Προέγκριση Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων σύμφωνα με τον Κ

Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 4 του άρθρου 12 του ν. 4001/2011 (ΦΕΚ Α’ 179/22.08.2011, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 143 του ν. 4819/2021 (ΦΕΚ Α’ 129/23.07.2021) και ισχύει, και του άρθρου 10 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941 προχώρησε στην εκπόνηση και την προέγκριση του «Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού της Ελλάδας». Σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 11 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941, το Σχέδιο περιλαμβάνει τα ακόλουθα: Σύντομη περιγραφή των τεχνικών χαρακτηριστικών του διασυνδεδεμένου συστήματος μεταφοράς της Ελλάδας, καθώς και των διασυνδέσεων με γειτονικά κράτη Συνοπτική περιγραφή των κριτηρίων διακινδύνευσης που υιοθετήθηκαν για την αναγνώριση των κινδύνων Παρουσίαση των κινδύνων που προσομοιώθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν ως προς τις επιπτώσεις και την πιθανότητα εμφάνισής τους και οδήγησαν στον προσδιορισμό των εθνικών σεναρίων κρίσης Περιληπτική περιγραφή των εθνικών σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας Αναλυτική περιγραφή των ρόλων και των αρμοδιοτήτων της Αρμόδιας Αρχής Περιγραφή των ρόλων των οργάνων διαχείρισης της διακινδύνευσης Περιγραφή των ρόλων των οργάνων διαχείρισης της κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας Προσδιορισμό του συντονιστή της κρίσης και περιγραφή των ρόλων του Αναλυτική περιγραφή των μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας που οφείλονται στα προσδιορισμένα εθνικά σενάρια κρίσης Περιγραφή της ροής πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών και φορέων κατά τη διάρκεια ενδεχόμενης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας Περιγραφή των εθνικών, περιφερειακών και διμερών διαδικασιών και μέτρων τα οποία λαμβάνονται είτε για την πρόληψη είτε για την αντιμετώπιση και το μετριασμό των επιπτώσεων μιας κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας Προσδιορισμό του χρονοδιαγράμματος και του αντικειμένου των δοκιμών και προσομοιώσεων κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας. Το παρόν Σχέδιο Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων διαβιβάστηκε ηλεκτρονικά στην αρμόδια διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την Ομάδα Συντονισμού για τον Ηλεκτρισμό (ECG). Το τελικό σχέδιο θα εγκριθεί από τη ΡΑΕ μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας διαβούλευσης με τις Αρμόδιες Αρχές των συνδεδεμένων γειτονικών ΚΜ καθώς και την Ομάδα Συντονισμού για τον Ηλεκτρισμό (Electricity Coordination Group). Επισυνάπτονται: Σχέδιο Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού της Ελλάδας. Σχέδιο Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού της Ελλάδας Σύμφωνα με τις διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2019 σχετικά με την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων στο τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και με την κατάργηση της οδηγίας 2005/89/ΕΚ ΑΘΗΝΑ Ιούλιος 2022 Πίνακας περιεχομένων Λίστα Πινάκων .............................................................................................................................................. 3 Λίστα Σχημάτων ............................................................................................................................................ 4 Ακρωνύμια .................................................................................................................................................... 5 Εισαγωγή....................................................................................................................................................... 7 Σκοπός ....................................................................................................................................................... 7 Δομή .......................................................................................................................................................... 8 Ελληνικό Σύστημα Ηλεκτρικής Ενέργειας............................................................................................... 10 α. Τεχνική περιγραφή του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας ....................................... 10 β. Διεθνείς Διασυνδέσεις.................................................................................................................... 10 Κράτη Μέλη στην περιφέρεια ................................................................................................................ 11

Περίληψη των σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας ......................................................................... 12 1.1 Εισαγωγή........................................................................................................................................... 12 1.2 Κριτήρια Διακινδύνευσης ................................................................................................................. 12 1.3 Ορισμός Κρίσης Ηλεκτρικής Ενέργειας............................................................................................. 13 1.4 Αναγνώριση Κινδύνων ...................................................................................................................... 14 1.5 Καθορισμός Εθνικών Σεναρίων Κρίσης ............................................................................................ 15 1.6 Περίληψη Εθνικών Σεναρίων Κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας ............................................................ 19 1.6.1 Κυβερνοεπιθέσεις ...................................................................................................................... 19 1.6.2 Φυσικοί Κίνδυνοι ....................................................................................................................... 20 1.6.3 Πανδημία / Ανθρώπινο Λάθος .................................................................................................. 21 1.6.4 Ανεπάρκεια Ορυκτών Καυσίμων ............................................................................................... 22 1.6.5 Βλάβες συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας ............................................................................... 23 1.7 Κατηγοριοποίηση Επιπτώσεων Σεναρίων Κρίσης ............................................................................ 23 1.8 Αποτίμηση της Επικινδυνότητας των Σεναρίων Κρίσης ................................................................... 25
Ρόλοι και αρμοδιότητες .......................................................................................................................... 28 2.1 Αρμόδια Αρχή ................................................................................................................................... 28 2.2 Όργανα Διαχείρισης Διακινδύνευσης.............................................................................................. 30 2.3 Όργανα Διαχείρισης Κρίσης.............................................................................................................. 32 2.4 Εθνικοί Μηχανισμοί Διαχείρισης Κρίσεων ....................................................................................... 36 2.5 Μηχανισμοί διαχείρισης κρίσης η.ε λόγω συμβάντων κυβερνοεπιθέσεων .................................... 40 2.6 Συντονιστής Κρίσης ........................................................................................................................... 43
Διαδικασίες και μέτρα κατά την κρίση ηλεκτρικής ενέργειας ............................................................... 44 3.1 Εθνικές διαδικασίες και μέτρα ......................................................................................................... 44 3.1.1 Ισχύοντα μέτρα για την επιχειρησιακή λειτουργία του Συστήματος - ΑΔΜΗΕ ....................... 44 Προγραμματισμός Λειτουργίας (Operational Planning) (D-1) ....................................................... 44 Καταστάσεις Ηλεκτρικού Συστήματος σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/
.................. 45 Προκαταρκτικό σύνολο ενεργειών Συναγερμού/Έκτακτης Ανάγκης ............................................. 46 Δεύτερο σύνολο ενεργειών Συναγερμού/Έκτακτης Ανάγκης ........................................................ 48 3.1.2 Εξειδικευμένα εθνικά μέτρα ανά ομάδα σεναρίων κρίσης ...................................................... 51 3.1.2.1 Κυβερνοεπιθέσεις ............................................................................................................... 51 Μέτρα Μετριασμού επιπτώσεων ................................................................................................... 51 Υφιστάμενα Προληπτικά μέτρα .................................................................................................. 51 Νέα Προληπτικά Μέτρα ............................................................................................................. 52 Υφιστάμενα Μέτρα Μετριασμού ............................................................................................... 54 Νέα Μέτρα Μετριασμού ............................................................................................................ 56 3.1.2.2 Φυσικοί Κίνδυνοι ................................................................................................................ 57 Προληπτικά Μέτρα ..................................................................................................................... 57 Μέτρα μετριασμού ..................................................................................................................... 58 3.1.2.3 Πανδημία / Ανθρώπινο Λάθος ........................................................................................... 59 Προληπτικά Μέτρα ..................................................................................................................... 59 3.1.2.4 Ανεπάρκεια Ορυκτών Καυσίμων ........................................................................................ 61 Μέτρα Μετριασμού .................................................................................................................... 61 3.1.2.5 Βλάβες συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας ........................................................................ 65 Προληπτικά μέτρα .......................................................................................................................... 65 Υφιστάμενα ..................................................................................................................................... 65 Προληπτικά Μέτρα ..................................................................................................................... 65 Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός................................................................................................... 66 3.1.3 Αύξηση ανθεκτικότητας Συστήματος ........................................................................................ 66 3.2 Περιφερειακές και διμερείς διαδικασίες και μέτρα ........................................................................ 69 Διασυνοριακή βοήθεια Έκτακτης Ανάγκης......................................................................................... 70
Διαβούλευση με ενδιαφερόμενα μέρη .................................................................................................. 71
Δοκιμές έκτακτης ανάγκης...................................................................................................................... 71 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ............................................................................................................................................. 73 Διαχείριση Κρίσης η.ε - Ενέργειες εμπλεκόμενων φορέων και ροή πληροφορίας ............................... 73 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ............................................................................................................................................ 79 Διαχείριση Κρίσης η.ε λόγω Κυβερνοεπιθέσεων - Ενέργειες Ε.Φ και ροή πληροφορίας ..................... 79 Λίστα Πινάκων Πίνακας
Μήκος γραμμών μεταφοράς Συστήματος Μεταφοράς........................................................... 10 Πίνακας
Επισκόπηση των Περιφερειακών Σεναρίων Κρίσης Ηλεκτρικής Ενέργειας σύμφωνα με τον ENTSO-E ...................................................................................................................................................... 15 Πίνακας
Βασικές συσχετίσεις κινδύνων με σενάρια κρίσης. ................................................................. 17 Πίνακας
Βασικά χαρακτηριστικά σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας............................................ 18 Πίνακας
Αντιστοίχιση μεταξύ των εθνικών σεναρίων κρίσης και των περιφερειακών σεναρίων που προσδιόρισε ο ENTSO-E.............................................................................................................................. 18 Πίνακας
Διαβάθμιση των επιπτώσεων των σεναρίων κρίσης ............................................................... 23 Πίνακας
Διαβάθμιση επιπτώσεων κυβερνοεπιθέσεων ......................................................................... 24 Πίνακας
Κατηγοριοποίηση με βάση την πιθανότητα εμφάνισης των σεναρίων κρίσης (απόφαση ACER) ........................................................................................................................................................... 25 Πίνακας
Επεξήγηση στάθμης διακινδύνευσης (definition of risk levels) .............................................. 26 Πίνακας
Εγκεκριμένα έργα αναβάθμισης εξοπλισμού ΔΠΑ 2022-
............................................ 66 Πίνακας
Εγκεκριμένα έργα ΔΠΑ 2022-2031 για την αναβάθμιση της ευστάθειας και ελέγχου του ΕΣΜΗΕ. ........................................................................................................................................................ 69 Πίνακας
Ροή πληροφοριών & ενέργειες μεταξύ της ΡΑΕ και των εμπλεκόμενων μερών στη διαχείριση της κρίσης ................................................................................................................................ 73 Πίνακας
Ροή πληροφοριών & ενέργειες μεταξύ της ΟΔΚΗΛ και των εμπλεκόμενων μερών στη διαχείριση της κρίσης ................................................................................................................................. 74 Πίνακας
Ροή πληροφοριών & ενέργειες μεταξύ του Ε.Φ και των εμπλεκόμενων μερών στη διαχείριση της κρίσης ................................................................................................................................. 75 Πίνακας
Συνολική ροή πληροφοριών & ενέργειες μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων μερών στη διαχείριση της κρίσης ................................................................................................................................. 77 Πίνακας
Ροή πληροφοριών & ενέργειες μεταξύ του Ε.Φ και των εμπλεκόμενων μερών στη διαχείριση της κρίσης (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων) ........................................................................ 79 Πίνακας
Συνολική ροή πληροφοριών & ενέργειες μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων μερών στη διαχείριση της κρίσης (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων) ........................................................................ 82 Σελίδα 3 από 86 Λίστα Σχημάτων Σχήμα
Σχηματικό διάγραμμα των Διασυνδεδεμένων Συστημάτων της Βαλκανικής............................ 11 Σχήμα
Κίνδυνοι ασφάλειας εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας .......................................................... 14 Σχήμα
Αποτίμηση της επικινδυνότητας των σεναρίων κρίσης ............................................................. 26 Σχήμα
Αλληλεπίδραση μεταξύ εμπλεκόμενων φορέων στη διάρκεια μιας κρίσης η.ε ....................... 34 Σχήμα
Ενέργειες ΡΑΕ ............................................................................................................................. 37 Σχήμα
Ενέργειες ΟΔΚΗΛ.......................................................................................................................... 38 Σχήμα
Ενέργειες Ε.Φ.............................................................................................................................. 38 Σχήμα
Σχηματική αποτύπωση της συνολικής ροής πληροφοριών ....................................................... 39 Σχήμα
Ενέργειες Ε.Φ (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων) ..................................................................... 41 Σχήμα
Σχηματική αποτύπωση της συνολικής ροής πληροφοριών (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων .................................................................................................................................................................... 42 Σχήμα
Ενέργειες ΡΑΕ ........................................................................................................................... 73 Σχήμα
Ενέργειες ΟΔΚΗΛ........................................................................................................................ 74 Σχήμα
Ενέργειες Ε.Φ............................................................................................................................ 75 Σχήμα
Σχηματική αποτύπωση της συνολικής ροής πληροφοριών ..................................................... 76 Σχήμα
Ενέργειες Ε.Φ (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων)................................................................... 79 Σχήμα
Σχηματική αποτύπωση της συνολικής ροής πληροφοριών (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων) .................................................................................................................................................................... 81 Σελίδα 4 από 86 Ακρωνύμια AC: Εναλλασσόμενο Ρεύμα – Alternative Current ACER: Οργανισμός Συνεργασίας Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας Agency for the Cooperation of Energy Regulators CSIRT: Computer Security Incident Response team – Ελληνική Αρμόδια Ομάδα Απόκρισης Κυβερνοπεριστατικών, Διεύθυνση Κυβερνοάμυνας ΓΕΕΘΑ DC: Συνεχές Ρεύμα – Direct Current ECG: Ομάδα Συντονισμού για την Ηλεκτρική Ενέργεια – Electricity Coordination Group EENS: Αναμενόμενη Μη Εξυπηρετούμενη Ενέργεια – Expected Energy Non Served ENTSO-E: Ευρωπαϊκό Δίκτυο των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας - European Network of Transmission System Operators HVDC: Συνεχές Ρεύμα Υψηλής Τάσης – High Voltage Direct Current LOLE: Αναμενόμενη Απώλεια Φορτίου – Loss of Load Expectation RCC: Περιφερειακό Συντονιστικό Κέντρο – Regional Coordination Center RSC: Περιφερειακός Συντονιστής Ασφαλείας – Regional Security Coordinator SAFA: Συμφωνία Πλαίσιο Συγχρονισμένης Περιοχής – Synchronous Area Framework Agreement SEE SOR: Λειτουργική Περιφέρεια Συστήματος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης – Southeast Europe System Operation Region Α.Π.Δ.Π.Χ: Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα ΑΔΜΗΕ: Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας ΑΠΕ: Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ΓΓΠΠ: Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας ΔΑΠΕΕΠ: Διαχειριστής ΑΠΕ & Εγγυήσεων Προέλευσης ΔΕΔΔΗΕ: Διαχειριστής του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας ΔΕΣΦΑ: Διαχειριστής Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου ΔΣΔ: Διαχειριστής Συστήματος Διανομής ΔΣΜ: Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Ε.Φ: Ενεργειακός Φορέας ΕΑΚ: Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας ΕΜΥ: Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία Σελίδα 5 από 86 ΕΟΔΥ: Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας ΕΣΜΕΑ: Επιτροπή Συντονισμού Μέτρων Έκτακτης Ανάγκης ΕΣΜΗΕ: Ελληνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας ΕΧΕ: Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας Η.Ε (η.ε): Ηλεκτρική Ενέργεια ΗΝ: Ηλεκτρονόμος ΚΔΣ: Κώδικας Διαχείρισης του Συστήματος ΚΕΔΔ: Κέντρα Ελέγχου Δικτύου Διανομής ΚΥΤ: Κέντρο Υπερυψηλής Τάσης ΜΔΚ: Μονάδα Διαχείρισης Κρίσεων ΜΔΝ: Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά ΟΑΠΚ: Ομάδα Αντιμετώπισης Περιστατικών Κρίσεων ΟΔΔ: Ομάδα Διαχείρισης Διακινδύνευσης ΟΔΚΗΛ: Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων Ηλεκτρικής Ενέργειας ΟΕΑΔ: Ομάδα Εργασίας για την Αξιολόγηση της Διακινδύνευσης ΡΑΕ: Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Υ/Σ: Υποσταθμός ΥΑΠ: Υπεύθυνος Ασφάλειας Πληροφοριών ΥΔΚΑΕ: Υπεύθυνος Διαχείρισης Κινδύνων Ασφάλειας Εφοδιασμού Φ.Α: Φυσικό Αέριο Σελίδα 6 από 86 Εισαγωγή Σκοπός O Κανονισμός (ΕΕ) 2019/941 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5 ης Ιουνίου 2019 σχετικά με την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και με την κατάργηση της οδηγίας 2005/89/ΕΚ (εφεξής ο «Κανονισμός»), διαμορφώνει κοινό πλαίσιο κανόνων για την πρόληψη, την ετοιμότητα αντιμετώπισης και τη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με το άρθρο 12 του ν. 4001/2011 (ΦΕΚ Α’ 179/22.08.2011), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 143 του ν. 4819/2021 (ΦΕΚ Α’ 129/23.07.2021), η ΡΑΕ ορίστηκε ως Αρμόδια Αρχή σύμφωνα με τις προβλέψεις του άρθρου 3 του Κανονισμού. Σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 7 του Κανονισμού η ΡΑΕ, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, εκπόνησε μελέτη για τον προσδιορισμό των εθνικών σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα της Χώρας. Η ανωτέρω μελέτη διαβιβάστηκε στην Επιτροπή και το ECG στις 29.04.
Στη βάση της παραπάνω μελέτης η ΡΑΕ προχώρησε στην εκπόνηση του παρόντος Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων για τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας (εφεξής το «Σχέδιο»), σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 10, 11, 12 και του Παραρτήματος του Κανονισμού. Στόχος του Σχεδίου αποτελεί ο προσδιορισμός των πιθανών κινδύνων που σχετίζονται με την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια και η αποτύπωση των υφιστάμενων και των σχεδιαζόμενων μέτρων για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των εν λόγω κινδύνων. Για τη σύνταξη του Σχεδίου η ΡΑΕ συνεργάστηκε με τον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ), επίσης συνέβαλαν: - Ο Διαχειριστής του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ), - Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (ΕΧΕ), - Η Γενική Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 11 του Κανονισμού, το Σχέδιο περιλαμβάνει τα ακόλουθα:  Σύντομη περιγραφή των τεχνικών χαρακτηριστικών του διασυνδεδεμένου συστήματος μεταφοράς της Ελλάδας, καθώς και των διασυνδέσεων με γειτονικά κράτη  Συνοπτική περιγραφή των κριτηρίων διακινδύνευσης που υιοθετήθηκαν για την αναγνώριση των κινδύνων  Παρουσίαση των κινδύνων που προσομοιώθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν ως προς τις επιπτώσεις και την πιθανότητα εμφάνισής τους και οδήγησαν στον προσδιορισμό των εθνικών σεναρίων κρίσης  Περιληπτική περιγραφή των εθνικών σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας  Αναλυτική περιγραφή των ρόλων και των αρμοδιοτήτων της Αρμόδιας Αρχής  Περιγραφή των ρόλων των οργάνων διαχείρισης της διακινδύνευσης  Περιγραφή των ρόλων των οργάνων διαχείρισης της κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας  Προσδιορισμό του συντονιστή της κρίσης και περιγραφή των ρόλων του  Αναλυτική περιγραφή των μηχανισμών διαχείρισης κρίσων ηλεκτρικής ενέργειας που οφείλονται στα προσδιορισμένα εθνικά σενάρια κρίσης Σελίδα 7 από 86  Περιγραφή της ροής πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών και φορέων κατά τη διάρκεια ενδεχόμενης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας  Περιγραφή των εθνικών, περιφερειακών και διμερών διαδικασιών και μέτρων τα οποία λαμβάνονται είτε για την πρόληψη είτε για την αντιμετώπιση και το μετριασμό των επιπτώσεων μιας κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας  Προσδιορισμό του χρονοδιαγράμματος και του αντικειμένου των δοκιμών και προσομοιώσεων κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας. Το Σχέδιο επικαιροποιείται κάθε τέσσερα έτη εκτός και αν απαιτείται, λόγω των περιστάσεων συχνότερη επικαιροποίηση. Δομή Το Σχέδιο που παρουσιάζεται στο παρόν κείμενο γενικά ακολουθεί το πρότυπο που περιγράφεται στο Παράρτημα του Κανονισμού και διαρθρώνεται στα ακόλουθα κεφάλαια: Στην Εισαγωγή παρουσιάζεται ο στόχος και περιληπτικά τα περιεχόμενα του Σχεδίου, δίνονται πληροφορίες για τα τεχνικά χαρακτηριστικά του διασυνδεδεμένου συστήματος μεταφοράς της Χώρας καθώς και των διασυνδέσεων με γειτονικά κράτη, και προσδιορίζονται τα κράτη της περιφέρειας στην οποία υπάγεται η Ελλάδα. Στο Κεφάλαιο 1 ο στόχος είναι να παρουσιαστούν συνοπτικά τα εθνικά σενάρια κρίσης που προσδιόρισε η ΡΑΕ στην μελέτη που εκπόνησε σύμφωνα με το άρθρο 7 του Κανονισμού. Προς αυτή την κατεύθυνση, αρχικά παρουσιάζονται τα κριτήρια διακινδύνευσης που υιοθετήθηκαν για την αναγνώριση και τη αξιολόγηση των κινδύνων που σχετίζονται με την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια. Στη συνέχεια προσδιορίζεται με σαφήνεια ο ορισμός της κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, παρουσιάζονται τα εθνικά σενάρια κρίσης που προσδιορίστηκαν και συσχετίζονται τόσο με τους παραπάνω κινδύνους όσο και με τα περιφερειακά σενάρια που προσδιορίστηκαν από τον ENTSO-E δυνάμει του άρθρου 6 του Κανονισμού. Τα εθνικά σενάρια κρίσης με ομοειδή χαρακτηριστικά συγχωνεύονται και ταξινομούνται σε πέντε ομάδες (clusters) και στη συνέχεια γίνεται περιληπτική περιγραφή για κάθε σενάριο και αναφορά σε πιθανές επιπτώσεις σε εθνικό και διασυνοριακό επίπεδο. Τέλος αποτυπώνεται η κατηγοριοποίηση των εθνικών σεναρίων κρίσης με βάση τις επιπτώσεις τους και την πιθανότητα εμφάνισής τους και γίνεται αποτίμηση της επικινδυνότητας και κατηγοριοποίησή τους με βάση το βαθμό διακινδύνευσης και την ανεκτικότητα των κινδύνων (risk tolerance). Στο Κεφάλαιο 2 αρχικά περιγράφονται αναλυτικά οι ρόλοι και οι αρμοδιότητες της Αρμόδιας Αρχής (ΡΑΕ) που απορρέουν από τις διατάξεις του Κανονισμού. Στη συνέχεια θεσπίζονται τα όργανα που είναι υπεύθυνα για τη διαχείριση της διακινδύνευσης αναφορικά με την ασφάλεια εφοδιασμού της Χώρας με ηλεκτρική ενέργεια και περιγράφονται οι ρόλοι τους. Αντίστοιχα θεσπίζονται τα όργανα που είναι υπεύθυνα για την έκδοση έγκαιρων προειδοποιήσεων σχετικά με επερχόμενη κατάσταση κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας, την κήρυξη κατάστασης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και την αποτελεσματική διαχείριση τέτοιων καταστάσεων κρίσης και περιγράφονται οι ρόλοι τους. Η ροή πληροφοριών και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων μερών περιγράφεται διεξοδικά και αποτυπώνεται σχηματικά σε αντίστοιχα διαγράμματα. Ειδική αναφορά και περιγραφή των παραπάνω γίνεται σε καταστάσεις κρίσεων που οφείλονται σε περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων καθώς Σελίδα 8 από 86 για τη διαχείρισή τους απαιτείται η εμπλοκή περισσότερων φορέων. Τέλος προσδιορίζεται ο Συντονιστής Κρίσης και περιγράφεται ο ρόλος του. Στο Κεφάλαιο 3 περιγράφονται αρχικά τα εθνικά μέτρα τα οποία λαμβάνονται είτε για την πρόληψη είτε για την αντιμετώπιση και το μετριασμό των επιπτώσεων μιας κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Αρχικά παρουσιάζονται γενικά τα μέτρα που λαμβάνει και οι ενέργειες που εφαρμόζει ο ΑΔΜΗΕ για τη διατήρηση του Συστήματος εντός των ορίων επιχειρησιακής ασφάλειας, ενώ στη συνέχεια παρουσιάζονται εξειδικευμένα εθνικά μέτρα για κάθε μία από τις πέντε ομάδες (clusters) στις οποίες ταξινομήθηκαν τα εθνικά σενάρια κρίσης. Στη συνέχεια αποτυπώνονται τα υφιστάμενα περιφερειακά και διμερή μέτρα που έχουν ληφθεί από τον ΑΔΜΗΕ σε συμφωνία με τους αντίστοιχους ΔΣΜ γειτονικών κρατών. Στο Κεφάλαιο 4 παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τη διαβούλευση που διεξήχθη τόσο με ενδιαφερόμενους φορείς από την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όσο και τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών της περιφέρειας. Τέλος, στο Κεφάλαιο 5 περιγράφεται το πλαίσιο των δοκιμών που διεξάγονται ανά δύο έτη και στοχεύουν στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του Σχεδίου και ειδικότερα των μέτρων και των διαδικασιών που περιγράφονται σχετικά με την πρόληψη και την αντιμετώπιση περιστατικών κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο πλαίσιο των δοκιμών που αφορούν την ικανότητα αντιμετώπισης κυβερνοεπιθέσεων. Σελίδα 9 από 86 Ελληνικό Σύστημα Ηλεκτρικής Ενέργειας α. Τεχνική περιγραφή του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας Το Ελληνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΜΗΕ) αποτελείται από το Διασυνδεδεμένο Σύστημα της Ηπειρωτικής Χώρας και των Διασυνδεδεμένων με αυτό νησιών στο επίπεδο της υψηλής τάσης. Το ΕΣΜΗΕ αποτελείται από γραμμές μεταφοράς (εναέριες, υπόγειες και υποβρύχιες) σε υψηλή (66 kV, 150kV) και υπερυψηλή τάση (400kV) καθώς και κέντρα υπερυψηλής τάσης (ΚΥΤ) και υποσταθμούς τους συστήματος (ΥΣ) όπου υπάρχουν μετασχηματιστές για την ανύψωση ή τον υποβιβασμό της τάσης. Πιο αναλυτικά, στον πίνακα 1 παρουσιάζονται αναλυτικά στοιχεία για τις γραμμές μεταφοράς του ΕΣΜΗΕ. Πίνακας
Μήκος γραμμών μεταφοράς Συστήματος Μεταφοράς Επίπεδο τάσης (kV) 66 150 400 Είδος ΓΜ Εναέριες Υποβρύχιες Εναέριες Υπόγειες Υποβρύχιες Εναέριες Υπόγειες Εναέριες DC Υποβρύχιες DC Σύνολο Συνολικό μήκος (km) 39 74 8047 267 487 2760 31 107 160 Σύνολο 113 9570 3040 11954 Στο Σύστημα υπάρχουν συνολικά 25 ΚΥΤ. Τα 14 εξ αυτών αποτελούν σημεία σύνδεσης συστημάτων 400kV και 150kV για τη μεταφορά ισχύος στο σύστημα 150kV. Τα υπόλοιπα 11 ΚΥΤ, χωροθετούνται πλησίον σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προκειμένου να επιτυγχάνεται η ανύψωση τάσης από τους σταθμούς παραγωγής προς το σύστημα σε επίπεδο τάσης 400kV. Επιπλέον υπάρχουν 356 υποσταθμοί υψηλής τάσης για τον περαιτέρω υποβιβασμό της τάσης. β. Διεθνείς Διασυνδέσεις To ΕΣΜΗΕ λειτουργεί σύγχρονα και παράλληλα διασυνδεδεμένο με το Ευρωπαϊκό Σύστημα υπό τον γενικότερο συντονισμό του ENTSO-E. H παράλληλη λειτουργία του ΕΣΜΗΕ με το Ευρωπαϊκό Σύστημα επιτυγχάνεται μέσω διασυνδετικών γραμμών μεταφοράς με τα Συστήματα της Βουλγαρίας, της Αλβανίας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Τουρκίας. Επιπλέον, το ΕΣΜΗΕ συνδέεται ασύγχρονα μέσω υποβρυχίου συνδέσμου συνεχούς ρεύματος και τάσης 400kV με την Ιταλία. Πιο αναλυτικά, οι διεθνείς διασυνδέσεις της Ελλάδας με τα συστήματα των γειτονικών χωρών είναι:    Δύο ξεχωριστές γραμμές 400kV απλού κυκλώματος και συνολικής ονομαστικής ικανότητας μεταφοράς 2800MVA με τη Βόρεια Μακεδονία. Μία γραμμή 400kV απλού κυκλώματος ονομαστικής ικανότητας μεταφοράς 1400MVA και μία γραμμή 150 kV ονομαστικής ικανότητας μεταφοράς 138MVA με την Αλβανία. Μία γραμμή 400kV ονομαστικής ικανότητας μεταφοράς 1400MVA με τη Βουλγαρία. Σελίδα 10 από 86  Μία γραμμή 400kV απλού κυκλώματος ονομαστικής ικανότητας μεταφοράς 2000MVA με την Τουρκία.  Ένα υποβρύχιο καλώδιο συνεχούς ρεύματος 400kV και ικανότητας μεταφοράς 500MW με την Ιταλία. Σε φάση κατασκευής βρίσκεται μία δεύτερη γραμμή 400kV με τη Βουλγαρία. Στο σχήμα που ακολουθεί φαίνεται η τοπολογία των υφιστάμενων και υπό ανάπτυξη διασυνδέσεων μεταξύ των Συστημάτων Μεταφοράς των κρατών της Βαλκανικής. Σχήμα
Σχηματικό διάγραμμα των Διασυνδεδεμένων Συστημάτων της Βαλκανικής. Κράτη Μέλη στην περιφέρεια Η Ελλάδα αποτελεί μέρος της Λειτουργικής Περιφέρειας του Συστήματος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (Southeast Europe System Operation Region – SEE SOR), σύμφωνα με την απόφαση ACER υπ’ αριθ. 05/
H συγκεκριμένη περιφέρεια περιλαμβάνει τα ακόλουθα Κράτη Μέλη:   Ιταλία Βουλγαρία Σελίδα 11 από 86
Περίληψη των σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας 1.1 Εισαγωγή Τον Απρίλιο του 2022 ολοκληρώθηκε η Μελέτη προσδιορισμού των εθνικών σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας για το Διασυνδεδεμένο Σύστημα της Χώρας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 του Κανονισμού. Στόχος της Μελέτης ήταν η διερεύνηση των συνθηκών εκείνων που δύνανται να διακινδυνεύσουν την ασφάλεια εφοδιασμού της Χώρας με ηλεκτρική ενέργεια τα έτη 2021-2024 και τα αποτελέσματά της αποτελούν τη βάση για την εκπόνηση του παρόντος Εθνικού Σχεδίου Ετοιμότητας αντιμετώπισης κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 10 του Κανονισμού. Λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των Ηλεκτρικών Συστημάτων (ΗΣ) των Μη Διασυνδεδεμένων Νησιών (ΜΔΝ) και αναγνωρίζοντας τη σημασία διασφάλισης της ασφάλειας εφοδιασμού στα εν λόγω Νησιά όπως και στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα, η ΡΑΕ προτίθεται να εκπονήσει διακριτή μελέτη για τον προσδιορισμό σεναρίων κρίσης αναφορικά με την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια στα ΜΔΝ. Η Μελέτη εκπονήθηκε από τη ΡΑΕ, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της ως Αρμόδια Αρχή, σύμφωνα με τη διάταξη της παρ. 4 του άρθρου 12 του ν. 4001/2011 (ΦΕΚ Α’ 179/22.08.2011), σε στενή συνεργασία με τον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) και τη συμβολή του Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ), του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (ΕΧΕ) και της Γενικής Διεύθυνσης Κυβερνοασφάλειας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Η Μελέτη για τον προσδιορισμό των εθνικών σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας βασίστηκε στη μεθοδολογία του ENTSO-E «Methodology for Identifying Regional Electricity Crisis Scenarios in accordance with Article 5 of the REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL on risk preparedness in the electricity sector and repealing Directive 2005/89/EC», η οποία αναπτύχθηκε σύμφωνα με τα οριζόμενα στον άρθρο 6 του Κανονισμού και εγκρίθηκε από τον ACER με την απόφαση υπ’ αριθ. 07/
1.2 Κριτήρια Διακινδύνευσης Η Μελέτη προσδιορισμού των εθνικών σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας για τους σκοπούς αξιολόγησης της σημαντικότητας των κινδύνων που αναγνωρίστηκαν και την μετέπειτα υποστήριξη των διεργασιών της λήψης αποφάσεων υιοθέτησε τρία

(3)βασικά κριτήρια που κατά την Αρχή κρίνονται απαραίτητα για την ασφαλή λειτουργία του Συστήματος. Για τον ορισμό των κριτηρίων λήφθηκαν υπόψη:  Οι συνθήκες που μπορεί να επηρεάζουν την ασφάλεια τροφοδοσίας με ηλεκτρική ενέργεια (η.ε).  Ο τρόπος που προσδιορίζονται και μετρούνται οι συνέπειες και η πιθανότητα εμφάνισης των σεναρίων κρίσης.  Η χρονική διάρκεια των σεναρίων κρίσης.  Ο τρόπος προσδιορισμού του βαθμού επικινδυνότητας των σεναρίων (στάθμη διακινδύνευσης).  Οι προβλεπόμενες δυνατότητες διάθεσης πόρων για την ασφάλεια εφοδιασμού. Σελίδα 12 από 86 Σύμφωνα με τα ανωτέρω, τα κριτήρια διακινδύνευσης που υιοθετήθηκαν είναι:  Το Κριτήριο ασφαλείας Ν-11, σύμφωνα με το άρθρο 3 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/1485: Μη παραβίαση της κατάστασης Ν-1 σε καμία περίπτωση.  H Επάρκεια συστήματος σε συνδυασμό με πιθανότητα εμφάνισης (βάσει της ευρωπαϊκής εκτίμησης επάρκειας πόρων που διενεργείται από τον ENTSO-E, δυνάμει του άρθρου 23 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943): - Αναμενόμενη Μη Εξυπηρετούμενη Ενέργεια (Expected Energy Non-Served, EENS) < 0,01 %. Ο δείκτης αυτός εκφράζει την ενέργεια ή το ποσοστό της ενέργειας που το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής δε μπορεί να ικανοποιήσει σε ετήσια βάση. - Αναμενόμενη Απώλεια Φορτίου (Loss of Load Expectation, LOLE) < 12 h. Ο δείκτης αυτός εκφράζει τις ώρες του έτους για τις οποίες το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής δε μπορεί να ικανοποιήσει πλήρως τη ζήτηση, ανεξαρτήτως του μεγέθους του ελλείμματος κάθε ώρας.  Κυβερνοασφάλεια: Επίπεδο διακινδύνευσης < Κρίσιμο ή καταστροφικό. Η μεθοδολογία για την κατηγοριοποίηση επιπτώσεων βρίσκεται σε στάδιο διαμόρφωσης από τον ACER. Μέχρι τη θέσπιση μιας κοινής κλίμακας επιπτώσεων για τον ενεργειακό κλάδο, η Αρχή αναγνωρίζει ως βασικά κριτήρια το χρόνο εντοπισμού της κυβερνοεπίθεσης και αποκατάστασης – διαχείρισής της αλλά και τη διαρροή εμπιστευτικών πληροφοριών. 1.3 Ορισμός Κρίσης Ηλεκτρικής Ενέργειας Η αξιολόγηση της σημαντικότητας των διακινδυνεύσεων σχετίζεται και με τη δυνατότητα που αυτές έχουν να δημιουργήσουν καταστάσεις κρίσης η.ε., δηλαδή σημαντικές ελλείψεις ή αδυναμία παροχής ηλεκτρικής ενέργειας στους πελάτες. Σε συσχετισμό με τα ανωτέρω κριτήρια διακινδύνευσης, προσδιορίζεται η έννοια της κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας και οι συνθήκες εκείνες των οποίων η παραβίαση θα ενεργοποιήσει τη λήψη άμεσων ενεργειών αντιμετώπισής τους. Έτσι, κατά τον Προσδιορισμό Εθνικών Σεναρίων Κρίσης, υιοθετήθηκε ο παρακάτω ορισμός για την κρίση ηλεκτρικής ενέργειας:  Κατάσταση σημαντικής έλλειψης ηλεκτρικής ενέργειας ή αδυναμίας παροχής ηλεκτρικής ενέργειας στους καταναλωτές που αναμένεται να οδηγήσει (Early Warning) ή έχει οδηγήσει (Emergency) σε: α) μη τήρηση του κριτηρίου Ν-1 ή/και β) EENS ≥ 0,01 (% της ετήσιας ζήτησης) και LOLE ≥ 12 (ώρες) ή/και γ) περιστατικό κυβερνοεπίθεσης τουλάχιστον με τις παρακάτω επιπτώσεις: - Πρόβλημα στην ασφαλή τροφοδοσία, περικοπές φορτίων – επίπτωση στο διασυνοριακό εμπόριο. - Οικονομικές επιπτώσεις με επακόλουθή επίπτωση στη λειτουργία των επιχειρήσεων, χειραγώγηση της αγοράς. - Διαρροή προσωπικών δεδομένων που ενδέχεται να επιφέρουν σημαντικό πρόστιμο από την ΑΠΔΠΧ (Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα). 1 Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1485, άρθρο 3 παράγραφος 14 «κριτήριο (N-1): ο κανόνας σύμφωνα με τον οποίο τα στοιχεία που παραμένουν σε λειτουργία εντός περιοχής ελέγχου ΔΣΜ μετά την εμφάνιση απρόβλεπτου συμβάντος μπορούν να εξυπηρετούν τη νέα κατάσταση λειτουργίας χωρίς να παραβιάζονται τα όρια επιχειρησιακής ασφάλειας·» Σελίδα 13 από 86 1.4 Αναγνώριση Κινδύνων Η ΡΑΕ, προκειμένου για τη διερεύνηση των συνθηκών που δύνανται να διαμορφωθούν και να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού του Διασυνδεδεμένου Συστήματος της Χώρας με ηλεκτρική ενέργεια τα έτη μεταξύ 2021 και 2024, συνέταξε στη βάση του Κεφαλαίου ΙΙ του Κανονισμού σε συνεργασία με τον ΑΔΜΗΕ, ένα στοχευμένο ερωτηματολόγιο παραγόντων κινδύνων το οποίο απαντήθηκε από τους εμπλεκόμενους φορείς, όπως είναι ο Διαχειριστής του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ), ο Διαχειριστής Συστήματος Φ.Α. (ΔΕΣΦΑ), οι Διαχειριστές Δικτύου Διανομής Φ.Α., οι ηλεκτροπαραγωγοί, προμηθευτές ΦΑ και ο ΔΑΠΕΕΠ Α.Ε., σύμφωνα με την εμπειρία τους αλλά και τη δυνατότητα πρόβλεψης που έχουν στον τομέα ευθύνης/λειτουργίας τους στην ανάπτυξη καταλόγου κινδύνων. Στο πλαίσιο αυτό, οι εμπλεκόμενοι φορείς συνεισέφεραν στην ανάπτυξη καταλόγου κινδύνων προσδιορίζοντας:  τις συνθήκες που εκτιμούν ότι έχουν διαμορφωθεί ή ότι θα διαμορφωθούν και δύνανται να προκαλέσουν την εμφάνιση των κινδύνων,  την περιγραφή της αρχικής κατάστασης του συστήματος σχετικά με το σενάριο κρίσης,  την εποχή ή τις εποχές του χρόνου που εκτιμούν ότι θα συμβεί το σενάριο κρίσης και τον τύπο φορτίου που θα επηρεαστεί,  την εκτιμώμενη διάρκεια του σεναρίου κρίσης, και  την περιγραφή πιθανών επιπτώσεων από την εμφάνιση του σεναρίου κρίσης. Στη βάση της ανωτέρω μεθοδολογίας αναλύθηκε το σύνολο των διαθέσιμων στοιχείων και πληροφοριών που συλλέχθηκαν με το ερωτηματολόγιο για την αναγνώριση και ανάλυση των διακινδυνεύσεων που μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού της Χώρας με ηλεκτρική ενέργεια την υπό εξέταση χρονική περίοδο, όπως φαίνεται στο Σχήμα 2. Σχήμα 2. Κίνδυνοι ασφάλειας εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας (Πηγή: Μελέτη Προσδιορισμού Εθνικών Σεναρίων Κρίσης η.ε. ΡΑΕ 2022) Σελίδα 14 από 86 Επισημαίνεται ότι στην Μελέτη Προσδιορισμού Εθνικών Σεναρίων Κρίσης δεν αξιολογήθηκαν κίνδυνοι σε σχέση με την κυριότητα των υποδομών αναφορικά με την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια. 1.5 Καθορισμός Εθνικών Σεναρίων Κρίσης Με βάση τα αποτελέσματα της διαβούλευσης για την αναγνώριση κινδύνων, την ανάλυση των εθνικών και περιφερειακών συνθηκών, τα αποτελέσματα της Μελέτης του ENTSO-Ε) για τον Προσδιορισμό Περιφερειακών Σεναρίων Κρίσης η.ε. (βλέπε Πίνακα 2), και σε συμφωνία με το άρθρο 5 του Κανονισμού, προσδιορίστηκαν, εξετάστηκαν και προσομοιώθηκαν σε συνεργασία με τον ΑΔΜΗΕ συνολικά 16 σενάρια κρίσης. Αναλόγως με το σενάριο, η κρίση θεωρήθηκε ότι διαρκεί από μερικές ώρες έως και ένα

(1)μήνα, σε συνδυασμό με συγκεκριμένα προφίλ ζήτησης (Ι - υψηλό), (ΙΙ - μέσο) και (ΙΙΙ - χαμηλό). Πίνακας

Επισκόπηση των Περιφερειακών Σεναρίων Κρίσης Ηλεκτρικής Ενέργειας σύμφωνα με τον ENTSO-E A/A 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 Είδος Περιφερειακού Σεναρίου Κυβερνοεπίθεση – Οντότητες που είναι συνδεδεμένες στο ηλεκτρικό δίκτυο Κυβερνοεπίθεση – Οντότητες που δεν είναι συνδεδεμένες στο ηλεκτρικό δίκτυο Επίθεση – κρίσιμες δομές Επίθεση – κέντρα ελέγχου Απειλή για βασικούς υπαλλήλους Εσωτερική επίθεση (Insider attack) Ηλιακή καταιγίδα Ηφαιστειακή έκρηξη Θύελλα Κύμα ψύχους Βροχοπτώσεις και πλημμύρες Χειμερινές καιρικές συνθήκες Έλλειψη ορυκτών καυσίμων (συμπ. Φυσικό Αέριο) Έλλειψη πυρηνικών καυσίμων Τοπική τεχνική βλάβη Πολλαπλές αστοχίες που προκαλούνται από ακραίες καιρικές συνθήκες Απώλεια συστημάτων ΤΠΕ για τη λειτουργία σε πραγματικό χρόνο Ταυτόχρονες πολλαπλές αστοχίες Πολυπλοκότητα μηχανισμού ελέγχου του συστήματος ισχύος Ανθρώπινο λάθος Ανεπιθύμητες ροές ισχύος Βλάβη εξοπλισμού Απεργία, ταραχές, βιομηχανικές δράσεις (industrial actions) Βιομηχανικό / Πυρηνικό ατύχημα Απρόβλεπτη αλληλεπίδραση των κανόνων της αγοράς ενέργειας Ασυνήθιστα μεγάλα σφάλματα στην πρόβλεψη παραγωγής ΑΠΕ Πανδημία Καύσωνας Περίοδος ξηρασίας Σελίδα 15 από 86 30 31 Σεισμός Δασική πυρκαγιά Τα αποτελέσματα της αναγνώρισης κινδύνων που παρουσιάστηκαν στην προηγούμενη ενότητα αποτέλεσαν τη βάση προσδιορισμού των εθνικών σεναρίων κρίσης εφοδιασμού της χώρας με ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και της εκτίμησης της πιθανότητας εμφάνισής τους. Οι κύριες συσχετίσεις των σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας με τους κινδύνους που παρουσιάστηκαν παραπάνω, προσδιορίζονται στον πίνακα
Στον πίνακα 4 παρουσιάζονται συνοπτικά όλα τα σενάρια που εξετάστηκαν με τα βασικά χαρακτηριστικά τους. Για την όσο πιο αξιόπιστη προσομοίωση των σεναρίων, επιλέχθηκαν πραγματικά δεδομένα από συγκεκριμένες ώρες και ημέρες κατανομής (φορτίο, ενεργειακό μείγμα, διαθεσιμότητα μονάδων, τοπολογία συστήματος, παραγωγή ΑΠΕ, προγράμματα διασυνδέσεων, κ.ά.). Επιπλέον, τα σενάρια επιλέχθηκαν με βάση τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού συστήματος μεταφοράς (Πελοπόννησος χωρίς δίκτυο 400 kV, διασυνδέσεις στο Βορρά-κατανάλωση στο Νότο). Οι παραδοχές κάθε σεναρίου, η εξέλιξή του, η αναλυτική περιγραφή και ανάλυση κάθε σεναρίου περιλαμβάνονται στον Προσδιορισμό Εθνικών Σεναρίων Κρίσης η.ε. Τέλος στον πίνακα 5, γίνεται αντιστοίχιση των 16 εθνικών σεναρίων κρίσης με τα περιφερειακά σενάρια κρίσης που προσδιορίστηκαν από τον ENTSO-E. Σελίδα 16 από 86 Πίνακας
Βασικές συσχετίσεις κινδύνων με σενάρια κρίσης. Σενάρια → Κίνδυνοι Σ1 Έντονες Βροχοπτώσεις - Πλημμύρα Χ Ανεμοθύελλα/Καταιγίδα Σ2 Σ3 Χ Χ Παγετός - κύμα ψύχους - χιόνια Α Σ4 Σ5 Σ6 Σ7 Σ8 Σ9 Χ Χ Δασικές πυρκαγιές Χ Καύσωνας Χ Χ Σεισμός (Χ) (Χ) (Χ) Χ (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) Χ Χ (Χ) Χ Χ Χ (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) Χ Τεχνική βλάβη σε σημαντικό στοιχείο Ηλεκτρικού Συστήματος (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) Χ Χ Ταυτόχρονη απώλεια σημαντικών στοιχείων Ηλεκτρικού Συστήματος (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) Χ Σ15 Σ16 (Χ) (Χ) Δυσλειτουργία συστημάτων ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών) Β Σ14 Χ Τεχνική βλάβη στο εθνικό ΔΜ ή/και στο ΔΔ ηλεκτρικής ενέργειας Τεχνική βλάβη στα ανάντη Συνδεδεμένα Συστήματα Μεταφοράς ΦΑ ή/και στην εγχώρια υποδομή δικτύου μεταφοράς ΦΑ Σ13 Χ Πανδημίες Τεχνικά προβλήματα στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις με άλλες χώρες Σ12 (Χ) Χ (Χ) Σ11 Χ Περίοδος ξηρασίας Επακόλουθοι κίνδυνοι έλλειψης καυσίμων -περιορισμοί στην παραγωγή η.ε. Σ10 Ανθρώπινο Λάθος Χ Τρομοκρατικές ενέργειες (Χ) (Χ) (X) (Χ) (X) (Χ) Βανδαλισμός/δολιοφθορά στο ΔΜ ή/και ΔΔ Ηλεκτρικής Ενέργειας Μεγάλης διάρκειας απεργίες σε συναφείς τομείς Απειλή / Εκβιασμός / Ομηρία βασικών υπαλλήλων Εσωτερική επίθεση Κυβερνοεπιθέσεις Χ Χ Γεωπολιτικοί (Χ) (Χ) Χ Συμβατική – εμπορική διαφωνία Δ Ανεπαρκείς επενδύσεις/έλλειψη υποδομής/καθυστέρηση ανάπτυξης σημαντικής υποδομής (Χ) Αστάθεια τιμών Αιφνίδια και απροσδόκητη αύξηση της ζήτησης αιχμής Πιθανή Χειραγώγηση των τιμών ενέργειας στην αγορά ηλεκτρισμού (Χ) Χ (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) Χ Χ Χ Χ (Χ) (Χ) (Χ) (Χ) Χ: κύρια συνεισφορά, (Χ): δευτερεύουσα συνεισφορά Σελίδα 17 από 86 Πίνακας
Βασικά χαρακτηριστικά σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας Α/Α Σεναρίου Σ1 Σ2 Σ3 Σ4 Σ5 Σ6 Σ7 Σ8 Σ9 Σ10 Σ11 Σ12 Σ13 Σ14 Σ15 Σ16 Τίτλος Σεναρίου Διάρκεια σεναρίου Πλημμύρες Ανεμοθύελλες (Χειμώνας) Ανεμοθύελλες (Καλοκαίρι) Κύμα ψύχους - Χιόνια Ξηρασία - Δασικές πυρκαγιές Καύσωνας - Συντήρηση ανάντι δικτύου ΦΑ Σεισμός Σεισμός - εκτός HVDC με Ιταλία Πανδημία - Ανθρώπινο λάθος 2 εβδομάδες 1 εβδομάδα 1 εβδομάδα 2 εβδομάδες 3 εβδομάδες 10 ημέρες Απόσυρση λιγνιτικών – Καθυστέρηση ένταξης νέων μονάδων Βλάβη εξοπλισμού Απόσυρση λιγνιτικών Διασύνδεση Κρήτης - Χωρίς Πτολεμαΐδα V Απόσυρση λιγνιτικών Διασύνδεση Κρήτης - Με Πτολεμαΐδα V Κυβερνοεπίθεση Α Κυβερνοεπίθεση Β Διακοπή τροφοδοσίας ΦΑ από Ρωσία Χρονική περίοδος Χειμώνας Χειμώνας Καλοκαίρι Χειμώνας Καλοκαίρι Καλοκαίρι Φορτίο Καλοκαίρι Καλοκαίρι Καλοκαίρι ΙΙ Ι ΙΙΙ Χειμώνας

(20222023)I 6 ώρες 1 μήνας Καλοκαίρι Χειμώνας

(20242025)Ι Ι 1 μήνας Χειμώνας

(20242025)Ι 2 ώρες 5 ώρες 3 μήνες Καλοκαίρι Χειμώνας Χειμώνας (1/1/202331/3/2023) Ι Ι Ι 3 εβδομάδες 3 εβδομάδες όσο διαρκούν τα περιοριστικά μέτρα, διάρκεια -Σεν. 1 ημέρα 2 εβδομάδες ΙΙ Ι Ι Ι Ι Ι Πίνακας

Αντιστοίχιση μεταξύ των εθνικών σεναρίων κρίσης και των περιφερειακών σεναρίων που προσδιόρισε ο ENTSO-E Εθνικό Σενάριο Κρίσης Σ
Πλημμύρες Σ
Ανεμοθύελλες (Χειμώνας) Σ
Ανεμοθύελλες (Καλοκαίρι) Σ
Κύμα ψύχους – Χιόνια Σ
Ξηρασία – δασικές πυρκαγιές Σ
Καύσωνας – Συντήρηση ανάντη δικτύου Φ.Α Σ
Σεισμός Σ
Σεισμός – εκτός HVDC με Ιταλία Σ
Πανδημία – Ανθρώπινο λάθος Περιφερειακό Σενάριο Κρίσης Νο. 11 Βροχοπτώσεις και πλημμύρες Νο. 9 Θύελλα Νο. 10 Κύμα ψύχους Νο. 29 Περίοδος ξηρασίας & Νο. 31 Δασική πυρκαγιά Νο. 28 Καύσωνας & Νο. 15 Τοπική τεχνική βλάβη Νο. 30 Σεισμός Νο. 30 Σεισμός & Νο. 22 Βλάβη εξοπλισμού Νο. 27 Πανδημία & Νο. 20 Ανθρώπινο λάθος Σ
Απόσυρση λιγνιτικών – καθυστέρηση ένταξης νέων μονάδων Σ
Βλάβη εξοπλισμού Σ
Απόσυρση λιγνιτικών - Διασύνδεση Κρήτης - Χωρίς Πτολεμαΐδα V Σ
Απόσυρση λιγνιτικών - Διασύνδεση Κρήτης - Με Πτολεμαΐδα V Σ
Κυβερνοεπίθεση Α Σ
Κυβερνοεπίθεση Β Σ
Διακοπή τροφοδοσίας Φ.Α. από Ρωσία Νο. 18 Ταυτόχρονες πολλαπλές αστοχίες Νο. 2 Κυβερνοεπίθεση – Οντότητες που δεν είναι συνδεδεμένες στο ηλεκτρικό δίκτυο Νο. 1 Κυβερνοεπίθεση – Οντότητες που είναι συνδεδεμένες στο ηλεκτρικό δίκτυο Νο. 13 Έλλειψη ορυκτών καυσίμων (συμπ. Φυσικό Αέριο) 1.6 Περίληψη Εθνικών Σεναρίων Κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας Στη συνέχεια περιγράφονται περιληπτικά για κάθε ένα από τα 16 εθνικά σενάρια κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, το αρχικό συμβάν που ευθύνεται για την κατάσταση της κρίσης, η εξέλιξη και οι πιθανές επιπτώσεις του κάθε σεναρίου τόσο σε εθνικό όσο και σε διασυνοριακό επίπεδο (εφόσον υφίσταται). Σενάρια κρίσης με παρόμοια χαρακτηριστικά έχουν συγχωνευθεί και ταξινομούνται σε ομάδες (clusters) προκειμένου για την καλύτερη οργάνωση των μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης που τα αφορούν και θα παρουσιαστούν στο 3ο κεφάλαιο του Σχεδίου. Συνεπώς τα εθνικά σενάρια κρίσης ταξινομούνται σε:  Κακόβουλες Επιθέσεις  Φυσικούς Κινδύνους  Πανδημία / Ανθρώπινο Λάθος  Ανεπάρκεια Ορυκτών Καυσίμων  Βλάβες Συστήματος Ηλεκτρικής Ενέργειας 1.6.1 Κυβερνοεπιθέσεις Σ
Κυβερνοεπίθεση Α Στο συγκεκριμένο σενάριο εξετάζεται συμβάν κυβερνοεπίθεσης σε κρίσιμα υποσυστήματα του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας (ΕΧΕ). Με συνέπεια την πιθανότητα διακοπής της λειτουργίας ή αναστολής της διαθεσιμότητας της χρηματιστηριακής αγοράς, την πιθανότητα αλλοίωσης των δεδομένων χρηματιστηριακών συναλλαγών, την εμφάνιση σημαντικών οικονομικών απωλειών για τους συμμετέχοντες φορείς, την ζημιά στην εικόνα και τη φήμη του ΕΧΕ κ.ά. Σ
Κυβερνοεπίθεση Β Στο συγκεκριμένη περίπτωση εξετάζεται το σενάριο κυβερνοεπίθεσης σε κρίσιμες υποδομές και συστήματα ενεργειακού φορέα που συνδέεται με το σύστημα (δίκτυο). Ενδεικτικά μπορεί να αφορά συστήματα του ΑΔΜΗΕ (σύστημα ενεργειακής διαχείρισης, σύστημα αυτόματης ρύθμισης παραγωγής, σύστημα επίλυσης αγοράς, σύστημα ελέγχου φορτίου – συχνότητας, σύστημα διαχείρισης αγοράς, σύστημα εξισορρόπησης αγορά πραγματικού χρόνου, κ.ά.), συστήματα του ΔΕΔΔΗΕ (σύστημα διαχείρισης της διανομής, μετρητικά συστήματα, συστήματα εποπτείας διαχείρισης και τηλεχειρισμού δικτύου, κ.ά.), συστήματα Σελίδα 19 από 86 ηλεκτροπαραγωγών ή/και άλλων ενεργειακών φορέων. Ως συνέπεια εμφάνισης τέτοιου συμβάντος μπορεί να είναι η εμφάνιση κινδύνων στην ασφάλεια τροφοδοσίας με ακραία περίπτωση την εμφάνιση blackout. 1.6.2 Φυσικοί Κίνδυνοι Σ
Πλημμύρες Ακραίας έντασης βροχές μετά από μακρά περίοδο ξηρασίας, προκαλούν υπερχειλίσεις ποταμών καταρρεύσεις αναχωμάτων και διαβρώσεις εδαφών. Ως αποτέλεσμα παρουσιάζονται πλημμυρικά φαινόμενα σε Υ/Σ και σοβαρές βλάβες σε θεμέλια πυλώνων των γραμμών μεταφοράς, σε υπόγεια δίκτυα και στον εξοπλισμό Υ/Σ & ΚΥΤ. Η παράλληλη λειτουργία υδροηλεκτρικών συγκροτημάτων επιβαρύνουν την κατάσταση, ενώ ενδεχόμενη διακοπή λειτουργίας τους ενέχει κινδύνους σχετικά με την ομαλή τροφοδότηση της ευρύτερης περιοχής. Επιπλέον, είναι πιθανό να μειωθεί η ικανότητα των μονάδων παραγωγής να παρέχουν υπηρεσίες εξισορρόπησης καθώς και η δυνατότητα ανακατανομής από τον αρμόδιο διαχειριστή και θεωρείται πιθανό να γίνουν προληπτικές απομονώσεις εξοπλισμού για λόγους ασφαλείας. Τέλος ενδέχεται να απαιτηθεί υποστήριξη μέσω εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από γειτονικούς ΔΣΜ καθώς περιορίζεται η παραγωγική ικανότητα και η διαθεσιμότητα του συστήματος μεταφοράς. Σ
& Σ
Ανεμοθύελλες Θυελλώδεις άνεμοι με εξαιρετικά δυνατές ριπές και ισχυρές καταιγίδες με κεραυνούς που προκαλούν στροβιλισμούς, πτώσεις δέντρων κ.ά. Το φαινόμενο μπορεί να εμφανιστεί είτε το χειμώνα είτε το καλοκαίρι. Ως αποτέλεσμα μπορεί να προκύψουν σοβαρές βλάβες σε ακτινικά δίκτυα διανομής, να ενεργοποιηθούν τα συστήματα αυτόματης προστασίας του εξοπλισμού, να συμβούν καταρρεύσεις πυλών γραμμών μεταφοράς, να κοπούν αγωγοί σε γραμμές μεταφοράς λόγω πτώσης δέντρων ή άλλων αντικειμένων καθώς και να μειωθεί η παραγωγική ικανότητα ανεμογεννητριών λόγω υψηλής ταχύτητας των ανέμων ή λόγω διακοπής των κυκλωμάτων τους με το δίκτυο. Συνέπεια των παραπάνω είναι να εμφανιστούν αποκοπές φορτίων ή πτώσεις τάσεις σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο, καθώς μείωση του παραγωγικού δυναμικού λόγω αδυναμίας μεταφοράς στους καταναλωτές. Επιπλέον θεωρείται πιθανό να αποσυνδεθούν διασυνδετικές γραμμές με ορισμένες χώρες με επακόλουθη αύξηση των φορτίσεων άλλων διασυνδέσεων, χωρίς τελικά να μειώνονται οι προγραμματισμένες ροές ενέργειας. Επομένως στο συγκεκριμένο σενάριο δεν υπάρχουν διασυνοριακές επιπτώσεις. Σ
Κύμα ψύχους - χιόνια Εμφάνιση εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών, έντονων χιονοπτώσεων και παγετού σε συνδυασμό με υψηλή ζήτηση ενέργειας λόγω των καιρικών συνθηκών. Ως αποτέλεσμα εμφανίζονται σοβαρές βλάβες σε δίκτυα διανομής και μεταφοράς, πτώσεις κυκλωμάτων και βλάβες σε πυλώνες λόγω συσσώρευσης πάγου, μειωμένη παραγωγή από ΑΠΕ και υδροηλεκτρικά λόγω παγετού, μείωση της παραγωγής από θερμικές μονάδες παραγωγής λόγω προβλημάτων στα κυκλώματα ψύξης τους αλλά και λόγω προβλημάτων στη μεταφορά ΥΦΑ για την τροφοδοσία τους. Συνέπεια των παραπάνω ενδέχεται να εμφανιστεί υπερφόρτιση του δικτύου, πιθανά ζητήματα ασφαλείας Ν-1 και μειωμένη ικανότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Σε διασυνοριακό επίπεδο αυξάνονται οι ανάγκες για εισαγωγές ενέργειας, ενώ ενδέχεται να εμφανιστούν βλάβες και μη διαθεσιμότητα διασυνδετικών γραμμών με ενδεχόμενη αδυναμία υλοποίησης των διασυνοριακών Σελίδα 20 από 86 εμπορικών προγραμμάτων. Επιπλέον παρόμοιες καιρικές συνθήκες σε γειτονικές χώρες μπορεί να οδηγήσουν σε εξαιρετικά υψηλές τιμές καυσίμων/ενέργειας και σε περιορισμένες δυνατότητες εισαγωγών. Σ
Ξηρασία – Δασικές πυρκαγιές Παρατεταμένη και εξαιρετικά ξηρή περίοδος κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, σε συνδυασμό με υψηλές θερμοκρασίες και ανέμους μεγάλης έντασης βοηθούν στην έναρξη και την εξάπλωση δασικών πυρκαγιών. Οι πυρκαγιές συνεχίζονται ανεξέλεγκτα για αρκετές ημέρες. Ως αποτέλεσμα εμφανίζονται διακοπές λειτουργίας γραμμών μεταφοράς και δικτύων διανομής, φθορές εξοπλισμού σε υποσταθμούς, διακοπές τροφοδοσίας στις πληττόμενες περιοχές, μειωμένη διαθεσιμότητα θερμικών και υδροηλεκτρικών μονάδων. Συνέπεια των παραπάνω είναι η πιθανή εμφάνιση προβλήματος επάρκειας ηλεκτρικής ενέργειας και η εμφάνιση κυλιόμενων διακοπών ρεύματος λόγω αδυναμίας κάλυψης της ζήτησης. Σε διασυνοριακό επίπεδο ενδέχεται να αυξηθούν οι ανάγκες για υποστήριξη ενεργειακής τροφοδοσίας από γειτονικούς ΔΣΜ, ενώ σε ακραία περίπτωση υφίσταται κίνδυνος «νησιδοποίησης» από την υπόλοιπη σύγχρονη περιοχή. Σ
& Σ
Σεισμός Εξαιτίας ισχυρού σεισμού προκαλούνται εκτεταμένες βλάβες σε πυλώνες γραμμών μεταφοράς του συστήματος, σε κολώνες του δικτύου διανομής και στον εξοπλισμό υποσταθμών. Επίσης καταστροφές σε σημαντικό εξοπλισμό μονάδων παραγωγής επηρεάζουν τη διαθεσιμότητά τους. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω υποβαθμίζεται εν γένει η δομή και ο έλεγχος του συστήματος μεταφοράς. Επιπλέον ενδέχεται να εμφανιστούν ασυνήθιστες ροές φορτίου λόγω της μη διαθεσιμότητας σημαντικών στοιχείων του συστήματος, ενώ η αποκατάσταση των ζημιών ενδέχεται να καθυστερήσει λόγω των ζημιών σε άλλες υποδομές (π.χ. οδικό δίκτυο). Σε διασυνοριακό επίπεδο, σε περίπτωση που προκληθούν σημαντικές ζημιές σε διασυνδετικές γραμμές μπορεί να περιοριστεί η ικανότητα ανταλλαγών ενέργειας με άλλες χώρες. Ειδικότερα για το Σενάριο Νο. 8, (Σ8) περιορίζεται σημαντικά και η ικανότητα συνδρομής από άλλες χώρες με πρόσθετες εισαγωγές ενέργειας. 1.6.3 Πανδημία / Ανθρώπινο Λάθος Σ
Πανδημία – Ανθρώπινο λάθος Στο συγκεκριμένο σενάριο ένα νέο κύμα πανδημίας πλήττει τον κόσμο, με αποτέλεσμα την εμφάνιση προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα, επιπλέον εμφανίζονται ελλείψεις εξειδικευμένου προσωπικού λόγω νόσησης με το εναπομείναν προσωπικό να λειτουργεί υπό πιεστικές συνθήκες και την εμφάνιση «ανθρώπινου λάθους», με τη μορφή μη έγκαιρης εκτίμησης των κινδύνων για το σύστημα και κακών χειρισμών για την αποκατάσταση βλαβών. Ως αποτέλεσμα εμφανίζονται μεγάλες αποκλίσεις ανάμεσα στην πρόβλεψη και το πραγματικό φορτίο και εμφανίζονται σημαντικές ανισορροπίες που δεν μπορούν να καλυφθούν από τις εφεδρείες. Σε διασυνοριακό επίπεδο επηρεάζεται το διασυνοριακό εμπόριο λόγω της αδυναμίας πρόβλεψης φορτίου, ενώ σε ακραία περίπτωση η εμφάνιση σημαντικών βλαβών σε συνδυασμό με μεγάλες ανισορροπίες ενδέχεται να οδηγήσει σε «νησιδοποίηση» του συστήματος. Σελίδα 21 από 86 1.6.4 Ανεπάρκεια Ορυκτών Καυσίμων Σ
Καύσωνας – Συντήρηση ανάντη δικτύου Φ.Α Στο συγκεκριμένο σενάριο εμφανίζεται παρατεταμένη περίοδος καύσωνα (μεγαλύτερη των δέκα ημερών) σε συνδυασμό με τη διεξαγωγή τακτικής συντήρησης του ανάντη συστήματος φυσικού αερίου με αποτέλεσμα περιορισμένες εισαγωγές φυσικού αερίου. Επιπλέον λόγω των καιρικών συνθηκών η ζήτηση είναι υψηλή, μειώνεται η παραγωγική ικανότητα των ΑΠΕ λόγω χαμηλής ταχύτητας αέρα, η στάθμη των ταμιευτήρων στις υδροηλεκτρικές μονάδες είναι χαμηλή, ενώ περιορίζεται η απόδοση των θερμικών μονάδων και η παραγωγική ικανότητα των μονάδων φυσικού αερίου. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω οι εφεδρείες ενεργοποιούνται και εξαντλούνται σε σύντομο χρονικό διάστημα, εμφανίζεται συμφόρηση στις διασυνδετικές γραμμές και γενικά εμφανίζονται ζητήματα επάρκειας ισχύος και αστάθειας τάσης. Σε διασυνοριακό επίπεδο ενδέχεται να αυξηθούν οι ανάγκες για υποστήριξη ενεργειακής τροφοδοσίας από γειτονικούς ΔΣΜ, ενώ είναι πιθανοί οι περιορισμοί στις ανταλλαγές ενέργειας λόγω μειωμένης μεταφορικής ικανότητας του εγχώριου συστήματος μεταφοράς. Σ
Απόσυρση λιγνιτικών – καθυστέρηση ένταξης νέων μονάδων Στο συγκεκριμένη περίπτωση εξετάζεται το σενάριο της απόσυρσης όλων των λιγνιτικών μονάδων στα πλαίσια της εφαρμογής της πολιτικής για τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ ταυτόχρονα επιδρούν και άλλοι παράγοντες που οδηγούν στην καθυστέρηση ένταξης νέων μονάδων στο σύστημα. Συνέπεια των παραπάνω είναι η εμφάνιση προβλημάτων στην επάρκεια ισχύος, η αδυναμία εξασφάλισης των προβλεπόμενων εφεδρειών, οι υπερφορτίσεις σε γραμμές μεταφοράς λόγω νέας τοπολογίας του συστήματος με επακόλουθη αύξηση της πιθανότητας βλαβών και η ενεργοποίηση έκτακτων μέτρων (π.χ. κυλιόμενες περικοπές φορτίου). Σε διασυνοριακό επίπεδο επηρεάζεται το εμπόριο λόγω πιθανών περιορισμών στις ποσότητες που διακινούνται ενώ αυξάνεται και η ανάγκη στήριξης από γειτονικά κράτη για ενεργό ισχύ και επικουρικές υπηρεσίες. Σ
& Σ
Απόσυρση λιγνιτικών μονάδων – Διασύνδεση της Κρήτης – Χωρίς / Με Πτολεμαΐδα V Στο συγκεκριμένο σενάριο εξετάζεται ένας συνδυασμός παραγόντων σε εθνικό επίπεδο που περιλαμβάνει την προσομοίωση του συστήματος με δεδομένο ότι έχουν αποσυρθεί όλες οι λιγνιτικές μονάδες παραγωγής, έχει ολοκληρωθεί η διασύνδεση της Κρήτης με το ηπειρωτικό σύστημα , έχει ολοκληρωθεί ή μη η ένταξη της νέας μονάδας «Πτολεμαΐδα V» στο σύστημα. Ως αποτέλεσμα ενδέχεται να εμφανιστούν προβλήματα επάρκειας ισχύος, πιθανή αδυναμία εξασφάλισης των απαιτούμενων εφεδρειών καθώς και σε διασυνοριακό επίπεδο αδυναμία εξαγωγών κατά τις ημερήσιες αιχμές, επιβολή περιορισμών στο διασυνοριακό εμπόριο και αυξημένη ανάγκη στήριξης από γειτονικά κράτη. Σ
Διακοπή τροφοδοσίας Φυσικού Αερίου από τη Ρωσία Στο συγκεκριμένο σενάριο εξετάστηκε η διακοπή τροφοδοσίας ΦΑ από τη Ρωσία ως συνέπεια των πρόσφατων γεωπολιτικών εξελίξεων με αποκορύφωμα την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το σενάριο εξετάστηκε συνδυαστικά με σειρά από παραδοχές και εμφανίζονται επιπτώσεις τόσο σε εθνικό επίπεδο (προβλήματα επάρκειας, κυκλικές Σελίδα 22 από 86 περικοπές φορτίου) όσο και σε διασυνοριακό επίπεδο καθώς εμφανίζεται αυξημένη πιθανότητα επιπτώσεων στο ισοζύγιο συναλλαγών με δεδομένο ότι οι συνθήκες κρίσης ισχύουν για όλη την Ευρώπη. 1.6.5 Βλάβες συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας Σ
Βλάβη εξοπλισμού Το συγκεκριμένο σενάριο προκύπτει από συνδυασμό συμβάντων, συγκεκριμένα εξετάζεται η ταυτόχρονη εμφάνιση δύο βλαβών που οφείλονται σε διαφορετικές αιτίες και προκαλούν προβλήματα στην ασφαλή λειτουργία του συστήματος σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Συνέπεια αυτών των βλαβών ενδέχεται να είναι το ανεξέλεγκτο άνοιγμα διακοπτών, υπερφορτίσεις γραμμών μεταφοράς, υπερβάσεις θερμικών ορίων, απώλεια μονάδων παραγωγής, έλλειψη ενεργού και αέργου ισχύος, η αστάθεια του συστήματος καθώς και η πιθανότητα τοπικής ή και συνολικής κατάρρευσης του συστήματος. Σε διασυνοριακό επίπεδο, δεν αναμένονται σημαντικές διασυνοριακές επιπτώσεις. 1.7 Κατηγοριοποίηση Επιπτώσεων Σεναρίων Κρίσης Για τη διαβάθμιση των επιπτώσεων των εξεταζόμενων σεναρίων (Σ1-Σ13 και Σ16) στο σύστημα μεταφοράς λήφθηκε υπόψη η 5-βάθμια κλίμακα του Παραρτήματος Ι της εγκεκριμένης από τον ACER (απόφαση υπ’ αριθ. 07/2020) μεθοδολογίας του ENTSO-E, με τη χρήση δύο παραμέτρων, ήτοι της αναμενόμενης μη εξυπηρετούμενης ενέργειας (“Expected Energy Not Served” – EENS) και της αναμενόμενης απώλειας φορτίου (“Loss of Load Expectation” – LOLE), όπως παρουσιάζεται στον πίνακα που ακολουθεί. Πίνακας
Διαβάθμιση των επιπτώσεων των σεναρίων κρίσης Κατηγοριοποίηση Επιπτώσεων Καταστροφικές Κρίσιμες / σημαντικές Μεγάλες Μικρές Ασήμαντες EENS (%) (της ετήσιας ζήτησης) ≥ 0,25 ≥ 0,05 και < 0,25 ≥ 0,01 και < 0,05 ≥ 0,002 και < 0,01 < 0,002 LOLE (ώρες) ≥ 168 ≥ 48 και < 168 ≥ 12 και < 48 ≥ 3 και < 12 <3 Ειδικά για την κατάταξη των επιπτώσεων των σεναρίων Σ14 και Σ15 που αφορούν στην κυβερνοασφάλεια αναπτύχθηκε ο Πίνακας
Πιο συγκεκριμένα, όπως έχει προαναφερθεί, η μεθοδολογία για την κατηγοριοποίηση επιπτώσεων των κυβερνοεπιθέσεων αποτελεί αντικείμενο του Κώδικα Δικτύου για την κυβερνοασφάλεια και κατά την εκπόνηση της Μελέτης βρισκόταν σε στάδιο τελικής διαμόρφωσης από τον ACER. Επομένως, μέχρι τη θέσπιση μιας κοινής κλίμακας επιπτώσεων για τον ενεργειακό κλάδο, η Αρχή αναγνωρίζει ως βασικά κριτήρια τον χρόνο εντοπισμού της κυβερνοεπίθεσης και αποκατάστασης – διαχείρισής της αλλά και τη διαρροή εμπιστευτικών πληροφοριών. Από τη συνεργασία με τους εξεταζόμενους φορείς προκύπτει ότι η κρίσιμη διάρκεια αντιμετώπισης μιας κυβερνοεπίθεσης μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανά φορέα. Έτσι για την -ποιοτικήκατάταξη των επιπτώσεων μιας κυβερνοεπίθεσης χρησιμοποιήθηκε η 5-βάθμια κλίμακα του πίνακα
Σελίδα 23 από 86 Πίνακας
Διαβάθμιση επιπτώσεων κυβερνοεπιθέσεων Κατηγοριοποίηση επιπτώσεων Καταστροφικές Βαθμός διείσδυσης επηρεαζόμενων φορέων υποδομών Σημαντικές διασυνοριακές επιπτώσεις Μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ανθρώπινης ζωής Κρίσιμες / σημαντικές Μεγάλες Μεσαίες Μικρές / ασήμαντες Εθνικό black out – επιπτώσεις σε συσχετιζόμενους τομείς Πρόβλημα στην ασφαλή τροφοδοσία, περικοπές φορτίων – επίπτωση στο διασυνοριακό εμπόριο συναλλαγών ενέργειας Το πρόβλημα μεταφέρεται και σε άλλους φορείς, ανάγκη για μέτρα εκτός αγοράς Αντιμετώπιση εσωτερικά από τον φορέα Διαρροή πληροφοριών Απώλεια εθνικών ευαίσθητων πληροφοριών που δύναται να χρησιμοποιηθούν από τον επιτιθέμενο με σκοπό την καταστροφή κρίσιμων εθνικών υποδομών Μερική απώλεια εθνικών ευαίσθητων πληροφοριών οι οποίες από μόνες τους δεν δίνουν σημαντικό πλεονέκτημα στον επιτιθέμενο Μαζική διαρροή προσωπικών δεδομένων που ενδέχεται να επιφέρουν σημαντικό πρόστιμο από την ΑΠΔΠΧ καθώς και από μαζικές μηνύσεις των υποκειμένων που επηρεάστηκαν Οικονομικές επιπτώσεις με επακόλουθή επίπτωση στη λειτουργία των επιχειρήσεων , χειραγώγηση της αγοράς Διαρροή προσωπικών δεδομένων που ενδέχεται να επιφέρουν σημαντικό πρόστιμο από την ΑΠΔΠΧ (Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα) Διαρροή εμπορικών πληροφοριών που οδηγεί σε σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις μεταξύ ανταγωνιστικών επιχειρήσεων Διαρροή εμπιστευτικώνευαίσθητων εμπορικά πληροφοριών με αμελητέα οικονομική επίπτωση Όσον αφορά την κατηγοριοποίηση με βάση την πιθανότητα εμφάνισης ενός σεναρίου κρίσης λήφθηκε υπόψιν η αντίστοιχη κλίμακα του Παραρτήματος Ι της προαναφερθείσας μεθοδολογίας του ENTSO-E που εγκρίθηκε με την υπ’ αριθ. 07/2020 απόφαση ACER, και παρουσιάζεται στον πίνακα
Σελίδα 24 από 86 Πίνακας
Κατηγοριοποίηση με βάση την πιθανότητα εμφάνισης των σεναρίων κρίσης (απόφαση ACER) Κατηγοριοποίηση Πιθανότητα εμφάνισης ανά έτος 1 φορά ανά … έτη Πολύ πιθανό ≥ 50% 2 ή λιγότερα Αρκετά πιθανό 20-50% 2-5 Πιθανό 10 – 20 % 5-10 Μάλλον απίθανο 1-10% 10-100 Απίθανο ≤ 1% 100 ή περισσότερα Περιγραφή / παράδειγμα έναρξης γεγονότος Γεγονός που μπορεί να αναμένεται σχεδόν κάθε χρόνο, π.χ. άνεμοι / καταιγίδες που προκαλούν πολλαπλές αστοχίες των εναέριων γραμμών Γεγονός που αναμένεται μια φορά κάθε δύο χρόνια, π.χ. κύμα καύσωνα που μπορεί να προκαλέσει χαμηλά αποθέματα νερού σε ταμιευτήρες, υψηλό φορτίο, κ.λ.π. Γεγονός που αναμένεται ή λαμβάνεται υπόψη ως πιθανή απειλή, π.χ. στον κυβερνοχώρο ή κακόβουλη επίθεση Πολύ σπάνιο συμβάν, π.χ. πλημμύρες σε διάφορα σημεία της χώρας που μπορούν να επηρεάσουν τη διαθεσιμότητα της ηλεκτροπαραγωγής και των υποδομών διανομής και μεταφοράς Εξαιρετικά σπάνιο συμβάν, π.χ. σεισμός που προκάλεσε τεράστιες καταστροφές στις υποδομές μεταφοράς, διανομής και ηλεκτροπαραγωγής. 1.8 Αποτίμηση της Επικινδυνότητας των Σεναρίων Κρίσης Η αποτίμηση της επικινδυνότητας κάθε σεναρίου πραγματοποιήθηκε λαμβάνοντας υπόψη την κλίμακα της επίπτωσής του σε συνδυασμό με την κλίμακα της πιθανότητας εμφάνισής, που παρουσιάστηκαν παραπάνω, οδηγώντας στην κατασκευή της μήτρας επικινδυνότητας (Risk Matrix) που παρουσιάζεται στο σχήμα
Σελίδα 25 από 86 Σχήμα
Αποτίμηση της επικινδυνότητας των σεναρίων κρίσης Προκειμένου να υποστηριχθεί η λήψη αποφάσεων, αναπτύχθηκε ο πίνακας 9 στον οποίο γίνεται μια επεξήγηση της μήτρας επικινδυνότητας σε σχέση με τη στάθμη διακινδύνευσης του κάθε σεναρίου. Η επεξήγηση αυτή συνδέει την «ανεκτικότητα» κινδύνου, βάσει των ορισμένων κριτηρίων διακινδύνευσης αλλά και της αναγκαιότητας αντιμετώπισης. Πίνακας
Επεξήγηση στάθμης διακινδύνευσης (definition of risk levels) Στάθμη Διακινδύνευσης Ανεκτικότητα κινδύνου /risk tolerance Ακραίος Μη ανεκτός Πολύ υψηλός Υψηλός Μη επιθυμητός Μέσος Αναγκαιότητα αντιμετώπισης Το επίπεδο κινδύνου είναι τόσο σημαντικό που η αντιμετώπισή του είναι επιβεβλημένη. Σε αυτό το επίπεδο, πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα δράσεις για τη μετάπτωση του κινδύνου σε χαμηλότερο επίπεδο Οι κίνδυνοι αυτού του επιπέδου απαιτούν μελέτες κόστους-οφέλους προκειμένου για τον καθορισμό της βέλτιστης αντιμετώπισής τους. Σε αυτό το επίπεδο, πρέπει να σχεδιαστούν προληπτικές δράσεις για τη μείωση του αναγνωρισμένου κινδύνου Σελίδα 26 από 86 Χαμηλός Ανεκτός Οι κίνδυνοι αυτού του επιπέδου μπορούν να θεωρηθούν αμελητέοι και έτσι δεν απαιτείται κάποια δράση, ωστόσο χρειάζεται παρακολούθηση για να διασφαλίζεται ότι ο κίνδυνος διατηρείται σε αυτό το επίπεδο Από την ανάλυση των υπό εξέταση σεναρίων κρίσης και λαμβάνοντας υπόψη τη μήτρα επικινδυνότητας που κατασκευάστηκε για την αποτίμηση της επικινδυνότητάς τους, προκύπτει ότι η εμφάνιση των σεναρίων που συγκαταλέγονται στις ομάδες κινδύνου «Κοινωνικοί - Γεωπολιτικοί κίνδυνοι» (ήτοι η Διακοπή τροφοδοσίας ΦΑ από Ρωσία και οι Κυβερνοεπιθέσεις) και «Σπάνιοι & Ακραίοι Φυσικοί Κίνδυνοι» (ήτοι ο Καύσωνας και το Κύμα ψύχους, συνοδευόμενο από μεγάλης έντασης χιονοπτώσεις) αναμένεται να έχει τις δυσμενέστερες συνέπειες στην τροφοδοσία των καταναλωτών και καθιστούν απαραίτητη την ταχεία προσαρμογή των σχεδιασμών και την παράλληλη λήψη μέτρων πρόληψης, αντιμετώπισης και άμβλυνσης των επιπτώσεων από τους αρμόδιους φορείς. Έτσι, προέκυψε η κάτωθι προτεραιοποίηση ως προς το σχεδιασμό των μέτρων αντιμετώπισης: I. Σενάρια μη ανεκτού κινδύνου 1) Σενάριο 16 (α): Διακοπή τροφοδοσίας ΦΑ από Ρωσία (χειμώνας 2022-2023 -χωρίς Πτολεμαΐδα V) 2) Σενάριο 16 (β): Διακοπή τροφοδοσίας ΦΑ από Ρωσία (χειμώνας 2022-2023 -με Πτολεμαΐδα V) 3) Σενάριο 4: Κύμα ψύχους - χιόνια 4) Σενάριο 6: Καύσωνας - συντήρηση ανάντη δικτύου ΦΑ 5) Σενάριο 15: Κυβερνοεπίθεση Β II. Σενάρια μη επιθυμητού κινδύνου 6) Σενάριο 1: Πλημμύρες 7) Σενάριο 14: Κυβερνοεπίθεση Α 8) Σενάριο 9: Πανδημία - ανθρώπινο λάθος 9) Σενάριο 5: Ξηρασία - Δασικές πυρκαγιές 10) Σενάριο 12: Απόσυρση λιγνιτικών-διασύνδεση Κρήτης χωρίς Πτολεμαΐδα V 11) Σενάριο 11: Βλάβη εξοπλισμού 12) Σενάρια 2 και 3: Ανεμοθύελλες 13) Σενάριο 10: Απόσυρση λιγνιτικών - καθυστέρηση ένταξης νέων μονάδων III. Σενάρια ανεκτού κινδύνου 14) Σενάριο 13: Απόσυρση λιγνιτικών - διασύνδεση Κρήτης με Πτολεμαΐδα V 15) Σενάριο 7: Σεισμός 16) Σενάριο 8: Σεισμός - εκτός HVDC με Ιταλία Σελίδα 27 από 86
Ρόλοι και αρμοδιότητες 2.1 Αρμόδια Αρχή Σύμφωνα με το άρθρο 12 του ν. 4001/2011 (ΦΕΚ Α’ 179/22.08.2011), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 143 του ν. 4819/2021 (ΦΕΚ Α’ 129/23.07.2021), η ΡΑΕ (Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας) ορίστηκε ως αρμόδια αρχή σύμφωνα με τα οριζόμενα στον άρθρο 3 του Κανονισμού. Ο ορισμός της ΡΑΕ ως αρμόδιας αρχής, γνωστοποιήθηκε στην Επιτροπή και το ECG στις 10 Αυγούστου
Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) είναι ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή, η οποία συστάθηκε με το ν.2773/1999, στο πλαίσιο εναρμόνισης με τις Οδηγίες 2003/54/ΕΚ και 2003/55/ΕΚ για τον ηλεκτρισμό και το φυσικό αέριο, με κύρια αρμοδιότητά της να εποπτεύει την εγχώρια αγορά ενέργειας, σε όλους τους τομείς της, εισηγμένη προς τους αρμόδιους φορείς της Πολιτείας και λαμβάνοντας η ίδια μέτρα για την επίτευξη του στόχου της απελευθέρωσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της διαχείρισης διακινδύνευσης σε σχέση με την ασφάλεια εφοδιασμού της Χώρας με φυσικό αέριο ή με ηλεκτρική ενέργεια, η ΡΑΕ προωθεί τη δημιουργία ενός πλαισίου συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκομένων μερών που θα διασφαλίζει:  Τη δημιουργία κοινής αντίληψης μεταξύ των φορέων για τη σπουδαιότητα της διαχείρισης της διακινδύνευσης.  Τη συμμετοχή των εμπλεκομένων φορέων στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση της διακινδύνευσης, με συνθήκες διαφάνειας και χωρίς αποκλεισμούς.  Τη συνυπευθυνότητά τους για την κατά το δυνατό πληρέστερη διερεύνηση και εκτίμηση των συνθηκών που δύνανται να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού.  Τη διαβούλευση και την κατανομή αρμοδιοτήτων στους εμπλεκόμενους φορείς για τη διαχείριση της διακινδύνευσης.  Τη συνεχή βελτίωση των χρησιμοποιούμενων μεθόδων, εργαλείων και τεχνικών.  Την έγκαιρη ενημέρωση από τους εμπλεκόμενους φορείς σχετικά με συνθήκες που διαμορφώνονται και δύνανται να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού.  Την προώθηση δράσεων για την ανάπτυξη συστημάτων διαχείρισης διακινδύνευσης.  Τη συνεργασία με αρμόδιες αρχές άλλων χωρών και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ειδικότερα, ως αρμόδια αρχή, η ΡΑΕ είναι υπεύθυνη για την εκτέλεση των καθηκόντων που απορρέουν από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/941 και περιλαμβάνουν τα εξής:   Συνεργάζεται με τις αρμόδιες αρχές των υπολοίπων κρατών μελών σύμφωνα με το άρθρο 3

(1)του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/

Διασφαλίζει ότι όλοι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια αξιολογούνται σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/941 και το Κεφάλαιο IV του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/
Για τον σκοπό αυτό, σύμφωνα με το άρθρο 4 του Κανονισμού 2019/941, συνεργάζεται με τον διαχειριστή του συτήματος μεταφοράς (ΔΣΜ), τον διαχειριστή του συστήματος Σελίδα 28 από 86        (δικτύου) διανομής (ΔΣΔ), τον ENTSO-E, το περιφερειακό συντονιστικό κέντρο (RCC)2 καθώς και άλλους σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς. Προσδιορίζει τα πλέον σχετικά σενάρια κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, έπειτα από διαβούλευση με τον ΔΣΜ, τον ΔΣΔ, τους σχετικούς παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας ή εμπορικούς συνδέσμους τους σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 7 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/
Εκπονεί το σχέδιο ετοιμότητας αντιμετώπισης κινδύνων για τον τομέα του ηλεκτρισμού στην Ελλάδα, σύμφωνα με το άρθρο 10

(1)του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941. Σε περίπτωση που από εκτίμηση εποχικής επάρκειας ή από άλλη πηγή προκύπτουν συγκεκριμένες, σοβαρές και αξιόπιστες πληροφορίες ότι μπορεί να επέλθει κρίση ηλεκτρικής ενέργειας, εκδίδει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση έγκαιρη προειδοποίηση προς την Επιτροπή, τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών εντός της ίδιας περιφέρειας και, εάν δεν βρίσκονται στην ίδια περιφέρεια, τις αρμόδιες αρχές των άμεσα συνδεδεμένων κρατών μελών σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 14

(1)του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941. Η συγκεκριμένη προειδοποίηση μπορεί να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα άιτια της πιθανής κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, τα σχεδιασμένα ή ληφθέντα μέτρα για την αποτροπή της κρίσης, για την πιθανή ανάγκη παροχής συνδρομής από άλλα κράτη μέλη, καθώς και τις πιθανές επιπτώσεις των μέτρων στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν αντιμετωπίζει κρίση ηλεκτρικής ενέργειας, κατόπιν διαβούλευσης με τον ΔΣΜ, κηρρύσει κατάσταση κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας και ενημερώνει χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση την Επιτροπή, τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών εντός της ίδιας περιφέρειας και, εάν δεν βρίσκονται στην ίδια περιφέρεια, τις αρμόδιες αρχές των άμεσα συνδεδεμένων κρατών μελών σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο άρθρο 14

(2)του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/

Οι παρεχόμενες πληροφορίες περιλαμβάνουν τις αιτίες αναφορικά με την επιδείνωση της κατάστασης της ασφάλειας εφοδιασμού, τις λόγους κήρυξης της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, τα σχεδιασμένα ή ληφθέντα μέτρα για το μετριασμό της, και την ανάγκη πιθανής συνδρομής από άλλα κράτη μέλη. Ενημερώνει όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς σχετικά με την έκδοση έγκαιρης προειδοποίησης ή την κύρηξη κατάστασης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Ενημερώνει όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς στην Ελλάδα σχετικά με την εφαρμογή τυχόν μη αγοραίων μέτρων για την αντιμετώπιση της κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 16 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/
Συντάσει έκθεση εκ των υστέρων αξιολόγησης σχετικά με την κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, την οποία κοινοποιεί στην Επιτροπή και το ECG, που κατ’ ελάχιστον περιλαμβάνει τις πληροφορίες που περιγράφονται στο άρθρο 17

(2)του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941. 2 Τα περιφερειακά συντονιστικά κέντρα (RCC) θα τεθούν σε λειτουργία έως την 1η Ιουλίου 2022, αντικαθιστώντας τους περιφερειακούς συντονιστές ασφαλείας (RSC), σύμφωνα με το άρθρο 35

(2)του Κανονισμού 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.. Σελίδα 29 από 86  Παρουσιάζει τα αποτελέσματα της ανωτέρω έκθεσης στο ECG σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 17

(4)του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941. Αναθεωρεί το παρόν σχέδιο ετοιμότητας αντιμετώπισης κινδύνων για τον τομέα του ηλεκτρισμού κάθε τέσσερα

(4)λαμβάνοντας υπόψιν τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τα παραπάνω αποτελέσματα.  2.2 Όργανα Διαχείρισης Διακινδύνευσης Για την αποτελεσματική διαχείριση της διακινδύνευσης, συγκροτούνται τα ακόλουθα όργανα:

Ομάδα Διαχείρισης Διακινδύνευσης (ΟΔΔ).
Υπεύθυνος Διαχείρισης Κινδύνων Ασφάλειας Εφοδιασμού (ΥΔΚΑΕ).
Ομάδα εργασίας για την αξιολόγηση της διακινδύνευσης (OEAΔ). Η δομή των παραπάνω οργάνων, ο ρόλος και η αποστολή τους τους παρουσιάζονται αναλυτικότερα στη συνέχεια. Ομάδα Διαχείρισης Διακινδύνευσης (ΟΔΔ) Η Ομάδα Διαχείρισης Διακινδύνευσης ορίζεται ως αρμόδιο όργανο και αποτελεί τον μόνιμο μηχανισμό συνεργασίας, διαβούλευσης και επικοινωνίας μεταξύ των εμπλεκομένων στη διαχείριση διακινδύνευσης μερών. Στην ΟΔΔ εκπροσωπούνται η ΡΑΕ (Συντονιστής Φορέας – επικεφαλής της ΟΔΔ), το ΥΠΕΝ, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ), ο Διαχειριστής του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΔΕΣΦΑ). Στην ΟΔΔ μπορούν να συμμετάσχουν, κατά περίπτωση, εκπρόσωποι και άλλων εμπλεκομένων μερών όπως είναι ο ΔΕΔΔΗΕ, οι ηλεκτροπαραγωγοί, οι Διαχειριστές Δικτύων Διανομής Φυσικού Αερίου, κ.α., μετά από απόφαση της ΡΑΕ. Ειδικότερα για τη διαχείριση της διακινδύνευσης που σχετίζεται με θέματα κυβερνοασφάλειας στην ΟΔΔ, μετά από πρόσκληση της ΡΑΕ, δύνανται να συμμετέχουν εκπρόσωποι από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων προσωπικού Χαρακτήρα (Α.Π.Δ.Π.Χ), την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ), το GR-CSIRT. Αποστολή της ΟΔΔ είναι: - Ο συντονισμός δράσεων για τη εφαρμογή της πολιτικής διαχείρισης της διακινδύνευσης Η διαβούλευση σχετικά με την κατανομή αρμοδιοτήτων για τη διαχείριση της διακινδύνευσης, Η τακτική ανασκόπηση συνθηκών που μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού της Χώρας με ηλεκτρική ενέργεια, Η συνεργασία για την εκπόνηση της μελέτης προσδιορισμού εθνικών σεναρίων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, Η εισήγηση μέτρων που μπορούν μειώσουν τη διακινδύνευση αναφορικά με τον εφοδιασμό της Χώρας με ηλεκτρική ενέργεια, Η συνεργασία για την εκπόνηση του Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων στον τομέα του ηλεκτρισμού. Σελίδα 30 από 86 Η ΟΔΔ συνέρχεται μετά από πρόσκληση της ΡΑΕ (ή πρόταση κάποιου μέλους της ομάδας), σε τακτική βάση και σε συχνότητα όχι μικρότερη των δύο

(2)φορών ανά έτος (αμέσως μετά την εκπόνηση των εποχικών μελετών Winter & Summer Outlook από τον ENTSO-E). Υπεύθυνος Διαχείρισης Κινδύνων Ασφάλειας Εφοδιασμού (ΥΔΚΑΕ) Ο Υπεύθυνος Διαχείρισης Κινδύνων Ασφάλειας Εφοδιασμού (ΥΔΚΑΕ) είναι στέλεχος της ΡΑΕ που ορίζεται ως ο επικεφαλής για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων αξιολόγησης και παρακολούθησης της διακινδύνευσης σχετικά με την ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού. Στις αρμοδιότητες του ΥΔΚΑΕ περιλαμβάνονται τα κάτωθι: - - Τήρηση του καταλόγου και του μητρώου διακινδυνεύσεων, Συντονισμός και επικοινωνία με εμπλεκόμενα μέρη για την επικαιροποίηση του καταλόγου διακινδυνεύσεων, Συντονισμός της Ομάδας Εργασίας για την υλοποίηση των προβλεπόμενων ενεργειών σχετικά με την αναγνώριση και ανάλυση των διακινδυνεύσεων, Αποτίμηση των διακινδυνεύσεων, Συντονισμός δράσεων με εσωτερικά και εξωτερικά της ΡΑΕ μέρη για την παρακολούθηση των διακινδυνεύσεων, Ενημέρωση του Προέδρου και της Ολομέλειας της ΡΑΕ σχετικά με διακινδυνεύσεις ή συνθήκες που έχουν αναγνωριστεί και δύναται να επηρεάσουν την ασφάλεια εφοδιασμού, τα εξεταζόμενα σενάρια κρίσης και τα αποτελέσματα των προσομοιώσεών τους, τις προβλέψεις ζήτησης των Διαχειριστών και τα αποτελέσματα αποτίμησης της διακινδύνευσης. Σύνταξη αναφοράς για τη λειτουργία του Συστήματος Διαχείρισης Διακινδύνευσης, στο πλαίσιο της ανασκόπησης από τη Διοίκηση, Ευθύνη για την κατάλληλη τεκμηρίωση και ιχνηλασιμότητα της πληροφορίας. Ομάδα εργασίας για την αξιολόγηση της διακινδύνευσης (ΟΕΑΔ) Η Ομάδα Εργασίας για την αξιολόγηση διακινδύνευσης συγκροτείται με απόφαση της ΡΑΕ όταν συντρέχουν λόγοι επικαιροποίησης του καταλόγου διακινδυνεύσεων ή της ανάλυσης διακινδυνεύσεων. Στην Ομάδα Εργασίας συμμετέχουν: η ΡΑΕ (Συντονιστής Φορέας) και ένας τουλάχιστον εκπρόσωπος από τον Διαχειριστή του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου και τον Ανεξάρτητο Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας, καθώς και κατά περίπτωση εκπρόσωποι και των υπολοίπων εμπλεκόμενων φορέων. Την Ομάδα Εργασίας συντονίζει ο ΥΔΚΑΕ, στο πλαίσιο των παρακάτω ενεργειών: - Αναγνώριση διακινδυνεύσεων και επικαιροποίηση καταλόγου διακινδυνεύσεων, Προσδιορισμός των εξεταζόμενων σεναρίων κρίσης, Εκτίμηση ζήτησης, Εκτίμηση πιθανότητας εμφάνισης σεναρίων, Προσομοιώσεις και εκτίμηση επιπτώσεων. Σελίδα 31 από 86 2.3 Όργανα Διαχείρισης Κρίσης Για την έκδοση έγκαιρων προειδοποιήσεων σχετικά με επερχόμενη κατάσταση κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας, την κήρυξη κατάστασης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και την αποτελεσματική διαχείριση τέτοιων καταστάσεων κρίσης, ορίζονται ως αρμόδια και συγκροτούνται τα ακόλουθα όργανα:

Η Μονάδα Διαχείρισης Κρίσεων (ΜΔΚ)
Η Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων η.ε (ΟΔΚΗΛ)
Η Επιτροπή Συντονισμού Μέτρων Έκτακτης Ανάγκης (ΕΣΜΕΑ) Η δομή των παραπάνω οργάνων, ο ρόλος και η αποστολή τους τους παρουσιάζονται αναλυτικότερα στη συνέχεια. Μονάδα Διαχείρισης Κρίσεων (ΜΔΚ) Η ΜΔΚ αποτελεί όργανο του Διαχειριστή του Εθνικού Συστήματος Μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) και αποτελείται από στελέχη τα οποία ορίζει ο Διαχειριστής. Πιο συγκεκριμένα η ΜΔΚ αποτελείται από τους κατωτέρω:
Τον Διευθυντή Λειτουργίας και Ελέγχου Συστήματος.
Τα κατωτέρω υπηρεσιακά στελέχη του ΑΔΜΗΕ ή τους οριζόμενους από τον Επικεφαλής της ΜΔΚ αντικαταστάτες τους: α. Διευθυντή Κλάδου Κέντρων Ελέγχου Ενέργειας. β. Διευθυντή Κλάδου Βραχυπρόθεσμου Προγραμματισμού Λειτουργίας. γ. Τομεάρχη Εθνικού Κέντρου Ελέγχου Ενέργειας. Η ΜΔΚ συλλέγει συνεχώς πληροφορίες σε σχέση με το επικείμενο συμβάν, αξιολογεί τις σχετικές πληροφορίες και ενδείξεις που λαμβάνει από κάθε εμπλεκόμενο ενεργειακό φορέα (ΔΣΔ, παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας, ΕΧΕ κ.α.) παρακολουθεί το ισοζύγιο ηλεκτρικής ενέργειας, προβαίνει σε συνεχή επανεκτίμηση της κατάστασης, συνεργάζεται στενά τόσο με την ΟΔΔ όσο και με την ΟΔΚ που συντονίζονται από τη ΡΑΕ. Η ΜΔΚ, σε περίπτωση που έχει σοβαρές και αξιόπιστες πληροφορίες ότι μπορεί να επέλθει κρίση ηλεκτρικής ενέργειας ή αντιμετωπίζει κρίση ηλεκτρικής ενέργειας εισηγείται στην ΡΑΕ τη σύγκληση της ΟΔΚ, την κήρυξη κατάστασης κρίσης και το επίπεδο αυτής (έγκαιρη προειδοποίηση ή κρίση). Μετά το τέλος της κατάστασης κρίσης, η ΜΔΚ είναι υπεύθυνη για τη συλλογή των τελικών αναφορών από τους Ενεργειακούς Φορείς που επηρεάστηκαν από το συμβάν το οποίο οδήγησε σε έκδοση έγκαιρης προειδοποίησης ή κατάσταση κρίσης, συντάσσει την τελική αναφορά και την υποβάλει στη ΡΑΕ (ΟΔΔ) με στόχο την ενημέρωση και την επικαιροποίηση του επιπέδου κινδύνου. Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων η.ε (ΟΔΚΗΛ) H Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας (ΟΔΚΗΛ) ορίζεται ως το αρμόδιο όργανο για τη αποτελεσματική διαχείριση των καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια εφοδιασμού. Συντονίζεται από τη ΡΑΕ, λαμβάνει πληροφόρηση και εισηγήσεις από την ΜΔΚ σχετικά με το συμβάν και μετά από αξιολόγηση της κρισιμότητας του περιστατικού γνωμοδοτεί σχετικά με την έκδοση έγκαιρης προειδοποίησης ή την κήρυξη κατάστασης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΟΔΚ ΗΛ συμμετέχει στην ΕΣΜΕΑ. Σελίδα 32 από 86 Ως Επικεφαλής της ΟΔΚΗΛ ορίζεται ανώτατο στέλεχος της ΡΑΕ, με απόφαση της ΡΑΕ. Ο Επικεφαλής της ΟΔΚΗΛ εκτελεί τον ρόλο του Συντονιστή της Κρίσης σύμφωνα με όσα προβλέπονται στον Κανονισμό. Στην ΟΔΚΗΛ συμμετέχουν:
Επικεφαλής της ΟΔΚΗΛ (εκπρόσωπος της ΡΑΕ) Εκπρόσωπος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας Επικεφαλής της ΜΔΚ (ΑΔΜΗΕ) Εκπρόσωπος του Διαχειριστή του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (ΑΔΜΗΕ)
Εκπρόσωπος του Διαχειριστή του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ)
Εκπρόσωπος του Διαχειριστή του εθνικού συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου (ΔΕΣΦΑ) Επιπλέον κατά περίπτωση και ανάλογα με τη φύση του συμβάντος που ενδέχεται να προκαλέσει ή ευθύνεται για την κατάσταση κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, ο Επικεφαλής της ΟΔΚΗΛ προσκαλεί να συμμετάσχουν στην ΟΔΚΗΛ εκπρόσωποι και άλλων εμπλεκόμενων φορέων. Ειδικότερα για τη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας που οφείλονται σε συμβάντα κυβερνοεπιθέσεων στην ΟΔΚ, μετά από πρόσκληση της ΡΑΕ, δύνανται να συμμετέχουν εκπρόσωποι από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων προσωπικού Χαρακτήρα (Α.Π.Δ.Π.Χ), την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ), το GR-CSIRT. Η ΟΔΚΗΛ συνεδριάζει μετά από πρόσκληση του επικεφαλής και:    Αξιολογεί το περιστατικό και γνωμοδοτεί προς τον επικεφαλής σχετικά με την έκδοση έγκαιρης προειδοποίησης ή την κήρυξη κατάστασης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, Αξιολογεί και εγκρίνει το πλάνο αντιμετώπισης της κρίσης συμπεριλαμβανημένων όλων των αναγκαίων για την αντιμετώπισή της μέτρων. Επαναξιολογεί την κατάσταση και γνωμοδοτεί σχετικά με την κύρηξη λήξης της κατάστασης κρίσης. Επιτροπή Συντονισμού Μέτρων Έκτακτης Ανάγκης (ΕΣΜΕΑ) Η ΕΣΜΕΑ αποτελείται από:
Την Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων η.ε (ΟΔΚΗΛ)
Τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (ΓΓΠΠ). Η ΕΣΜΕΑ συνέρχεται με πρωτοβουλία του αρμόδιου Υπουργού, κατόπιν εισήγησης της ΡΑΕ ή του Διαχειριστή του ΕΣΜΗΕ. Η ΕΣΜΕΑ έχει ως αποστολή το συντονισμό Κρατικών Υπηρεσιών για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων μιας κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη τις εκάστοτε εκδιδόμενες από τη ΓΓΠΠ σχετικές οδηγίες. Η εφαρμογή των μέτρων που αποφασίζει η ΕΣΜΕΑ εντός της ελληνικής επικράτειας είναι υποχρεωτική και λαμβάνει χώρα μετά από έκδοση σχετικής εντολής από τα Εμπλεκόμενα, κατά περίπτωση, Μέρη. Σελίδα 33 από 86 Στο σχήμα που ακολουθεί παρουσιάζονται γενικά οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων ομάδων και φορέων για τη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Σχήμα
Αλληλεπίδραση μεταξύ εμπλεκόμενων φορέων στη διάρκεια μιας κρίσης η.ε Συμπερασματικά οι ενέργειες όλων των αρμόδιων φορέων, για όσο χρονικό διάστημα διαρκούν οι συνθήκες, βάσει των οποίων εκδίδεται έγκαιρη προειδοποίηση ή κηρύσσεται κατάσταση κρίσης συνοψίζονται στα εξής: i. Άμεση και σε κάθε περίπτωση έγκαιρη ενημέρωση του Διαχειριστή του Δικτύου Διανομής, του Διαχειριστή του ΕΣΦΑ, των Ηλεκτροπαραγωγών, των Διακόψιμων Καταναλωτών και των Προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας από τον Επικεφαλής της Μονάδας Διαχείρισης Κρίσης (ΜΔΚ), μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος ή με κάθε άλλο πρόσφορο μέσο, σχετικά με την έκδοση έγκαιρης προειδοποίησης ή την κήρυξη κατάστασης κρίσης και τους λόγους που οδήγησαν σε αυτή. Σε περίπτωση ανάγκης διενέργειας έργων ή ενεργειών αποκατάστασης, παροχή πληροφορίας στους ως άνω φορείς, σύμφωνα με τα ανωτέρω, σχετικά με την εκτιμώμενη διάρκεια αυτών. ii. Επικοινωνία των μελών των μελών-εκπροσώπων του Διαχειριστή Συστήματος της ΜΔΚ (ΑΔΜΗΕ) με εκπροσώπους του Διαχειριστή του Δικτύου Διανομής και των Ηλεκτροπαραγωγών, προκειμένου να συλλεχθούν όλες οι απαραίτητες πληροφορίες για την εκτίμηση φορτίου, καθώς και τη διαθεσιμότητα μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με στόχο την εκπόνηση βραχυχρόνιας μελέτης επάρκειας ισχύος των επόμενων κάθε φορά τριών

(3)ημερών. iii. Παροχή πληροφοριών στον Επικεφαλής της ΜΔΚ, εντός της προθεσμίας που τάσσεται από αυτόν, από τον Διαχειριστή Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας σχετικά με τη δυνατότητα περιορισμού του φορτίου κατά το προσεχές χρονικό διάστημα και από τους Διακόψιμους Καταναλωτές στο Σελίδα 34 από 86 πλαίσιο των συμβάσεων διαχείρισης ζήτησης που έχουν συνάψει οι τελευταίοι. iv. Παροχή ενημέρωσης από τον Διαχειριστή του Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας προς τη ΡΑΕ και τον Επικεφαλής της ΜΔΚ σχετικά με την κατάσταση του ΕΔΔΗΕ που σχετίζεται με την ανωτέρω έγκαιρη προειδοποίηση ή κατάσταση κρίσης, καθώς και τα υφιστάμενα και προγραμματισμένα μέτρα για την πρόληψη και διαχείριση – περιορισμό επιπτώσεων από τα συμβάντα ηλεκτρικής ενέργειας. v. Ενημέρωση της ΡΑΕ σε ημερήσια βάση από το Διαχειριστή του ΕΣΜΗΕ αναφορικά με την εξέλιξη του συμβάντος, ενημέρωση για τα ληφθέντα μέτρα καθώς και την ανάγκη λήψης πρόσθετων μέτρων κατά τις μέρες που έπονται του συμβάντος. vi. Καθημερινή κοινοποίηση στη ΡΑΕ από τον επικεφαλής της ΜΔΚ (α) της βραχυχρόνιας - 3 ημέρων - μελέτης επάρκειας ισχύος (β) μη διαθεσιμότητας μονάδων καθώς και αίτια και χρόνοι αποκατάστασης και (γ) διαθέσιμα περιθώρια εφεδρειών και τις δυνατότητες έκτακτων εισαγωγών. vii. Με ευθύνη της ΡΑΕ ενημερώνεται για τα ανωτέρω το Υπουργείο και η αρμόδια διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής viii. Η ΡΑΕ εισηγείται προς τον αρμόδιο Υπουργό τη σύγκληση της ΕΣΜΕΑ, εφόσον κρίνει ότι απαιτείται. Τέλος, εντός ενός

(1)μηνός από την άρση της έγκαιρης προειδοποίησης ή τη λήξη της κατάστασης κρίσης οι Διαχειριστές ΕΣΜΗΕ και Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας θα πρέπει να υποβάλουν προς την ΡΑΕ αιτιολογημένη έκθεση εκ των υστέρων αξιολόγησης, στο πεδίο αρμοδιότητας εκάστου εξ αυτών, στην οποία θα περιλαμβάνονται τουλάχιστον τα ακόλουθα: i. ii. iii. iv. v. Περιγραφή του συμβάντος που οδήγησε στην έκδοση έγκαιρης προειδοποίησης ή την κήρυξη κατάστασης κρίσης· Περιγραφή τυχόν μέτρων πρόληψης, ετοιμότητας αντιμετώπισης και μετριασμού που λήφθηκαν, αιτιολόγησή τους και εκτίμηση της αναλογικότητας και της αποτελεσματικότητάς τους· Εκτίμηση των διασυνοριακών επιπτώσεων των μέτρων που λήφθηκαν· Απολογισμό της συνδρομής που προετοιμάστηκε, ανεξαρτήτως του αν τέθηκε όντως σε εφαρμογή ή όχι, παρασχέθηκε σε ή λήφθηκε από γειτονικά κράτη μέλη και τρίτες χώρες· Τις οικονομικές επιπτώσεις του συμβάντος ηλεκτρικής ενέργειας και τις επιπτώσεις των μέτρων που λήφθηκαν στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του προκληθέντος από τη λήψη αυτών κόστους, στο βαθμό που επιτρέπουν τα δεδομένα που είναι διαθέσιμα τη στιγμή της εκτίμησης, ιδιαίτερα τους όγκους της μη εξυπηρετούμενης ενέργειας και το Σελίδα 35 από 86 vi. vii. επίπεδο χειροκίνητης αποσύνδεσης της ζήτησης (συμπεριλαμβανομένης μιας σύγκρισης μεταξύ του επιπέδου εθελοντικής και αναγκαστικής αποσύνδεσης της ζήτησης)· Τυχόν προτάσεις για την επικαιροποίηση του Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων· Επισκόπηση πιθανών βελτιώσεων της ανάπτυξης δικτύου σε περιπτώσεις όπου η ανεπαρκής ανάπτυξη δικτύου προκάλεσε συμβάν ηλεκτρικής ενέργειας ή συνέβαλε στην εκδήλωσή του. 2.4 Εθνικοί Μηχανισμοί Διαχείρισης Κρίσεων Στη συνέχεια παρουσιάζονται σχηματικά οι μηχανισμοί διαχείρισης κρίσεων για τη συνεργασία και το συντονισμό των δράσεων και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων κατά τη διάρκεια μιας κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Πέραν των ομάδων που εμπλέκονται στη διαχείριση της διακινδύνευσης και των καταστάσεων κρίσης, των οποίων ο ρόλος και οι αρμοδιότητες παρουσιάστηκαν παραπάνω, στις συγκεκριμένες διεργασίες μπορεί, επίσης, να εμπλέκεται σημαντικός αριθμός φορέων οι οποίοι επηρεάζονται από κάποιο συμβάν απειλητικό ως προς την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια. Στην συνέχεια, οι φορείς αυτοί αναφέρονται γενικά ως «Ενεργειακοί Φορείς (Ε.Φ)» και μπορεί να περιλαμβάνουν:  Τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας,  Τους διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας (ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ),  Το διαχειριστή του εθνικού συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου (ΔΕΣΦΑ) ή/και  Τους διαχειριστές συστήματος διανομής φυσικού αερίου,  Το Χρηματιστήριο Ενέργειας (ΕΧΕ). Ομάδες Αντιμετώπισης Περιστατικών Κρίσεων (ΟΑΠΚ) των Ε.Φ Κάθε Ε.Φ συστήνει Ομάδα Αντιμετώπισης Περιστατικών Κρίσεων (ΟΑΠΚ). Η ΟΑΠΚ περιλαμβάνει άτομα που είναι υπεύθυνα για την αξιολόγηση, τον περιορισμό και την απόκριση σε συμβάντα καθώς και άτομα υπεύθυνα για την αξιολόγηση των επιπτώσεων των συμβάντων, την αναφορά των περιστατικών και την επικοινωνία με εσωτερικούς και εξωτερικούς ενδιαφερόμενους. Οι ανάγκες του συμβάντος υπαγορεύουν το πλήρες μέγεθος της ΟΑΠΚ, με ρόλους που ενεργοποιούνται κατά περίπτωση. Σε κάθε περίπτωση, ο κάθε Ε.Φ έχει την ευθύνη να ορίσει εσωτερικά τη δομή και τους ρόλους της συγκεκριμένης ομάδας. Στα καθήκοντα της ΟΑΠΚ κάθε Ε.Φ περιλαμβάνονται τουλάχιστον τα εξής: - Έχει την ευθύνη να αναλαμβάνει δράση για την άμεση απόκριση σε συμβάντα, την αντιμετώπισή τους και τον περιορισμό των επιπτώσεών τους, - Ο επικεφαλής της ΟΑΠΚ ενημερώνει χωρίς καθυστέρηση τη ΡΑΕ για την εμφάνιση του περιστατικού, - Συνεργάζεται στενά με τον ΑΔΜΗΕ για τη διαχείριση του περιστατικού, Σελίδα 36 από 86 - Υποβάλει τελική αναφορά στον ΑΔΜΗΕ, την οποία κοινοποιεί στη ΡΑΕ, στην οποία περιλαμβάνονται:  Περιγραφή του συμβάντος που οδήγησε σε κρίση ηλεκτρικής ενέργειας,  Τα μέτρα που λήφθηκαν για την αντιμετώπιση και το μετριασμό των επιπτώσεων της κρίσης,  Εκτίμηση της αποτελεσματικότητας των παραπάνω μέτρων. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται συγκεντρωτικά οι ρόλοι, τα καθήκοντα και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ φορέων που εμπλέκονται στη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι, επιπλέον των παραπάνω, παρουσιάζονται σε πίνακες αναλυτικά οι ενέργειες και η ροή πληροφοριών μεταξύ των φορέων που εμπλέκονται στη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Σκοπός των παρακάτω διαδικασιών είναι να κοινοποιηθεί και στη συνέχεια να αντιμετωπιστεί κάθε συμβάν το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε έκδοση έγκαιρης προειδοποίησης ή σε κρίση ηλεκτρικής ενέργειας. Αρχικά στο σχήμα 5 παρουσιάζονται οι ενέργειες της ΡΑΕ σχετικά με τη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Σχήμα

Ενέργειες ΡΑΕ Στο σχήμα 6 αποτυπώνονται οι ενέργειες της ΟΔΚΗΛ σχετικά με τη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας αποτυπώνεται η ροή πληροφοριών μεταξύ της ΟΔΚΗΛ και των εμπλεκόμενων μερών στη διαδικασία διαχείρισης κρίσης. Σελίδα 37 από 86 Σχήμα
Ενέργειες ΟΔΚΗΛ Ενώ στο σχήμα 7 αποτυπώνονται οι ενέργειες κάθε «Ενεργειακού Φορέα (Ε.Φ)» στη διαδικασία διαχείρισης κρίσης. Σχήμα
Ενέργειες Ε.Φ Συνολικά οι ενέργειες όλων των εμπλεκόμενων μερών για τη διαχείριση περιστατικών κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζονται στο σχήμα
Σελίδα 38 από 86 Σχήμα
Σχηματική αποτύπωση της συνολικής ροής πληροφοριών Σελίδα 39 από 86 2.5 Μηχανισμοί διαχείρισης κρίσης η.ε λόγω συμβάντων κυβερνοεπιθέσεων Σε περιπτώσεις κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας που προκαλούνται από περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων στη διαδικασία διαχείρισης κρίσης εμπλέκονται επιπλέον των ανωτέρω και φορείς με εμπειρία και αρμοδιότητα διαχείρισης σχετικών περιστατικών. Αυτοί είναι: - Η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας - GR-CSIRT (ΓΕΕΘΑ) - Αρχή προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (Α.Π.Δ.Π.Χ) Επιπλέον για την αντιμετώπιση περιστατικών κυβερνοεπιθέσεων ο κάθε Ε.Φ ορίζει έναν Υπεύθυνο Ασφάλειας Πληροφοριών (ΥΑΠ) ο οποίος έχει το ρόλο του επικεφαλής της ΟΑΠΚ του φορέα ειδικά για την αντιμετώπιση περιστατικών που σχετίζονται με την κυβερνοασφάλεια. Σκοπός της διαδικασίας που παρουσιάζεται στη συνέχεια είναι να ανιχνευθεί έγκαιρα, να κοινοποιηθεί και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά κάθε Κυβερνοεπίθεση που μπορεί να θέσει σε διακινδύνευση την ασφάλεια εφοδιασμού της Χώρας με ηλεκτρική ενέργεια. Επομένως, ο κάθε Ε.Φ κοινοποιεί στο GR-CSIRT, στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας και στη ΡΑΕ χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση κάθε συμβάν που έχει αντίκτυπο στη συνεχή παροχή της υπηρεσίας που προσφέρει. Να σημειωθεί ότι οι αναφορές που αποστέλλονται σε GR-CSIRT & EAK μπορεί να αποτελούνται από διαφορετικές πληροφορίες έτσι ώστε να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες της εκάστοτε Αρχής. Η αρχική αναφορά παρέχεται: - ηλεκτρονικά ή εγγράφως, στον τύπο που θέτει σχετικό πρότυπο της ΕΑΚ. - Σε εύλογο χρόνο και, σε κάθε περίπτωση, εντός 24 ωρών αφότου ο Οργανισμός έλαβε γνώση του περιστατικού. - Ειδικά στην περίπτωση που το συμβάν προσδιορίζεται ως σοβαρή διατάραξη, ο Οργανισμός υποχρεούται να υποβάλει την αρχική αναφορά χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση Επομένως για την διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας που οφείλονται σε περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων, οι ενέργειες των Ε.Φ αποτυπώνονται στο σχήμα 9 και η σχηματική αποτύπωση της συνολικής ροής πληροφοριών στο σχήμα
Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ, επιπλέον των παραπάνω, παρουσιάζονται σε πίνακες αναλυτικά οι ενέργειες και η ροή πληροφοριών μεταξύ των φορέων που εμπλέκονται στη διαχείριση καταστάσεων κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας που οφείλονται σε κυβερνοεπιθέσεις. Τα σχήματα 5 & 6 της ενότητας 2.4 παραμένουν ως έχουν και ισχύουν και για περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων. Σελίδα 40 από 86 Σχήμα
Ενέργειες Ε.Φ (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων) Σελίδα 41 από 86 Σχήμα
Σχηματική αποτύπωση της συνολικής ροής πληροφοριών (περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων Σελίδα 42 από 86 2.6 Συντονιστής Κρίσης Σύμφωνα με τα οριζόμενα στο στοιχείο (δ) του άρθρου 11

(1)του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/941, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ως Συντονιστής Κρίσης ορίζεται ο Επικεφαλής της ΟΔΚΗΛ με σχετική απόφαση της ΡΑΕ. Ο Συντονιστής Κρίσης, συγκαλεί και συντονίζει την ΟΔΚ ΗΛ, ενώ κατά την κρίση του μπορεί να προσκαλεί στη συνεδρίαση της ΟΔΚΗΛ επιπλέον εκπροσώπους εμπλεκόμενων φορέων ανάλογα με το είδος του περιστατικού που θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια. Επιπλέον, ανάλογα με τη γνωμοδότηση της ΟΔΚΗΛ σχετικά με το περιστατικό ενημερώνει την Ολομέλεια της ΡΑΕ για την αναγκαιότητα έκδοσης έγκαιρης προειδοποίησης, την κήρυξη κατάστασης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας ή αντίστοιχα τη λήξη της κατάστασης κρίσης ηλεκτρικής ενέργειας. Σελίδα 43 από 86

Διαδικασίες και μέτρα κατά την κρίση ηλεκτρικής ενέργειας 3.1 Εθνικές διαδικασίες και μέτρα Στην παρούσα ενότητα περιγράφονται τα υφιστάμενα εθνικά μέτρα και μέτρα που έχουν σχεδιαστεί στο πλαίσιο του παρόντος Σχεδίου για την πρόληψη, την ετοιμότητα αντιμετώπισης και το μετριασμό των επιπτώσεων των κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας. Αρχικά παρουσιάζονται γενικά μέτρα που εφαρμόζει ο ΔΣΜ (ΑΔΜΗΕ) για την πρόληψη και την αντιμετώπιση κρίσεων ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στη συνέχεια παρουσιάζονται στοχευμένα μέτρα για κάθε μία από τις πέντε ομάδες (clusters) των εθνικών σεναρίων κρίσης. 3.1.1 Ισχύοντα μέτρα για την επιχειρησιακή λειτουργία του Συστήματος - ΑΔΜΗΕ Προγραμματισμός Λειτουργίας (Operational Planning) (D-1) O ΔΣΜ είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια του συστήματος μεταφοράς στην περιοχή ελέγχου του και να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/
Το πρώτο βήμα για την ασφαλή λειτουργία του Συστήματος γίνεται στη φάση προγραμματισμού (ημέρα D-1). Ο ΔΣΜ, έχοντας συγκεντρώσει όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με τις προβλέψεις ζήτησης και παραγωγής ΑΠΕ, τα προγράμματα διασυνοριακών ανταλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας, τη διαθεσιμότητα μονάδων και στοιχείων Συστήματος που επηρεάζουν τη λειτουργία, σχεδιάζει το «προφίλ» λειτουργίας της επόμενης ημέρας (ημέρα κατανομής D), με κριτήρια οικονομικότητας και ασφάλειας. Στη διαδικασία αυτή περιλαμβάνονται:     Τήρηση του κριτηρίου ασφαλείας Ν-
Ο προγραμματισμός και η παρακολούθηση του Συστήματος γίνεται με τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται ότι η απώλεια ενός σημαντικού στοιχείου δεν επηρεάζει την ασφαλή λειτουργία του Συστήματος, δηλαδή ότι δεν παραβιάζονται τα αποδεκτά όρια επιχειρησιακής ασφάλειας. Υπολογισμός απαιτούμενων εφεδρειών. Οι εφεδρείες εξασφαλίζουν την ασφάλεια του Συστήματος σε περιπτώσεις εμφάνισης συνηθισμένων ή λιγότερο συνηθισμένων διαταραχών που δύναται να επηρεάσουν τα όρια ασφαλούς λειτουργίας. Ο Διαχειριστής έχει αναπτύξει μεθοδολογία υπολογισμού των εφεδρειών λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του Ελληνικού Ηλεκτρικού Συστήματος και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε ημέρας. και στην οποία υπάρχει πρόβλεψη αύξησης των εφεδρειών για τις ημέρες αυξημένης «πίεσης» του Ηλεκτρικού Συστήματος. Στη «Μεθοδολογία Καθορισμού ζωνικών/συστημικών αναγκών ισχύος εξισορρόπησης (ΦΕΚ Β’ 3565/28.08.2020)» του ΔΣΜ, κατά τον υπολογισμό των απαιτήσεων του 𝒖𝒑 Συστήματος σε ανοδική/καθοδική χΕΑΣ, χρησιμοποιούνται οι όροι 𝑬𝑪𝒅,𝒕 και 𝑬𝑪𝒅𝒏 𝒅,𝒕 αντίστοιχα για να ληφθούν υπόψη οι αυξημένες ανάγκες που προκύπτουν σε ακραίες συνθήκες του Συστήματος (πχ. καιρικά φαινόμενα). Οι τιμές των παραπάνω όρων είναι μηδενικές σε κανονικές συνθήκες λειτουργίας του Συστήματος, ενώ λαμβάνουν μη μηδενικές τιμές και οι οποίες καθορίζονται κάθε φορά ανάλογα με το είδος και το μέγεθος των ακραίων συνθηκών Συστήματος. Προγραμματισμός των συντηρήσεων. Κύριος στόχος κατά την επικαιροποίηση του προγράμματος συντηρήσεων στοιχείων του Συστήματος είναι να μην επηρεάζουν αρνητικά την ασφάλεια του Συστήματος (κριτήριο ασφαλείας Ν-1). Η εξασφάλιση της ευστάθειας του συστήματος. Αυτό επιτυγχάνεται με χρήση κατάλληλων προγραμμάτων ανάλυσης κατάστασης Συστήματος, ανάλυση ροών φορτίου και αξιολόγησης δυναμικής ευστάθειας για την εφαρμογή προληπτικών διορθωτικών μέτρων. Σελίδα 44 από 86    Η επικοινωνία και ενημέρωση από κατόχους μονάδων παραγωγής για τη διαθεσιμότητά και παραγωγική ικανότητα των μονάδων. Η ανταλλαγή πληροφοριών με γειτονικούς ΔΣΜ. Μέσω συνεχούς επικοινωνίας ακόμα και σε πραγματικό χρόνο για πιθανά προβλήματα που παρουσιάζονται σε κάποιο Διαχειριστή (ακραία καιρικά φαινόμενα, κυβερνοεπιθέσεις, σημαντικές βλάβες εξοπλισμού, πανδημία, κ.ά.) και ενδέχεται να επηρεάσουν γειτονικούς διαχειριστές. Η επικοινωνία μπορεί να γίνεται μέσω τηλεφώνων ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Ο καθορισμός των τεχνικών περιορισμών (Constraints) για λόγους λειτουργικής ασφάλειας κατά την επίλυση της Διαδικασίας Ενοποιημένου Προγραμματισμού. Ο ΔΣΜ λαμβάνει υπόψη κατά την επίλυση του Προγράμματος Κατανομής πιθανές συμφορήσεις στο Σύστημα Μεταφοράς, τοπικές ανάγκες για παραγωγή, στήριξη τάσεων, κ.ά. Καταστάσεις Ηλεκτρικού Συστήματος σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/
Ο ΔΣΜ οφείλει να εξασφαλίζει τη λειτουργία του συστήματος εντός προκαθορισμένων ορίων λειτουργικής ασφάλειας ακόμα και μετά την εμφάνιση κάποιας διαταραχής. Αυτό δεν είναι πάντα δυνατό, ιδίως όταν πρόκειται για μη συνηθισμένες και μεγάλης κλίμακας διαταραχές. Στην περίπτωση αυτή ο ΔΣΜ θα πρέπει να εκτιμά την κατάσταση του συστήματος, να ενεργοποιεί τον κατάλληλο συναγερμό και να προχωράει στην λήψη αντίστοιχων μέτρων. Στην περίπτωση που η διαμορφούμενη κατάσταση κρίσης δύναται να επηρεάσει γειτονικούς Διαχειριστές, προβαίνει σε ενημέρωσή τους μέσω διαδικασιών που προβλέπονται από τα αντίστοιχα διμερή σύμφωνα λειτουργίας. Οι καταστάσεις του Ηλεκτρικού Συστήματος ορίζονται στο Άρθρο 18 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/1485 , πιο συγκεκριμένα:     Ο ΔΣΜ ενεργοποιεί την κατάσταση συναγερμού όταν το Σύστημα λειτουργεί κοντά στα όρια ασφάλειας και η εμφάνιση ενός απρόβλεπτου συμβάντος, ακόμα και μετά την ενεργοποίηση διορθωτικών μέτρων, οδηγεί σε παραβίαση των ορίων ασφάλειας. Το Σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης όταν παραβιάζονται τα ονομαστικά επίπεδα τάσης συστήματος, έντασης ρεύματος ή συχνότητας και οι αποζεύξεις εξοπλισμού, η απώλεια συγχρονισμού, διακοπές τροφοδότησης οδηγούν το σύστημα σε μη ασφαλή κατάσταση με μεγάλη πιθανότητα γενικής κατάρρευσης. Ο ΔΣΜ σε αυτές τις περιπτώσεις ενεργοποιεί ένα ή περισσότερα μέτρα από το Σχέδιο Άμυνας του Συστήματος. Το Σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση ολικής σβέσης (γενικής διακοπής) στην περίπτωση απώλειας φορτίου άνω του 50% ή απώλειας τάσης για τουλάχιστον τρία λεπτά με αποτέλεσμα την ενεργοποίηση του Σχεδίου Αποκατάστασης. Το Σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση Αποκατάστασης όταν ο ΔΣΜ ήδη σε κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης ή μετά από ολική ή μερική σβέση αρχίζει να εφαρμόζει μέτρα από το Σχέδιο Αποκατάστασης Συστήματος για να επαναφέρει το Σύστημα στην κανονική κατάσταση. Τα μέτρα που περιγράφονται στη συνέχεια και αφορούν τις ενέργειες του ΔΣΜ για την διασφάλιση της ασφαλούς λειτουργίας του Συστήματος καθώς και την επαναφορά του σε κανονική κατάσταση, διακρίνονται σε δύο κύριες κατηγορίες: Σελίδα 45 από 86  Βραχυπρόθεσμα. Στην περίπτωση μέτρων που λαμβάνονται κοντά στον πραγματικό χρόνο και που διακρίνονται με τη σειρά τους σε μέτρα πριν τη διαταραχή και μέτρα που λαμβάνονται κατά την εξέλιξη ή το πέρας της διαταραχής.  Μακροπρόθεσμα. Είναι μέτρα με ορίζοντα υλοποίησης από μερικούς μήνες έως μερικά έτη και στοχεύουν στην αύξηση της ανθεκτικότητας του Συστήματος έναντι ακραίων μελλοντικών φαινομένων. Προκαταρκτικό σύνολο ενεργειών Συναγερμού/Έκτακτης Ανάγκης Προκειμένου ο ΔΣΜ να γνωρίζει κάθε στιγμή την κατάσταση Συστήματος όχι μόνο στην περιοχή ελέγχου του αλλά και στα γειτονικά Συστήματα, ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής λειτουργία του Συστήματος είναι απαραίτητα τα παρακάτω:  Αξιόπιστες μετρήσεις. Το Σύστημα Διαχείρισης Ενέργειας που διαθέτει ο ΔΣΜ επιτρέπουν την παρακολούθηση, λειτουργία, μελέτη και ανάλυση του Συστήματος. Οι πληροφορίες που συλλέγονται σε πραγματικό χρόνο (μετρήσεις και ειδοποιήσεις σε περίπτωση αποκλίσεων από την κανονική λειτουργία) εξασφαλίζουν τη συνεχή εποπτεία του Συστήματος και τη λήψη κατάλληλων μέτρων.  Περιοδικές προσομοιώσεις. Έχοντας ως δεδομένα την τοπολογία του Συστήματος και τις μετρήσεις σε πραγματικό χρόνο πραγματοποιούνται αυτοματοποιημένες προσομοιώσεις κατάστασης συστήματος, ανάλυσης απρόβλεπτων συμβάντων, εκτίμηση ευστάθειας τάσης ανά 5 λεπτά που επιτρέπουν των εντοπισμό των αποκλίσεων από καθορισμένα λειτουργικά όρια.  Περιφερειακή εποπτεία. Για περιπτώσεις διαταραχών σε γειτονικούς Διαχειριστές που ενδέχεται να επεκταθούν και να επηρεάσουν το ελληνικό ηλεκτρικό Σύστημα, η χρήση της πλατφόρμας EAS (European Awareness System) να λαμβάνει πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο της κατάστασης όλων των Συστημάτων των Διαχειριστών του ENTSO-E, παρέχει σημαντική βοήθεια στην γρήγορη εκτίμηση των κινδύνων και την ενεργοποίηση διορθωτικών μέτρων. Επιπλέον, ο Διαχειριστής ανάλογα με την κατάσταση του Συστήματος και την εξέλιξη του σεναρίου κρίσης θα πρέπει να ανταλλάσσει πληροφορίες με τους γειτονικούς διαχειριστές μέσω email, προκαθορισμένα μηνύματα ή τηλεφωνική επικοινωνία σχετικά με τα διορθωτικά μέτρα που έχει λάβει και για να αιτηθεί ή όχι βοήθειας. Ανάλογα με το μέγεθος και είδος των επιπτώσεων μιας διαταραχής, τα μέτρα που λαμβάνονται στοχεύουν:  στην αποκατάσταση των ροών ενεργού ισχύος,  στον έλεγχο της τάσης και των ροών αέργου ισχύος, και  τη μείωση των αποκλίσεων συχνότητας. Διαχείριση ροών ενεργού ισχύος (power flow management). Ο ΔΣΜ φροντίζει ότι οι ροές ισχύος ακόμα και μετά την εμφάνιση απρόβλεπτων συμβάντων να παραμένουν εντός προκαθορισμένων ορίων λειτουργικής ασφάλειας. Καθορίζει επίσης το επιτρεπόμενο χρονικό πλαίσιο των προσωρινών επιτρεπτών υπερφορτίσεων μέχρι να εφαρμοστούν διορθωτικά μέτρα στην περίπτωση απώλειας ενός ή Σελίδα 46 από 86 περισσότερων σημαντικών στοιχείων του Συστήματος. Τα μέτρα που προβλέπονται για την επαναφορά του Συστήματος σε κανονική κατάσταση: - - Αλλαγή της τοπολογίας Συστήματος Αναστολή προγραμματισμένων συντηρήσεων Λειτουργία ηλεκτρονόμων προστασίας για την εκκαθάριση σφάλματος ώστε να μην επηρεαστεί ευρύτερη περιοχή του Συστήματος Διακοπή λειτουργίας υδραντλητικών μονάδων ως αντλιών Αλλαγές στα προγράμματα ανταλλαγών με γειτονικούς ΔΣΜ (μειώσεις ή μηδενισμός εξαγωγικών προγραμμάτων) Ενεργοποίηση εφεδρειών Προσαρμόζει τις ροές ενεργού ισχύος της διασύνδεσης HVDC Εκκίνηση επιπλέον μονάδων για λόγους αυξημένης ασφαλείας Ενεργοποίηση μηχανισμού μείωσης κατανάλωσης κυρίως στις ώρες αιχμής. (Μηχανισμός Απόκρισης Ζήτησης που προβλέπει τη Συμμετοχή Χαρτοφυλακίων Κατανεμόμενου Φορτίου στην Αγορά Εξισορρόπησης.) Ανακατανομή των διαθέσιμων μονάδων Αυτόματη/Χειροκίνητη αποκοπή φορτίου (ως τελευταίο μέτρο) Διαχείριση αποκλίσεων Συχνότητας. Ο ΑΔΜΗΕ, όπως και όλοι οι ΔΣΜ που ανήκουν στη συγχρονισμένη περιοχή Ηπειρωτικής Ευρώπης (Continental Europe Synchronous Area) οφείλουν να συντονίζουν τις ενέργειες τους και να διορθώνουν σε πραγματικό χρόνο το Σφάλμα Ελέγχου Περιοχής για να εξασφαλισθεί η ποιότητα συχνότητας εντός της συγχρονισμένης περιοχής. Σημαντικές αποκλίσεις συχνότητας εμφανίζονται μόνο στην περίπτωση νησιδοποιήσεων μεγάλων περιοχών με τις νησίδες που διαμορφώνονται να παρουσιάζουν μεγάλη και ξαφνική περίσσεια ή έλλειψη ισχύος. Μέτρα που λαμβάνονται σε περιπτώσεις υποσυχνότητας:     Αυτόματη (FCR, aFRR) ή χειροκίνητη (mFRR) ενεργοποίηση των προβλεπόμενων ανοδικών εφεδρειών των κατανεμόμενων μονάδων εντός των καθοριζόμενων χρονικών πλαισίων Διακοπή λειτουργίας άντλησης των υδραντλητικών μονάδων Ενεργοποίηση επιπλέον μονάδων ταχείας εκκίνησης για την εξισορρόπηση παραγωγής/ζήτησης, χωρίς να προκληθούν συμφορήσεις στο Σύστημα Μεταφοράς Για μεγάλες αποκλίσεις συχνότητας ενεργοποιούνται αυτόματα συστήματα περικοπής φορτίων (όπως περιγράφεται αναλυτικά παρακάτω) Μέτρα που λαμβάνονται σε περιπτώσεις υπερσυχνότητας:      Αυτόματη (FCR, aFRR) ή χειροκίνητη (mFRR) ενεργοποίηση των προβλεπόμενων καθοδικών εφεδρειών των κατανεμόμενων μονάδων εντός των καθοριζόμενων χρονικών πλαισίων Προφορική εντολή για μείωση παραγωγής ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων Εκκίνηση υδραντλητικών μονάδων σε λειτουργία άντλησης Προφορική εντολή για αποσυγχρονισμό ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων Για μεγάλες αποκλίσεις συχνότητας ενεργοποιούνται αυτόματα συστήματα περικοπής ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων Σελίδα 47 από 86 Απόδοση μονάδων παραγωγής. Σημαντικός παράγοντας για την αξιοπιστία του Συστήματος Μεταφοράς είναι η αξιοπιστία των μονάδων παραγωγής. Σε περίπτωση σημαντικών διακυμάνσεων τάσης ή/και συχνότητας μετά από μία διαταραχή, οι μονάδες θα πρέπει να διατηρούνται συγχρονισμένες στο Σύστημα σύμφωνα με τις τεχνικές δυνατότητές τους. Ενώ, σε περίπτωση αποσυγχρονισμού τους να έχουν τη δυνατότητα να παραμένουν σε λειτουργία τροφοδοτώντας μόνο τα βοηθητικά φορτία τους (house-load operation). Για κάθε μονάδα έχουν προδιαγραφεί τα όρια τάσης και συχνότητας εντός των οποίων θα πρέπει να παραμένει συγχρονισμένη και ο Διαχειριστής Συστήματος οφείλει να ελέγχει περιοδικά τη συμμόρφωση της με τις συγκεκριμένες απαιτήσεις. Δεύτερο σύνολο ενεργειών Συναγερμού/Έκτακτης Ανάγκης Στην περίπτωση που το πρώτο σύνολο ενεργειών του Διαχειριστή δεν είναι επαρκές για να επαναφέρει το Σύστημα εντός αποδεκτών ορίων λειτουργίας, ενεργοποιούνται επιπλέον μέτρα με επιπτώσεις στους Χρήστες του Συστήματος. Διασυνοριακή βοήθεια Έκτακτης Ανάγκης. Ο Διαχειριστής μπορεί να περικόψει τις διασυνοριακές ανταλλαγές ενέργειας ή να αιτηθεί και να λάβει ενέργεια έκτακτης ανάγκης από γειτονικούς Διαχειριστές, σύμφωνα με τις διαδικασίες και όρους που προβλέπονται στις υπάρχουσες συμφωνίες που έχει υπογράψει ο Διαχειριστής με τους γειτονικούς Διαχειριστές (Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στην ενότητα 3.2). Κανόνες αναστολής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Σύμφωνα με όσα προβλέπονται στη μεθοδολογία “Κανόνες για την αναστολή και την αποκατάσταση των δραστηριοτήτων της αγοράς (ΦΕΚ Β’ 5944/31.12.2020”, ο ΔΣΜ προχωράει στην προσωρινή αναστολή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας όταν παρουσιάζονται σημαντικά προβλήματα ασφαλούς λειτουργίας του Συστήματος Ηλεκτρικής Ενέργειας. Τέτοια μπορεί να είναι, για παράδειγμα όταν τίθενται θέματα επάρκειας τροφοδοσίας με καύσιμο των ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων ή όταν υπάρχουν βλάβες σε σημαντικά στοιχεία του Συστήματος Μεταφοράς που θέτουν το Σύστημα σε κατάσταση «Έκτακτης Ανάγκης». Σκοπός της αναστολής της Αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είναι να αποφευχθεί η συνέχιση των δραστηριοτήτων της που είτε θα επιδεινώσουν τα περιθώρια ασφαλείας στο Σύστημα κατά την κατάσταση έκτακτης ανάγκης του Συστήματος, είτε θα επηρεάσουν αρνητικά τη διαδικασία αποκατάστασης. Η αναστολή αυτή τίθεται σε ισχύ εφόσον ο Διαχειριστής του Συστήματος έχει εξαντλήσει όλες τις τεχνικές επιλογές που έχει στη διάθεσή του στο πλαίσιο της λειτουργίας της Αγοράς και έχει εφαρμόσει όλα τα άλλα διαθέσιμα διορθωτικά μέτρα. Κατά τη διάρκεια ισχύος κατάστασης Έκτακτης Ανάγκης ή κατάστασης Αποκατάστασης και εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που αναφέρονται παραπάνω για την «αναστολή αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας», δεν ισχύει η Διαδικασία Ενοποιημένου Προγραμματισμού (ΔΕΠ) και όλοι οι Χρήστες οφείλουν να εκτελούν τις εντολές (προφορικές ή αυτόματες) του Διαχειριστή, εφόσον δεν θίγεται η ασφάλεια του προσωπικού και των μηχανημάτων τους. Οι κανόνες αναστολής λαμβάνουν υπόψη το ποσοστό περικοπής φορτίου, ποσοστό αποκοπής παραγωγής, ποσοστό και γεωγραφική κατανομή των μη διαθέσιμων στοιχείων συστήματος μεταφοράς ώστε να μπορεί να εκτιμηθεί το ποσοστό παραγόμενης ενέργειας που δεν μπορεί να μεταφερθεί από μια περιοχή σε άλλη εντός της περιοχής ελέγχου του Διαχειριστή Συστήματος, αδυναμία παρόχων ενέργειας και υπηρεσιών εξισορρόπησης, αδυναμία χρήσης εργαλείων και μέσων επικοινωνίας για τη λειτουργία της αγοράς. Σελίδα 48 από 86 Σχήμα προστασίας διεθνών διασυνδέσεων. Οι διεθνείς διασυνδετικές γραμμές στοχεύουν στο να παρέχουν μέγιστη βοήθεια στην περίπτωση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Επειδή αποτελούν όμως σημαντικό παράγοντα σύνδεσης με τη σύγχρονη περιοχή Ηπειρωτικής Ευρώπης η απόζευξή τους θα πρέπει να αποτελεί ύστατο μέτρο για να αποφευχθεί ο κίνδυνος επέκτασης της διαταραχής σε ευρύτερη γεωγραφική περιοχή. Για το λόγο αυτό οι διασυνδετικές γραμμές της χώρας με τις γειτονικές χώρες είναι εξοπλισμένες, και στις δύο πλευρές, με ΗΝ προστασίας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι για επίπεδα συχνότητας χαμηλότερα από 49.3 Hz η διασύνδεση Ελλάδας – Αλβανίας αποσυνδέεται αυτόματα, ενώ για συχνότητες χαμηλότερες από 48.9 Hz και 48.7 Hz για πάνω από 0,5 sec οι διασυνδέσεις Ελλάδας – Β.Μακεδονίας και Ελλάδας – Βουλγαρίας αντίστοιχα αποσυνδέονται από το Σύστημα. Σχέδιο Άμυνας. Για να προστατευθεί το σύστημα από μεγάλης κλίμακας διαταραχές, έχει αναπτυχθεί από τον ΑΔΜΗΕ «Σχέδιο Άμυνας» Συστήματος (Defense Plan)», σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 11 του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/
Το «Σχέδιο Άμυνας» αποτελεί την τελική προσπάθεια για την ευστάθεια του Συστήματος και την αποφυγή ανεπιθύμητων νησιδοποιήσεων περιοχών ή ακόμα και ολικής κατάρρευσης. Περιλαμβάνει μέτρα που ενεργοποιούνται χειροκίνητα όταν το Σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης» και έχουν εξαντληθεί όλα τα διαθέσιμα διορθωτικά μέτρα ή όταν από τις αναλύσεις ασφάλειας Συστήματος σε πραγματικό χρόνο προκύπτει η ανάγκη ενεργοποίησης μέτρων που περιλαμβάνονται στο «Σχέδιο Άμυνας». Επίσης περιλαμβάνει τα παρακάτω ειδικά Σχήματα Προστασίας Συστήματος (SPS) με αυτόματη ενεργοποίηση για την αποφυγή της ολικής σβέσης του Συστήματος:  το σύστημα αυτόματου ελέγχου υποσυχνότητας (UFLS) για περικοπή φορτίου,  το σύστημα αυτόματου ελέγχου υπερσυχνότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις ικανότητες των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής για αυτόματη μείωση ενεργού ισχύος/απόζευξης ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων. Ο Διαχειριστής καθορίζει τα βήματα γραμμικής αποσύνδεσης της παραγωγής,  αυτόματο σύστημα αποφυγής κατάρρευσης τάσης, που προβλέπει αποσύνδεση φορτίων λόγω χαμηλής τάσης και μέτρα που περιλαμβάνονται στο σύστημα διαχείρισης τάσης μέσω διαδικασιών που περιγράφονται στο Σχέδιο Άμυνας και Αποκατάστασης Συστήματος. Περικοπή φορτίου Σε περιπτώσεις που ο Διαχειριστής έχοντας εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τους υφιστάμενους περιορισμούς σε Σύστημα, Δίκτυο και Παραγωγή, αδυνατεί να αποτρέψει τη διάδοση της διαταραχής και να επαναφέρει το Σύστημα σε κανονική κατάσταση προχωράει σε περικοπή φορτίου ως ύστατου μέτρου για να αποτραπεί η κατάρρευση μέρους ή του συνόλου του ηλεκτρικού Συστήματος, ο Διαχειριστής. Η περικοπή φορτίου πραγματοποιείται αυτόματα, ημιαυτόματα ή χειροκίνητα, ως εξής:  Αυτόματη περικοπή φορτίου. Tο σύστημα αυτόματου ελέγχου υποσυχνότητας (UFLS) για αυτόματη αποκοπή φορτίου λόγω χαμηλής συχνότητας (διαφορετικά ποσοστά αποκοπής για διαφορετικά επίπεδα συχνότητας μεταξύ 49 Hz και 48 Hz). Το σύστημα αυτό στέλνει εντολές απευθείας σε διακόπτες ΜΤ του Διαχειριστή Δικτύου. Η επιλογή των διακοπτών και οι ρυθμίσεις των αντίστοιχων ΗΝ γίνεται σε συνεργασία με τον Διαχειριστή Συστήματος. Για περιοχές εντός Αττικής τα φορτία που θα αποκοπούν είναι ομαδοποιημένα ανά περιοχές. Σελίδα 49 από 86  Ημιαυτόματη περικοπή φορτίου. Αναφέρεται σε Σχήματα Προστασίας Συστήματος που περιλαμβάνουν συγκεκριμένες ενέργειες βάσει καθορισμένων διαδικασιών που εκτελούνται από το Περιφερειακό Κέντρο Ελέγχου (SPS Αττικής και SPS Μεγαλόπολης). Η ενεργοποίηση των σχημάτων αυτών γίνεται από το Διαχειριστή του Συστήματος με στόχο την προστασία συγκεκριμένων περιοχών στις οποίες διαμορφώνονται ιδιαίτερες συνθήκες που μπορεί να προκαλέσουν αστάθεια τάσης και να οδηγήσουν σε κατάρρευση. Μετά την ενεργοποίηση τους, η περικοπή φορτίου μπορεί να γίνει είτε αυτόματα είτε χειροκίνητα από τα Κέντρα Ελέγχου μέσω εντολών που στέλνονται απ’ ευθείας σε ΜΣ Διαχειριστή Δικτύου. Τα ειδικά Σχήματα Προστασίας Συστήματος επικαιροποιούνται κάθε φορά που εντοπίζονται «αδυναμίες» σε συγκεκριμένες περιοχές του Συστήματος.  Χειροκίνητη περικοπή φορτίου. Πραγματοποιείται είτε με εντολές του ΑΔΜΗΕ προς το Διαχειριστή Δικτύου Διανομής (ΔΕΔΔΗΕ), είτε με απευθείας εντολές στους πελάτες που συνδέονται στο Σύστημα ή το Δίκτυο. Οι εντολές για περικοπές φορτίου δίνονται από τα Κέντρα Ελέγχου του Διαχειριστή ΕΣΜΗΕ προς το Κέντρο Ελέγχου Διαχειριστή Δικτύου τηλεφωνικά (ή με άλλο αξιόπιστο τρόπο επικοινωνίας εφόσον συμφωνηθεί) και στη συνέχεια εκτελούνται από τα αντίστοιχα Κέντρα Ελέγχου Δικτύων Διανομής (ΚΕΔΔ) του Διαχειριστή Δικτύου. Για την μικρότερη όχληση των καταναλωτών οι περικοπές φορτίου ξεκινούν από τα φορτία λιγνιτωρυχείων και τα αρδευτικά φορτία. Ο Διαχειριστής του Δικτύου συντάσσει πίνακες με ιεράρχηση των φορτίων που θα περικοπούν (αρδευτικά, στη συνέχεια ημιαστικά και τέλος αστικά φορτία). Επίσης φροντίζει για τη μη διάκριση μεταξύ των καταναλωτών, καθορίζει κατάλογο καταναλωτών με προτεραιότητα τροφοδότησης και καταναλωτών που δεν υπόκεινται σε περικοπή φορτίου, όπως προβλέπεται στο εγχειρίδιο Λειτουργίας Δικτύου του Κώδικα Διαχείρισης ΕΔΔΗΕ (ΦΕΚ Β’ 1891/18.05.2020) (πχ. φορείς τοπικής Αυτοδιοίκησης, νοσοκομεία, σώματα ασφαλείας, ένοπλες δυνάμεις, τράπεζες, ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές, υποδομές μεταφορών, κ.ά.) Η περικοπή φορτίου απαιτεί συνεργασία μεταξύ Διαχειριστή Συστήματος και Διαχειριστή Δικτύου, ως προς:  το συνολικό μέγεθος περικοπών από το Διαχειριστή Συστήματος και ο Διαχειριστής Δικτύου προχωρά στην υλοποίηση σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση φορτίων ανά περιοχή που έχει συντάξει (ο Διαχειριστής Δικτύου περικόπτει φορτίο ιεραρχικά ξεκινώντας από τους καταναλωτές χαμηλής προτεραιότητας προς τους καταναλωτές υψηλής προτεραιότητας),  τον τρόπο περικοπής (χειροκίνητος/αυτόματος),  την επικοινωνία με τα αρμόδια ΚΕΔΔ. Σε περιπτώσεις που η περικοπή φορτίου (αυτόματη ή χειροκίνητη) προβλέπεται να έχει σημαντική χρονική διάρκεια, εφαρμόζεται διαδικασία κυκλικής περικοπής φορτίου. Αν υπάρχει δυνατότητα, ο Διαχειριστής Δικτύου δημοσιοποιεί το πρόγραμμα των διακοπών ηλεκτροδότησης ανά περιοχή. Η κυκλική περικοπή φορτίου γίνεται χειροκίνητα με τους παρακάτω τρόπους:  Ο ΔΕΔΔΗΕ, είτε με δική του πρωτοβουλία είτε κατόπιν εντολής του ΑΔΜΗΕ, φροντίζει να επανατροφοδοτήσει τους καταναλωτές που έχουν αποκοπεί και να προχωρήσει σε διακοπή τροφοδότησης άλλων, διατηρώντας το συνολικό ποσοστό περικοπής φορτίου σταθερό. Σελίδα 50 από 86  Ο ΑΔΜΗΕ μεριμνά ώστε να εναλλάσσονται κυκλικά οι περικοπές φορτίου σε πελάτες συνδεμένους απευθείας στο Σύστημα και στα σημεία σύνδεσης Συστήματος με το Δίκτυο. 3.1.2 Εξειδικευμένα εθνικά μέτρα ανά ομάδα σεναρίων κρίσης 3.1.2.1 Κυβερνοεπιθέσεις Προληπτικά μέτρα Μέτρα Μετριασμού επιπτώσεων Υφιστάμενα Υφιστάμενα  ν. 4577/2018  Πλάνο Αντιμετώπισης Περιστατικών Κυβερνοασφάλειας  Υπ. Απόφαση Αριθμ. 1027/2019  ν. 4624/2019  Εθνική Στρατηγική Κυβερνοασφάλειας 2020-2025  Εγχειρίδιο Κυβερνοασφάλειας Νέα Νέα  Ορισμός Υπευθύνου Ασφάλειας  Λεπτομερές Πλάνο Αντιμετώπισης Πληροφοριακών Συστημάτων (CISO) Περιστατικών Κυβερνοασφάλειας  Ορισμός Ομάδας Κυβερνοασφάλειας (Cybersecurity Office)  Ολοκληρωμένο Πλαίσιο Κυβερνοασφάλειας (ISMS Framework)  Συνεχόμενη παρακολούθηση και ανάλυση συμβάντων / Κέντρο Επιχειρήσεων Ασφάλειας  Μέτρηση Ωριμότητας Ικανοτήτων Κυβερνοασφάλειας Υφιστάμενα Προληπτικά μέτρα Το πλαίσιο των υφιστάμενων προληπτικών μέτρων έχει θεσπιστεί από την ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία των σχετικών Κανονισμών (ΕΕ) 2016/1148 (NIS Directive) και (ΕΕ) 2016/679 (GDPR). Συγκεκριμένα πρόκειται για: - Το ν. 4577/2018 (ΦΕΚ Α’ 199/03.12.2018) - Την Υπουργική Απόφαση Αριθμ. 1027/2019 (ΦΕΚ Β’ 3739/08.10.2019) - Το ν. 4624/2019 (ΦΕΚ Α’ 137/29.08.2019) Επιπλέον η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, μέσα από τις δράσεις της, δημιουργεί ένα δομικό πλαίσιο μέτρων Κυβερνοασφάλειας. Συγκεκριμένα: Εθνική Στρατηγική Κυβερνοασφάλειας 2020 - 2025 Η Γενική Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας, σε συνέχεια της συνεργασίας της με τον ENISA έχει ήδη προβεί σε αξιολόγηση του υφιστάμενου στρατηγικού σχεδιασμού και αναπτύσσει κατάλληλη μεθοδολογία για την επικαιροποίησή του στο πλαίσιο πέντε

(5)θεμελιωδών Στρατηγικών Στόχων: - Ένα λειτουργικό σύστημα διακυβέρνησης - Θωράκιση κρίσιμων υποδομών, ασφάλεια και νέες τεχνολογίες Σελίδα 51 από 86 - Βελτιστοποίηση διαχείρισης περιστατικών, καταπολέμηση του κυβερνοεγκλήματος και προστασία της ιδιωτικότητας Ένα σύγχρονο επενδυτικό περιβάλλον με έμφαση στην προαγωγή της Έρευνας και Ανάπτυξης Ειδικότερα για τον Στόχο 2 (Θωράκιση κρίσιμων υποδομών, ασφάλεια και νέες τεχνολογίες) γίνεται ειδική αναφορά στην αναβάθμιση των μέτρων προστασίας των κρίσιμων υποδομών και στην περαιτέρω θωράκισή τους μέσα από μία σειρά συγκεκριμένων δραστηριοτήτων που θα πρέπει να υλοποιηθούν από τους υπόχρεους φορείς, στους οποίους και εμπίπτουν οι Οργανισμοί Ενέργειας, καθώς και από τους Παρόχους Ψηφιακών Υπηρεσιών (Π.Ψ.Υ). Εγχειρίδιο Κυβερνοασφάλειας To εγχειρίδιο Κυβερνοασφάλειας εκπονήθηκε από την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης με σκοπό να προσφέρει στους οργανισμούς του Δημοσίου τομέα (καθώς και σε μεσαίες και μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις) ένα σύνολο βέλτιστων πρακτικών σε τεχνικά και οργανωτικά μέτρα προστασίας με βάση την αρχιτεκτονική των διαδοχικών στρωμάτων (γνωστή ως «άμυνα σε βάθος - defense in depth»), τα οποία χωρίζονται σε συνολικά δεκαοκτώ

(18)θεματικές ενότητες. Συγκεκριμένα: - Καταγραφή υλικού και λογισμικού - Ασφαλής διαμόρφωση εξοπλισμού και εφαρμογών - Περιορισμός χρήσης και εκτέλεσης προγραμμάτων και υπηρεσιών - Έλεγχος πρόσβασης - Αυθεντικοποίηση χρηστών - Ασφάλεια δικτύων - Προστασία από κακόβουλο λογισμικό - Τήρηση και ανάλυση αρχείων καταγραφής συμβάντων (event logs) - Ασφάλεια διαδικτυακών εφαρμογών - Απομακρυσμένη εργασία - Χρήση κρυπτογραφίας - Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση σε θέματα κυβερνοασφάλειας - Διαχείριση κινδύνων στην εφοδιαστική αλυσίδα - Υλοποίηση τεχνικών ελέγχων κυβερνοασφάλειας - Μέτρα φυσικής ασφάλειας εγκαταστάσεων - Λήψη αντιγράφων ασφαλείας - Αντιμετώπιση περιστατικών κυβερνοασφάλειας - Διασφάλιση επιχειρησιακής συνέχειας και ανάκαμψης από καταστροφή Κάθε μία ενότητα έχει εξειδικευμένα μέτρα προστασίας, συνολικά 183, τα οποία κατατάσσονται σε δύο υποκατηγορίες, βασικά και ενισχυμένα sub-controls. Οι υπόχρεοι φορείς στους οποίους και εμπίπτουν οι Οργανισμοί Ενέργειας, συνίσταται να υλοποιούν τόσο τα βασικά όσο και τα ενισχυμένα sub-controls. Νέα Προληπτικά Μέτρα Στα πλαίσια ενίσχυσης του επιπέδου Κυβερνοασφάλειας των Οργανισμών Ηλεκτρικής Ενέργειας, συντάσσονται τα παρακάτω μέτρα προληπτικού χαρακτήρα. Οι Ενεργειακοί Φορείς είναι υποχρεωμένοι να συνθέσουν και αποστείλουν πλάνο υλοποίησης στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας και στην ΡΑΕ. Σελίδα 52 από 86 Υπεύθυνος φορέας για την παρακολούθηση και αξιολόγηση, σύμφωνα και με το Άρθρο 9 του 4577/2018 είναι η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης κοινοποιούνται και στην ΡΑΕ. Η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, πρέπει να στέλνει στη ΡΑΕ, μία

(1)φορά το χρόνο μια συγκεντρωτική αναφορά για τομέα Ενέργειας με ενημέρωση των περιστατικών και των σχετικών με αυτά πληροφοριών.

Ορισμός Υπεύθυνου Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων (CISO) και ομάδας Κυβερνοασφάλειας (Cybersecurity Office) Οι Ε.Φ οφείλουν να ορίσουν άτομο με τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά προσόντα με ρόλο υπεύθυνου ασφάλειας πληροφοριακών συστημάτων (Chief Information Security Officer, CISO). Ο CISO είναι τυπικά υπεύθυνος για την παροχή στρατηγικού επιπέδου οδηγιών για τα θέματα κυβερνοασφάλειας του Οργανισμού, την επίβλεψη και παρακολούθηση του συστήματος διαχείρισης ασφάλειας πληροφοριών και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης του Φορέα με τις αντίστοιχες νομοθετικές και κανονιστικές ρυθμίσεις. Πρόκειται για ρόλο με αναγκαία ηγετικά χαρακτηριστικά και με ευθύνη να συντονίσει τους στόχους της κυβερνοασφάλειας με τους επιχειρησιακούς στόχους εντός του Οργανισμού. Επιπροσθέτως φέρει κομβικό ρόλο στην διαχείριση ενός περιστατικού Κυβερνοασφάλειας του Οργανισμού στον οποίο ανήκει καθώς και στην ενημέρωση και τη συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς. Λαμβάνoντας υπόψη την κρισιμότητα αλλά και την πολυπλοκότητα της Κυβερνοασφάλειας σήμερα, απαραίτητη προϋπόθεση για την ομαλή διεκπεραίωση του Πλάνου Ασφάλειας αλλά και την γενικότερη αντιμετώπιση θεμάτων Κυβερνοασφάλειας, είναι η σύσταση υποστηρικτικής ομάδας στην οποία ο CISO θα μπορεί να κατανείμει επιμέρους εργασίες. Η εν λόγω ομάδα θα πρέπει να αποτελείται από άτομα που συνδυάζουν ικανότητες τόσο σε επίπεδο Διακυβέρνησης (Governance) και Διαχείρισης Ρίσκου (Risk Management), όσο και σε τεχνικό επίπεδο (cybersecurity architecture, τεχνικές αξιολογήσεις συστημάτων). Το πλήθος των ατόμων της ομάδας Κυβερνοασφάλειας προσδιορίζεται με βάση το μέγεθος και τις ανάγκες του Οργανισμού.
Σχεδιασμός, υλοποίηση και συντήρηση ολοκληρωμένου Πλαισίου Κυβερνοασφάλειας (ISMS Framework). Oι Ε.Φ οφείλουν να καθιερώσουν ένα ολοκληρωμένο Πλαίσιο Κυβερνοασφάλειας (Information Security Management System) μέσω του οποίου θα σχεδιάζονται, υλοποιούνται, ελέγχονται, συντηρούνται και ενημερώνονται όλα τα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα ασφαλείας, όπως προκύπτουν από τα αποτελέσματα της Διαχείρισης Κινδύνων και από τους στ

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.

Προέγκριση Σχεδίου Ετοιμότητας Αντιμετώπισης Κινδύνων σύμφωνα με τον Κανονισμό (EE) 2019/941 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ι