Ανακοίνωση σχετικά με το υλικό της ΡΑΕ που κατατέθηκε στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας και κοινοποιήθηκε στην Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Θεσμών κα

Για την πλήρη ενημέρωση της αγοράς, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας δημοσιοποιεί: Το «Ενημερωτικό σημείωμα για την κερδοφορία καθετοποιημένων εταιριών στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου» που κατατέθηκε στις 6 Μαΐου 2022 στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας και κοινοποιήθηκε στην Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής των Ελλήνων Ενημερωτικό Σημείωμα Το Υπόμνημα που υπέβαλε στην Επιτροπή ενόψει της ακρόασης της 12ης Μαΐου 2022 Υπόμνημα Παράρτημα Ι Παράρτημα ΙΙ Παράρτημα ΙΙΙ Παράρτημα ΙV Την παρουσίαση του Προέδρου της Αρχής Αναπλ. Καθηγητή Αθανάσιου Δαγούμα στην Επιτροπή Παρουσίαση Την τοποθέτηση του Προέδρου της Αρχής Αναπλ. Καθηγητή Αθανάσιου Δαγούμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας Τοποθέτηση προέδρου Τη δευτερολογία του Προέδρου της Αρχής Αναπλ. Καθηγητή Αθανάσιου Δαγούμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας Δευτερολογία προέδρου ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΕΡΔΟΦΟΡΙΑ ΚΑΘΕΤΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Επιτελική Σύνοψη Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, στη βάση των αρμοδιοτήτων της εκ του ενωσιακού και του εθνικού πλαισίου, εποπτεύει τις ενεργειακές αγορές, ιδίως ως προς τη διαμόρφωση των τιμών, τις συνθήκες ανταγωνισμού και εύρυθμης λειτουργίας, καθώς και την τυχόν εμφάνιση καταχρηστικών πρακτικών. Σε συνέχεια της εφαρμογής του Μοντέλου Στόχου (από 1.11.2020), η ΡΑΕ, αφενός παρενέβη για την επιβολή μεταβατικών μέτρων εξορθολογισμού της Αγοράς Εξισορρόπησης λόγω της αδόκητης αύξησης του κόστους της κατά την έναρξή της (Απόφαση ΡΑΕ 54/2021), αφετέρου προώθησε μέτρα για την ενίσχυση του ανταγωνισμού και της ρευστότητας των αγορών (Αποφάσεις ΡΑΕ 703/2021, 1014/2021). Παράλληλα, η ΡΑΕ ενίσχυσε το πλαίσιο εποπτείας μέσω της δημιουργίας υποδομής μηχανισμού παρακολούθησης (Απόφαση ΡΑΕ 1491/2021). Ταυτόχρονα, η ΡΑΕ έλεγξε τα μεγέθη αλλά και διερεύνησε τα προσήκοντα μέτρα αποκατάστασης του υπερβάλλοντος κόστους στην Αγορά Εξισορρόπησης κατά την περίοδο Νοεμβρίου 2020 – Φεβρουαρίου 2021 και τις συνέργειες με τον Μεταβατικό Μηχανισμό Αποζημίωσης Ευελιξίας. Η Αρχή από την έναρξη του Target Model προβαίνει σε ενδελεχή διερεύνηση τόσο των προσφορών των παραγωγών όσο και των συνθηκών διαμόρφωσης του κόστους τους, προβαίνοντας μάλιστα σε αντιπαραβολή των προσκομιζόμενων στοιχείων με τα αντίστοιχα των Διαχειριστών των Αγορών (ΕΧΕ, ΑΔΜΗΕ) και των προμηθευτών Φυσικού Αερίου και συνεργαζόμενη με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς (European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators / ΑCER). Σε αυτό το πλαίσιο, η ΡΑΕ εξετάζει σε συνεχή βάση τον βαθμό που 1 οι προσφορές των Συμμετεχόντων ανταποκρίνονται σε εύλογες παραδοχές του κόστους και τη (μη) εμφάνιση καταχρηστικών / αντι-ανταγωνιστικών πρακτικών (π.χ. παρακράτηση ισχύος / capacity withholding). Εν συνεχεία, με την υπ’ αριθμ. 42163/4067/28.04.2022 επιστολή του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ζητήθηκε από την Αρχή: α) ανάλυση των οικονομικών αποτελεσμάτων του έτους 2021 των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, βάσει των στοιχείων εκ της συμμετοχής τους στην χονδρεμπορική αγορά, β) σύγκριση με τα αντίστοιχα αποτελέσματα των οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών των ετών 2019-2020, για το σκέλος της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, και γ) αποτύπωση των οικονομικών αποτελεσμάτων των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για τα έτη 2019-

1. Για την τεκμηριωμένη ανταπόκριση της ΡΑΕ: α) Εκτίθεται η σύνοψη των βασικών μεγεθών των οικονομικών καταστάσεων των συμμετεχόντων στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, διακριτά ανά δραστηριότητα, για τα έτη 2019-
2. Η παρούσα ανάλυση εστιάζει στους καθετοποιημένους Παραγωγούς - Προμηθευτές Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΗ, ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ, ELPEDISON, ΗΡΩΝ).1 β) Αναπτύσσεται αναλυτική μεθοδολογία για τον υπολογισμό του Μεικτού περιθωρίου κέρδους για τη δραστηριότητα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρεμπορική αγορά κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, η οποία αφορά τους μήνες Οκτώβριος 2021-Μάρτιος 2022, για τους οποίους υφίστανται εκκαθαρισμένα στοιχεία. Στη βάση της εν λόγω μεθοδολογίας, παρουσιάζονται τα εξαγόμενα αποτελέσματα, στη βάση δύο εναλλακτικών και επισημαίνεται η επικρατούσα, κατά την άποψη της Αρχής. 1 Θα ακολουθήσει διακριτό σημείωμα για τους λοιπούς συμμετέχοντες στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. 2 α) Οικονομικές Καταστάσεις 2019-2021 Η ΡΑΕ συγκέντρωσε τα βασικότερα οικονομικά μεγέθη που εμπεριέχονται στις οριστικοποιημένες οικονομικές καταστάσεις των εταιρειών, εστιάζοντας στις εγγραφές που αφορούν στα έσοδα από τις πωλήσεις ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρεμπορική αγορά και στις συνιστώσες του κόστους παραγωγής, προκειμένου για: α) την αποτύπωση της συνολικής εικόνας της οικονομικής θέσης των εταιρειών από το 2019 έως σήμερα, και β) την άμεση σύγκρισή τους με τα αποτελέσματα της αναλυτικής μεθοδολογίας της Αρχής για το έτος
3. Ο ακόλουθος Πίνακας αποτυπώνει τα συγκεντρωτικά οικονομικά αποτελέσματα των καθετοποιημένων εταιρειών ανά δραστηριότητα (Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας, Προμήθεια Ηλεκτρικής Ενέργειας, Προμήθεια Φυσικού Αερίου) για την περίοδο 2019-2021, ήτοι EBIDTA, EBIT και Κέρδη προ Φόρων (ΚΠΦ), καθώς και το ποσοστό των ΚΠΦ επί του κύκλου εργασιών τους. Τονίζεται ότι η ΡΑΕ δεν έχει την αρμοδιότητα (ούτε την επιστημονική εξειδίκευση) ορκωτού λογιστή ώστε να σχολιάσει το ορθό και το εύλογο όλων των εγγραφών των οικονομικών καταστάσεων. Επιπλέον, η κερδοφορία των συμμετεχόντων στις οικονομικές καταστάσεις επηρεάζεται από εγγραφές, όπως το χρηματοοικονομικό κόστος, επιμερισθέντα έξοδα Διοίκησης, αποσβέσεις, συναλλαγματικές διαφορές και λοιπά έξοδα, τα οποία αποτελούν λογιστική αποτύπωση ευρύτερων επιχειρηματικών αποφάσεων και δεν σχετίζονται άμεσα με το περιθώριο κέρδους στην δραστηριότητα της παραγωγής. Για το λόγο αυτό, στο αποτέλεσμα των οικονομικών καταστάσεων αποτυπώνεται ότι οι καθετοποιημένοι συμμετέχοντες εμφανίζουν ακόμα και μειωμένα κέρδη το 2021 σε σχέση με το 2020 (για τους επιμέρους δείκτες EBITDA, EBIT, ΚΠΦ) στο σύνολο των δραστηριοτήτων τους (Παραγωγή και Προμήθεια). Ωστόσο, η Αρχή δεν θεωρεί ότι η σύγκριση των οικονομικών καταστάσεων με αυτά των προηγούμενων ετών αρκεί ως η πλέον αντιπροσωπευτική μεθοδολογία για την εξέταση της πιθανής αυξημένης κερδοφορίας κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης, καθώς: α) κάθε δραστηριότητα πρέπει να εξετάζεται διακριτά όπως επιβάλλει η θεμελιώδης διάκριση των αγορών ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις μέσω της υιοθέτησης στρατηγικών συμπεριφορών από τους καθετοποιημένους συμμετέχοντες 3 β) οι οικονομικές καταστάσεις αφορούν όλο το έτος 2021 και όχι την υπό εξέταση περίοδο της ενεργειακής κρίσης (Οκτώβριος 2021-Μάρτιος 2022) γ) όπως προαναφέρθηκε, οι οικονομικές καταστάσεις περιλαμβάνουν χρεoπιστώσεις που δεν σχετίζονται άμεσα με τη συμμετοχή των εταιρειών στην χονδρεμπορική αγορά. Οικονομικά αποτελέσματα των εταιρειών διακριτά ανά δραστηριότητα (2019-2021) (χιλ. €) ΔΕΗ ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ ELPEDISON ΗΡΩΝ Συγκεντρωτικά οικονομικά αποτελέσματα καθετοποιημένων εταιρειών ανά δραστηριότητα για την περίοδο 2019-2021, σε χιλιάδες ευρώ και ως ποσοστό επί του κύκλου εργασιών τους Παραγωγή Η.Ε. Προμήθεια Η.Ε. Προμήθεια Φ.Α.* 2021 2020 2019 2021 2020 2019 2021 2020 2019 653,569 139,600 -1,311,000 -209,600 486,600 327,400 EBIDTA 469,165 -83,700 -1,502,600 -212,400 479,600 311,200 EBIT 450,428 -127,800 -1,580,500 -229,400 530,800 377,900 Κέρδη προ φόρων (ΚΠΦ) 16.49% -12.02% -139.55% -3.91% 10.72% 6.99% Κέρδη προ φόρων % 183,440 159,837 81,758 -60,902 -4,061 776 5,910 6,910 13,532 EBIDTA 158,261 116,635 35,104 -66,597 -10,942 -3,983 4,973 6,635 13,191 EBIT 153,460 108,719 29,245 -68,700 -11,516 -4,274 4,973 -25,462 13,191 Κέρδη προ φόρων (ΚΠΦ) 20.58% 30.90% 7.06% -9.14% -2.61% -1.07% 1.24% -10.76% 3.54% Κέρδη προ φόρων % 97,374 51,870 21,070 -10,004 -10,458 -5,251 -637 2,796 0 EBIDTA 75,796 24,195 -6,602 -10,734 -11,168 -5,894 -695 2,795 5,220 EBIT 67,500 16,458 -14,556 -12,054 -11,478 -6,214 -1,107 2,638 5,220 Κέρδη προ φόρων (ΚΠΦ) 14.23% 7.19% -6.24% -2.08% -3.15% -1.87% -2.02% 2.86% 8.65% Κέρδη προ φόρων % 60,900 28,658 11,577 -27,132 -10,436 -123 -665 2,771 EBIDTA -665 47,803 16,830 -1,557 -28,322 -11,635 -981 7,788 2,771 EBIT -695 41,161 7,996 -29,512 -29,712 -12,283 -1,624 7,788 2,771 Κέρδη προ φόρων (ΚΠΦ) -812 13.21% 9.48% -20.19% -4.11% -3.27% -0.45% 12.23% 4.33% Κέρδη προ φόρων % -0.30% *Η ΔΕΗ δεν τηρούσε λογιστικά διαχωρισμένες οικ. καταστάσεις για την προμήθεια φυσικού αερίου. 4 β) Μεθοδολογία προσδιορισμού του Μεικτού Περιθωρίου Κέρδους δραστηριότητας Παραγωγής (Οκτώβριος 2021-Μάρτιος 2022) Τεχνολογίες παραγωγής Η Αρχή διαμόρφωσε μεθοδολογία υπολογισμού του Μεικτού περιθωρίου κέρδους στη χονδρεμπορική αγορά, για όλες ανεξαιρέτως τις τεχνολογίες που συμμετέχουν στη χονδρεμπορική αγορά, χωρίς σχήμα κρατικής ενίσχυσης (FiT, FiP), ήτοι τις μονάδες των ακόλουθων τεχνολογιών: i. Λιγνιτικές μονάδες ii. Υδροηλεκτρικές μονάδες iii. Μονάδες φυσικού αερίου συνδυασμένου κύκλου iv. Μονάδες φυσικού αερίου ανοιχτού κύκλου v. Μονάδες Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ), κατά το μέρος που συμμετέχουν στην αγορά vi. Χαρτοφυλάκια ΑΠΕ τα οποία δεν υπόκεινται σε σχήμα κρατικής ενίσχυσης. Περίοδος εξέτασης Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε για την περίοδο της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, ήτοι από τον Οκτώβριο 2021 έως τα διαθέσιμα δεδομένα του Μαρτίου 2022, καθώς οι αυξημένες τιμές φυσικού αερίου στο Διεθνές Χρηματιστήριο Ενέργειας (TTF) στην Ολλανδία κατά τον μήνα Σεπτέμβριο 2021, αποτυπώθηκαν ως αυξημένες τιμές στην Ελληνική χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας τον Οκτώβριο 2021, λόγω της φύσης των συμβολαίων Προμήθειας Φυσικού Αερίου (month-ahead) που υπάρχουν στην Ελληνική αγορά. Άλλες αγορές πιθανόν να διαθέτουν διαφορετικό συντελεστή επίδραση της τιμή του TTF ή δεικτών πετρελαίου στις τιμές προμήθειας φυσικού αερίου(hub-based, oil-indexed), καθώς και να διαθέτουν διαφορετική βαρύτητα spot,month-ahead, year ahead των δεικτών τιμολόγησης της προμήθειας φυσικού αερίου, που δύναται να οξύνει ή να αμβλύνει την επίδραση των διακυμάνσεων του TTF στις εθνικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Το γεγονός αυτό, αλλά κυρίως η επίδραση του μείγματος ηλεκτροπαραγωγής και των διασυνδέσεων, στη διαμόρφωση της χονδρεμπορικής τιμής σε κάθε 5 χώρα, αποτυπώνεται τον Νοέμβριο 2021 στην Αρχική έκθεση του ACER για τη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας
4. Μεθοδολογία υπολογισμού του Μεικτού περιθωρίου κέρδους στη χονδρεμπορική αγορά Ως Μεικτό Περιθώριο Κέρδους (ΜΠΚ) στη χονδρεμπορική αγορά, σε ευρώ, ορίζεται η διαφορά μεταξύ των Εσόδων και του Βραχυπρόθεσμου Κόστους Παραγωγής κάθε μονάδας παραγωγής. Το ΜΠΚ υπολογίστηκε για κάθε ώρα επίλυσης της Αγοράς και έγινε αναγωγή ανά μήνα, για κάθε μήνα της περιόδου από τον Οκτώβριο 2020 έως και τον Μάρτιο
5. Το Μεικτό Περιθώριο Κέρδους για κάθε μονάδα παραγωγής ανά μήνα προσδιορίζεται από:  Τις Χρεοπιστώσεις από τη χονδρεμπορική αγορά (Αγορά Επόμενης Ημέρας, Ενδοημερήσια Αγορά, Αγορά Εξισορρόπησης, Αποκλίσεις)  Το Βραχυπρόθεσμο Κόστος Παραγωγής όπως αναλυτικά περιγράφεται στην ενότητα 4.3 Τα αποτελέσματα των ανωτέρω υπολογισμών αντιπαραβάλλονται με τις εκκαθαρίσεις του Χρηματιστηρίου Ενέργειας (Henex Clear), τις οικονομικές καταστάσεις και τα υποβληθέντα τιμολόγια προμήθειας φυσικού αερίου όπως λαμβάνονται από τους Συμμετέχοντες. Η αυξημένη κερδοφορία μιας μονάδας ορίζεται ως η Διαφορά Μεικτού Περιθωρίου Κέρδους (ΔΜΠΚ) σε ευρώ, ήτοι το γινόμενο:  της διαφοράς της Μοναδιαίας Τιμής Μεικτού Περιθωρίου Κέρδους του μήνα εξέτασης (κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης) και του ίδιου μήνα του προηγούμενου έτους  της παραχθείσας ποσότητας της μονάδας σε MWh όπως μετρήθηκε στο σύστημα SCADA του ΑΔΜΗΕ κατά το μήνα εξέτασης Παράδειγμα υπολογισμού αυξημένης κερδοφορίας για μια μονάδα ηλεκτροπαραγωγής ΜΜΠΚ Οκτώβριος 2021 = 30 €/MWh 2 https://extranet.acer.europa.eu/Official_documents/Acts_of_the_Agency/Publication/ACER's%20Preliminary%20 Assessment%20of%20Europe's%20high%20energy%20prices%20and%20the%20current%20wholesale%20electrici ty%20market%20design.pdf 6 ΜΜΠΚ Οκτώβριος 2020 = 10 €/MWh ΔΜΜΠΚ (Οκτώβριος 2021 – Οκτώβριος 2020) =30-10=20 €/MWh Αν η ποσότητα που παράχθηκε από τη μονάδα τον Οκτώβριο 2021 είναι 100 MWh, τότε Η αυξημένη κερδοφορία (ΔΜΠΚ) για τον μήνα Οκτώβριο 2021 λόγω της ενεργειακής κρίσης είναι: ΔΜΠΚ (Οκτώβριος 2021 – Οκτώβριος 2020) = 20*100 =2000 € Αυτός ο υπολογισμός αποτελεί την αυξημένη κερδοφορία της μονάδας για τον μήνα Οκτώβριο
6. Ορισμοί: ΜΜΠΚ: Μοναδιαίο Μεικτό Περιθώριο Κέρδους σε €/MWh ΔΜΜΠΚ: Διαφορά Μοναδιαίου Μεικτού Περιθωρίου Κέρδους σε €/MWh (μεταξύ 2 χρονικών περιόδων) ΔΜΠΚ: Διαφορά Μεικτού Περιθωρίου Κέρδους σε ευρώ (μεταξύ 2 χρονικών περιόδων) Το ΜΜΠΚ είναι η διαφορά των Εσόδων (σε ευρώ) από τη χονδρεμπορική αγορά (Προ-ημερήσια, Ενδο-ημερήσια, Αγορά εξισορρόπησης και Αποκλίσεις) μείον το βραχυχρόνιο Κόστος Παραγωγής (ΚΠ) σε ευρώ (Κόστος Καυσίμου, Κόστος Δικαιωμάτων Εκπομπών, λοιπά κόστη), διά την ποσότητα που παρήγαγε η μονάδα σε MWh (όπως μετρήθηκε στο σύστημα SCADA του ΑΔΜΗΕ). Αναδρομική επιστροφή στην αγορά εξισορρόπησης Τέλος σημειώνεται ότι, κατά την κρίση της Αρχής, οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας (δεν περιλαμβάνονται τα χαρτοφυλάκια ΑΠΕ) εισέπραξαν κατά την περίοδο Νοεμβρίου 2020 – Φεβρουαρίου 2021 (από την έναρξη του Μοντέλου Στόχου έως την εφαρμογή της Απόφασης ΡΑΕ 54/20213) ποσά τα οποία δεν αντικατοπτρίζουν εύλογα έσοδα βάσει αποδοτικής λειτουργίας της αγοράς, όπως αναλυτικά περιγράφεται στο Παράρτημα
7. Συνεπώς, θεωρείται σκόπιμο, ιδιαίτερα υπό την παρούσα συγκυρία, να επιστραφούν στην αγορά ενέργειας προς όφελος των τελικών καταναλωτών. Για το σκοπό αυτό, στο Παράρτημα 4 προτείνεται σχετική νομοθετική ρύθμιση. Η αναδρομικότητα στην αγορά εξισορρόπησης, επηρεάζει και το περιθώριο κέρδους της ανωτέρω μεθοδολογίας, καθώς απομειώνει το περιθώριο κέρδους παλαιότερων μηνών (Νοέμβριος 2020-Φεβρουάριος 2021, κυρίως τους 2 πρώτους μήνες), με τους οποίους γίνεται η σύγκριση των μηνών Νοέμβριος 2021-Φεβρουάριος 2022 της ενεργειακής κρίσης. 3 https://www.rae.gr/apofaseis/8083/ 7 Τελικά αποτελέσματα της ανάλυσης Τα συνοπτικά αποτελέσματα (σε εκατ. ευρώ) της αυξημένης κερδοφορίας των καθετοποιημένων Προμηθευτών στη χονδρεμπορική αγορά κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης, όπως προκύπτουν από την ανάλυση της Αρχής, παρουσιάζονται στον επόμενο Πίνακα. ΔΕΗ Ιδιώτες Ηλεκτροπαραγωγοί ΑΠΕ χωρίς κρατική ενίσχυση Σύνολο Οκτ-21 96,71 Νοε-21 73,52 Δεκ-21 145,70 Ιαν-22 159,52 Φεβ-22 60,27 Μαρ-22 194,20 Q4-2021 315,93 Q1-2022 413,98 Σύνολο 729,91 36,63 17,06 46,53 5,66 6,66 45,07 100,22 57,39 157,61 4,90 138,24 6,58 97,16 6,65 198,88 5,39 170,57 5,37 72,29 11,03 250,30 18,13 434,28 21,78 493,16 39,92 927,44 Εκπτώσεις καθετοποιημένων προμηθευτών Από την παράθεση των οικονομικών αποτελεσμάτων προκύπτει ότι όλοι οι καθετοποιημένοι συμμετέχοντες εμφανίζουν ζημίες στην δραστηριότητα της Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας για το έτος
8. Μέρος αυτών δύναται να ερμηνευθεί ως αποτέλεσμα α) των μακροχρόνιων συμβάσεων με καταναλωτές Υψηλής Τάσης σε σταθερές τιμές, και β) της διατήρησης των ανταγωνιστικών χρεώσεων στα σταθερά τιμολόγια Χαμηλής4 και Μέσης Τάσης που προϋπήρχαν της ενεργειακής κρίσης, τα οποία ερμηνεύονται από τους καθετοποιημένους Προμηθευτές ως «έμμεση παροχή εκπτώσεων» στους τελικούς καταναλωτές. Περαιτέρω, η ΔΕΗ παρείχε επιπλέον εκπτώσεις στους καταναλωτές Μέσης και Χαμηλής Τάσης, όπως παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα: Δηλωθείσες Εκπτώσεις Q4-2021* Q1-2022 Σύνολο ΔΕΗ 169,70 166,30 335,99 *Συμπεριλαμβάνει εκπτώσεις για τους μήνες Αύγουστο και Σεπτέμβριο
9. Σημειώνεται τέλος ότι οι καθετοποιημένοι προμηθευτές παρείχαν Σταθερά Τιμολόγια προ της ενεργειακής κρίσης, τα οποία εκτιμάται ότι αποτελούν περί το 5-20% των ποσοτήτων που εκπροσωπούν. 4 Όλοι οι Προμηθευτές υποχρεούνται να διαθέτουν τουλάχιστον ένα σταθερό τιμολόγιο στους Πελάτες ΧΤ βάσει της Απόφασης ΡΑΕ 409/2020 (https://www.rae.gr/apofaseis/6633/). 8 Προτάσεις της ΡΑΕ Η Αρχή στα πλαίσια του ACER’s Assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design5 διαμόρφωσε σειρά προτάσεων και παρατηρήσεων όπως αποτυπώνεται στην Ενότητα ΙΙ. Με την ενεργή συμμετοχή της στις σχετικές Διαβουλεύσεις στο 107 th ACER Board of Regulators Meeting και στo 170st CEER General Assembly Meeting στο Παρίσι στις 5-6 Απριλίου, επηρέασε τη λήψη απόφασης και την ενσωμάτωση διατάξεων για ειδικά μέτρα κατά τη διάρκεια παρατεταμένων υψηλών τιμών στις αγορές. Η ακόλουθη εικόνα αποτυπώνει τα 13 μέτρα που υιοθετήθηκαν από τις Ρυθμιστικές Αρχές Ενέργειας της Ευρώπης και δημοσιεύτηκε στις 28 Απριλίου
10. Ειδικά το 13ο μέτρο, ήτοι “Consider a ‘temporary relief valve’ for the future when wholesale prices rise unusually rapidly to high levels”, εισήχθη κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή της σχετικής σύσκεψης του Παρίσι, κατόπιν επιμονής της Αρχής για ανάγκη ex-ante ρύθμισης και άμεσης απομείωσης του κόστους της χονδρεμπορικής αγοράς και αποδοχής των επιχειρημάτων της Αρχής από τον Δ/νων του ACER, λαμβάνοντας υπόψιν τη διεθνή εμπειρία ώριμων αγορών, 5 https://extranet.acer.europa.eu/Official_documents/Acts_of_the_Agency/Publication/ACER's%20Final%20Assess ment%20of%20the%20EU%20Wholesale%20Electricity%20Market%20Design.pdf 9 όπως στις ΗΠΑ και Αυστραλία. Επιμέρους θέσεις της Αρχής, όπως και λοιπών Αρχών άλλων Κρατών Μελών, επίσης λήφθηκαν υπόψιν στη διαμόρφωση του τελικού κειμένου. Η Ενότητα ΙΙ παρουσιάζει αναλυτικά τις θέσεις της Αρχής. Ειδικά για το ex-ante power mitigation η Αρχή σκοπεύει να επανέλθει στον ACER, παρά την υφιστάμενη προτίμηση του ACER για expost πλαίσιο ελέγχου, όπως προσδιορίζει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας (REMIT). 6 Ελλείψει ριζικής παρέμβασης στη χονδρεμπορική αγορά φυσικού αέριου, που αποτελεί βασική αιτία “root cause” του αυξημένου κόστους χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η απομείωση των αυξημένων κερδών της ηλεκτροπαραγωγής, λόγω των παρατεταμένων υψηλών τιμών χονδρικής, είναι προτιμητέο να γίνεται ex-ante (μετά από σχετική έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Αυτό πλέον είναι πιο εφικτό, καθώς το τελικό κείμενο του ACER συμβάλει στην κατεύθυνση αυτή και αναμένεται να επηρεάσει την εξειδίκευση των μέτρων REPowerEU που θα πραγματοποιήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντός Μαΐου
11. Η απομείωση των αυξημένων κερδών της ηλεκτροπαραγωγής; θα μπορούσε να γίνει είτε με τον προτεινόμενο μηχανισμό, εφαρμοζόμενο σε ex-ante βάση, είτε με τη μορφή ορισμού ex-ante τιμών “strike prices” ή μεθοδολογίας προσδιορισμού τιμών αποζημίωσης ανά τεχνολογία, όπως παρουσιάζεσαι το Παράρτημα ΙΙ της Ενότητας ΙΙ. Η (ex-ante) απομείωση κερδών περιόζει την πιθανότητα εμφάνισης φαινομένων market squeeze, σε περίπτωση που εταιρίες που διαθέτουν μονάδες χαμηλού κόστους στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής τους και σημαντικό μερίδιο αγοράς μετακυλήσουν στη λιανική, σε μόνιμη βάση την αυξημένη κερδοφορία που δύναται να έχουν στη χονδρεμπορική. Η μείωση του κόστους στη χονδρεμπορική και/ή στη λιανική πρέπει να συμβαδίζει με τη εύρυθμη λειτουργία αγορών και αποτελεί ευθύνη των Ανεξάρτητων Αρχών με βάση τις σχετικές αρμοδιότητες τους. Η Αρχή και η Επιτροπή Ανταγωνισμού συνεργάζονται στο πλαίσιο αυτό, όπως συμβαίνει και μεταξύ ΡΑΕ και Συνηγόρου του Καταναλωτή για θέματα καταναλωτών. 6 https://www.rae.gr/remit/ 10 Περιεχόμενα Ενότητα Ι: Ανάλυση Κερδοφορίας Καθετοποιημένων Εταιριών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης .................................................................... 13
12. Εισαγωγή – Πλαίσιο ............................................................................................................................ 14
13. Η έννοια των «ουρανοκατέβατων κερδών»....................................................................................... 16
14. Η ανάλυση της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας.................................................................................... 18
15. Υπολογισμός των κερδών της χονδρεμπορικής αγοράς .................................................................... 22
16. Αποτελέσματα ανάλυσης χονδρεμπορικής αγοράς ........................................................................... 28
17. Αποτύπωση οικονομικών αποτελεσμάτων παραγωγών .................................................................... 43
18. Αναφορές ............................................................................................................................................ 47
19. Ακρωνύμια .......................................................................................................................................... 48 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ............................................................................................................................................ 49 Κατανεμόμενες μονάδες παραγωγής......................................................................................................... 49 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 ............................................................................................................................................ 50 Εκτίμηση μεταβλητού κόστους υδροηλεκτρικών σταθμών ....................................................................... 50 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ............................................................................................................................................ 52 Αναδρομική επιστροφή ποσών από τους παραγωγούς στην αγορά εξισορρόπησης ............................... 52 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 ............................................................................................................................................ 56 Πρόταση συνοδευτικής νομοθετικής ρύθμισης αναδρομικής επιστροφής στην αγορά εξισορρόπησης. 56 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5 ............................................................................................................................................ 59 Ποσά εκπτώσεων που παρείχε η ΔΕΗ Α.Ε. σε καταναλωτές Μέσης και Χαμηλής Τάσης κατά το διάστημα Αυγούστου 2021 έως και Μαρτίου 2022 ................................................................................................... 59 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 6 ............................................................................................................................................ 60 Οικονομικά αποτελέσματα των εταιρειών διακριτά ανά δραστηριότητα (2019-2021) ............................ 60 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7 ............................................................................................................................................ 68 Παράθεση επιμέρους υπολογισμών της Μεθοδολογίας υπολογισμού Μεικτού Περιθωρίου Κέρδους Παραγωγής στη χονδρεμπορική αγορά ανά τεχνολογία ........................................................................... 68 Ενότητα ΙΙ: Προτάσεις της ΡΑΕ προς τον ACER.......................................................................................... 71 στο πλαίσιο του ACER’s Assessment Report of the EU Wholesale Electricity Market Design ................ 71 Annex I. Ex-ante regulation in wholesale electricity markets ..................................................................... 78 Annex I.1 Ex-ante power mitigation for smoothing sustaining excessive prices .................................... 78 Annex I.2 Ex-ante revenue clawback mechanism on excessive profits and ........................................... 79 Annex II: CfDs (“Contracts for Differences”), possibly combined with aggregator (single buyer) model, both for attracting new investments as well as ex-ante revenue clawback mechanism ........................... 81 Annex III: An EU Purchase Platform to secure supply of gas, LNG and hydrogen ...................................... 82 11 Annex IV: Regulatory/Legal options under international economic law in view of the surge of spot natural gas prices ........................................................................................................................................ 84 12 Ενότητα Ι: Ανάλυση Κερδοφορίας Καθετοποιημένων Εταιριών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης 13
20. Εισαγωγή – Πλαίσιο Όπως είναι γνωστό, το φθινόπωρο του 2021, οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν σε πρωτοφανή επίπεδα, σημειώνοντας τον Οκτώβριο αύξηση έως και 400% σε σχέση με τον Απρίλιο του ίδιου έτους και συμπαρασύροντας τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήμανε το πρόβλημα στην πρώτη της σχετική επίσημη ανακοίνωση στις 13 Οκτωβρίου 2021 [1] και τις επιπτώσεις του στην οικονομία και στους καταναλωτές, προτρέποντας τα Κράτη-Μέλη να εφαρμόσουν μέτρα στήριξης (ιδίως μέσω άρσης φορολογίας και ενίσχυσης μέσω των εσόδων από την αγορά ρύπων) και χαλαρώνοντας προς τούτο προσωρινά τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων (1 η εργαλειοθήκη). Σχεδόν ταυτόχρονα, ο Ευρωπαίος Ρυθμιστής (ACER) στην πρώτη του επίσημη αναφορά για το θέμα [2] έθεσε, μεταξύ άλλων το ερώτημα κατά πόσον το μοντέλο λειτουργίας της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Target Model) - στο οποίο όλοι οι συμμετέχοντες αποζημιώνονται στην οριακή τιμή εκκαθάρισης της αγοράς σε ωριαία βάση (“pay-as-clear”) και όχι στην τιμή που ο καθένας έχει προσφέρει (“pay-as-bid”) – είναι το βέλτιστο ιδίως σε συνθήκες ακραία υψηλών τιμών. Προέτρεψε δε τους Ρυθμιστές να παρακολουθούν στενότερα τα οριζόμενα στον Ευρωπαϊκό Κανονισμό REMIT [7] περί ακεραιότητας και διαφάνειας στην χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, δηλώνοντας ωστόσο ότι δεν έχουν καταγραφεί περιπτώσεις στρέβλωσης/χειραγώγησης της αγοράς στο κεντρικό σύστημα ARIS του ACER στο οποίο δηλώνονται αυτοματοποιημένα όλες οι ευρωπαϊκές συναλλαγές.7 Η ΡΑΕ ούτως ή άλλως, σε άσκηση των αρμοδιοτήτων της εκ του ενωσιακού και εθνικού πλαισίου (άρθρα 3 και 22 του ν. 4001/2011 και 6 του ν. 4425/2016), σε συνεχή βάση παρακολουθεί τις αγορές ενέργειας, ιδίως μετά την εφαρμογή του Target Model στη χώρα μας (1.11.2020), για περιπτώσεις συστηματικών περιπτώσεων πιθανής χειραγώγησης της αγοράς ή στρέβλωσης του ανταγωνισμού. Έχει δε αυτοματοποιήσει τη λήψη δεδομένων από τους λειτουργούς των αγορών ΕΧΕ και ΑΔΜΗΕ (απόφαση ΡΑΕ 1491/2020 8) και βρίσκεται στη διαδικασία αυτοματοποίησης της εξαγωγής δεικτών και αναφορών. Λόγω της ενεργειακής κρίσης, από τον Οκτώβριο 2021 εντατικοποίησε την εποπτεία και τις αναλύσεις της: δηλαδή 7 «An important issue when addressing unusual and/or unexpected market developments is whether there are signs of market manipulation, potentially contributing to such developments. Currently, based on the information and data available to ACER, there is no obvious indication nor evidence of systematic manipulative behaviour or insider trading under REMIT causing the high energy prices. Furthermore, given the global fundamental drivers of current high prices in Europe as outlined above, it is unlikely that any specific and repetitive market trading behaviour would have a significant impact on such high prices. ACER’s market surveillance efforts alongside those of national regulators under REMIT are ongoing.». 8 Η εν λόγω απόφαση έχει προσβληθεί από τον ΑΔΜΗΕ. 14 πέραν των στοιχείων των Διαχειριστών (Χρηματιστήριο Ενέργειας και ΑΔΜΗΕ) και των δεδομένων που αντλούνται από τη λειτουργία των αγορών, η Αρχή ξεκίνησε να συλλέγει οικονομικά και εμπορικά στοιχεία που είναι κρίσιμα για τη διαμόρφωση του κόστους και τις επιχειρηματικές πρακτικές παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας και προμηθευτών φυσικού αερίου, ζητώντας και αναλύοντας περισσότερα και τακτικότερα δεδομένα από τους συμμετέχοντες στις χονδρεμπορικές και λιανικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, όπως αναφέρεται και στην από 24.3.2022 σχετική ανακοίνωση της Αρχής
21. Ο ACER, ο οποίος εποπτεύει την τήρηση του Κανονισμού REMΙT (Κανονισμός 1227/2011 για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας) και διαθέτει τα πλέον εξελιγμένα λογισμικά για αυτόν τον σκοπό, δεν έχει γνωστοποιήσει μέχρι σήμερα στη ΡΑΕ πιθανά περιστατικά χειραγώγησης, για περαιτέρω έλεγχο. Ομοίως από την έως τώρα διερεύνηση της Αρχής δεν έχουν προκύψει χειραγώγησης τιμών, όμως η λειτουργία της αγοράς δύναται να οδηγεί σε αυξημένη κερδοφορία κατά τη διάρκεια της κρίσης, που είναι και το αντικείμενο της παρούσας ανάλυσης. Προφανώς η διαδικασία διερεύνησης στρατηγικών χειραγώγησης είναι συνεχής, τόσο από τη ΡΑΕ όσο και από τον ACER. Στην επικαιροποίηση της αναφοράς του τον Νοέμβριο 2021 [3], ο ACER υπεραμύνθηκε του μοντέλου pay-as-clear. Σε κάθε περίπτωση, επισημαίνεται ότι στο χρονικό εκείνο σημείο αναμενόταν η αποκλιμάκωση των τιμών φυσικού αερίου από τον Απρίλιο του 2022, εκτίμηση που ανατράπηκε τον Φεβρουάριο λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Κατόπιν τούτου, οι εκτιμήσεις ότι οι πολύ υψηλές τιμές θα διατηρηθούν τουλάχιστον έως και το χειμώνα του 2023 οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκδοση, στις 8 Μαρτίου 2022, της 2 ης εργαλειοθήκης προτεινόμενων μέτρων (REPpowerEU) [4], η οποία εστίασε, πέραν της απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, σε περαιτέρω τρόπους ενίσχυσης των καταναλωτών. Μεταξύ άλλων, προτείνεται ένα μέρος των κερδών της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας να επιστραφεί στην αγορά μέσω ειδικής εισφοράς, όχι γιατί αυτά δημιουργήθηκαν λόγω μη σύννομης ή «μη ηθικής» στρατηγικής των επιχειρήσεων, αλλά λόγω της επιτακτικής ανάγκης περαιτέρω ενίσχυσης των τελικών καταναλωτών, οι οποίοι συνεχίζουν να βιώνουν μια εξαιρετικά δυσχερή κατάσταση εξαιτίας των παρατεταμένα πολύ υψηλών τιμών: «Commission confirms that price regulation and transfer mechanisms to help protect consumers and our economy are possible. … To finance such emergency measures, Member States can consider temporary tax measures on windfall profits.». Δηλαδή, προτείνεται μία έκτακτη ανακατανομή του πλούτου εντός της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς αναγνωρίζεται ότι: 9 https://www.rae.gr/anakoinoseis/28608/ 15 α) οι καταναλωτές (οικιακοί και βιομηχανικοί) πρέπει να υποστηριχθούν σημαντικά από το κράτος, ώστε να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις στην οικονομία εν γένει, β) λόγω του μοντέλου της αγοράς, είναι δεδομένο ότι υπάρχουν υπερβάλλοντα κέρδη σε παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, η φορολόγηση των οποίων δύναται να χρηματοδοτήσει μέρος των απαιτούμενων κονδυλίων. Στο πλαίσιο αυτό, στο Παράρτημα 2 του REPpowerEU προσδιορίζονται πιθανά «ουρανοκατέβατα κέρδη» (windfall profits) στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία προκύπτουν λόγω της αποζημίωσης στις υψηλές τιμές που ορίζονται από τις μονάδες φυσικού αερίου και των μονάδων των λοιπών τεχνολογιών, λόγω της υιοθέτησης του μοντέλου pay-as-clear, όπως θα αναλυθεί στη συνέχεια. Επισημαίνεται ότι τα ανωτέρω συνιστούν συστάσεις και κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής και όχι επιβολή μέτρων, περιγράφονται δε σε πολύ αδρές γραμμές, επιτρέποντας στα Κράτη Μέλη την εξειδίκευσή τους κατά τρόπο συμβατό με τις συνθήκες της αγοράς τους. Οι ανωτέρω κατευθύνσεις συνάδουν με το αίτημα της Πολιτείας προς την Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, ως μόνη αρμόδια Αρχή για την εποπτεία της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και έχουσα όλα τα απαραίτητα δεδομένα, να υπολογίσει τεχνοκρατικά τα κέρδη που έχουν αποκομίσει οι συμμετέχοντες στην αγορά, προκειμένου η Κυβέρνηση να αποφανθεί περί τυχόν φορολόγησης μέρους αυτών.
22. Η έννοια των «ουρανοκατέβατων κερδών» Το Παράρτημα 2 του REPowerEU συγκεκριμένα αναφέρει σχετικά με τα ουρανοκατέβατα κέρδη: «  The additional infra-marginal rents should be clawed back only in the time periods when gas plants were marginal and to the extent that such additional infra-marginal rents were effectively earned by infra-marginal units;  The measure should not distinguish different generation technologies. It should include any infra-marginal units operating in the hours of application of the tax, e.g. inframarginal rents from hard coal and lignite-fired generation, renewables (including hydropower) and nuclear;  The measure should equally apply to all generators regardless of whether they are covered by support schemes or capacity remuneration mechanisms. However, it should be taken into account that some support schemes by their nature already avoid (feed-in tariffs), capture (two-way contracts for difference contracted before the gas price crisis) or reduce (floating premiums) infra-marginal rents in periods of high prices. The specific situation of fixed premium could be addressed, which can increase infra-marginal rents.». 16 Δηλαδή, γίνεται αποδεκτό ότι η χονδρεμπορική αγορά λειτουργεί και παράγει σωστά σήματα τιμών, και πρέπει να απομονωθούν τα πλεονάζοντα κέρδη τα οποία προέκυψαν αποκλειστικά και μόνο λόγω της ενεργειακής κρίσης, δηλαδή λόγω των υψηλών τιμών φυσικού αερίου, για τις μονάδες που δεν «επλήγησαν» από αυτές. Συνεπώς, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες, για κάθε χρονική περίοδο στην οποία επιλύεται η αγορά:
23. Λαμβάνονται υπόψη μόνο οι περίοδοι στις οποίες την οριακή τιμή της αγοράς ορίζει μονάδα φυσικού αερίου (οριακή μονάδα), υπό την έννοια ότι το αυξημένο τους κόστος αντανακλά το αυξημένο κόστος της αγοράς φυσικού αερίου και μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί ως «αιτιολογημένο».
24. Νοείται ως κέρδος μιας μονάδας που παρήγαγε εκείνην περίοδο και δεν είναι οριακή μονάδα, η διαφορά μεταξύ της οριακής τιμής και του μεταβλητού της κόστους εκείνο το χρονικό διάστημα. Στο σημείωμα δεν διευκρινίζεται εάν λογίζεται όλη η εν λόγω διαφορά ή μέρος αυτής
25. Πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ορισμένες τεχνολογίες που αμείβονται με σχήματα επιδότησης, όπως για παράδειγμα feed-in tariff, δεν έχουν επωφεληθεί από τις αυξημένες τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς. Τέλος, επισημαίνεται ότι σύμφωνα με το ίδιο κείμενο: «  Revenue from the measure should be passed on to households or in non-selective and transparent measures supporting all final consumers (e.g. an explicit separate discount on electricity bills of final customers proportional to their average daily or weekly consumption). It is to be noted that, insofar as exemptions from such profit taxes lead to selective advantages to specific undertakings, State aid rules may apply. ». Συνεπώς, τα έσοδα από τη φορολόγηση των ουρανοκατέβατων κερδών πρέπει να αποδοθούν επί ίσοις όροις σε όλους τους καταναλωτές (ή τις κατηγορίες καταναλωτών που θα επιλεγούν). Αυτό είναι απολύτως συμβατό με την εισροή αυτών των εσόδων στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης και στη συνέχεια χορήγησης εκπτώσεων στους καταναλωτές βάσει της κατανάλωσής τους. Αντίθετα, η μεταφορά τυχόν υπερβαλλόντων κερδών της χονδρεμπορικής αγοράς απευθείας στους πελάτες αποκλειστικά μιας καθετοποιημένης επιχείρησης δεν είναι συμβατή με τις ως άνω αρχές και δύναται να οδηγήσει σε: α) διακρίσεις και επομένως να εγείρει θέματα κρατικών ενισχύσεων, 17 β) συμπίεση της αγοράς προμήθειας (market squeeze), μειώνοντας το περιθώριο δραστηριοποίησης των λοιπών, μη καθετοποιημένων προμηθευτών, ιδίως αν αυτό προέρχεται από τη δεσπόζουσα επιχείρηση.
26. Η ανάλυση της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Η τελική έκθεση του ACER10 σχετικά με το σχεδιασμό της Ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, στα πλαίσια της ανάλυσης του αποτυπώνει ένα εύρος πέντε πιθανών παρεμβάσεων στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπως φαίνεται στο ακόλουθο Σχήμα, όπου συμπεριλαμβάνεται η φορολόγηση «ουρανοκατέβατων κερδών». Στην ίδια ενότητα της έκθεσης, αναφέρεται ότι το οποιοδήποτε εφαρμοσθέν μέτρο δεν πρέπει να αφορά συγκεκριμένες τεχνολογίες «When a measure targets certain technologies only, it risks fragmenting the market, compromising competition and creating regulatory uncertainty about the potential for similar measures in the future.». Συνεπώς, η Αρχή προχώρησε στην ανάλυση της κερδοφορίας όλων των τεχνολογιών, ήτοι των μονάδων φυσικού αερίου, των λιγνιτικών μονάδων, των μεγάλων Υδροηλεκτρικών Σταθμών (ΥΗΣ), των χαρτοφυλακίων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και των μονάδων Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ). Η πλειονότητα των χαρτοφυλακίων ΑΠΕ και η κατανεμόμενη μονάδα ΣΗΘΥΑ αμείβονται με σχήματα κρατικής ενίσχυσης (Feed-in-Tariff (FiT), Feed-in-Premium (FiP)), για τα οποία η αυξημένη αποζημίωση από τη χονδρεμπορική αγορά, οδηγεί σε πλεόνασμα του Ειδικού Λογαριασμού των ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ) και επιστρέφεται στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ) για ενίσχυση των καταναλωτών. Υπάρχει ένας μικρός αριθμός ΑΠΕ, περίπου 150 MW, των οποίων έχει ολοκληρωθεί η περίοδος ενίσχυσης, και τα οποία συμμετέχουν στην αγορά, εκπροσωπούμενα από Φορείς Σωρευτικής Εκπροσώπησης ΑΠΕ (ΦΟΣΕ-ΑΠΕ). Επίσης, μια κατανεμόμενη μονάδα ΣΗΘΥΑ (ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ) 10 ACER publishes its Final Assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design, 29 April 2022 18 συμμετέχει στη χονδρεμπορική αγορά κατά το μέρος της ισχύος της που δεν λαμβάνει προκαθορισμένη τιμή ενίσχυσης. Για όλες ανεξαιρέτως τις μονάδες και τεχνολογίες που συμμετέχουν στη χονδρεμπορική αγορά, έγινε ανάλυση της κερδοφορίας τους. Βάσει των ως άνω, η ΡΑΕ, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της και των στοιχείων που πάγια συγκεντρώνει και επιπλέον ζήτησε τόσο από τους συμμετέχοντες στην ενεργειακή αγορά όσο και από τους λειτουργούς/διαχειριστές των αγορών, ΕΧΕ και ΑΔΜΗΕ (βλ. σχετική ανακοίνωση της Αρχής) υπολόγισε με τη μέγιστη δυνατή επιμέλεια τα κάτωθι:
27. Το συνολικό Μεικτό περιθώριο κέρδους των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κατά το κρίσιμο διάστημα Οκτωβρίου 2021 – Μαρτίου 2022, όπως προκύπτει από την ενδελεχή ανάλυση της χονδρεμπορικής αγοράς. Ως Μεικτό Περιθώριο Κέρδους κάθε μονάδας ανά μήνα λαμβάνεται το ποσό που προκύπτει από το άθροισμα των ωριαίων χρεοπιστώσεων («Έσοδα») από τη συμμετοχή της μονάδας παραγωγής στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (εφεξής αγορά) μειωμένο κατά το κόστος παραγωγής. Ειδικότερα, για τον υπολογισμό των Εσόδων λαμβάνονται υπόψη οι χρεοπιστώσεις που προκύπτουν από τη διαμόρφωση του Προγράμματος Αγοράς (ήτοι Αγορά Επόμενης Ημέρας και Ενδοημερήσια Αγορά), οι χρεοπιστώσεις από τη συμμετοχή στην Αγορά Εξισορρόπησης καθώς και οι χρεοπιστώσεις που προκύπτουν από τη Διαδικασία Εκκαθάρισης Αποκλίσεων. Το δε κόστος παραγωγής λογίζεται στη βάση του μεταβλητού κόστους λειτουργίας των μονάδων, σύμφωνα με τα αναφερόμενα κατωτέρω (σελ. 10).
28. Σύγκριση του Μεικτού περιθωρίου κέρδους των μονάδων παραγωγής κατά την περίοδο Οκτωβρίου 2021 - Μαρτίου 2022 με το αντίστοιχο κατά την περίοδο Οκτωβρίου 2020 Μαρτίου 2021 ανά μήνα, εφόσον ήθελε εννοηθεί ως «υπερκέρδος» η θετική διαφορά από αυτό μιας αντίστοιχης περιόδου «κανονικής» λειτουργίας της αγοράς. Διευκρινίζεται ότι η αύξηση των τιμών σε αδόκητα επίπεδα, που σημειώθηκε στην Αγορά Εξισορρόπησης κατά την περίοδο Νοεμβρίου 2020 – Ιανουαρίου 2021, καθιστά αναγκαία τη διορθωτική εκκαθάριση των οικονομικών αποτελεσμάτων των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με τα μέτρα αποκατάστασης που όρισε η ΡΑΕ με την Απόφαση 54/2021 και την παράλληλη εφαρμογή μηχανισμού clawback επί των εσόδων των μονάδων που συμμετείχαν στον Μεταβατικό Μηχανισμό Αποζημίωσης Ευελιξίας Ισχύος (ΜΜΑΕΙ). Η αναδρομική εφαρμογή των ανωτέρω (βλ. Παραρτήματα 3 και 4) επαναφέρει την Αγορά Εξισορρόπησης, και συνολικά τις αγορές χονδρικής, σε συνθήκες ομαλής και κανονικής λειτουργίας. Η προσέγγιση αυτή επελέγη διότι, κατά την κρίση της Αρχής, έχει τα κάτωθι πολύ σημαντικά πλεονεκτήματα: 19 i. Η επίπτωση τυχόν παραδοχών που αναπόφευκτα υπεισέρχονται στους υπολογισμούς αμβλύνεται ουσιωδώς. ii. Κρίνεται ως απολύτως συμβατή με το πνεύμα του REPowerEU, καθώς οι μονάδες των οποίων το κόστος λειτουργίας δεν επηρεάστηκε από την ενεργειακή κρίση (ήτοι οι μονάδες εκτός αυτών που λειτουργούν με φυσικό αέριο) αναμένεται ότι αύξησαν σημαντικά το περιθώριο κέρδους τους έναντι του αντίστοιχου διαστήματος του προηγούμενου έτους, χωρίς να καταβληθεί κάποια προσπάθεια εκ μέρους τους (αυτό αποτελεί τη στενή ερμηνεία των windfall profits). Ωστόσο, υπάρχει περίπτωση, αντίστοιχα, και μονάδες φυσικού αερίου να εισέπραξαν υπερβάλλοντα κέρδη σε σχέση με την περίοδο 2020/(μέσα)2021 χωρίς να έχουν βελτιώσει με κάποιο τρόπο την απόδοσή τους. Αυτό, επί παραδείγματι, μπορεί να συμβεί όταν η οριακή τιμή ορίστηκε από κάποια άλλη τεχνολογία (λιγνιτική, υδροηλεκτιρκή) ή κάποια διασύνδεση, δηλαδή από την τιμή μονάδων γειτονικής χώρας. Ειδικότερα για τις περιπτώσεις των διασυνδέσεων, όπως προκύπτει από το ακόλουθο διάγραμμα, η σύγκλιση των τιμών μεταξύ της Ελλάδας και των συζευγμένων χωρών (Βουλγαρία, Ιταλία) έλαβε χώρα σε άνω του 70% των περιπτώσεων το τελευταίο χρονικό διάστημα και κάποιους μήνες έως και 80% των διαστημάτων επίλυσης της αγοράς. Συνεπώς, δεν πρέπει να παραβλεφθεί το γεγονός ότι το επίπεδο διαμόρφωσης των τιμών επηρεάζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την σύγκλιση των αγορών (market coupling). Γράφημα
29. Ποσοστό ωρών που η ελληνική αγορά ήταν σε σύγκλιση (coupled) με τις γειτονικές αγορές. Ωστόσο, αναγνωρίζεται το ενδεχόμενο ότι ορισμένες μονάδες φυσικού αερίου (το κόστος των οποίων καθορίζεται από εξωγενείς παράγοντες – διεθνείς τιμές φυσικού αερίου) διαθέτουνένα «ανταγωνιστικό πλεονέκτημα» που μπορεί να συνδέεται με καλύτερη διαπραγμάτευση τιμής προμήθειας φυσικού αερίου, ή με πιο αποδοτική μονάδα σε σχέση με άλλες μονάδες της ίδιας τεχνολογίας (ως αποτέλεσμα σχετικής 20 επενδυτικής απόφασης), λειτουργώντας έτσι με χαμηλότερο κόστος. Επομένως, για τις μονάδες αυτές δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι όλο το πλεονάζον κέρδος ήταν «ουρανοκατέβατο», καθώς είναι πιθανό να προέκυψε ως αποτέλεσμα επιχειρηματικών κινήσεων. Για το σκοπό αυτό, για τις μονάδες φυσικού αερίου των οποίων το κόστος λειτουργίας ήταν χαμηλότερο του μέσου όρου του κόστους όλων των μονάδων της ίδιας τεχνολογίας, κρίνεται δίκαιο να θεωρηθεί ότι το κόστος τους ήταν στο μέσο όρο. Γράφημα
30. Σχηματική απεικόνιση της έννοιας του «ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος» iii. Η προσέγγιση αυτή εκφεύγει της προβληματικής του ορισμού ενός «αποδεκτού» περιθωρίου κέρδους: Αφενός, όπως επισημάνθηκε και ανωτέρω, η Ανακοίνωση της Επιτροπής REPowerEU δεν προβαίνει σε σχετικό ορισμό, αφετέρου ο προσδιορισμός του «ορθού» περιθωρίου κέρδους θα επέβαλλε να εξεταστούν σε εξατομικευμένο επίπεδο πλήθος στοιχείων (π.χ. ώρες λειτουργίας κάθε μονάδας, κεφαλαιουχικές δαπάνες, επιτόκια δανεισμού κλπ.) και επομένως δεν συνάδει με ρύθμιση γενικού χαρακτήρα. Για τους λόγους αυτούς, προσήκει η σύγκριση εσόδων-κόστους παραγωγής των μονάδων παραγωγής κατά την περίοδο της έκτακτης έκρηξης τιμών σε σχέση με την περίοδο «κανονικής λειτουργίας» της αγοράς. Προφανώς, η Αρχή αναγνωρίζει το γεγονός ότι, διαχρονικά, κάποιες μονάδες είναι πιθανό να έχουν λειτουργήσει σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και κάτω του κόστους τους, ωστόσο η συγκεκριμένη συγκυρία κατά την οποία η κατάντη αγορά (η λιανική αγορά ρεύματος και - ιδίως – οι καταναλωτές) ασφυκτιά, δεν ενδείκνυται για αντιστάθμιση τυχόν ζημιών κατά το παρελθόν μέσω πλεονάζουσας κερδοφορίας κατά την τρέχουσα περίοδο. Τονίζεται ότι η εν λόγω μεθοδολογία εξετάζει την ύπαρξη κερδών στην αγορά μόνο υπό το πρίσμα της άμεσης επίπτωσης της αύξησης του μεταβλητού κόστους παραγωγής, οδηγούμενα από την αύξηση κόστους κυρίως του φυσικού αερίου και δευτερευόντος των δικαιωμάτων ρύπων στην χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού, χωρίς να αξιολογείται εν προκειμένω ο βαθμός της εν γένει ανταπόκρισης των προσφορών ενέργειας σε πρακτικές υγιούς ανταγωνισμού. 21 Ο ακριβής τρόπος υπολογισμού, οι υποθέσεις που λήφθησαν, καθώς και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στην επόμενη ενότητα. Τα αναλυτικά στοιχεία υπολογισμών από τα οποία προέκυψαν τα ανωτέρω αποτελέσματα βρίσκονται στη διάθεση της Πολιτείας σε επεξεργάσιμη μορφή, για λόγους επαληθευσιμότητας ή επεξεργασίας άλλων περιπτώσεων.
31. Υπολογισμός των κερδών της χονδρεμπορικής αγοράς 4.1 Τεχνολογίες Όπως αναλύθηκε στην προμηγούμενη ενότητα, ο υπολογισμός των κερδών έγινε για όλες ανεξαιρέτως τις τεχνολογίες που συμμετέχουν στη χονδρεμπορική αγορά, χωρίς σχήμα κρατηιής ενίσχυσης, ήτοιτις μονάδες των ακόλουθων τεχνολογιών: i. Λιγνιτικές μονάδες ii. Υδροηλεκτρικές μονάδες iii. Μονάδες φυσικού αερίου συνδυασμένου κύκλου iv. Μονάδες φυσικού αερίου ανοιχτού κύκλου v. Μονάδες Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ) κατά το μέρος που συμμετέχει στην αγορά11 vi. Χαρτοφυλάκια ΑΠΕ τα οποία δεν υπόκεινται σε σχήμα κρατικής ενίσχυσης. Στο Παράρτημα 1 αναγράφονται οι μονάδες ανά τεχνολογία και παραγωγό
32. Το υπό εξέταση διάστημα είναι αυτό που σχετίζεται άμεσα με την ευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση, ήτοι από τον Οκτώβριο 2021 έως και τον Μάρτιο 2022, περίοδος όπου είχε ήδη υιοθετηθεί στην Ελλάδα το Ευρωπαϊκό Μοντέλο Στόχο13 στα πλαίσια της εναρμόνισης του κανονιστικού πλαισίου για την οργάνωση και λειτουργία των αγορών ηλεκτρισμού των χωρών της Ευρώπης, όπως απορρέει από τη σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία και οδηγεί στο σχηματισμό της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Αγοράς Ηλεκτρισμού.14 11 https://www.dapeep.gr/energeia/ape-sithia/mitrwo-sithia/ https://www.admie.gr/agora/symmetohi/mitroa 13 https://www.rae.gr/thesmiko-plaisio-ilektrismou/ 14 3rd Energy Package, και Clean Energy Package, https://energy.ec.europa.eu/topics/markets-andconsumers/market-legislation/third-energy-package_en 12 22 4.2 Μοντέλο Στόχος – Target Model Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα αποτέλεσε το τελευταίο Κράτος Μέλος της ΕΕ που υιοθέτησε το Μοντέλο Στόχο (Target Model) χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό συνέβη στις 1 Νοεμβρίου 2020, ενώ τον Δεκέμβριο 20210 και Μαίου 2021 πραγματοποιήθηκε η σύγκλιση με τις αγορές Βουλγαρίας και Ιταλίας αντίστοιχα, για την αγορά επόμενης ημέρας. Το ακόλουθο Γράφημα αποτυπώνει τη χρονική εξέλιξη υιοθέτησης του Target Model όπου πλέον εκκρεμεί η υιοθέτηση τους μόνο από τα Δυτικά Βαλκάνια. O Σχεδιασμός για υιοθέτηση του Μοντέλου Στόχου ξεκίνησε από τον Δεκέμβριο του 2011, όταν η ΡΑΕ είχε εκδώσει και αποστείλει στο Υπουργείο Ενέργειας «Οδικό Χάρτη και Σχέδιο Δράσης για την αναδιάρθρωση της εγχώριας χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, στο πλαίσιο ολοκλήρωσης της ενοποιημένης ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το Μοντέλο Στόχο». Κατόπιν μεταγενέστερων προτάσεων της ΡΑΕ και των αρμόδιων Διαχειριστών και σε συνεργασία με το Υπουργείο Ενέργειας, εκδόθηκε ο ν. 4425/2016, όπως τροποποιήθηκε από το ν. 4512/2018, με τις διατάξεις του οποίου, θεσπίστηκαν οι ακόλουθες τέσσερις αγορές: 1) Ενεργειακή Χρηματοπιστωτική Αγορά, 2) Αγορά Επόμενης Ημέρας, 3) Ενδοημερήσια Αγορά και 4) Αγορές Ισχύος και Ενέργειας Εξισορρόπησης. Η πρώτη εξ αυτών λειτούργησε το Μάρτιο του 2020 και οι υπόλοιπες τρεις βραχυπρόθεσμες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, λειτουργούν πλέον από την 1η Νοεμβρίου
33. Η υιοθέτηση του Μοντέλου Στόχου πραγματοποιήθηκε με υιοθέτηση άνω των εξήντα