθνική νομοθεσία, σε συμμόρφωση με τις ενωσιακές επιταγές, θέτει το ζήτημα της διαφάνειας και της ορθής ενημέρωσης των καταναλωτών, αφενός ως απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση από τους καταναλωτές των δικαιωμάτων τους, αφετέρου ως αναγκαία συνθήκη υγιούς ανταγωνισμού στο επίπεδο της λιανικής αγοράς ενέργειας. Επειδή, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας έχει γίνει αποδέκτης σημαντικού αριθμού αναφορών από καταναλωτές που διαμαρτύρονται σχετικά με τον τρόπο διαμόρφωσης και εφαρμογής των τιμολογίων προμήθειας, επικαλούμενοι την αδυναμία κατανόησης της σχετικής μεθοδολογίας και, ενίοτε, την παραπλάνησή τους ως προς το πραγματικό κόστος που συνεπάγεται η από μέρους τους κατανάλωση ενέργειας. Η συχνότητα των εν λόγω αναφορών καταδεικνύει ότι η πλειονότητα των καταναλωτών αντιμετωπίζει σημαντικές δυσχέρειες ως προς τη δυνατότητα να κατανοήσει και να συγκρίνει τις προσφορές των Προμηθευτών, ώστε να προβεί στην πλέον συμφέρουσα ενημερωμένη επιλογή. Το εν λόγω φαινόμενο της αυξανόμενης σύγχυσης των καταναλωτών και της αδυναμίας τους να προβαίνουν σε συνειδητές επιλογές ενδέχεται να αποθαρρύνει εν τέλει τους καταναλωτές από την άσκηση του δικαιώματος για επιλογή ή/και αλλαγή Προμηθευτή. Η εν λόγω εντεινόμενη αμφιβολία ή δυσπιστία των Καταναλωτών προς τους Προμηθευτές 8 και τις υπηρεσίες τους δύναται να θέσει σε κίνδυνο την εν γένει απελευθέρωση της ελληνικής αγοράς προμήθειας. Επειδή, η ΡΑΕ, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, οφείλει αφενός να μεριμνά για τη λήψη μέτρων για την προστασία των καταναλωτών, στην περίπτωση που η συγκρότηση και η εφαρμογή των τιμολογίων προμήθειας δεν συνάδει με τα οριζόμενα στις κείμενες διατάξεις (άρθρα 3, 22, 24, 34-36, 48, 49, 51, 138 & 140 Ν. 4001/2011 και ο εν ισχύ Κώδικας Προμήθειας), αφετέρου να διασφαλίζει ότι η παροχή πληροφοριών από τους Προμηθευτές προς τους Πελάτες, διενεργείται κατά τρόπο σαφώς συγκρίσιμο σε εθνικό επίπεδο (άρθρο 49 παρ. 3 Ν. 4001/2011). Επειδή, από τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα στην Αρχή, και συγκεκριμένα από τη συνεχή και αυξανόμενη ροή εγγράφων Καταγγελιών ή/και παραπόνων καταναλωτών (Σχετικό 8), έχει διαπιστωθεί ότι η πλειονότητα των προμηθευτών προσφέρει τιμολόγια τα οποία εμπεριέχουν και μεταβαλλόμενο τμήμα μέσω μηχανισμών αναπροσαρμογής («τιμολόγιο κυμαινόμενης χρέωσης»). Ειδικά, ως προς το μεταβαλλόμενο τμήμα, έχει διαπιστωθεί ότι οι καταναλωτές δεν αντιλαμβάνονται ότι η προσφερόμενη χρέωση προμήθειας δεν έχει αποκλειστικά σταθερό χαρακτήρα αλλά υπόκειται σε συνεχή αναδιαμόρφωση, βάσει της διαρκούς εξέλιξης των μεγεθών της αγοράς. Περαιτέρω, οι εν λόγω καταναλωτές δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν τον βαθμό της έκθεσής τους στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς, καθώς δεν υφίσταται μέριμνα για την πλήρη, αντικειμενική και ακριβή ενημέρωσή τους περί της συνήθους διακύμανσης των τιμών και των συναφών κινδύνων. Επειδή, οι όροι της παροχής ενός καίριας σημασίας «δημόσιου αγαθού», δηλαδή της ηλεκτρικής ενέργειας, δεν νοείται να εμπεριέχουν ασάφειες και αοριστίες. Ειδικά, όσον αφορά στους οικιακούς καταναλωτές, οι οποίοι εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία στις διακυμάνσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, δεδομένου του αυξημένου ποσοστού των δαπανών του νοικοκυριού για την προμήθεια του εν λόγω αγαθού, θα πρέπει να τους καθίσταται σαφές εάν το τιμολόγιο που αποδέχονται εμπεριέχει και με ποιον τρόπο μεταβαλλόμενα τμήματα. Επειδή, η διαπιστωθείσα πρακτική της παροχής τιμολογίων που βασίζονται κυρίως σε μεθοδολογία χρεώσεων, υποκείμενη σε ρήτρες αναπροσαρμογής, περιορίζει την ελευθερία επιλογής των καταναλωτών, καθώς δεν παρέχεται η δυνατότητα στους καταναλωτές, που 9 δεν επιθυμούν την ανάληψη οικονομικού κινδύνου, να συνάψουν σύμβαση σταθερής τιμής («σταθερό τιμολόγιο»). Επειδή, για τους ανωτέρω λόγους, θεωρείται εύλογο να διαμορφώνουν όλοι οι προμηθευτές τουλάχιστον ένα σταθερό τιμολόγιο, για τους καταναλωτές Χαμηλής Τάσης που δεν επιθυμούν την ανάληψη κινδύνου από τη λειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς. Σαφώς, οι Προμηθευτές διαθέτουν πλήρη ελευθερία ως προς τη διαμόρφωση του εν λόγω σταθερού τιμολογίου. Εν προκειμένω, είναι προφανές ότι η υπόδειξη από μέρους της ΡΑΕ της ανάγκης να υφίσταται ένα προϊόν που να καλύπτει τις ευλόγως τεκμαιρόμενες ανάγκες του πολύ μεγάλου πληθυσμού των Πελατών ΧΤ, που διαθέτουν μόνο συμβατικούςαναλογικούς μετρητές, σε καμία περίπτωση δεν εξικνείται του σημείου της παρέμβασης της Αρχής ως προς το ύψος του προσφερόμενου τιμολογίου. Πράγματι, ο καθορισμός της ανταγωνιστικής χρέωσης οφείλει να διαμορφώνεται κατά πλήρη συμβατική ελευθερία. Επειδή, περαιτέρω, η Αρχή θεωρεί ότι, σε μια ορθώς λειτουργούσα αγορά, θα πρέπει να προσφέρονται επιλογές, οι οποίες να καλύπτουν τις ανάγκες όλων των κατηγοριών καταναλωτών, δηλαδή τόσο αυτών που επιθυμούν να συμμετέχουν και να εκτίθενται στις ευκαιρίες και τους κινδύνους της αγοράς ενέργειας όσο και αυτών που επιλέγουν να μην αναλαμβάνουν κινδύνους. Σε μια ιδανική δε αγορά οι προσφερόμενες επιλογές θα πρέπει να συναρτώνται κάθε φορά και να διαφοροποιούνται με το επίπεδο του αναλαμβανομένου κινδύνου κατ’ επιλογή του καταναλωτή (ήτοι κλιμακούμενο επίπεδο κινδύνου). Επειδή, όπως προκύπτει από τις αναφορές και τα παράπονα που έχουν υποβληθεί στην Αρχή, πολλοί από τους καταναλωτές που προέβησαν σε αλλαγή προμηθευτή, διαμαρτύρονται ότι είτε δεν αντιλήφθηκαν κατά το προσυμβατικό στάδιο ότι αναλαμβάνουν κίνδυνο, με αποτέλεσμα να διαπιστώνουν μεγάλη απόκλιση στην τιμή που συμφώνησαν κατά το στάδιο αυτό σε σχέση με την τιμή στους εκδιδόμενους λογαριασμούς, είτε δεν μπορούν να επαληθεύσουν την ορθότητα του υπολογισμού των χρεώσεων για την κατανάλωσή τους. Η εξέταση των εν λόγω καταγγελιών και αναφορών καταδεικνύει ότι οι καταναλωτές αδυνατούν να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους καλούνται να καταβάλλουν ως «Χρέωση Προμήθειας» ποσά διαφορετικά εκείνων που ανέμεναν. Η εν λόγω δυσχέρεια στην κατανόηση αποδίδεται είτε στο ενδεχόμενο να μην είχαν ενημερωθεί καθόλου κατά την προσυμβατική περίοδο είτε να μην είχαν ενημερωθεί προσηκόντως και επαρκώς, μέσω τυπικών παραδειγμάτων, για το μέγεθος του κινδύνου που αποδέχονταν να αναλάβουν και την πιθανότητα ενεργοποίησης του μηχανισμού. Συγκεκριμένα, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι μεγάλος όγκος των εν λόγω παραπόνων αφορά στην 10 ενεργοποίηση της επονομαζόμενης «ρήτρας αναπροσαρμογής της Οριακής Τιμής Συστήματος» (ρήτρα ΟΤΣ), έχει διαπιστωθεί ότι οι Καταναλωτές δεν ήταν επαρκώς ενημερωμένοι ούτε κατά το προσυμβατικό στάδιο ούτε κατά την εξέλιξη της συμβατικής σχέσης περί της πιθανότητας ενεργοποίησης της εν λόγω ρήτρας, της συχνότητας συνδρομής αυτής της περίπτωσης, καθώς και του εύρους του επιπλέον ενεργειακού κόστους. Επειδή, έχει διαπιστωθεί ότι κάθε Προμηθευτής εφαρμόζει διαφορετική μεθοδολογία για τον υπολογισμό της όποιας αναπροσαρμογής της ανταγωνιστικής χρέωσης, επιλέγοντας μία ή περισσότερες διαφορετικές παραμέτρους του κόστους της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και αποδίδοντας διαφορετικές κατά κανόνα ονομασίες στον εκάστοτε μηχανισμό. Κατά συνέπεια, υφίσταται ουσιαστική αδυναμία του καταναλωτή να συγκρίνει τις προσφερόμενες τιμές/τιμολόγια, ώστε να επιλέξει εκείνο που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του. Επειδή, ως προς το εύρος διακύμανσης των τιμών του μεγέθους αναφοράς της ρήτρας αναπροσαρμογής των χρεώσεων προμήθειας, για το οποίο προβλέπεται η εφαρμογή του μηχανισμού (αναπροσαρμογής), παρατηρείται ότι –σε αρκετές περιπτώσεις προμηθευτών– αυτό έχει προσδιορισθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε ο μηχανισμός να ενεργοποιείται σε σχεδόν μόνιμη βάση με κατεύθυνση την προσαύξηση της Χρέωσης Προμήθειας. Είναι προφανές ότι η συχνότητα ενεργοποίησης του μηχανισμού καταδεικνύει ότι το αναφερόμενο στη Σύμβαση Προμήθειας εύρος εγγυημένης τιμής έχει διαμορφωθεί σε επίπεδα μη συμβατά με τα τρέχοντα δεδομένα της αγοράς. Για το λόγο αυτό, τόσο κατά το προσυμβατικό στάδιο όσο και κατά την εξέλιξη της συμβατικής σχέσης, οι Προμηθευτές φέρουν επαυξημένη ευθύνη για τη διασφάλιση της αναγκαίας διαφάνειας και επαληθευσιμότητας των ανταγωνιστικών χρεώσεων, καθώς και για την κατανόηση από πλευράς του καταναλωτή του βαθμού της έκθεσής του στη διακύμανση των τιμών στη πολυσύνθετη αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας. Επειδή, σε κάθε περίπτωση, η εφαρμογή της ρήτρας ή μηχανισμού αναπροσαρμογής θα πρέπει να γίνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορεί εύκολα να διαπιστώνεται από τον καταναλωτή η ορθότητα του υπολογισμού της επιπλέον χρέωσης. Στο πλαίσιο της διαφάνειας και της εύκολης επαλήθευσης της εφαρμογής μιας ρήτρας αναπροσαρμογής τιμής από τον τελικό καταναλωτή, θεωρείται σκόπιμο, αφενός να συσχετίζεται η εν λόγω ρήτρα με ένα σαφώς ορισμένο και δημοσιευμένο μέγεθος της αγοράς, αφετέρου να 11 ταυτίζεται το χρονικό διάστημα της εφαρμογής της ρήτρας με την περίοδο που αφορά ο Εκκαθαριστικός λογαριασμός κατανάλωσης. Επειδή, κατά τη διεξαγωγή των σχετικών Δημόσιων Διαβουλεύσεων (Σχετ. 6 και 7), σημαντικό μέρος των Συμμετεχόντων στην αγορά Προμήθειας διατύπωσε την ανάγκη τυποποίησης των μεθοδολογιών ρητρών αναπροσαρμογής και απλοποίησής τους από τον Ρυθμιστή. Συγκεκριμένα, αναγνωρίστηκε ότι «η ύπαρξη σύνθετων ρητρών αναπροσαρμογής, το αποτέλεσμα των οποίων καθορίζεται από διαφορετικές περιόδους εφαρμογής ανά προμηθευτή (ενδεικτικά: μήνας, τρίμηνο, κ.α.) και από ποικίλα και διαφορετικά κατά περίπτωση κέντρα κόστους της χονδρεμπορικής αγοράς (ενδεικτικά: ΟΤΣ, Απώλειες Δικτύου, Λογαριασμοί Προσαυξήσεων, ΜΜΚΘΣ, κ.α.), που παρουσιάζουν έντονη μεταβλητότητα σε μηνιαία βάση, καθιστούν δυσχερή την ολοκληρωμένη κατανόηση και συγκριτική ανάλυση εκ μέρους μερίδας του καταναλωτικού κοινού. Κατά συνέπεια, κρίνεται απαραίτητη η θεσμοθέτηση ενός σαφώς καθορισμένου πλαισίου αναφοράς εκ μέρους της Αρχής σας, με βασικούς στόχους:(i) Την απλούστευση των κανόνων υπολογισμού και εφαρμογής της ρήτρας αναπροσαρμογής, (ii) Την τυποποίησή της με βάση την Οριακή Τιμή Συστήματος (ΟΤΣ), σύμφωνα με το σημερινό μοντέλο λειτουργίας της αγοράς και, αντίστοιχα, το μεσοσταθμικό κόστος της αγοράς της επόμενης ημέρας, κατά τη λειτουργία του Target Model, συνυπολογιζομένων των απωλειών δικτύου, (iii) Την πρόβλεψη ενός κοινού πεδίου τιμών του ανώτατου ορίου της Οριακής Τιμής Συστήματος. Τα ανωτέρω θα διασφαλίσουν σε πολύ σημαντικό βαθμό τη βέλτιστη κατανόηση εκ μέρους του καταναλωτή της συγκριτικής επίπτωσης της ρήτρας αναπροσαρμογής στα τιμολόγια εκάστου προμηθευτή.». Περαιτέρω, αναγνωρίζεται ότι η συμμόρφωση με την αρχή της διαφάνειας «θα περιλάμβανε, συμπληρωματικά, υποχρεωτική παράθεση παραδειγμάτων υπολογισμού της χρέωσης αναπροσαρμογής με χρήση απολογιστικών μέσων μηνιαίων ΟΤΣ του παρελθόντος. Με τον τρόπο αυτό ο δυνητικός πελάτης θα αποκτούσε μια ένδειξη της τάξη μεγέθους των χρεώσεων που θα του είχαν επιβληθεί κατά το παρελθόν, πχ κατά τα τελευταία 3 χρόνια, βάσει των αντίστοιχων τιμών αγοράς και της μεθοδολογίας υπολογισμού του συγκεκριμένου προμηθευτή.». Επειδή, περαιτέρω, υποστηρίχθηκε ότι «η μεθοδολογία θα πρέπει να περιλαμβάνει τα ίδια σταθερά και επιβεβαιώσιμα μεγέθη για όλους τους Προμηθευτές». 12 Επειδή, κατά τη διαμόρφωση των εν λόγω Κατευθυντηρίων Οδηγιών, η Αρχή έλαβε υπόψη τις απόψεις των Προμηθευτών, όπως υποβλήθηκαν κατά τις Δημόσιες Διαβουλεύσεις, σχετικά με τη συμπερίληψη στην εξίσωση μεταβλητής που θα αντιστοιχεί σε πρόσθετες χρεώσεις που δύνανται να εφαρμοσθούν, σε συνέχεια της θέσπισης νέου νομοθετικού, διοικητικού ή -ρυθμιστικού μέτρου. Συνεπώς, παρέχεται στους Προμηθευτές η ευχέρεια να μετακυλίσουν στους Πελάτες την τυχόν πρόσθετη επιβάρυνση, που τους προκαλεί η θέσπιση –μέσω διοικητικού ή ρυθμιστικού μέτρου– ενός νέου είδους χρέωσης επί της προμήθειας ή/και κατανάλωσης ενέργειας, την οποία (θεσπιζόμενη νέα χρέωση) δεν μπορούσαν προφανώς να προβλέψουν κατά τον χρόνο της σύναψης της σύμβασης προμήθειας. Συναφώς διευκρινίζεται ότι προϋπόθεση της μετακύλισης της εν λόγω επιβάρυνσης συνιστά η συμπερίληψη του εν λόγω όρου στη σύμβαση προμήθειας. Επειδή, η εν λόγω τυποποίηση και απλοποίηση των μεθοδολογιών ή/και των μηχανισμών αναπροσαρμογής της Χρέωσης Προμήθειας, αφενός θα ενισχύσει τη συγκρισιμότητα των σχετικών προσφορών, αφετέρου θα συμβάλλει στην επαύξηση του βαθμού διαφάνειας της αγοράς, προς όφελος τόσο των καταναλωτών, ιδίως δε των Μικρών Πελατών, όσο και των ίδιων των Προμηθευτών. Επειδή, η εν λόγω τυποποίηση και απλοποίηση σε καμία περίπτωση δεν ισοδυναμεί ούτε και κατατείνει σε ορισμό τιμής αλλά αποσκοπεί στην παροχή γενικών κατευθύνσεων για την πρακτική αποτελεσματικότητα των αρχών της διαφάνειας, της συγκρισιμότητας και επαλήθευσης των εφαρμοζόμενων χρεώσεων. Αναλυτικότερα, η ΡΑΕ προκρίνει την παροχή Κατευθυντηρίων Οδηγιών προς τους Προμηθευτές, προκειμένου να υιοθετήσουν ομοιόμορφη δομή στον τρόπο συγκρότησης των μηχανισμών αναπροσαρμογής στα τιμολόγια που προσφέρουν στους Μικρούς Πελάτες. Στην περίπτωση της αυτόβουλης υιοθέτησης από τους Προμηθευτές της προτεινόμενης από τη ΡΑΕ τυποποιημένης μορφής της Χρέωσης Προμήθειας, η Αρχή θα τεκμαίρει ότι τα σχετικά τιμολόγια πληρούν την προϋπόθεση της διαφάνειας. Επειδή, στο πλαίσιο της υιοθέτησης από τη ΡΑΕ της ανωτέρω προσέγγισης, η Αρχή σταθμίζει ιδίως τις πραγματικές ανάγκες και τις υφιστάμενες τεχνικές δυνατότητες των καταναλωτών ΧΤ. Όσον αφορά στις πραγματικές ανάγκες των καταναλωτών, θεωρείται ότι οι Μικροί Πελάτες αποδίδουν μεγάλη σημασία στη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα του κόστους της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας. Αντιθέτως, οι αιφνίδιες ή/και απότομες διακυμάνσεις των τιμών συνήθως επάγονται την αδυναμία ανταπόκρισης 13 των Πελατών και τη δημιουργία συσσωρευμένων χρεών. Όσον αφορά στις τεχνικές δυνατότητες, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η πλειονότητα Πελατών ΧΤ διαθέτουν μόνον αναλογικούς μετρητές, των οποίων τα δεδομένα λαμβάνονται με οπτική διεπαφή. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω Πελάτες περιέρχονται αναγκαστικά σε «παθητική» θέση, μη δυνάμενοι να ενημερωθούν και να ανταποκριθούν εγκαίρως και προσηκόντως στη διακύμανση των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς, αναπροσαρμόζοντας την κατανάλωσή τους (βλ. και σημείο 49 του Προοιμίου της Οδηγίας 2019/944). Τα εν λόγω στοιχεία καθοδηγούν την κρίση της Αρχής ως προς τον προσδιορισμό του «εύλογου» επιπέδου έκθεσης των καταναλωτών αυτών στον κίνδυνο τιμών της αγοράς (βλ. και σημείο 37 του Προοιμίου της Οδηγίας 2019/944) Επειδή, ως προς τις ρήτρες πρόωρης αποχώρησης, σημειώνεται ότι συνιστά κατεύθυνση του ενωσιακού πλαισίου να μην εφαρμόζονται στις συμβάσεις των οικιακών πελατών και των μικρών επιχειρήσεων (βλ. και άρθρο 12 παρ. 2 της υπό ενσωμάτωση Οδηγίας 2019/944). Σε κάθε περίπτωση, το μέγεθος της επιβαλλόμενης ρήτρας πρέπει να είναι αντίστοιχο της οικονομικής ζημίας που προκαλείται ευθέως στον Προμηθευτή, σε συνέχεια της αποχώρησης του Πελάτη από σύμβαση «σταθερού τιμολογίου», και να ορίζεται ως αντιστρόφως ανάλογο του χρόνου παραμονής του. Επιπρόσθετα, είναι σαφές ότι η πρόβλεψη της εν λόγω ρήτρας θα πρέπει να γνωστοποιείται στον καταναλωτή εκ των προτέρων και με πλήρη λεπτομέρεια. Όπως μάλιστα η νέα Οδηγία αναγνωρίζει: «

(32)Διάφοροι παράγοντες σήμερα εμποδίζουν τους καταναλωτές να έχουν πρόσβαση, να κατανοούν και να ενεργούν βάσει των διαφόρων διαθέσιμων πηγών πληροφόρησης για την αγορά. Συνεπώς, θα πρέπει να βελτιωθεί η συγκρισιμότητα των προσφορών και να περιοριστούν στον μεγαλύτερο εφικτό βαθμό οι φραγμοί στην αλλαγή προμηθευτή, χωρίς να περιορίζονται αδικαιολόγητα οι επιλογές των καταναλωτών.

(33)Οι μικρότεροι πελάτες εξακολουθούν να επιβαρύνονται άμεσα ή έμμεσα με πληθώρα τελών λόγω αλλαγής προμηθευτών. Τα εν λόγω τέλη δυσχεραίνουν την εκτίμηση του καλύτερου προϊόντος ή της καλύτερης υπηρεσίας και περιορίζουν το άμεσο οικονομικό πλεονέκτημα της αλλαγής προμηθευτή. Παρότι η κατάργηση των τελών αυτών θα μπορούσε ενδεχομένως να μειώσει τις επιλογές των καταναλωτών λόγω της εξάλειψης προϊόντων που βασίζονται στην επιβράβευση της πιστής πελατείας, ο περαιτέρω περιορισμός της χρήσης τους αναμένεται ότι θα βελτιώσει την ευημερία και τη συμμετοχή των καταναλωτών, καθώς και τον ανταγωνισμό στην αγορά». 14 Επειδή, σε ενωσιακό επίπεδο, υιοθετείται από τους Ρυθμιστές Ενέργειας η ανάληψη πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της διαφάνειας και της συγκρισιμότητας των προσφορών και των τιμών των ανταγωνιστικών χρεώσεων μέσω της κατάρτισης ενός συγκεκριμένου τύπου τιμολογίου, που προσφέρεται σε οικιακούς πελάτες και μικρές επιχειρήσεις

1. Επειδή, κατόπιν όλων των ως άνω, σύμφωνα και με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 30 παρ. 4 Ν. 4001/2011, η ΡΑΕ κρίνει σκόπιμη την έκδοση Κατευθυντηρίων Οδηγιών προκειμένου να καταστεί σαφής ο τρόπος με τον οποίον ερμηνεύει και εφαρμόζει το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, όσον αφορά ιδίως τις θεμελιώδεις αρχές της σαφήνειας, της απλότητας και της διαφάνειας. Για τους παραπάνω λόγους, Αποφασίζει: Την εφαρμογή των παρακάτω Κατευθυντήριων Οδηγιών για τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα των χρεώσεων στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων ΧΤ προς όφελος των Καταναλωτών
2. Την παροχή τουλάχιστον ενός σταθερού τιμολογίου ανά κατηγορία πελατών, προκειμένου για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών, οι οποίοι ανήκουν στην κατηγορία των Μικρών Πελατών και δεν επιθυμούν την ανάληψη κινδύνου. Η ύπαρξη ενός σταθερού τιμολογίου εξασφαλίζει την προστασία των καταναλωτών που δεν επιθυμούν ή δεν έχουν την απαραίτητη εξοικείωση ώστε να αναγνωρίζουν και να αξιολογούν το ρίσκο της έκθεσής τους στον κίνδυνο τιμών της αγοράς, που τους μετακυλίεται από τον Προμηθευτή τους. 1 Βλ. την Ολλανδική Αρχή (Authority for Consumers and Markets / ACM) : https://www.acm.nl/sites/default/files/old_publication/publicaties/15991_informatievoorziening‐ energie‐spelregels‐en.pdf Βλ. και το παράδειγμα της Ιταλικής Ρυθμιστικής Αρχής «ARERA», που καθιέρωσε τον τύπο προσφορών «PLACET» (Prezzo Libero A Condizioni Equiparate di Tutela) με την Απόφαση 555/2017/R/com. (https://www.arera.it/allegati/com_stampa/17/170731eng.pdf). 15 Το σταθερό κατά τα ανωτέρω τιμολόγιο διαμορφώνεται ελεύθερα από τον Προμηθευτή, με βάση τις αρχές της κοστοστρέφειας, της διαφάνειας, της απλότητας, της ίσης μεταχείρισης και της προστασίας των δικαιωμάτων όλων των καταναλωτών. Για τους λόγους αυτούς, συστήνεται να διαθέτει κάθε Προμηθευτής, για κάθε κατηγορία Μικρών Πελατών του στη Χαμηλή Τάση (οικιακοί και μικρές επιχειρήσεις, βάσει των ορισμών της Οδηγίας), ένα σταθερό τιμολόγιο, απαλλαγμένο από ρήτρες αναπροσαρμογής των χρεώσεων (π.χ. Ρήτρα Οριακής Τιμής Συστήματος, Ρήτρα CO2 ). Η ελάχιστη διάρκεια ισχύος του εν λόγω τιμολογίου δεν μπορεί να είναι μικρότερη των έξι

(6)μηνών από τη σύναψη της σύμβασης προμήθειας, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 28 παράγραφος 3 εδάφιο β’ ΚΠΗΕ. Το εν λόγω σταθερό τιμολόγιο, εφόσον είναι ορισμένης διάρκειας, δύναται να τροποποιείται, σε περίπτωση επιβολής χρεώσεων από Ρυθμιστικές ή Νομοθετικές παρεμβάσεις, σύμφωνα με τα οριζόμενα κατωτέρω. Σε διαφορετική περίπτωση, δύναται να τροποποιείται σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 30 ΚΠΗΕ. Στο σταθερό τιμολόγιο, δύναται να προβλέπεται ρήτρα πρόωρης αποχώρησης, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του παρόντος

1. Την τυποποίηση των ρητρών αναπροσαρμογής των Ανταγωνιστικών Χρεώσεων Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας. 2.
2. Ονομασία Μηχανισμού Αναπροσαρμογής Συστήνεται η τυποποίηση του ονόματος των Μηχανισμών Προσαρμογής Χρεώσεων Προμήθειας ως «Αναπροσαρμογή x», αναλόγως του μεγέθους x της αγοράς, το οποίο αποτελεί τη μόνη μεταβλητή της Χρέωσης Προμήθειας, και η διακύμανσή του οδηγεί στην ενεργοποίηση του Μηχανισμού Αναπροσαρμογής. 2.
3. Κατάρτιση μηχανισμού αναπροσαρμογής στη βάση μοναδικού μεγέθους, με κατ’ ελάχιστο ορισμένα χαρακτηριστικά Προς διευκόλυνση της συγκρισιμότητας των προσφορών, συστήνεται να ενεργοποιούνται οι ρήτρες αναπροσαρμογής των χρεώσεων προμήθειας βάσει της μεταβολής ενός και μόνο 16 μεγέθους της αγοράς ενέργειας, με την ευρύτερη έννοια, το οποίο θα πρέπει να διαθέτει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Α. Να είναι εύλογα συσχετισμένο με το κόστος του Προμηθευτή. Β. Να είναι σαφώς ορισμένο και αναγνωρίσιμο ως μέγεθος που προκύπτει από τη λειτουργία χρηματιστηριακών ενεργειακών αγορών και με συγκεκριμένη χρονική αναφορά. Γ. Να είναι εύκολα επαληθεύσιμο και προσβάσιμο από τον μέσο καταναλωτή Δ. Να ανακοινώνεται επίσημα και δημόσια σε τακτά χρονικά διαστήματα, ιδανικά σε ημερήσια και σε κάθε περίπτωση κατ’ ελάχιστο με μηνιαία συχνότητα. Ε. Να μην υπόκειται σε εκκαθάριση, ώστε να αποτρέπονται διαρκείς απολογιστικές αναπροσαρμογές, οι οποίες εισάγουν δυσχέρειες παρακολούθησης και επαληθευσιμότητας από πλευράς των Καταναλωτών. Το εν λόγω μέγεθος πρέπει να αποτελεί τη μοναδική μεταβλητή παράμετρο στη μεθοδολογία υπολογισμού της αναπροσαρμογής της χρέωσης προμήθειας. Στο πλαίσιο αυτό, ο μηχανισμός αναπροσαρμογής είναι μοναδικός ανά προσφερόμενο τιμολόγιο, και ει δυνατόν ενιαίος για όλα τα προσφερόμενα τιμολόγια του προμηθευτή στην εν λόγω κατηγορία τιμολογίων (Μικροί Πελάτες). 2.
4. Παράμετροι Μηχανισμού – Τυποποίηση Μορφής Ρητρών Αναπροσαρμογής Συστήνεται η υιοθέτηση της παρακάτω μορφής για τη μεθοδολογία υπολογισμού των ρητρών αναπροσαρμογής των χρεώσεων προμήθειας: ∗ ∗ , 0, , Όπου: C(x): Μοναδιαίο κόστος του εκάστοτε μηχανισμού αναπροσαρμογής χρέωσης του κάθε μεγέθους x. x: Ο μέσος όρος που λαμβάνει το κάθε μέγεθος αναφοράς της αγοράς για την περίοδο ελέγχου (t). 17 Lu: Τιμή του μεγέθους αναφοράς πάνω από την οποία ενεργοποιείται ο μηχανισμός αναπροσαρμογής χρεωστικά προς τον Καταναλωτή. Ll: Τιμή του μεγέθους αναφοράς κάτω από την οποία ενεργοποιείται ο μηχανισμός αναπροσαρμογής πιστωτικά προς τον Καταναλωτή. α: Συντελεστής Προσαύξησης, ο οποίος επιλέγεται ελεύθερα από τον Προμηθευτή. Είναι αριθμός μεγαλύτερος από το
5. Οι μονάδες του μηχανισμού πρέπει να ορίζονται κατά τρόπο ώστε το γινόμενο ∗ και το γινόμενο ∗ να εκφράζονται τελικώς σε €/MWh β: Συντελεστής Προσαύξησης, ο οποίος επιλέγεται ελεύθερα από τον Προμηθευτή. Είναι αριθμός μεγαλύτερος ή ίσος από το 0 και εκφράζεται σε €/MWh. Οι συντελεστές α και β, παρέχουν στον Προμηθευτή τη δυνατότητα ενσωμάτωσης κόστους που δύναται να προκύπτει από τη μεταβολή του βασικού μεγέθους x , εν είδει πρόβλεψης. Οι τιμές των Lu , Ll ,α και β αποτυπώνονται στους όρους της Σύμβασης και δύνανται να μεταβληθούν αποκλειστικά με βάση τα οριζόμενα στις διατάξεις του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας και ειδικότερα σύμφωνα με το αρ. 28 παράγραφος 3 εδάφιο β και το άρθρο 30 αυτού για τους Μικρούς Πελάτες. Σε περίπτωση που τυχόν ρυθμιστικές ή νομοθετικές παρεμβάσεις δύνανται να εισάγουν νέα είδη πρόσθετων επιβαρύνσεων στην αγορά της προμήθειας, οι οποίες προκύπτουν κατόπιν της κατάρτισης της Σύμβασης Προμήθειας, ο Προμηθευτής διατηρεί το δικαίωμα της πλήρους μετακύλισης του εν λόγω μη προϋπολογισθέντος κόστους στους πελάτες του, μόνο εφόσον σχετική πρόβλεψη έχει συμπεριληφθεί στους όρους της Σύμβασης Προμήθειας. Η εν λόγω πιθανή διαφοροποίηση τιμολογίου κοινοποιείται στη ΡΑΕ και λαμβάνει χώρα μετά την παρέλευση ενός ημερολογιακού μήνα από την ημερομηνία κοινοποίησής της. 2.
6. Έννοια της περιόδου ελέγχου (t) Ως περίοδος ελέγχου νοείται η περίοδος που αφορά ο Εκκαθαριστικός Λογαριασμός κατανάλωσης, επί των τιμολογούμενων καταναλώσεων του οποίου εφαρμόζεται η ρήτρα αναπροσαρμογής χρεώσεων. 18 2.
7. Διαφάνεια επί των προσφερόμενων χρεώσεων – Πίνακες Χρεώσεων Συστήνεται οι όροι των μηχανισμών αναπροσαρμογής να αναγράφονται στους ίδιους πίνακες (ίδιο πεδίο) που αναγράφονται οι προσφερόμενες χρεώσεις και όχι μόνο εντός των Γενικών Όρων της σύμβασης προμήθειας. Για τον σκοπό της επίτευξης της μέγιστης δυνατής διαφάνειας και επαληθευσιμότητας των ρητρών, που τελικώς διαμορφώνουν τις ανταγωνιστικές χρεώσεις στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας, είναι αναγκαίο κάθε προμηθευτής να παρέχει κατ’ ελάχιστο τα ακόλουθα : (α) λεπτομερή πληροφόρηση για τον τρόπο διαμόρφωσης του μεγέθους x, βάσει του οποίου ενεργοποιείται ο εκάστοτε μηχανισμός αναπροσαρμογής, με παράθεση των πηγών που διέπουν την ανωτέρω διαμόρφωση, καθώς και σχετική παραπομπή (link) στους αρμόδιους φορείς. (β) λεπτομερή πληροφόρηση για τους μηχανισμούς αναπροσαρμογής, κατ’ ελάχιστο σε εμφανές σημείο στην ιστοσελίδα του προμηθευτή, συμπεριλαμβανομένης της ανάρτησης τυπικών παραδειγμάτων και μεθοδολογίας υπολογισμού τους. (γ) διακριτή αναγραφή του μοναδιαίου κόστους (σε €/MWh ή €/kWh) των μηχανισμών αναπροσαρμογής επί του λογαριασμού κατανάλωσης (έναντι και εκκαθαριστικός). 2.
8. Εύρος τιμών Lu , Ll Συστήνεται η διαμόρφωση ενός εύρους διακύμανσης των τιμών του μεγέθους x για το οποίο δεν προβλέπεται ενεργοποίηση του μηχανισμού αναπροσαρμογής (περιοχή ασφάλειας), το οποίο να είναι εύλογα συμβατό με τη διακύμανση των τιμών του μεγέθους x, βάσει ιστορικών δεδομένων και ευλόγων παραδοχών-προβλέψεων, με στόχο την κατά το δυνατόν ελαχιστοποίηση της ανάγκης ενεργοποίησης των μηχανισμών αναπροσαρμογής των τιμών. Συνεπώς, η ανάγκη ενεργοποίησης του μηχανισμού θα προκύπτει ως εξαιρετική περίπτωση, όταν οι τιμές του μεγέθους x κινούνται σε επίπεδα δυσχερώς προβλέψιμα, βάσει των στοιχείων που ήταν διαθέσιμα στον Προμηθευτή κατά την κατάρτιση της σύμβασης προμήθειας ή κατά τη διαμόρφωση των τιμολογίων και των παραμέτρων τους. 19
9. Όροι ή/και τέλη που εφαρμόζονται σε περίπτωση αλλαγής Προμηθευτή (π.χ. σχετικών Ρητρών πρόωρης αποχώρησης): Ρητή συμπερίληψη Η επιβολή όρων, χρεώσεων ή άλλων τελών, που επιβάλλονται σε περίπτωση αλλαγής Προμηθευτή (ρήτρες πρόωρης αποχώρησης), πρέπει να προβλέπεται κατά τρόπο ρητό και διακριτό στη Σύμβαση Προμήθειας. Συστήνεται η σαφής αποτύπωση των σχετικών χρεώσεων πρόωρης αποχώρησης εκφρασμένη σε €, αναλόγως του μήνα αποχώρησης του πελάτη, σε μορφή πίνακα. Οι εν λόγω «ρήτρες πρόωρης αποχώρησης» δύνανται να προβλέπονται μόνο στις συμβάσεις «σταθερού τιμολογίου», που συνάπτονται για προκαθορισμένη διάρκεια (συμβάσεις ορισμένου χρόνου) Οι όποιες επιβαλλόμενες χρεώσεις πρέπει να είναι αναλογικές της άμεσης οικονομικής επιβάρυνσης του Προμηθευτή, την οποία θα πρέπει να είναι σε θέση να αποδεικνύει όποτε του ζητηθεί. Σε κάθε περίπτωση, και προκειμένου να μην αποτρέπονται εν τοις πράγμασι οι καταναλωτές από την άσκηση του θεμελιώδους δικαιώματός τους περί αλλαγής προμηθευτή, η επιβάρυνση τους από τις εν γένει «ρήτρες αποχώρησης» πρέπει να είναι αντιστρόφως ανάλογη του χρόνου εκπροσώπησης τους από τον Προμηθευτή και να βαίνει μειούμενη κατά τρόπο τέτοιο ώστε κατά τον τελευταίο μήνα της Σύμβασης Προμήθειας ορισμένου χρόνου, η προκύπτουσα χρέωση να έχει εκμηδενιστεί.
10. Ισοδύναμα μέτρα Οι προμηθευτές εφαρμόζουν εκουσίως τα προτεινόμενα με την παρούσα Οδηγία μέτρα. Δύναται ωστόσο, εναλλακτικά να υιοθετήσουν άλλα ισοδύναμα μέτρα προς το σκοπό της εφαρμογής των βασικών αρχών της διαφάνειας της επαληθευσιμότητας και της συγκρισιμότητας καθώς και της τήρησης των διατάξεων του εθνικού και ενωσιακού πλαισίου που θεσπίζουν τα δικαιώματα των καταναλωτών ενέργειας.
11. Εφαρμογή των μέτρων της παρούσας απόφασης Η εκούσια υιοθέτηση από τους Προμηθευτές Ηλεκτρικής Ενέργειας των προτεινόμενων Κατευθυντήριων Οδηγιών της ΡΑΕ, ή η υιοθέτηση άλλων ισοδυνάμων μέτρων, κρίνεται εύλογο να πραγματοποιηθεί εντός διμήνου, από τη δημοσίευση της παρούσας Απόφασης στην ιστοσελίδα της Αρχής και στο πρόγραμμα ΔΙΑΥΓΕΙΑ, δεδομένου ότι εκκρεμεί η εξέταση καταγγελιών και αναφορών που έχουν υποβληθεί 20 ενώπιον της ΡΑΕ. Η Αρχή, κατά την εξέταση των σχετικών αναφορών / παραπόνων / καταγγελιών Καταναλωτών, καθώς και κατά την αξιολόγηση των στοιχείων που έχει συλλέξει ή έχουν περιέλθει σε γνώση της, θα λαμβάνει υπόψη της την υιοθέτηση των μέτρων αυτών προκειμένου για τη διαμόρφωση της κρίσης της περί της από μέρους των προμηθευτών τήρησης των αρχών της διαφάνειας, της επαληθευσιμότητας και της συγκρισιμότητας, καθώς και της τήρησης των λοιπών συναφών διατάξεων του κείμενου πλαισίου που θεσπίζουν δικαιώματα των καταναλωτών ενέργειας. Η ΡΑΕ θα επανεξετάσει την εφαρμογή των εν λόγω Κατευθυντηρίων Οδηγιών και δύναται να προβεί στην αναθεώρησή τους, λαμβάνοντας υπόψη και τα νέα τυχόν δεδομένα που θα προκύψουν με τη λειτουργία των νέων Ενεργειακών Αγορών (Target Model) και την ευρεία χρήση «ευφυών συστημάτων μέτρησης». Η παρούσα Απόφαση δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως καθώς και στο «Πρόγραμμα Διαύγεια». Αθήνα, 27/02/2020 Ο Πρόεδρος της ΡΑΕ Δρ. Νικόλαος Γ. Μπουλαξής 21 Πειραιώς 132, 118 54 Αθήνα Τηλ.: 210-3727400 E-mail: info@rae.gr Web: www.rae.gr ΑΠΟΦΑΣΗ ΡΑΕ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 967/2021 Κατευθυντήριες Οδηγίες για την υιοθέτηση πρότυπου εγγράφου «Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας ΧΤ» και υποδείγματος «Λογαριασμού Κατανάλωσης ΧΤ» προκειμένου για την ενδυνάμωση των καταναλωτών και την ενίσχυση των αρχών της διαφάνειας, της ευχερούς κατανόησης και της συγκρισιμότητας, σε προσυμβατικό και συμβατικό πλαίσιο Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κατά την τακτική συνεδρίασή της, στην έδρα της, την 2α Δεκεμβρίου 2021, Λαμβάνοντας υπόψη:
12. Τις διατάξεις του ν. 4001/2011 «Για τη λειτουργία Ενεργειακών Αγορών Ηλεκτρισμού και Φυσικού Αερίου, για Έρευνα, Παραγωγή και δίκτυα μεταφοράς Υδρογονανθράκων και άλλες ρυθμίσεις» (ΦΕΚ Α’ 179/22.08.2011), όπως ισχύει.
13. Τις διατάξεις της Οδηγίας 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 2009 «σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ» (ΕΕ L 211 της 14.8.2009), καθώς και της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019 «σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (αναδιατύπωση)» (ΕΕ L 158 της 14.6.2019).
14. Τις διατάξεις του Κανονισμού 2016/1952 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Οκτωβρίου 2016 «σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές όσον αφορά -1- τις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και για την κατάργηση της οδηγίας 2008/92/ΕΚ» (ΕΕ L 311 της 17.11.2016)
15. Τις διατάξεις της Οδηγίας 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης Οκτωβρίου 2011 «σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών, την τροποποίηση της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση της οδηγίας 85/577/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της οδηγίας 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου» (ΕΕ L 304/64 της 22.11.2011).
16. Τις διατάξεις του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας σε Πελάτες (ΦΕΚ 832 Β’ 09.04.2013), όπως ισχύει (εφεξής, ο Κώδικας).
17. Την υπ’ αριθ. 409/2020 Απόφαση της ΡΑΕ «Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα των χρεώσεων στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων ΧΤ» (ΦΕΚ B 1364/14.04.2020).
18. Το υπό στοιχεία C21-SSG-06-05/10.6.2021 έγγραφο του CEER με τίτλο “Empowering consumers for the energy transition”, στο πλαίσιο της Στρατηγικής 2022-2025 (2022-2025 Strategy).
19. Το υπό στοιχεία C21-SSG-06-05/10.6.2021 έγγραφο του Συμβουλίου Ευρωπαίων Ρυθμιστών Ενέργειας (“Council of European Energy Regulators” / CEER) με τίτλο “Roadmap to 2025 Well-Functioning Retail Energy Markets”.
20. Το υπό στοιχεία C19-CEM-120-03/7.8.2019 Report του CEER με τίτλο “Implementing Consumer rights of the Clean Energy for All Europeans Package : Selected Case Studies”.
21. Το υπό στοιχεία C19-CRM-CEM-132-03/23.3.2021 Report του CEER με τίτλο “Billing Issues in the Clean Energy for All Europeans Package”.
22. Το Market Monitoring Report του έτους 2019 με τίτλο “Energy Retail and Consumer Protection Volume”, που εξέδωσε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για τη Συνεργασία των Ρυθμιστών Ενέργειας (“European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators” / ACER) (26.10.2020). -2-
23. Την από 05.08.2021 έως 15.09.2021 Διαβούλευση της ΡΑΕ σχετικά με την εξέταση των αναγκαίων νομοθετικών και κανονιστικών ρυθμίσεων προκειμένου για την εναρμόνιση του εθνικού πλαισίου προς την Οδηγία 2019/944.1
24. Tα αποτελέσματα της από 5.8.2021 έως 15.09.2021 Διαβούλευσης, και συγκεκριμένα τις θέσεις που διατύπωσαν οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση φορείς «CLARUS ENERGY SERVICES (ALLAZOREVMA)» (Ι-308837/31.08.2021), «ΚΕ.Π.ΚΑ» (Ι-309139/06.09.2021), «ΕΒΙΚΕΝ» (Ι-309318/14.9.2021), «VOLTERRA Α.Ε.» (Ι-309599/17.9.2021), «ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ Α.Ε.» (Ι-309657/17.9.2021), «ΔΕΗ Α.Ε.» (Ι-309659/17.9.2021), «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΜΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΕΣΕΠΗΕ)» (Ι-309674/17.9.2021), «ELPEDISON Α.Ε.» ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩΝ (Ι-309679/17.9.2021), ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΕΣΠΕΝ)» «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ (I-309728/17.9.2021), «ΗΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ Α.Ε.» (I-309748 & I-309727/17.9.2021), «Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. και Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Καταναλωτών – Π.ΟΜ.Ε.Κ. «Η Παρέμβαση» (Ι-309960/17.9.2021), «ΔΗΜΗΤΡΑ ΘΩΜΑ» (Ι-308347/17.8.2021).
25. Την από 14.10.2021 έως 01.11.2021 Διαβούλευση της ΡΑΕ για την καθιέρωση προτύπων για το τυποποιημένο «Έντυπο Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας» και το «Λογαριασμό Κατανάλωσης» και τα αποτελέσματα αυτής.2
26. Tα αποτελέσματα της 14.10.2021 έως 01.11.2021 Διαβούλευσης, και συγκεκριμένα τις θέσεις που διατύπωσαν οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση φορείς «ΔΕΛΤΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΕ» (I-311572/19.10.2021), «ΕΒΙΚΕΝ (ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ)» (I-312120/21.10.2021), «ΔΕΗ Α.Ε.» (I-312708/02.11.2021), «VOLTERRA A.E.» (I-312715/02.11.2021), «VOLTON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ A .E.» (I312716/02.11.2021), «ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ Α.Ε.» (I-312719/02.11.2021), «ΗΡΩΝ ΘΕΡΜΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ Α.Ε.» (I-312813/03.11.2021), «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΕΣΠΕΝ)» (I-312811/03.11.2021), «Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ» (Ι313012/05.11.2021).
27. Την αλληλογραφία μεταξύ της ΡΑΕ και της ΔΕΗ Α.Ε. αναφορικά με τη διαδικασία τροποποίησης των τιμολογίων ΧΤ, με την ενσωμάτωση Ρήτρας Αναπροσαρμογής βάσει 1 2 https://www.rae.gr/diavoulefseis/12637/ https://www.rae.gr/diavoulefseis/14269/ -3- ΤΕΑ και συγκεκριμένα: την υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ο-87639/14.5.2021 επιστολή της ΡΑΕ προς τη ΔΕΗ με θέμα «Πρόσκληση σε συνάντηση: Ενεργοποίηση ρητρών CO2 στα τιμολόγια ΧΤ», την υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ο-87736/20.5.2021 επιστολή της ΡΑΕ προς τη ΔΕΗ με θέμα «Πρόσκληση σε συνάντηση ενώπιον της Ολομέλειας της ΡΑΕ: Αναλυτική ενημέρωση ΡΑΕ επί επίκαιρων κρίσιμων ενεργειακών θεμάτων», την υπό στοιχεία ΓρΔ 914/28.05.2021 επιστολή της ΔΕΗ (υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-303599/31.5.2021) με θέμα «Πρόσκληση σε συνάντηση - Ενεργοποίηση ρητρών CO2 στα τιμολόγια ΧΤ», την υπ΄ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ο88020/04.06.2021 επιστολή της ΡΑΕ με θέμα: «Ενημέρωση της ΡΑΕ για την πρόβλεψη και εφαρμογή της Ρήτρας Αναπροσαρμογής», την υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ο-88338/25.6.2021 επιστολή της ΡΑΕ προς τη ΔΕΗ με θέμα «Διαφήμιση νέου προϊόντος της ΔΕΗ “30% και Ρήτρα αναπροσαρμογής χρέωσης προμήθειας βάσει των τιμών των χονδρεμπορικών αγορών», την υπό στοιχεία ΓρΔ/1143/30.6.2021 (υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-305684/1.7.2021) επιστολή της ΔΕΗ προς τη ΡΑΕ με θέμα «Διαφήμιση νέου προϊόντος της ΔΕΗ “30% και Ρήτρα αναπροσαρμογής χρέωσης προμήθειας βάσει των τιμών των χονδρεμπορικών αγορών”», την υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ο-89026/27.7.2021 επιστολή της ΡΑΕ προς τη ΔΕΗ Α.Ε. με θέμα «Ενδεχόμενη ακούσια υπαγωγή καταναλωτών σε σύμβαση προμήθειας βάσει του νέου προϊόντος της ΔΕΗ «30% έκπτωση και Ρήτρα Αναπροσαρμογής Χρέωσης Προμήθειας βάσει των τιμών των χονδρεμπορικών αγορών», την υπό στοιχεία ΓρΔ/1339/02.08.2021 (υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-307568/2.8.2021) επιστολή της ΔΕΗ προς τη ΡΑΕ με θέμα «Ενδεχόμενη ακούσια υπαγωγή καταναλωτών σε σύμβαση προμήθειας βάσει του νέου προϊόντος της ΔΕΗ “30% έκπτωση και Ρήτρα αναπροσαρμογής χρέωσης προμήθειας βάσει των τιμών των χονδρεμπορικών αγορών”» και την υπ’ αρ. πρωτ. ΡΑΕ Ο-89230/09.08.2021 «Τροποποίηση Οικιακού Τιμολογίου Γ1 «30% έκπτωση και Ρήτρα Αναπροσαρμογής Χρέωσης Προμήθειας» άνευ προσήκουσας ενημέρωσης».
28. Tην επικοινωνία της ΡΑΕ με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφορικά με τις σχεδιαζόμενες πρωτοβουλίες και την τελική διαμόρφωση των προτάσεων της Αρχής, προκειμένου για τη θέση τους σε Δημόσια Διαβούλευση (ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ).
29. Στοιχεία από παράπονα, αναφορές και καταγγελίες που έχουν υποβληθεί στη ΡΑΕ αναφορικά με παραπλανητική, ελλιπή και μη προσήκουσα προσυμβατική ενημέρωση, καθώς και αδιαφανή και δύσληπτη τιμολόγηση. Ενδεικτικώς αναφέρονται τα υπ’ αριθ. πρωτ. ΡΑΕ I–302303/17.05.2021, I–302630/17.05.2021, -4- I–302703/17.05.2021, I- 304326/09.06.2021, I – 30433309.06.2021, I–310656/05.10.2021, I–310671/05.10.2021, I – 310732/05.10.2021, I–310887/08.10.2021, I–310895/08.10.2021, I–314600/30.11.2021, I– 314718/30.11.2021, I–314763/30.11.2021 [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΑ ΕΓΓΡΑΦΑ].
30. Το γεγονός ότι από τις διατάξεις της παρούσας δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού. Σκέφθηκε ως εξής: Ι. Η ενδυνάμωση των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας, σε προσυμβατικό και ενδοσυμβατικό επίπεδο, ως βασική αρχή και επιδίωξη του ενωσιακού και του εθνικού δικαίου
31. Γενικές αρχές Επειδή, η ενωσιακή νομοθεσία θέτει ως πρωταρχικό στόχο της τη διαμόρφωση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, ορίζοντας ως βασικό μέσον επίτευξης την ενημέρωσή τους: «Προκειμένου να προωθήσει τα συμφέροντα των καταναλωτών και να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή, η Ένωση συμβάλλει στην προστασία της υγείας, της ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών, καθώς και στην προώθηση του δικαιώματός τους για ενημέρωση, εκπαίδευση και οργάνωσή τους για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους» (Άρθρο 169 ΣΛΕΕ). Επειδή, ιδίως όσον αφορά τις ενεργειακές αγορές και δη την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, θεωρείται ότι η ενδυνάμωση των καταναλωτών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς υπό όρους ανταγωνισμού και τη σκοπούμενη ενεργειακή μετάβαση. Ήδη η Οδηγία 2009/72 (βλ. παρ. 51 του Προοιμίου) εμφατικά σημείωνε ότι «τα συμφέροντα των καταναλωτών θα πρέπει να βρίσκονται στην καρδιά της παρούσας οδηγίας και η ποιότητα εξυπηρέτησης θα πρέπει να αποτελεί κεντρική ευθύνη των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενεργείας. Τα υφιστάμενα δικαιώματα των καταναλωτών θα πρέπει να ενισχυθούν και να διασφαλισθούν και να περιλαμβάνουν μεγαλύτερη διαφάνεια και εκπροσώπηση. Η προστασία των καταναλωτών θα πρέπει να διασφαλίζει ότι όλοι οι καταναλωτές στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο απολαμβάνουν τα οφέλη μιας ανταγωνιστικής αγοράς. Τα δικαιώματα των καταναλωτών θα πρέπει να επιβάλλονται από τα κράτη μέλη ή, όταν το -5- κράτος μέλος έχει προβλέψει σχετικά, από τις ρυθμιστικές αρχές.». Πλέον δε, στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας της Επιτροπής «Καθαρή Ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους» (“Clean Energy for all Europeans”), έχει τεθεί σε ισχύ η Οδηγία 2019/944 «σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας κλπ.», η οποία σηματοδοτεί τη σε βάθος μεταρρύθμιση των ενεργειακών αγορών και των σχέσεων που διαμορφώνονται σε αυτές, με στόχο την ενεργειακή μετάβαση. Καθότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να γίνει ερήμην του καταναλωτή αλλά, αντιθέτως, απαιτείται η ενεργός συμμετοχή του, η νέα Οδηγία θέτει ως βασικό στόχο την ενίσχυση της προστασίας του. Συγκεκριμένα, το αντικείμενο της Οδηγίας 2019/944 οριοθετείται ως εξής: «Η παρούσα οδηγία θεσπίζει κοινούς κανόνες που αφορούν την παραγωγή, τη μεταφορά, τη διανομή, την αποθήκευση και την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και την προστασία των καταναλωτών, με στόχο τη δημιουργία πραγματικά ολοκληρωμένων, ανταγωνιστικών, επικεντρωμένων στον καταναλωτή, ευέλικτων, δίκαιων και διαφανών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ένωση. Με την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων μιας ολοκληρωμένης αγοράς, η παρούσα οδηγία έχει στόχο να διασφαλίσει οικονομικά προσιτές, διαφανείς τιμές και κόστος ενέργειας για τους καταναλωτές, υψηλό βαθμό ασφάλειας του εφοδιασμού και την ομαλή μετάβαση σε ένα ενεργειακό σύστημα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.Ορίζει βασικούς κανόνες για την οργάνωση και λειτουργία του ενωσιακού τομέα ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως κανόνες για την ενίσχυση της θέσης και την προστασία των καταναλωτών, για την ανοικτή πρόσβαση στην ολοκληρωμένη αγορά, για την πρόσβαση τρίτων μερών στις υποδομές μεταφοράς και διανομής, κανόνες διαχωρισμού, και κανόνες για την ανεξαρτησία των ρυθμιστικών αρχών στα κράτη μέλη.». Επειδή, η ενίσχυση της θέσης των καταναλωτών, ήτοι η ενδυνάμωσή τους, και η προστασία τους διέρχεται πρωτίστως από τις ατραπούς της διασφάλισης των δικαιωμάτων τους περί (α) κατάλληλης ενημέρωσης, τόσο σε προσυμβατικό στάδιο όσο και κατά την εκτέλεση της σύμβασης, αναφορικά με τους όρους προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, και (β) παροχής πλήρους και εύληπτης πληροφόρησης αναφορικά με τους τιμολογιακούς όρους και τους λογαριασμούς κατανάλωσης. Μέσω των ανωτέρω δικαιωμάτων πραγματώνονται οι αρχές της διαφάνειας και της συγκρισιμότητας προσφορών και τιμολογίων ηλεκτρικής ώστε ο καταναλωτής να δύναται -υπό όρους πραγματικούς- να προβαίνει σε ενημερωμένες επιλογές (informed choice), ασκώντας το θεμελιώδες δικαίωμα επιλογής – αλλαγής προμηθευτή. -6- Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο καταναλωτής συμμετέχει στις ενεργειακές αγορές και συμβάλλει στον καθορισμό των όρων λειτουργίας τους και τη διαμόρφωση των προσφερόμενων προϊόντων, σε ανάπλαση του αρχικού του ρόλου ως ασθενούς και παθητικού δέκτη υπηρεσιών και αναδιάταξη της ισορροπίας στις σχέσεις μεταξύ Προμηθευτών και Πελατών. Επειδή, βάσει προφανώς της ανωτέρω θεώρησης, η Οδηγία 2019/944 (εφεξής, «η Οδηγία») εστιάζει στην αναγνώριση αυτοτελών δικαιωμάτων και, συγκεκριμένα, κατοχυρώνει το ελάχιστο επίπεδο προστασίας των συμβατικών δικαιωμάτων (άρθρο 10 και Παράρτημα), τη δυνατότητα σύναψης σύμβασης δυναμικής τιμολόγησης (άρθρο 11), το δικαίωμα αλλαγής προμηθευτή και πρόωρης καταγγελίας - αποχώρησης από σύμβαση προμήθειας (άρθρο 12), το δικαίωμα σύναψης σύμβασης σωρευτικής εκπροσώπησης (άρθρο 13), τη δυνατότητα πρόσβασης σε εργαλείο σύγκρισης τιμών (άρθρο 14), το δικαίωμα του ενεργού πελάτη (άρθρο 15), το δικαίωμα συμμετοχής σε ενεργειακή κοινότητα πολιτών και άντλησης σχετικών ωφελειών (άρθρο 16), το δικαίωμα συμμετοχής στις ενεργειακές αγορές (άρθρο 17), την παροχή έξυπνου ή έστω κατάλληλου συμβατικού μετρητή (άρθρα 19 έως 23), την πρόσβαση σε απλούς, δίκαιους, διαφανείς, ανεξάρτητους, αποτελεσματικούς και αποδοτικούς μηχανισμούς εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών για τον διακανονισμό διαφορών (άρθρο 26), την καθολική υπηρεσία (άρθρο 27) και το ειδικό πλαίσιο προστασίας για τους ευάλωτους καταναλωτές (άρθρο 28). Παρότι οι ανωτέρω αναφερόμενες διατάξεις συγκροτούν ένα πλέγμα κανόνων και δικαιωμάτων που αλληλεπιδρούν, διακριτής μνείας χρήζει το άρθρο 18 της Οδηγίας, το οποίο καθορίζει τους όρους τιμολόγησης και τις συναφώς παρεχόμενες πληροφορίες, κατά τρόπο ώστε να εφαρμόζονται στην πράξη οι αρχές της πλήρους, σαφούς, διαφανούς και εύληπτης ενημέρωσης.
32. Οι επιταγές του ενωσιακού και του εθνικού πλαισίου, όσον αφορά στη διαφάνεια, την ευχερή κατανόηση και τη συγκρισιμότητα των όρων προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και τιμολόγησης, κατά το προσυμβατικό στάδιο και κατά την εκτέλεση της σύμβασης Επειδή, βάσει των όσων αναφέρθηκαν, η διαφάνεια, η ευχερής κατανόηση και η συγκρισιμότητα των προσφορών προμήθειας και των όρων τιμολόγησης, τόσο κατά το προσυμβατικό στάδιο όσο και κατά την εξέλιξη της συμβατικής σχέσης, συνιστούν -7- απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος επιλογής -ή και αλλαγής- Προμηθευτή Ηλεκτρικής Ενέργειας. Επειδή, συναφώς, το ενωσιακό δίκαιο (Οδηγία 2009/72 και, πλέον, Οδηγία 2019/944) θέτει τη γενική στόχευση αλλά και το διασφαλιστέο ελάχιστο επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων του καταναλωτή, ενώ το εθνικό δίκαιο (Νόμος 4001/2011 και Κώδικας Προμήθειας) διευρύνει το πλαίσιο προστασίας. 2.1 Προσυμβατική ενημέρωση κατά το ενωσιακό δίκαιο Επειδή, αναλυτικότερα, όσον αφορά το στάδιο διαπραγμάτευσης για την εξεύρεση της σύμβασης προμήθειας που αναλογεί στα χαρακτηριστικά και αρμόζει στις ανάγκες του (προσυμβατικό στάδιο), το άρθρο 10 παρ. 3 της Οδηγίας 2019/944 (εφεξής, «η Οδηγία») θέτει κατά τρόπο σαφή και ανεπιφύλακτο την αρχή της προσήκουσας προσυμβατικής ενημέρωσης των πελατών, η οποία περιλαμβάνεται στα βασικά συμβατικά τους δικαιώματα. Συγκεκριμένα, στην παρ. 3 ορίζεται το ελάχιστο περιεχόμενο της σύμβασης προμήθειας, ενώ με το τελευταίο εδάφιο της εν λόγω παραγράφου, επιβάλλεται επιπροσθέτως η υποχρέωση της παροχής των σχετικών πληροφοριών πριν τη σύναψη της σύμβασης. Συνεπώς, το περιεχόμενο της προσυμβατικής ενημέρωσης περιλαμβάνει τουλάχιστον τα εξής στοιχεία: «α) τα στοιχεία και η διεύθυνση του φορέα παροχής, β) οι παρεχόμενες υπηρεσίες, τα προσφερόμενα επίπεδα ποιότητας υπηρεσιών, καθώς και η χρονική στιγμή έναρξης της σύνδεσης, γ) τα είδη των προσφερομένων υπηρεσιών συντήρησης, δ) οι τρόποι με τους οποίους είναι δυνατόν να λαμβάνονται οι εκάστοτε επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με όλα τα εφαρμοζόμενα τιμολόγια και τα τέλη συντήρησης και δεσμοποιημένα προϊόντα ή υπηρεσίες, ε) η διάρκεια της σύμβασης, οι όροι ανανέωσης και λήξης της σύμβασης και παροχής υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων προϊόντων ή υπηρεσιών που σχετίζονται με τις ανωτέρω υπηρεσίες,, και κατά πόσον επιτρέπεται ο τερματισμός της σύμβασης χωρίς χρέωση, στ) οι αποζημιώσεις και οι διακανονισμοί επιστροφών που εφαρμόζονται σε περίπτωση αθέτησης της σύμβασης όσον αφορά το -8- επίπεδο ποιότητας της υπηρεσίας, συμπεριλαμβανομένης της εσφαλμένης ή καθυστερημένης χρέωσης, ζ) η μέθοδος για την κίνηση της δικαστικής και εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών σύμφωνα με το άρθρο 26, η) πληροφορίες για τα δικαιώματα των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών για το χειρισμοό των παραπόνων, καθώς και κάθε πληροφορία που αναφέρεται στην παρούσα παράγραφο, οι οποίες γνωστοποιούνται σαφώς στα έντυπα των λογαριασμών ή στους ιστοτόπους των εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας.». Επειδή, επιπροσθέτως, το δικαίωμα του καταναλωτή να είναι ουσιαστικά ενημερωμένος για τα ανωτέρω θεμελιώνεται στις παρ. 3 (τελευταίο εδάφιο), 5 και 8 του άρθρου 10 της Οδηγίας ως εξής: «
33. […] Οι όροι πρέπει να είναι δίκαιοι και γνωστοί εκ των προτέρων. Οπωσδήποτε, οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να παρέχονται πριν από τη σύναψη ή επιβεβαίωση της σύμβασης. Όταν οι συμβάσεις συνάπτονται με την παρεμβολή κάποιου μεσάζοντα, οι πληροφορίες σχετικά με τα ζητήματα που εκτίθενται στην παρούσα παράγραφο παρέχονται επίσης πριν από τη σύναψη της σύμβασης. Στους τελικούς πελάτες παρέχεται περίληψη των βασικών όρων της σύμβασης με εμφανή τρόπο και με περιεκτική και απλή διατύπωση. […]
34. Οι προμηθευτές παρέχουν στους τελικούς πελάτες διαφανείς πληροφορίες σχετικά με τις ισχύουσες τιμές και τιμολόγια, καθώς και τους συνήθεις όρους και προϋποθέσεις όσον αφορά την πρόσβαση και τη χρήση των υπηρεσιών ηλεκτρικής ενέργειας. […]
35. Οι προμηθευτές παρέχουν στους τελικούς πελάτες δίκαιους και διαφανείς γενικούς όρους και προϋποθέσεις οι οποίοι πρέπει να διατυπώνονται σε σαφή και κατανοητή γλώσσα και δεν πρέπει να περιλαμβάνουν μη συμβατικούς φραγμούς στην άσκηση των δικαιωμάτων των πελατών, για παράδειγμα μέσω υπέρμετρης συμβατικής τεκμηρίωσης. Οι πελάτες πρέπει να προστατεύονται από τις αθέμιτες και παραπλανητικές μεθόδους πώλησης.». 2.2 Οι Λογαριασμοί Κατανάλωσης κατά το ενωσιακό δίκαιο Επειδή, όσον αφορά στους λογαριασμούς κατανάλωσης, η Οδηγία θέτει στα κράτη – μέλη μία «υποχρέωση αποτελέσματος» (Obligation of Results), συνιστάμενη στη διασφάλιση ότι οι πληροφορίες τιμολόγησης είναι ακριβείς και σαφείς, περιέχουν τα ελάχιστα στοιχεία που προδιαγράφονται στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας και παρέχονται με τρόπο εύληπτο και -9- συγκρίσιμο. Αναλυτικότερα, το άρθρο 18 κατοχυρώνει το δικαίωμα των καταναλωτών σε (α) αναλυτική και διαφανή ενημέρωση ως προς τους όρους τιμολόγησης, (β) δωρεάν λήψη των λογαριασμών τους και παροχή ευέλικτων μέσων για την αποπληρωμή τους και (γ) προειδοποίηση ακόμη και για ήδη συμφωνημένη μεταβολή στο προϊόν ή στο πλαίσιο τιμολόγησής του. Συγκεκριμένα: «
36. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι λογαριασμοί και οι πληροφορίες τιμολόγησης είναι ακριβείς, κατανοητές, σαφείς, περιεκτικές, φιλικές για τον χρήστη και παρουσιάζονται κατά τρόπο που διευκολύνει τη σύγκριση από τους τελικούς πελάτες. Εάν οι τελικοί πελάτες το ζητήσουν, λαμβάνουν σαφείς και κατανοητές εξηγήσεις για τον τρόπο με τον οποίο προέκυψε ο λογαριασμός τους, ιδίως δε στην περίπτωση που οι λογαριασμοί δεν βασίζονται στην πραγματική κατανάλωση.
37. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι τελικοί πελάτες λαμβάνουν δωρεάν όλους τους λογαριασμούς τους και τις πληροφορίες τιμολόγησης.
38. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι προσφέρεται στους τελικούς πελάτες η επιλογή παροχής των λογαριασμών και των πληροφοριών τιμολόγησης με ηλεκτρονικό τρόπο καθώς και ευέλικτες ρυθμίσεις για τις πληρωμές των λογαριασμών.
39. Εάν η σύμβαση περιλαμβάνει μελλοντική αλλαγή προϊόντος ή τιμής ή έκπτωση, αυτό θα πρέπει να αναγράφεται στον λογαριασμό μαζί με την ημερομηνία κατά την οποία πραγματοποιείται η αλλαγή.
40. Τα κράτη μέλη ζητούν τη γνώμη των οργανώσεων καταναλωτών όταν εξετάζουν το ενδεχόμενο να επιφέρουν αλλαγές στις απαιτήσεις περιεχομένου του λογαριασμού.
41. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι λογαριασμοί και οι πληροφορίες τιμολόγησης πληρούν τις ελάχιστες απαιτήσεις που καθορίζονται στο παράρτημα I.». Επιπροσθέτως, στο Παράρτημα Ι καθορίζονται οι «ελάχιστες πληροφορίες που περιλαμβάνονται στον λογαριασμό και στις πληροφορίες τιμολόγησης», η παροχή πρόσθετων πληροφοριών (π.χ. συγκριτικά στοιχεία κατανάλωσης και στοιχεία καταναλωτικών οργανώσεων), η πρόσβαση σε στοιχεία μετρήσεων ανάλογα με το είδος του μετρητή και η σχετική τιμολόγηση της ενέργειας, η δυνατότητα παροχής συμπληρωματικών πληροφοριών - 10 - (π.χ. ιστορικά δεδομένα κατανάλωσης), η κοινοποίηση των ενεργειακών πηγών και η ανάλυση της τιμής προμήθειας βάσει της ταξινόμησης των χρεώσεων που προβλέφθηκε με τον Κανονισμό 2016/
42. Σημειώνεται ότι η Οδηγία κατηγοριοποιεί τις «βασικές πληροφορίες» για τις οποίες επιβάλλει την αναγραφή τους στους λογαριασμούς κατανάλωσης υπό τη διττή συνθήκη της ευκρινούς διακριτής αναγραφής («σε σαφώς διαφορετικό σημείο από άλλα μέρη του λογαριασμού»). Ως τέτοιες βασικές πληροφορίες νοούνται τα στοιχεία του προμηθευτή, του τιμολογίου, της κατανάλωσης, του ύψους της Χρέωσης Προμήθειας, της προθεσμίας εξόφλησης και της ημερομηνίας λήξης της σύμβασης, καθώς και στοιχεία που άπτονται της ελεύθερης επιλογής – αλλαγής προμηθευτή (πληροφορίες για τη δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή, κωδικός αλλαγή προμηθευτή, παραπομπή σε εργαλεία σύγκρισης τιμών, δυνατότητες για εξωδικαστική επίλυση). Αναλυτικότερα: «Οι ακόλουθες βασικές πληροφορίες αναγράφονται ευκρινώς στους λογαριασμούς των τελικών πελατών, σε σαφώς διαφορετικό σημείο από άλλα μέρη του λογαριασμού: α) μόνο στους λογαριασμούς· το καταβλητέο τίμημα, όπου είναι δυνατόν, ανάλυση της τιμής και μια σαφής δήλωση ότι όλες οι πηγές ενέργειας μπορούν επίσης να επωφελούνται από κίνητρα που δεν χρηματοδοτούνται μέσω των εισφορών που αναφέρονται στην ανάλυση της τιμής· β) την προθεσμία πληρωμής. Οι ακόλουθες βασικές πληροφορίες αναγράφονται ευκρινώς στους λογαριασμούς και στις πληροφορίες τιμολόγησης λογαριασμούς των τελικών πελατών, σε σαφώς διαφορετικό σημείο από άλλα μέρη του λογαριασμού και των πληροφοριών τιμολόγησης: α) κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για την περίοδο χρέωσης· β) η επωνυμία και τα στοιχεία επικοινωνίας του προμηθευτή· συμπεριλαμβανομένης τηλεφωνικής γραμμής υποστήριξης καταναλωτών και διεύθυνσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου· γ) η ονομασία του τιμολογίου· δ) η ημερομηνία λήξης της σύμβασης, κατά περίπτωση· - 11 - ε) οι πληροφορίες σχετικά με τη διαθεσιμότητα και τα οφέλη της αλλαγής προμηθευτή· στ) οι πληροφορίες σχετικά με τον κωδικό αλλαγής ή τον αναγνωριστικό κωδικό του τελικού πελάτη για το οικείο σημείο παροχής· ζ) οι πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα των τελικών πελατών όσον αφορά την εξωδικαστική επίλυση διαφορών, περιλαμβανομένων των στοιχείων επικοινωνίας του φορέα που είναι υπεύθυνος για την επίλυση διαφορών δυνάμει του άρθρου 26· η) τα ενιαία σημεία επαφής που αναφέρονται στο άρθρο 25· θ) σύνδεσμος ή παραπομπή σε εργαλεία σύγκρισης σύμφωνα με το άρθρο
43. Εάν οι λογαριασμοί βασίζονται σε πραγματική κατανάλωση ή σε εξ αποστάσεως ανάγνωση από τον διαχειριστή, οι ακόλουθες πληροφορίες διατίθενται στους τελικούς πελάτες είτε αναγραφόμενες στους λογαριασμούς και στους περιοδικούς εκκαθαριστικούς λογαριασμούς τους, είτε συνοδεύοντας τους εν λόγω λογαριασμούς, είτε σηματοδοτούμενες σε αυτούς: α) συγκρίσεις της τρέχουσας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας των τελικών πελατών με την κατανάλωση των τελικών πελατών κατά την ίδια περίοδο το προηγούμενο έτος, υπό μορφή διαγράμματος· β) τα στοιχεία επικοινωνίας οργανώσεων καταναλωτών, οργανισμών ενέργειας ή συναφών οργανισμών, μαζί με διευθύνσεις ιστότοπων, από τους οποίους μπορούν να αντλούνται πληροφορίες για τα διαθέσιμα μέτρα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης για τον εξοπλισμό χρήσης ενέργειας· γ) συγκρίσεις με τον μέσο κανονικοποιημένο ή υποδειγματικό τελικό πελάτη της ίδιας κατηγορίας χρήστη.
44. Συχνότητα τιμολόγησης και παροχή πληροφοριών τιμολόγησης: α) η τιμολόγηση γίνεται με βάση την πραγματική κατανάλωση τουλάχιστον μία φορά ετησίως β) εάν οι τελικοί πελάτες δεν διαθέτουν μετρητές με δυνατότητα εξ αποστάσεως ανάγνωσης από τον διαχειριστή ή εάν οι τελικοί πελάτες έχουν επιλέξει οι ίδιοι να - 12 - απενεργοποιήσουν την εξ αποστάσεως ανάγνωση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, ακριβείς πληροφορίες τιμολόγησης βάσει της πραγματικής κατανάλωσης διατίθενται στους τελικούς πελάτες τουλάχιστον ανά εξάμηνο ή μία φορά ανά τρίμηνο κατόπιν αιτήματος ή εφόσον ο τελικός πελάτης έχει επιλέξει να λαμβάνει ηλεκτρονική τιμολόγηση· γ) εάν οι τελικοί πελάτες δεν διαθέτουν μετρητές με δυνατότητα εξ αποστάσεως ανάγνωσης από τον διαχειριστή ή εάν οι τελικοί πελάτες έχουν επιλέξει οι ίδιοι να απενεργοποιήσουν την εξ αποστάσεως ανάγνωση σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, οι υποχρεώσεις των στοιχείων α) και β) μπορούν να εκπληρώνονται από σύστημα τακτικής ανάγνωσης της κατανάλωσης στον μετρητή από τους τελικούς πελάτες, την οποία θα κοινοποιούν στον προμηθευτή της ενέργειας., Η τιμολόγηση ή οι πληροφορίες τιμολόγησης επιτρέπεται να βασίζονται σε κατ' εκτίμηση ή σε κατ' αποκοπή χρέωση μόνο εάν ο τελικός πελάτης δεν έχει γνωστοποιήσει τα αποτελέσματα αυτής της μέτρησης για δεδομένη περίοδο τιμολόγησης· δ) εάν τελικός πελάτης διαθέτει μετρητές με δυνατότητα εξ αποστάσεως ανάγνωσης από τον διαχειριστή, πρέπει να παρέχονται ακριβείς πληροφορίες τιμολόγησης βάσει της πραγματικής κατανάλωσης τουλάχιστον κάθε μήνα. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν επίσης να διατίθενται μέσω του διαδικτύου και να επικαιροποιούνται όσο συχνά επιτρέπεται από τις συσκευές και τα συστήματα μέτρησης που χρησιμοποιούνται.
45. Ανάλυση της τιμής για τους τελικούς πελάτες Η τιμή για τους πελάτες είναι το άθροισμα των ακόλουθων τριών συνιστωσών: συνιστώσα ενέργειας και προμήθειας, συνιστώσα δικτύου (μεταφορά και διανομή) και συνιστώσα που περιλαμβάνει τους φόρους, τα τέλη, τις εισφορές και τις χρεώσεις. Στις περιπτώσεις που οι λογαριασμοί περιλαμβάνουν αναλυτική παρουσίαση της τιμής για τους τελικούς πελάτες, χρησιμοποιούνται σε ολόκληρη την Ένωση οι κοινοί ορισμοί των τριών συνιστωσών της εν λόγω ανάλυσης που καθορίζονται βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1952 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

(1).

1. Πρόσβαση σε συμπληρωματικές πληροφορίες για το ιστορικό της κατανάλωσης Τα κράτη μέλη απαιτούν οι συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό της κατανάλωσης, στον βαθμό που αυτές οι πληροφορίες είναι διαθέσιμες, να καθίστανται - 13 - διαθέσιμες, κατόπιν αιτήματος του τελικού πελάτη, στον προμηθευτή ή τον πάροχο υπηρεσίας που έχει ορίσει ο τελικός πελάτης. Στις περιπτώσεις που οι τελικοί πελάτες διαθέτουν μετρητές με δυνατότητα εξ αποστάσεως ανάγνωσης από τον διαχειριστή, οι τελικοί πελάτες έχουν εύκολη πρόσβαση σε συμπληρωματικές πληροφορίες που τους επιτρέπουν να ελέγχουν οι ίδιοι λεπτομερώς το ιστορικό της κατανάλωσής τους. Οι συμπληρωματικές πληροφορίες για το ιστορικό της κατανάλωσης περιλαμβάνουν: α) σωρευτικά στοιχεία τουλάχιστον για τα τρία προηγούμενα έτη ή για την περίοδο από την έναρξη της σύμβασης προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας εάν αυτή είναι μικρότερη. Τα στοιχεία αντιστοιχούν στις χρονικές περιόδους για τις οποίες υπάρχουν συχνά τιμολογιακές πληροφορίες· και β) λεπτομερή στοιχεία για τον χρόνο χρήσης για οιαδήποτε ημέρα, εβδομάδα, μήνα και έτος. Τα στοιχεία αυτά κοινοποιούνται στους τελικούς πελάτες χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μέσω του διαδικτύου ή της διεπαφής του μετρητή τουλάχιστον για το διάστημα των τελευταίων 24 μηνών ή για την περίοδο από την έναρξη της σύμβασης προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας εάν αυτή είναι μικρότερη.
2. Κοινοποίηση των ενεργειακών πηγών Οι προμηθευτές περιλαμβάνουν στους λογαριασμούς διευκρινίσεις σχετικά με τη συνεισφορά κάθε ενεργειακής πηγής στην ηλεκτρική ενέργεια που έχει αγοραστεί από τον τελικό πελάτη σύμφωνα με τη σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας (κοινοποίηση σε επίπεδο προϊόντος). Οι ακόλουθες πληροφορίες διατίθενται στους τελικούς πελάτες είτε αναγραφόμενες στους λογαριασμούς και στις πληροφορίες τιμολόγησης, είτε συνοδεύοντας τα έγγραφα αυτά, είτε σηματοδοτούμενες σε αυτά: α) συνεισφορά κάθε ενεργειακής πηγής στο συνολικό μείγμα καυσίμων του εκάστοτε προμηθευτή (σε εθνικό επίπεδο, δηλαδή στο κράτος μέλος στο οποίο συνήφθη η συμφωνία προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και σε επίπεδο προμηθευτή, εάν ο προμηθευτής δραστηριοποιείται σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη) κατά το προηγούμενο έτος με κατανοητό και σαφώς συγκρίσιμο τρόπο· - 14 - β) πληροφορίες για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όσον αφορά τουλάχιστον τις εκπομπές CO2 και τα ραδιενεργά απόβλητα που είναι αποτέλεσμα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από το συνολικό μείγμα ενέργειας του προμηθευτή κατά το προηγούμενο έτος. Όσον αφορά το δεύτερο εδάφιο στοιχείο α), όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια που προέρχεται από χρηματιστήριο ηλεκτρικής ενέργειας ή εισάγεται από επιχείρηση που βρίσκεται εκτός της Ένωσης, μπορεί να χρησιμοποιούνται συγκεντρωτικά στοιχεία που έχουν δοθεί από το χρηματιστήριο ή την εν λόγω επιχείρηση κατά το προηγούμενο έτος. Για την κοινοποίηση ηλεκτρικής ενέργειας από συμπαραγωγή υψηλής απόδοσης, μπορούν να χρησιμοποιούνται εγγυήσεις προέλευσης που έχουν εκδοθεί δυνάμει του άρθρου 14 παράγραφος 10 της οδηγίας 2012/27/ΕΕ. Η κοινοποίηση της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές πραγματοποιείται με τη χρήση εγγυήσεων προέλευσης, εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 19 παράγραφος 8 στοιχεία α) και β) της οδηγίας (ΕΕ) 2018/
3. Η ρυθμιστική αρχή ή άλλη αρμόδια εθνική αρχή μεριμνά για την αξιοπιστία των πληροφοριών που παρέχουν οι προμηθευτές στους τελικούς πελάτες τους σύμφωνα με το παρόν άρθρο και για την παροχή τους, σε εθνικό επίπεδο, με τρόπο σαφώς συγκρίσιμο.». 2.3 Το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο για την προσυμβατική ενημέρωση και το περιεχόμενο των λογαριασμών κατανάλωσης Επειδή, σύμφωνα με τα άρθρα 71 και 73 της Οδηγίας 2019/944, οι διατάξεις της εφαρμόζονται από την 01.01.
4. Σχετικώς, σημειώνεται ότι η εθνική έννομη τάξη είναι εναρμονισμένη με τις ως άνω γενικές αρχές, δεδομένου ότι οι διατάξεις του ν. 4001/2011 και του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας (εφεξής, «ΚΠΗΕ») εγγυώνται υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή, ενώ επιπλέον η ΡΑΕ, με την Απόφαση 409/2020 «Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα των χρεώσεων στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων ΧΤ», έλαβε υπόψη τους φιλόδοξους στόχους της Ένωσης για τη διεύρυνση και εμβάθυνση των δικαιωμάτων του καταναλωτή. Επειδή, αναλυτικότερα, το άρθρο 47 παρ. 2 του ν. 4001/2011 προβλέπει το δικαίωμα του καταναλωτή, και αντιστοίχως την υποχρέωση του Προμηθευτή, σε κατάλληλη προσυμβατική ενημέρωση ως εξής: - 15 - «
5. Η Προμήθεια επιτρέπεται μόνο μετά από σύναψη Σύμβασης Προμήθειας μεταξύ Προμηθευτή και πελάτη. Η Σύμβαση Προμήθειας συνάπτεται κατόπιν προσφοράς Προμήθειας, την οποία καταρτίζει και υποβάλλει ο Προμηθευτής στον Πελάτη κατόπιν αίτησής του. Οι γενικοί και ειδικοί όροι της Σύμβασης Προμήθειας πρέπει να είναι συμβατοί με τις αρχές της καλής πίστης και τήρησης των συναλλακτικών ηθών, και να καθίστανται εν γνώσει του πελάτη πριν από τη σύναψη της Σύμβασης Προμήθειας.». Περαιτέρω, το άρθρο 48 του ν. 4001/2011 επιβάλλει στους Προμηθευτές να ενημερώνουν τους καταναλωτές για τη διαδικασία αλλαγής προμηθευτή, καθώς και να τους πληροφορούν σχετικά με τη συνεισφορά κάθε ενεργειακής πηγής στο συνολικό μείγμα καυσίμων, καθώς και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Καίριας, ωστόσο, σημασίας είναι το άρθρο 49 του ν. 4001/2011, που κατοχυρώνει την αρχή της διαφάνειας κατά τρόπο που εναρμονίζεται πλήρως με την ενωσιακή τελεολογία. Συγκεκριμένα: «
6. Οι Πελάτες έχουν δωρεάν και εύκολη, χωρίς διακρίσεις, πρόσβαση στην πληροφορία που θα τους επιτρέπει να επιλέγουν τον κατάλληλο για αυτούς Προμηθευτή και, ιδίως, τις εκάστοτε ισχύουσες χρεώσεις και τους όρους των Συμβάσεων Προμήθειας εκάστου Προμηθευτή για τις κατηγορίες Πελατών που εξυπηρετούν, στοιχεία σχετικά με την κατανάλωση τους, καθώς και στοιχεία της συνολικής χρέωσης της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και Φυσικού Αερίου εκάστου Πελάτη. […]
7. Κάθε Προμηθευτής υποχρεούται να τηρεί την αρχή της διαφάνειας και να δημοσιοποιεί γενικά στατιστικά στοιχεία που συγκεντρώνει σχετικά με τους Πελάτες του, καθώς και στοιχεία σχετικά με τις δραστηριότητες του. Η ΡΑΕ παρακολουθεί και λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο προκειμένου να διασφαλίζεται η αξιοπιστία των πληροφοριών που παρέχουν οι Προμηθευτές στους Πελάτες τους και ιδίως τα στοιχεία της παραγράφου 2 του άρθρου 48, καθώς και η παροχή αυτών σε εθνικό επίπεδο με τρόπο σαφώς συγκρίσιμο.». Επειδή, συνεπώς, το άρθρο 49 Ν. 4001/2011 κατοχυρώνει το ερειδόμενο στην Οδηγία θεμελιώδες δικαίωμα των καταναλωτών για ευχερή, αξιόπιστη, αποτελεσματική και διαφανή πληροφόρηση, σχετικά με τις χρεώσεις και τους όρους των συμβάσεων προμήθειας, ώστε να δύνανται να προβαίνουν σε ενημερωμένη/συνειδητή επιλογή (informed choice). Περαιτέρω, κατά την ανωτέρω διάταξη, ο Προμηθευτής υπέχει την υποχρέωση συμμόρφωσης προς την αρχή της διαφάνειας και, συνεπακόλουθα, φέρει και το βάρος της - 16 - σχετικής απόδειξης. Επιπροσθέτως, επισημαίνεται ότι θεματοφύλακας της τήρησης της αρχής της διαφάνειας αποτελεί η ΡΑΕ, στην οποία ο νομοθέτης ανέθεσε κατά τρόπο σαφή κι ανεπιφύλακτο την υποχρέωση να εποπτεύει την εφαρμογή της και να λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο για να διασφαλίζεται η αξιοπιστία των παρεχόμενων πληροφοριών και η παροχή τους κατά συγκρίσιμο τρόπο. Όπως συνάγεται, η διαφάνεια και η συγκρισιμότητα των πληροφοριών που άπτονται της προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας συνδέονται αιτιωδώς, αφενός με την προστασία των καταναλωτών, αφετέρου με την εύρυθμη λειτουργία της λιανικής αγοράς υπό όρους υγιούς ανταγωνισμού και, ως εκ τούτου, ο εγγυητικός ρόλος του ανεξάρτητου Ρυθμιστή είναι κομβικής σημασίας. Επειδή, ακολούθως, κατ’ εξουσιοδότηση εκ του άρθρου 138 του ν. 4001/2011, ο Κώδικας Προμήθειας εξειδικεύει τις υποχρεώσεις διαφανούς και προσήκουσας προσυμβατικής ενημέρωσης, καθώς και κατάλληλης πληροφόρησης για τους όρους σύμβασης και τιμολόγησης μέσω των λογαριασμών κατανάλωσης. 2.4 Η προσυμβατική ενημέρωση κατά το δευτερογενές κανονιστικό πλαίσιο (ΚΠΗΕ) Επειδή, αναλυτικότερα, ο ΚΠΗΕ επαναλαμβάνει στο άρθρο 7 παρ. 1 την αρχή της διαφάνειας («
8. Κάθε Προμηθευτής οφείλει να τηρεί την αρχή της διαφάνειας, όπως αυτή εξειδικεύεται στο Κεφάλαιο 2 του παρόντος Τμήματος.»), η οποία διαπνέει τη σχέση του Προμηθευτή με τους Πελάτες του, δυνητικούς ή υφιστάμενους. Η εν λόγω υποχρέωση καταλαμβάνει και τις πληροφορίες που αναρτώνται στην ιστοσελίδα του, καθώς και τα αναρτημένα έντυπα. Συγκεκριμένα, το άρθρο 9 παρ. 2 ΚΠΗΕ, αποσκοπώντας στην αποτελεσματική ενημέρωση του καταναλωτή, επιβάλλει την πρόβλεψη των όρων με τρόπο σαφή, εύληπτο και ευανάγνωστο ως εξής: «Τα κείμενα των εντύπων διατυπώνονται κατά τρόπο σαφή, εύληπτο και ευανάγνωστο. Δεν επιτρέπεται η ανακοίνωση των όρων σε μικρά παράθυρα, που δεν μπορούν εύκολα να εντοπιστούν ή να αναγνωσθούν.». Επιπλέον, οι Προμηθευτές είναι υποχρεωμένοι να δημοσιοποιούν στην ιστοσελίδα τους «[…] στ. επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα προσφερόμενα προϊόντα και τις προσφερόμενες υπηρεσίες, ζ. Τους Γενικούς Όρους των Συμβάσεων Προμήθειας ανά κατηγορία Πελατών, η. Τις Αρχές Επικοινωνίας με Πελάτη». Ακολούθως, στο άρθρο 12 ΚΠΗΕ προβλέπεται η υποχρέωση κατάρτισης από τον - 17 - Προμηθευτή τυποποιημένων εντύπων, των οποίων το περιεχόμενο «διαμορφώνεται με τρόπο ώστε να καλύπτει κατ’ ελάχιστο τις απαιτήσεις του παρόντος Κώδικα» (παρ. 2). Στα εν λόγω έντυπα περιλαμβάνεται και η «Αίτηση Προσφοράς Προμήθειας», την οποία υποβάλλει ο καταναλωτής (άρθρο 14 ΚΠΗΕ). Ειδικότερα, το περιεχόμενο του Εντύπου Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας πρέπει να «παρέχει τη δυνατότητα συμπλήρωσης κατά τρόπο τυποποιημένο» (άρθρο 15 παρ. 2 ΚΠΗΕ) των βασικών στοιχείων που αφορούν στα στοιχεία του καταναλωτή, της τάσης του Δικτύου, του Μετρητή, του Προηγούμενου Προμηθευτή, της Βασικής Κατηγορίας Πελάτη, το προτιμώμενο δημοσιευμένο τιμολόγιο και την επιθυμητή διάρκεια της σύμβασης. Ειδικότερα, ως προς τα Τιμολόγια, το οποίο οφείλει να δημοσιοποιείται, το άρθρο 11 ΚΠΗΕ θέτει -χάριν της διαφάνειας- υποχρεώσεις τόσο ως προς τη διαμόρφωση όσο και την παρουσίασή τους. Ειδικότερα ορίζεται ότι «
9. Τα Τιμολόγια Προμήθειας διαμορφώνονται και παρουσιάζονται κατά τρόπο πλήρη, αναλυτικό, σαφή και εύκολα κατανοητό, σύμφωνα με τις Βασικές Αρχές του συνημμένου Παραρτήματος II, το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του παρόντος Κώδικα. Κάθε στοιχείο του Τιμολογίου αναγράφεται με τρόπο που καθιστά ευχερή και απολύτως σαφή τον υπολογισμό της αντίστοιχης χρέωσης». Ακολούθως, η παρ. 3 του άρθρου 11 ΚΠΗΕ καθορίζει το ελάχιστο περιεχόμενο του Τιμολογίου, το οποίο εκτείνεται (α) στην κατηγορία πελάτη, (β) στον διαχωρισμό των χρεώσεων σε Χρεώσεις Προμήθειας και Ρυθμιζόμενες Χρεώσεις και την περαιτέρω διακριτή αναφορά κάθε επιμέρους χρέωσης που υπάγεται στις ανωτέρω κατηγορίες, (γ) στη διακριτή αναγραφή κάθε χρέωσης, υπηρεσίας ή τέλους με μνεία των σχετικών μεγεθών, των μοναδιαίων τιμών τους, της περιόδου χρέωσης και των παραμέτρων υπολογισμού της, (δ) στα κριτήρια αναπροσαρμογής των χρεώσεων και τη σχετική μεθοδολογία, (ε) στη συχνότητα έκδοσης λογαριασμών, τη βάση τιμολόγησης (έναντι – εκκαθαριστικοί) και τη μεθοδολογία προσδιορισμού των χρεώσεων βάσει εκτιμώμενης κατανάλωσης, (στ) στην απαιτούμενη εγγύηση και (ζ) τους εναλλακτικούς τρόπους πληρωμής. Εκ του ανωτέρω εκτενούς προσδιορισμού του ελάχιστου περιεχομένου του δημοσιευμένου τιμολογίου, σαφώς προκύπτει ότι αυτό απηχεί τους βασικούς όρους της σύμβασης προμήθειας, συνιστώντας στην πράξη σύνοψή της. Εν συνεχεία, βάσει της «Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας», η οποία περιλαμβάνει και το δημοσιευμένο τιμολόγιο, και της αλληλένδετης με αυτήν «Προσφοράς Προμήθειας», - 18 - καταρτίζεται η Σύμβαση Προμήθειας. Χάριν της διαφανούς και πλήρους ενημέρωσης του καταναλωτή, το περιεχόμενο της Προσφοράς Προμήθειας προσδιορίζεται στο άρθρο 17 του Κώδικα. Σχετικώς, ρητώς ορίζεται ότι στην Προσφορά Προμήθειας περιέχονται οι Γενικοί και Ειδικοί Όροι, η πλήρης και αναλυτική περιγραφή των προσφερόμενων τιμολογίων, με διακριτή αναγραφή των Χρεώσεων Προμήθειας, των Ρυθμιζόμενων Χρεώσεων και τυχόν επιπρόσθετων ειδικών όρων τιμολόγησης, η διάρκεια ισχύος της σύμβασης, το ύψος και οι όροι καταβολής της εγγύησης, καθώς και εκτίμηση του συνολικού ετήσιου κόστους. Επιπλέον, ειδικά όσον αφορά τους Μικρούς Πελάτες, βάσει της διάταξης του άρθρου 28 παρ. 2 ΚΠΗΕ, η οποία εφαρμόζεται επιπροσθέτως, η Προσφορά Προμήθειας περιλαμβάνει τους όρους άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης αλλά και σαφή, εύλογα και διαφανή κριτήρια βάσει των οποίων λαμβάνει χώρα η αναπροσαρμογή των Χρεώσεων Προμήθειας. Συμπληρωματικά προβλέπεται ότι η ελάχιστη διάρκεια ισχύος των προσφερομένων Τιμολογίων Προμήθειας είναι τουλάχιστον εξαμηνιαία. Επιπροσθέτως, όσον αφορά στην Προσφορά Προμήθειας προς Μικρούς Πελάτες, το άρθρο 28 παρ. 4 ΚΠΗΕ επιβάλλει την ταυτόχρονη παράδοση από τον Προμηθευτή στον Πελάτη των τυποποιημένων Εντύπων του άρθρου 12 ΚΠΗΕ, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται (υπό δ) το «δ. Έντυπο Υπηρεσιών Ηλεκτρικής Ενέργειας.». Το ελάχιστο περιεχόμενο του εν λόγω εντύπου καθορίζεται δεσμευτικά στο άρθρο 27 ΚΠΗΕ ως περιλαμβάνον (α) περιγραφή των υπηρεσιών προμήθειας που παρέχει ο Προμηθευτής, με αναφορά σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, διαδικασίες, προθεσμίες εξυπηρέτησης, προδιαγραφές και σχετικές χρεώσεις, (β) των διαδικασιών σύναψης και καταγγελίας της Σύμβασης, καθώς και των σχετικών Ρητρών, (γ) τους τρόπους ενημέρωσης του Πελάτη σχετικά με τροποποίηση των όρων της Σύμβασης και ιδίως των Τιμολογίων Προμήθειας, καθώς και (δ) περιγραφή άλλων προσφερόμενων υπηρεσιών και αντίστοιχων χρεώσεων, π.χ. ενεργειακών υπηρεσιών, ενεργειακών ελέγχων διενεργούμενων με ανεξάρτητο τρόπο ή μέτρων βελτίωσης ενεργειακής αποδοτικότητας. Όσον αφορά ιδίως στις αναφερόμενες ανωτέρω άλλες ενεργειακές υπηρεσίες, ήτοι υπηρεσίες πέραν της προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, η δυνατότητα να συνομολογηθούν πρόσθετοι όροι και υπηρεσίες κατοχυρώνεται στο άρθρο 24 ΚΠΗΕ. Ακολούθως δε, το άρθρο 18 ΚΠΗΕ προσδιορίζει το ελάχιστο περιεχόμενο της - 19 - Σύμβασης Προμήθειας, το οποίο περιλαμβάνει στοιχεία του Προμηθευτή και του Πελάτη, παρεχόμενες υπηρεσίες και αναλαμβανόμενες υποχρεώσεις, εφαρμοζόμενο τιμολόγιο, ειδικοί όροι τιμολόγησης και μεθοδολογία αναπροσαρμογής των Χρεώσεων Προμήθειας, διαδικασία τιμολόγησης και συχνότητα έκδοσης λογαριασμών, προθεσμίες εξόφλησης και τρόποι αποπληρωμής, ζητήματα εγγυοδοσίας, διαδικασία τροποποίησης της Σύμβασης και του Τιμολογίου Προμήθειας, συνέπειες υπερημερίας, δυνατότητες καταγγελίας από αμφότερα τα μέρη, διαδικασίες υποβολής παραπόνων, καθώς και εφαρμογή ρήτρας πρόωρης αποχώρησης. Σημειώνεται ότι όλοι οι ανωτέρω όροι οφείλουν να συνάδουν με τις διατάξεις του Κώδικα, διαφορετικά θεωρούνται άκυροι (άρθρο 18 παρ. 5). Επειδή το ανωτέρω αναφερόμενο ως ελάχιστο περιεχόμενο της Σύμβασης Προμήθειας ταυτίζεται με το περιεχόμενο των δημοσιευτέων τιμολογίων (άρθρο 11 ΚΠΗΕ), επιβεβαιώνεται η θεώρηση ότι το τιμολόγιο -στο οποίο αναφέρεται το τυποποιημένο «Έντυπο Προσφοράς Αίτησης Προμήθειας» (άρθρο 15 παρ. 1 εδ. δ ΚΠΗΕ- συνιστά την επιτελική σύνοψη της Σύμβασης Προμήθειας. Η εν λόγω ταύτιση του περιεχομένου του Τιμολογίου (ως μέρους της Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας) με το αντικείμενο της Προσφοράς Προμήθειας και, εν τέλει, της Σύμβασης Προμήθειας αποσκοπεί στη διασφάλιση της δυνατότητας του καταναλωτή να αντιλαμβάνεται εκ των προτέρων τους όρους του προσφερόμενου προϊόντος προμήθειας, ώστε να εξετάζει -έστω σε προκαταρκτικό επίπεδο- τον βαθμό που συνάδει με τις ανάγκες του και να προβαίνει σε καταρχήν επιλογές, υποβάλλοντας αίτημα για τη σύναψη σύμβασης προμήθειας (βλ. «Έντυπο Προσφοράς Αίτησης Προμήθειας») με εστίαση σε συγκεκριμένα τιμολόγια προμηθευτών. Η σχετική αλληλεπικάλυψη είναι απολύτως αναγκαία για τη λυσιτελή άσκηση του δικαιώματος επιλογής προμηθευτή, ώστε να επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στα «κατάλληλα» προϊόντα. Σε διαφορετική περίπτωση, εφόσον δηλαδή το περιεχόμενο του Τιμολογίου -ως αναπόσπαστου μέρους της Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας- δεν αντανακλούσε το σύνολο των πλέον σημαντικών συμβατικών όρων, ο καταναλωτής θα αδυνατούσε να αντιληφθεί τους οικονομικούς όρους, με συνέπεια να οδηγείται σε υποβολή πληθώρας αιτημάτων και εν τέλει σε ανυπέρβλητη δυσχέρεια σύγκρισης πολλαπλών προσφορών βάσει των αναλυτικών συμβάσεων, με αποτέλεσμα την εν πράγματι ματαίωση του δικαιώματος επιλογής προμηθευτή. Επειδή, συνοψίζοντας, η απαίτηση της πρωτογενούς ενωσιακής (άρθρο 10 παρ. 3 Οδηγίας) και εθνικής (άρθρο 47 παρ. 2 και άρθρο 49 παρ. 1 του ν. 4001/2011) νομοθεσίας - 20 - να είναι εκ των προτέρων γνωστοί οι όροι που αφορούν στη σύναψη σύμβασης προμήθειας, και δη κατά τρόπο ευχερή, ικανοποιείται με τις διατάξεις του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας, που προβλέπουν (α) την ύπαρξη τυποποιημένου «Εντύπου Προσφοράς Αίτησης Προμήθειας» (άρθρα 12, 14 και 15 παρ. 2 ΚΠΗΕ), στο οποίο μνημονεύεται το προτιμώμενο τιμολόγιο, (β) τη δημοσίευση των τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας και τον καθορισμό του ελάχιστου περιεχομένου τους κατά τρόπο που να αντανακλούν τους βασικούς όρους της σύμβασης προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, συνιστώντας «σύνοψή» της (άρθρο 11 ΚΠΗΕ), (γ) τον καθορισμό του ελάχιστου περιεχομένου της «Προσφοράς Προμήθειας» ώστε -πέραν των ανωτέρω- να περιλαμβάνεται και εκτίμηση του συνολικού ετήσιου κόστους (άρθρα 17 και 28 ΚΠΗΕ), (δ) τον καθορισμό του ελάχιστου περιεχομένου της Σύμβασης Προμήθειας, ώστε να προβλέπονται όλες οι παρεχόμενες υπηρεσίες, οι ειδικοί όροι τιμολόγησης, η μεθοδολογία αναπροσαρμογής τους, η συχνότητα έκδοσης λογαριασμών, οι προθεσμίες εξόφλησης και τρόποι αποπληρωμής, ζητήματα εγγυοδοσίας, η διαδικασία τροποποίησης της Σύμβασης και του Τιμολογίου Προμήθειας, οι συνέπειες υπερημερίας, οι δυνατότητες καταγγελίας από αμφότερα τα μέρη, οι διαδικασίες υποβολής παραπόνων, καθώς και η τυχόν εφαρμογή ρήτρας πρόωρης αποχώρησης (άρθρο 18 ΚΠΗΕ) και (ε) την απαίτηση της σαφούς μνημόνευσης πρόσθετων όρων ή της παροχής άλλων ενεργειακών υπηρεσιών (άρθρα 28 παρ. 4 και κατά παραπομπή άρθρα 12, 27 και 24). 2.5 Οι αρχές της διαφάνειας, της ακρίβειας και της ευχερούς κατανόησης κατά το προσυμβατικό στάδιο βάσει του δευτερογενούς κανονιστικού και ρυθμιστικού πλαισίου Επειδή, περαιτέρω, όσον αφορά στον τρόπο εκπλήρωση των ανωτέρω υποχρέωσης ενημέρωσης των καταναλωτών, ιδίως κατά το προσυμβατικό στάδιο, το Παράρτημα 1 του ΚΠΗΕ «Αρχές Επικοινωνίας με Πελάτη» θέτει στους Προμηθευτές την υποχρέωση να διασφαλίσουν ότι η παρεχόμενη πληροφόρηση είναι ακριβής, κατανοητή και δεν δύναται να παραπλανήσει τους καταναλωτές «είτε λόγω ανακρίβειας, ή λόγω ασάφειας, ή έλλειψης ουσιωδών στοιχείων, έτσι ώστε να τους οδηγεί ή να ενδέχεται να τους οδηγήσει να λάβουν απόφαση συναλλαγής, την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβαναν», παρέχεται δε με κατάλληλο λεξιλόγιο (άρθρο 1 παρ. 1, 2, 6 και 7). Επιπροσθέτως, το άρθρο 3 του Παραρτήματος 1 του ΚΠΗΕ αφορά ειδικότερα την προσυμβατική ενημέρωση και επιβάλλει την έγκαιρη, πλήρη, ακριβή και σαφή - 21 - ενημέρωση του καταναλωτή «ώστε να είναι σε θέση ο τελευταίος να επιλέξει την πλέον συμφέρουσα για αυτόν προσφορά». Το ελάχιστο περιεχόμενο της εν λόγω ενημέρωσης περιλαμβάνει συγκεντρωτικά τα στοιχεία που μνημονεύονται -κατά αριθμητική σειρά- στα άρθρα 11, 12, 14, 15, 17, 18, 27 και 28 του ΚΠΗΕ. Σημειώνεται ότι παρατίθενται ειδικές αναφορές για την καταγραφή των χρεώσεων, το ειδικό προϊόν «πακέτο με πάγια χρέωση για κατανάλωση εντός συγκεκριμένων ορίων». Συνεπώς, οι ανωτέρω αρχές της διαφάνειας, πληρότητας και σαφήνειας πρέπει να διαπνέουν την περιγραφή των προσφερόμενων υπηρεσιών, την ανάλυση των μοναδιαίων χρεώσεων, γενικούς και ειδικούς όρους, ελάχιστη διάρκεια ισχύος, ρήτρες πρόωρης καταγγελίας, συχνότητα μέτρησης, περιοδικότητα έκδοσης λογαριασμών, εναλλακτικοί τρόποι εξόφλησης, θέματα σχετικά με την εγγύηση και διαδικασία τροποποίησης. Όσον αφορά ειδικότερα στις Χρεώσεις, η διαφάνεια επιτάσσει τη διακριτή αναγραφή της κάθε χρέωσης και επεξήγηση της υπηρεσίας με την οποία συνδέεται. Επιπλέον, όσον αφορά στην «προσφορά πακέτου με πάγια χρέωση για κατανάλωση εντός συγκεκριμένων ορίων», ο Κώδικας επιτάσσει να περιέχεται «απολύτως σαφής αναφορά περί του ποιες υπηρεσίες και χρεώσεις περιλαμβάνονται στην πάγια χρέωση, ποιες χρεώσεις επιβάλλονται επιπρόσθετα του παγίου για επιπλέον υπηρεσίες/ χρεώσεις, ή κατανάλωση πέραν του ορίου, και πως εφαρμόζονται τα όρια βάσει εκτιμήσεων ή πραγματικών μετρήσεων κατανάλωσης του πελάτη». Τέλος, ο Κώδικας επιβάλλει να περιέχεται εκτίμηση του συνολικού ετήσιου λογαριασμού του καταναλωτή βάσει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κατανάλωσής του, με διακριτή ανάλυση του επιμέρους κόστους για κάθε χρέωση/ υπηρεσία (ενέργεια/ ανταγωνιστικό σκέλος τιμολογίου, χρήση συστήματος, χρήση δικτύου, λοιπές ρυθμιζόμενες χρεώσεις, κλπ). Χρήζει ειδικής αναφοράς η επισήμανση του τελευταίου εδαφίου της παρ. 5 του άρθρου 3 του Παραρτήματος 1 του ΚΠΗΕ σύμφωνα με την οποία τα στοιχεία περί των χρεώσεων παρατίθενται κατά τρόπον «ώστε να είναι δυνατή η σύγκριση στην ίδια βάση με άλλες προσφορές από τον ίδιο ή άλλο προμηθευτή». Επειδή, ως εκ τούτου, σαφώς ο Κώδικας επιβάλλει στους Προμηθευτές την υποχρέωση να υιοθετήσουν πελατο-κεντρική οπτική, σε σχέση αφενός με την κρίση και τη στάθμιση του καταναλωτή ως προς τα ουσιώδη στοιχεία της σύμβασης προμήθειας, αφετέρου με το επίπεδο αντίληψης και κατανόησης που διαθέτει ως προς τις σύνθετες έννοιες που συγκροτούν την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας. Οι σχετικώς επιβαλλόμενες - 22 - υποχρεώσεις υπηρετούν τη διαφάνεια και τη συγκρισιμότητα των τιμολογίων ώστε να δύνανται αποτελεσματικά οι καταναλωτές να ασκούν το δικαίωμα επιλογής προμηθευτή. Επειδή, στην ίδια κατεύθυνση, η ΡΑΕ, με την υπ’ αρ. 409/2020 Απόφασή της, λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχώς διογκούμενη τάση υποβολής παραπόνων από τους καταναλωτές που ισχυρίζονταν ότι δεν κατανόησαν τον βαθμό σύνδεσης της Χρέωσης Προμήθειας με τη διακύμανση των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά3, προέβη στην έκδοση κατευθυντηρίων αρχών ιδίως για τις Ρήτρες Αναπροσαρμογής ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια στη διαμόρφωσή τους (βλ. αναλυτικότερα κατωτέρω υπό 2.7) και η ενημέρωση του καταναλωτή. Συγκεκριμένα, η ΡΑΕ θέσπισε πρότυπο διαμόρφωσης της μεθοδολογίας αναπροσαρμογής της σχετικής Ρήτρας, με γνώμονα την απλούστευση, τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα της. Δεδομένου δε ότι η εν λόγω μεθοδολογία ενσωματώνεται στους Γενικούς Όρους της Σύμβασης Προμήθειας και συνεπώς επικοινωνείται στους καταναλωτές ήδη από το προσυμβατικό στάδιο, η ανωτέρω Απόφαση ΡΑΕ συμβάλλει στην επαύξηση της αντίληψης, της κατανόησης και της στάθμισης από τους καταναλωτές περί της πιθανότητας ενεργοποίησης της εν λόγω ρήτρας, της συχνότητας συνδρομής αυτής της περίπτωσης, καθώς και του εύρους του επιπλέον ενεργειακού κόστους. 3 Όπως αναφέρεται στο Σκεπτικό της Απόφασης ΡΑΕ 409/2020: «Επειδή, όπως προκύπτει από τις αναφορές και τα παράπονα που έχουν υποβληθεί στην Αρχή, πολλοί από τους καταναλωτές που προέβησαν σε αλλαγή προμηθευτή, διαμαρτύρονται ότι είτε δεν αντιλήφθηκαν κατά το προσυμβατικό στάδιο ότι αναλαμβάνουν κίνδυνο, με αποτέλεσμα να διαπιστώνουν μεγάλη απόκλιση στην τιμή που συμφώνησαν κατά το στάδιο αυτό σε σχέση με την τιμή στους εκδιδόμενους λογαριασμούς, είτε δεν μπορούν να επαληθεύσουν την ορθότητα του υπολογισμού των χρεώσεων για την κατανάλωσή τους. Η εξέταση των εν λόγω καταγγελιών και αναφορών καταδεικνύει ότι οι καταναλωτές αδυνατούν να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους καλούνται να καταβάλλουν ως «Χρέωση Προμήθειας» ποσά διαφορετικά εκείνων που ανέμεναν. Η εν λόγω δυσχέρεια στην κατανόηση αποδίδεται είτε στο ενδεχόμενο να μην είχαν ενημερωθεί καθόλου κατά την προσυμβατική περίοδο είτε να μην είχαν ενημερωθεί προσηκόντως και επαρκώς, μέσω τυπικών παραδειγμάτων, για το μέγεθος του κινδύνου που αποδέχονταν να αναλάβουν και την πιθανότητα ενεργοποίησης του μηχανισμού. Συγκεκριμένα, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι μεγάλος όγκος των εν λόγω παραπόνων αφορά στην ενεργοποίηση της επονομαζόμενης «ρήτρας αναπροσαρμογής της Οριακής Τιμής Συστήματος» (ρήτρα ΟΤΣ), έχει διαπιστωθεί ότι οι Καταναλωτές δεν ήταν επαρκώς ενημερωμένοι ούτε κατά το προσυμβατικό στάδιο ούτε κατά την εξέλιξη της συμβατικής σχέσης περί της πιθανότητας ενεργοποίησης της εν λόγω ρήτρας, της συχνότητας συνδρομής αυτής της περίπτωσης, καθώς και του εύρους του επιπλέον ενεργειακού κόστους.». - 23 - 2.6 Το περιεχόμενο των Λογαριασμών Κατανάλωσης κατά το δευτερογενές κανονιστικό πλαίσιο (ΚΠΗΕ) Επειδή, όσον αφορά στους Λογαριασμούς Κατανάλωσης, το άρθρο 37 του ΚΠΗΕ καθορίζει το ελάχιστο περιεχόμενό του, επιδιώκοντας να λειτουργήσει ο Λογαριασμός Κατανάλωσης ως μέσο διαφανούς ενημέρωσης του καταναλωτή, ώστε να επιτυγχάνεται η συγκρισιμότητα των προϊόντων προμήθειας και η ενδυνάμωση του καταναλωτή ώστε να προβαίνει στις πλέον συμφέρουσες για τον ίδιο επιλογές προμηθευτή. Αναλυτικότερα, η παρ. 4 του εν λόγω άρθρου προβλέπει ότι ο Λογαριασμός Κατανάλωσης περιλαμβάνει (α) τα στοιχεία του Προμηθευτή και του Πελάτη, (β) τα στοιχεία του Λογαριασμού, με διάκριση αν εκδίδεται βάσει καταμετρούμενης κατανάλωσης πιστοποιημένης από τον αρμόδιο Διαχειριστή («εκκαθαριστικός») είτε βάσει εκτιμώμενης κατανάλωσης («έναντι») ή βάσει ανάγνωσης μετρητή από τον Πελάτη ή τον Προμηθευτή («εκκαθαριστικός – ανάγνωση ένδειξης»), (γ) στοιχεία μετρητή και τάσης, (δ) κατηγορία Πελάτη (οικιακός, επαγγελματικός κλπ.), (ε) αναφορά ημερομηνιών καταμέτρησης, (στ) περίοδο χρέωση, (ζ) συνολική κατανάλωση, (η) εφαρμοζόμενο τιμολόγιο προμήθειας, (θ) χρεώσεις ανά μέγεθος (ενέργεια και ισχύς) με αναλυτική παράθεση, (ι) ληξιπρόθεσμες οφειλές, (ια) προθεσμία και τρόποι εξόφλησης και δυνατότητα υποβολής αντιρρήσεων, (ιβ) τυχόν καταβληθείσα εγγύηση και (ιγ) ιστορικά στοιχεία κατανάλωσης. Επιπλέον, η παρ. 6 του άρθρου 37 προσδιορίζει τις πρόσθετες πληροφορίες, γενικότερου περιεχομένου, που παρέχονται με κάθε Λογαριασμό Κατανάλωσης (π.χ. φορέας εξωδικαστικής επίλυσης), ενώ η παρ. 7 καθορίζει τις πληροφορίες που δύνανται να παρέχονται περιοδικώς, με μικρότερη συχνότητα. Τέτοιες πληροφορίες αφορούν στα στοιχεία κατανάλωσης και το συνολικό κόστος κατά το προηγούμενο έτος, εκτίμηση κατανάλωσης και κόστους για το τρέχον έτος και υπενθύμιση του δικαιώματος αλλαγής Προμηθευτή, καθώς και πληροφορίες για την ποσοστιαία συνεισφορά των διαφόρων πηγών ενέργειας στο συνολικό ενεργειακό μείγμα. Επιπροσθέτως, όσον αφορά στην αναγραφή των χρεώσεων επιβάλλεται η διακριτή αναγραφή τους σύμφωνα με την ανάλυση που προσδιορίζεται στην ανωτέρω διάταξη (άρθρο 37 παρ. 4 εδάφιο 9). Συγκεκριμένα, ο Κώδικας κατηγοριοποιεί ως «Χρεώσεις Προμήθειας» τις χρεώσεις που πηγάζουν από τη Σύμβαση Προμήθειας, ενώ ως «Ρυθμιζόμενες Χρεώσεις» τη Χρέωση για τη χρήση του Συστήματος και για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών του Διαχειριστή του Συστήματος (ήτοι ΧΧΣ), τη Χρέωση για τη χρήση του Δικτύου και για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών του αρμοδίου - 24 - Διαχειριστή του Δικτύου (ήτοι ΧΧΔ), τις χρεώσεις για την παροχή Υπηρεσιών Κοινής Ωφελείας, ήτοι την ενιαία τιμολόγηση ηλεκτρικής ενέργειας στο σύνολο της χώρας και τη μειωμένη τιμολόγηση των ευάλωτων καταναλωτών (τιμολόγια ΚΟΤ και ΤΥΑ), το Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (ΕΤΜΕΑΡ), που στηρίζει την πράσινη ενέργεια, τυχόν χρεώσεις για εκτέλεση εργασιών από τον ΔΕΔΔΗΕ στην παροχή του Πελάτη καθώς και Λοιπές Χρεώσεις που καθορίζονται βάσει ενεργειακής νομοθεσίας. Περαιτέρω, ο Κώδικας επιβάλλει να αναλύεται η κάθε επιμέρους χρέωση, με μνεία του καθαρού ποσού και του αναλογούντος φόρου και επιμέρους άθροιση των ποσών ανά κατηγορία χρεώσεων. Ειδικά, όσον αφορά στις Χρεώσεις Προμήθειας, απαιτείται η παράθεση των μοναδιαίων τιμών υπολογισμού, ενώ όσον αφορά στις Ρυθμιζόμενες αρκεί η ενημέρωση του καταναλωτή για τις ισχύουσες μοναδιαίες τιμές υπολογισμού τους. 2.7 Οι αρχές της διαφάνειας, της ακρίβειας και της ευχερούς κατανόησης στα Τιμολόγια και τους Λογαριασμούς Κατανάλωσης βάσει του δευτερογενούς κανονιστικού και ρυθμιστικού πλαισίου Επειδή, όσον αφορά στη διαμόρφωση των Τιμολογίων, και κατ’ επέκταση των Λογαριασμών Κατανάλωσης, το άρθρο 1 του Παραρτήματος II συγκαταλέγει στις Βασικές Αρχές Τιμολόγησης «
10. […] την απλότητα και διαφάνεια της πληροφόρησης σχετικά με τις εφαρμοζόμενες χρεώσεις και τις προσφερόμενες υπηρεσίες» και, μεταξύ άλλων, επιβάλλει «ε. Η δομή των τιμολογίων και τα συνιστώντα στοιχεία τους να παρέχουν τη δυνατότητα στους καταναλωτές να αναγνωρίζουν το κόστος που τους προκαλεί κάθε παρεχόμενη υπηρεσία και να επιτρέπουν τον υπολογισμό των επιμέρους χρεώσεων με ευχέρεια και διαφάνεια. Η απλότητα και η διαφάνεια των χρεώσεων αποσκοπούν στο να μπορούν οι καταναλωτές να επιλέγουν μεταξύ εναλλακτικών τιμολογίων με διαφορετικά χαρακτηριστικά, έτσι ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες τους με τον πιο οικονομικό τρόπο.». Επειδή, επιπλέον, όσον αφορά στους μηχανισμούς αναπροσαρμογής των τιμολογίων το εδάφιο (στ) του άρθρου 1 του Παραρτήματος ΙΙ επιτάσσει όπως «οποιοσδήποτε μηχανισμός αναπροσαρμογής των τιμολογίων πρέπει να είναι: α) διαφανής, με σαφώς ορισμένο τρόπο ενεργοποίησης και υπολογισμού, και γνωστός στον Πελάτη εκ των προτέρων, β) να κατατείνει στην αποφυγή υπερβολικής μεταβλητότητας ως προς το ύψος της κατανάλωσης, γ) να προσφέρει, κατά το δυνατόν, επαρκείς επιλογές ως προς τη δυνατότητα διαχείρισης του κινδύνου διαχρονικής διακύμανσης των τιμών, και δ) να αποτελεί μέρος της Σύμβασης - 25 - Προμήθειας». Περαιτέρω, σχετικά με προϊόντα που αφορούν σε πάγια χρέωση για συγκεκριμένο όριο κατανάλωσης, η παρ. 5 του άρθρου 2 του Παραρτήματος ΙΙ αναφέρει ότι η εφαρμογή της αρχής της διαφάνειας επιβάλλεται τόσο «κατά την κατάρτιση της προσφοράς του, καθώς και στη Σύμβαση Προμήθειας» και αποσκοπεί στο «να είναι απολύτως σαφές ποιες υπηρεσίες περιλαμβάνονται στις δημοσιευμένες χρεώσεις και ποιες χρεώνονται επιπλέον, έτσι ώστε να γνωρίζει ο Πελάτης εκ των προτέρων ποιες είναι οι υποχρεώσεις του και ποιες είναι οι συγκεκριμένες χρεώσεις που οφείλει να καταβάλει στον Προμηθευτή του». Επιπροσθέτως, σχετικά με την παροχή εκπτώσεων, το εδάφιο (δ) της παραγράφου 5 του άρθρου 2 του Παραρτήματος ΙΙ, συγκεκριμενοποιεί την τήρηση της αρχής της διαφάνειας στην υποχρέωση «να διευκρινίζεται με απόλυτη σαφήνεια το ύψος της έκπτωσης και πού εφαρμόζεται αυτή, τα κριτήρια εφαρμογής, η διάρκεια ισχύος, οι όροι ακύρωσης ή άρσης της έκπτωσης, με πιστή τήρηση και της βασικής αρχής της μη−διακριτικής μεταχείρισης μεταξύ πελατών της ίδιας κατηγορίας.». Τέλος, τα εδάφια (στ) και (ζ) της παραγράφου 5 του ίδιου ως άνω άρθρου επιβάλλουν τη σαφή μνεία της χρονικής διάρκειας ισχύος, την παράθεση της μεθοδολογίας αναπροσαρμογής των χρεώσεων κατά τρόπο διαφανή, απλό και κατανοητό στον πελάτη και την αντικατόπτριση του πραγματικού, και όχι του εικαζόμενου, κόστους στις ρήτρες πρόωρης αποχώρησης. Επειδή, σε σχέση με τη διαφάνεια των χρεώσεων στους Λογαριασμούς Κατανάλωσης, ιδίως όσον αφορά στη Ρήτρα Αναπροσαρμογής, αποτελεί τομή η Απόφαση ΡΑΕ 409/2020, με την οποία θεσπίσθηκαν συναφείς κατευθυντήριες γραμμές. Η εκούσια συμμόρφωση των Προμηθευτών με τις ανωτέρω Κατευθυντήριες Γραμμές διασφαλίζει υψηλό επίπεδο ενημέρωσης και προστασίας του καταναλωτή, ενώ παρέχει στους Προμηθευτές το τεκμήριο εναρμόνισης με τη γενική αρχή της διαφάνειας, σε επαύξηση της νομικής τους ασφάλειας έναντι του κινδύνου υποβολής καταγγελιών ή αγωγών των πελατών ενώπιον της ΡΑΕ ή δικαστηρίων. Επειδή, ειδικότερα, με τις εν λόγω Κατευθυντήριες Αρχές, η ΡΑΕ κατέτεινε στην καθιέρωση ενιαίας ονομασίας του μηχανισμού αναπροσαρμογής και πρόβλεψε τη διακύμανση της Χρέωσης Προμήθειας στη βάση μοναδικού μεγέθους που, αφενός προκύπτει από τη λειτουργία χρηματιστηριακών ενεργειακών αγορών και συσχετίζεται - 26 - με το κόστος Προμηθευτή, αφετέρου είναι σαφώς ορισμένο, αναγνωρίσιμο και εύκολα επαληθεύσιμο. Περαιτέρω, η ΡΑΕ πρόκρινε την τυποποίηση της μορφής των ρητρών αναπροσαρμογής (βλ. σχετικές παραμέτρους και μεθοδολογία). Επιπλέον, η Αρχή συνέστησε τη διαμόρφωση της «περιοχής ασφαλείας», δηλαδή της πρόβλεψης από τους Προμηθευτές του εύρους των τιμών Lu , Ll , πέραν των οποίων ενεργοποιείται η αναπροσαρμογή της Χρέωσης Προμήθειας «βάσει ιστορικών δεδομένων και ευλόγων παραδοχών-προβλέψεων, με στόχο την κατά το δυνατόν ελαχιστοποίηση της ανάγκης ενεργοποίησης των μηχανισμών αναπροσαρμογής των τιμών. Συνεπώς, η ανάγκη ενεργοποίησης του μηχανισμού θα προκύπτει ως εξαιρετική περίπτωση, όταν οι τιμές του μεγέθους x κινούνται σε επίπεδα δυσχερώς προβλέψιμα, βάσει των στοιχείων που ήταν διαθέσιμα στον Προμηθευτή κατά την κατάρτιση της σύμβασης προμήθειας ή κατά τη διαμόρφωση των τιμολογίων και των παραμέτρων τους.». Τέλος, όσον αφορά στη διαφανή ενημέρωση των καταναλωτών για την ύπαρξη και τη λειτουργία των χρεώσεων αναπροσαρμογής, η ΡΑΕ επεσήμανε την ανάγκη αναγραφής στους Λογαριασμούς Κατανάλωσης του μοναδιαίου κόστους (σε €/MWh ή €/kWh), τη λεπτομερή πληροφόρηση για τον τρόπο διαμόρφωσης των σχετικών παραμέτρων με παράθεση των πηγών που διέπουν την ανωτέρω διαμόρφωση, καθώς και σχετική παραπομπή (link) στους αρμόδιους φορείς, καθώς και με ανάρτηση σε εμφανές σημείο στην ιστοσελίδα του προμηθευτή τυπικών παραδειγμάτων και μεθοδολογίας υπολογισμού τους.
11. Συμπεράσματα εκ των επιβαλλόμενων στο ενωσιακό και το εθνικό πλαίσιο υποχρεώσεων για την σαφή και πλήρη ενημέρωση των καταναλωτών σε προσυμβατικό επίπεδο, καθώς και τη διαφανή, ευχερή και αναλυτική πληροφόρησή τους μέσω των Λογαριασμών Κατανάλωσης. Σε συνέχεια των όσων αναφέρθηκαν ανωτέρω, συνάγεται ότι το ελληνικό πλαίσιο (Νόμος 4001/2011 και Κώδικας Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας) ήδη εναρμονίζεται με τις βασικές απαιτήσεις της Οδηγίας 2019/944 ως προς το ελάχιστο περιεχόμενο τόσο της προσυμβατικής ενημέρωσης των καταναλωτών όσο και της πληροφόρησής τους μέσω των Λογαριασμών Κατανάλωσης. Ειδικότερα, το εθνικό πλαίσιο, μέσω της κατά το πλείστον σύμπτωσης του περιεχομένου της «Αίτησης Προσφοράς Προμήθειας», της «Προσφοράς Προμήθειας» και της «Σύμβασης Προμήθειας», διασφαλίζει την παροχή στους καταναλωτές κατάλληλων και επαρκών πληροφοριών και στα τρία

(3)ως άνω διακριτά στάδια της κατάρτισης συμβατικής σχέσης, με πρόσθετη πρόνοια για τους Μικρούς Πελάτες. - 27 - Το ελάχιστο περιεχόμενο της προσυμβατικής ενημέρωσης και των Λογαριασμών Κατανάλωσης παρίσταται ως εκτεταμένο, στοιχείο που καταδεικνύει τη σύνθετη φύση του προϊόντος – υπηρεσίας προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Το γεγονός αυτός επιρρωνύει την ανάγκη διασφάλισης της τήρησης των γενικών αρχών της διαφανούς, σαφούς, ακριβούς και εύληπτης πληροφόρησης, ώστε να επιτυγχάνεται η συγκρισιμότητα των προσφορών – τιμολογίων προμήθειας, η οποία είναι αμοιβαία επωφελής για τους καταναλωτές και τους προμηθευτές, καθώς οι πρώτοι ενδυναμώνονται για την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων τους (“switching”), ενώ οι δεύτεροι αντλούν τα οφέλη από την προώθηση του υγιούς ανταγωνισμού και την ενίσχυση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης. Ως εκ τούτου, αναδεικνύεται η ανάγκη εφαρμοσιμότητας των προβλέψεων για «περιεκτική και απλή διατύπωση» «σε σαφή και κατανοητή γλώσσα» των όρων τιμολόγησης, καθώς και η παρουσίασή τους «με εμφανή τρόπο», «φιλικ[ό] για τον χρήστη» ώστε να «διευκολύνει τη σύγκριση» (βλ. Οδηγία). Ιδίως, οι βασικές πληροφορίες οφείλουν να αναγράφονται «ευκρινώς» στους λογαριασμούς και δη «σε σαφώς διαφορετικό σημείο από άλλα μέρη του λογαριασμού» (βλ. Οδηγία). Οι εν λόγω αόριστες, καταρχήν, αξιολογικές εκφράσεις, που αποτυπώνουν γενικές στοχεύσεις, χρήζει να αποκτήσουν συγκεκριμένο πρακτικό περιεχόμενο, το οποίο να δύναται να εφαρμοστεί κατά τρόπο οριζόντιο. Σε αυτό το πλαίσιο, η Απόφαση ΡΑΕ 409/2020, η οποία καθιέρωσε ενιαία ονομασία της Ρήτρας Αναπροσαρμογής, τυποποίησε τις παραμέτρους της και προσδιόρισε τις συνδεόμενες απαιτήσεις πληροφόρησης των καταναλωτών, αποτέλεσε την αφετηρία για την αναβάθμιση του πλέγματος προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών, καθώς σηματοδότησε την κατεύθυνση της εξέλιξης του εθνικού πλαισίου, προκειμένου οι νομικές απαιτήσεις να μεταπλαστούν σε ουσιαστικά, πραγματικά δικαιώματα. Ομοίως, προκειμένου για μείζονος σημασίας δικαιώματα του καταναλωτή, όπως είναι η κατάλληλη προσυμβατική ενημέρωση και η επαρκής και εύληπτη πληροφόρηση μέσω των Λογαριασμών Κατανάλωσης, η τυποποίηση μέσω της θέσπισης προτύπων και η καθολική υιοθέτησή τους θα συμβάλει στη διασφάλιση των εγγυημένων δικαιωμάτων, όπως άλλωστε επιτάσσει το ενωσιακό δίκαιο (βλ. υποχρέωση αποτελέσματος) ΙΙ. Οι αρμοδιότητες της ΡΑΕ για τη διασφάλιση των βασικών δικαιωμάτων των καταναλωτών - 28 - Επειδή, η Οδηγία προδιαγράφει τον κομβικό ρόλο που επιτελούν οι ρυθμιστικές Αρχές για τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας: «Οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν αποφάσεις σε κάθε συναφές ρυθμιστικό θέμα προκειμένου να λειτουργεί ορθώς η εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας» (αιτ. σκέψη 80) και «να έχουν εξουσία να εκδίδουν δεσμευτικές αποφάσεις για τις επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας και να επιβάλλουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις σε επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενεργείας που αθετούν τις υποχρεώσεις τους ή να προτείνουν στο αρμόδιο δικαστήριο να τους επιβάλει τέτοιες κυρώσεις» (αιτ. σκέψη 84). Επειδή, το άρθρο 37 παρ. 1 της Οδηγίας 2009/72, και πλέον άρθρο 59 της Οδηγίας 2019/944, ορίζει ότι η αρμόδια Αρχή για τη ρύθμιση της αγοράς του ηλεκτρισμού έχει, μεταξύ άλλων, το καθήκον « […] ιδ) να παρακολουθεί το επίπεδο διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένων των τιμών χονδρικής, και να διασφαλίζει τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενεργείας προς τις υποχρεώσεις περί διαφάνειας∙ ιε) να παρακολουθεί τον βαθμό και την αποτελεσματικότητα της αγοράς και του ανταγωνισμού σε επίπεδο χονδρικής και χρηματιστηρίων ηλεκτρικής λιανικής, συμπεριλαμβανομένων των ενεργείας, τις τιμές για τους οικιακούς καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων προπληρωμής, ποσοστό αλλαγής προμηθευτή, το ποσοστό διακοπής της παροχής, παροχή υπηρεσιών συντήρησης και σχετικά τέλη, και τα παράπονα των οικιακών πελατών, καθώς και οποιαδήποτε στρέβλωση ή περιορισμό του ανταγωνισμού, συμπεριλαμβανομένης της παροχής τυχόν συναφών πληροφοριών, και να φέρει ενώπιον των οικείων αρχών ανταγωνισμού τυχόν σχετικές υποθέσεις∙ […] ιη) να βοηθά ώστε να εξασφαλίζεται, σε συνεργασία με άλλες εμπλεκόμενες αρχές, ότι τα μέτρα προστασίας των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων όσων εκτίθενται στο παράρτημα Ι, είναι αποτελεσματικά και εφαρμόζονται∙ ιθ) να δημοσιεύει συστάσεις, τουλάχιστον ανά έτος, σχετικά με τη συμμόρφωση των τιμών προμήθειας προς το άρθρο 3, και να τις διαβιβάζει στις αρχές ανταγωνισμού, όπου αρμόζει∙ κ) να εξασφαλίζει την πρόσβαση σε δεδομένα κατανάλωσης πελατών, την παροχή, για προαιρετική χρήση, ενός ευνόητου εναρμονισμένου μορφότυπου σε εθνικό επίπεδο για τα δεδομένα κατανάλωσης και άμεση πρόσβαση όλων των πελατών σε παρόμοια δεδομένα σύμφωνα με το στοιχείο η) του παραρτήματος Ι […]». Προκειμένου δε για την αποτελεσματική ενάσκηση από τις Ρυθμιστικές Αρχές των συναφών αρμοδιοτήτων τους, το ενωσιακό πλαίσιο (βλ. άρθρο 37 παρ. 4 της Οδηγίας 2009/72 και - 29 - πλέον άρθρο 59 παρ. 3 της Οδηγίας 2019/944) επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνήσουν για τον εξοπλισμό των Ρυθμιστικών Αρχών με αρμοδιότητες κανονιστικού, ρυθμιστικού και κυρωτικού χαρακτήρα. Επειδή, σε εναρμόνιση με τα οριζόμενα στην Οδηγία, ο Νόμος 4001/2011 ορίζει ότι η προστασία των συμφερόντων των Πελατών, ιδίως σε σχέση με τις τιμές, τη διαφάνεια των τιμολογίων και των χρεώσεων αλλά και την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος επιλογής Προμηθευτή, καθώς και η προαγωγή του υγιούς ανταγωνισμού και της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς συνιστούν βασικούς στόχους, στους οποίους οφείλει να αποβλέπει η ΡΑΕ κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της (άρθρο 3 παρ. 4). Επειδή, περαιτέρω, βάσει των οριζόμενων στα άρθρα 22 και 24 του ν. 4001/2011, στη ΡΑΕ έχει ανατεθεί ο έλεγχος και η εποπτεία της λειτουργίας της αγοράς ενέργειας, για την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού, την συμμόρφωση των ενεργειακών επιχειρήσεων με τις ρυθμιστικές υποχρεώσεις που τους επιβάλλονται με το κείμενο πλαίσιο και την προστασία των Καταναλωτών, όπως αυτή εξειδικεύεται στον νόμο και στον Κώδικα Προμήθειας. Επειδή, συγκεκριμένα, όσον αφορά στην παρακολούθηση και την αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής της διαφάνειας, το άρθρο 22 παρ. 2 του ν. 4001/2011 ορίζει «η ΡΑΕ παρακολουθεί το επίπεδο διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένων των τιμών χονδρικής, και διασφαλίζει τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες προς τις υποχρεώσεις τους περί διαφάνειας». Επιπρόσθετα, το άρθρο 49 του ν. 4001/2011 απονέμει στη ΡΑΕ την εξουσία λήψης «κάθε αναγκαίο[υ] μέτρο[υ]», «προκειμένου να διασφαλίζεται η αξιοπιστία των πληροφοριών που παρέχουν οι Προμηθευτές στους Πελάτες τους και ιδίως τα στοιχεία της παρ. 2 του άρθρου 48, καθώς και η παροχή αυτών σε εθνικό επίπεδο με τρόπο σαφώς συγκρίσιμο.» Επειδή, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 23 του ν. 4001/2011, η ΡΑΕ δύναται να επιβάλει σε επιχειρήσεις που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες ρυθμιστικά μέτρα και όρους, με σκοπό τη διασφάλιση της εφαρμογής των διατάξεων της εσωτερικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας, την ύπαρξη συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού και εν γένει την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς. Επιπλέον, κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 24 και 36 του ν. 4001/2011, η Αρχή δύναται να εκκινήσει τη διαδικασία ακρόασης και επιβολής κυρώσεων, σε περίπτωση που –κατά την εξέταση παραπόνων των καταναλωτών– εικάζεται ή διαπιστώνεται η παραβίαση από μέρους των Προμηθευτών των διατάξεων της κείμενης νομοθεσίας, που θεσπίζουν δικαιώματα των Πελατών. Επιπροσθέτως, η Αρχή διαθέτει - 30 - δικαιοδοτικές αρμοδιότητες, προκειμένου για την εξέταση -μεταξύ άλλων- καταγγελιών καταναλωτών κατά προμηθευτών (άρθρο 34 του ν. 4001/2011). Επειδή αναντίρρητα συνάγεται ότι η ΡΑΕ διαθέτει ευρείες κανονιστικές, ρυθμιστικές, δικαιοδοτικές και κυρωτικές αρμοδιότητες, τις οποίες δύναται να ασκεί, προκειμένου να διασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή του δικαιώματος προσήκουσας ενημέρωσης του καταναλωτή, τόσο σε προσυμβατικό όσο και ενδοσυμβατικό επίπεδο, καθότι το εν λόγω δικαίωμα συνιστά την αναγκαία και ικανή προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση του θεμελιώδους δικαιώματος ελεύθερης επιλογής προμηθευτή. Επειδή, περαιτέρω, κατά τα προβλεπόμενα στην παρ. 4 του άρθρου 22 του ν. 4001/2011, η ΡΑΕ «δύναται να εκδίδει μη δεσμευτικές προς τρίτους οδηγίες και κατευθύνσεις σχετικά με θέματα που εμπίπτουν στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της και τον τρόπο άσκησης αυτών, προκειμένου να διασφαλίζεται η ορθή και ομοιόμορφη εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου του νόμου αυτού και η πληρέστερη πληροφόρηση των ενδιαφερομένων». Επειδή, συνεπώς, κατά τα ανωτέρω, η ΡΑΕ αξιολογεί τον προσήκοντα κατά περίπτωση τρόπο παρέμβασής της, στο πλαίσιο του εποπτικού – κανονιστικού – ρυθμιστικού – δικαιοδοτικού και κυρωτικού της ρόλου. Επειδή, όσον αφορά σε ζητήματα καταναλωτών, που άπτονται ιδίως της προσήκουσας ενημέρωσής τους, η ΡΑΕ έχει αναπτύξει πολυεπίπεδη δραστηριότητα, επιλύοντας αναφορές και καταγγελίες, γνωμοδοτώντας προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος κι Ενέργειας για την αναμόρφωση του ΚΠΗΕ, εκδίδοντας τη ρυθμιστική απόφαση 409/2020 για την παροχή κατευθυντηρίων γραμμών ως προς τις Χρεώσεις Αναπροσαρμογής, θεσπίζοντας Εργαλείο Σύγκρισης Τιμών 4 και θέτοντας σε λειτουργία καινοτόμο διαδικτυακή εφαρμογή διαχείρισης παραπόνων - αιτημάτων5. Επειδή, οι πρωτοβουλίες της Αρχής διαμορφώνονται σταθερά στη βάση των παρατηρούμενων ιδιαιτεροτήτων, αναγκών και στρεβλώσεων της ελληνικής αγοράς, λαμβάνοντας υπόψη τις βέλτιστες πρακτικές άλλων κρατών μελών και τη θεώρηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και κατόπιν εκτενούς διαβούλευσης με όλους τους ενδιαφερόμενους, ήτοι προμηθευτές και φορείς συλλογικής εκπροσώπησης καταναλωτών. 4 www.energycost.gr 5 https://my.rae.gr/ - 31 - ΙΙΙ. Οι πρωτοβουλίες της ΡΑΕ για την ενδυνάμωση των Καταναλωτών: οι από 5.8.2021 και 14.10.2021 Δημόσιες Διαβουλεύσεις. Επειδή, η ΡΑΕ, συνεκτιμώντας (α) την ανάγκη εναρμόνισης του εθνικού πλαισίου, με την Οδηγία 2019/944, (β) την κατάσταση στη λιανική αγορά, όπως αυτή αναδύεται μέσω της εφαρμογής του Εργαλείου Σύγκρισης Τιμών της ΡΑΕ (www.energycost.gr) αλλά και της σημαντικά αυξητικής τάσης στην υποβολή παραπόνων, αναφορών και καταγγελιών ηλεκτρικής ενέργειας από καταναλωτές προς τη ΡΑΕ, (γ) τα συμπεράσματα και την εμπειρία της Αρχής κατόπιν συμπλήρωσης ενός έτους από την εφαρμογή της Απόφασης της ΡΑ