Δημόσια Διαβούλευση της ΡΑΕ επί των Τεχνοοικονομικών Μελετών Κόστους Οφέλους των Διαχειριστών των Δικτύων Διανομής Φυσικού Αερίου Αττικής (ΕΔΑ Αττικής

Η ΡΑΕ, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 29 του ν.4001/2011, θέτει σήμερα σε δημόσια διαβούλευση την Τεχνοοικονομική Μελέτη Κόστους Οφέλους της ΕΔΑ Αττικής και την Τεχνοοικονομική Μελέτη Κόστους Οφέλους της ΕΔΑ ΘΕΣΣ για την αντικατάσταση υφιστάμενων μετρητών με ευφυή συστήματα μέτρησης, όπως υποβλήθηκαν από τις δύο εταιρείες αντιστοίχως. Σύμφωνα με τα οριζόμενα στο Άρθρο 59 παρ. 1 του ν. 4001/2011: «

1. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται μετά από εισήγηση του αρμόδιου Διαχειριστή και γνώμη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), προβλέπεται η ευρείας κλίμακας αντικατάσταση υφιστάμενων συστημάτων μέτρησης της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στα Δίκτυα Διανομής, με αντίστοιχα ευφυή συστήματα και ρυθμίζεται κάθε συναφές ζήτημα, με στόχο την παροχή δυνατότητας ενεργού συμμετοχής των τελικών καταναλωτών στην αγορά ενέργειας και γενικότερα την αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη λειτουργία της.». Η ΡΑΕ καλεί όλους τους ενδιαφερόμενους να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις και απόψεις τους επί των συνημμένων Τεχνοοικονομικών Μελετών Κόστους Οφέλους της ΕΔΑ Αττικής και της ΕΔΑ ΘΕΣΣ. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να υποβάλλουν τις απόψεις αυτές στη ΡΑΕ, με ηλεκτρονική επιστολή στη διεύθυνση gasconsultation@rae.gr ή εγγράφως, μέχρι και την 16η Ιανουαρίου
2. Η ΡΑΕ, με την επιφύλαξη των διατάξεων της παρ. 3 του άρθρου 5 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν.2690/1999, ΦΕΚ Α’ 45), θα δημοσιοποιήσει κατάλογο των συμμετεχόντων στη διαβούλευση, καθώς και το περιεχόμενο των επιστολών που υποβλήθηκαν, με εξαίρεση την περίπτωση κατά την οποία ο αποστολέας αιτείται τη μη δημοσιοποίηση των στοιχείων του. ΤΕΧΝΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΦΕΛΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ ΕΥΦΥΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2022 Περιεχόμενα Επιτελική Σύνοψη ......................................................................................................................................... 4
3. Εισαγωγή ................................................................................................................................................... 7 1.
4. Σκοπός της Μελέτης .......................................................................................................................... 7 1.
5. Δομή της Μελέτης .............................................................................................................................. 7
6. Προσδιορισμός του έργου και υπόβαθρο μελέτης ................................................................................ 8 2.
7. Αντικείμενο και στόχοι του έργου ....................................................................................................... 8 2.
8. Συνοπτική απεικόνιση της αγοράς Φυσικού Αερίου .......................................................................... 8 2.
9. Η ΕΔΑ Αττικής.................................................................................................................................... 9 2.
10. Περιγραφή πιλοτικού προγράμματος .............................................................................................. 10 2.
11. Εμπλεκόμενα μέρη .......................................................................................................................... 11 2.
12. Θεσμικό και ρυθμιστικό πλαίσιο ...................................................................................................... 11 2.
13. Ευρωπαϊκή εμπειρία Μελετών Κόστους-Οφέλους .......................................................................... 14 2.
14. Λειτουργικότητες των Έξυπνων Μετρητών ..................................................................................... 14
15. Μεθοδολογική προσέγγιση .................................................................................................................... 16 3.
16. Περιγραφή βασικών υποθέσεων ..................................................................................................... 18 3.
17. Διάρθρωση Σεναρίων ...................................................................................................................... 23 3.2.
18. Σενάριο Βάσης ....................................................................................................................... 24 3.2.
19. Εναλλακτικά Σενάρια .............................................................................................................. 25 3.
20. Δείκτες αξιολόγησης ........................................................................................................................ 32
21. Ανάλυση των επιμέρους στοιχείων κόστους και οφέλους ................................................................. 33 4.
22. Στοιχεία Κόστους ............................................................................................................................. 33 4.1.
23. Δαπάνες έξυπνων μετρητών .................................................................................................. 33 4.1.
24. Κόστη τεχνολογικής υποδομής .............................................................................................. 34 4.1.
25. Λοιπά στοιχεία κόστους .......................................................................................................... 36 4.1.
26. Σύνοψη κεφαλαιουχικών και λειτουργικών δαπανών της επένδυσης .................................... 37 4.
27. Στοιχεία οφέλους .............................................................................................................................. 38 4.2.
28. Μείωση του λειτουργικού κόστους καταμέτρησης .................................................................. 38 4.2.
29. Μείωση του λειτουργικού κόστους διεκπεραίωσης διαδικασιών αλλαγής προμηθευτή ......... 39 4.2.
30. Μείωση κατανάλωσης ενέργειας ............................................................................................ 39 4.2.
31. Μείωση αερίων ρύπων Διοξειδίου του Άνθρακα (CO 2) .......................................................... 40 4.2.
32. Μείωση μη τεχνικών απωλειών .............................................................................................. 40 4.2.
33. Μείωση του κόστους διεκπεραίωσης διαδικασιών παύσης εκπροσώπησης και διακοπής παροχής ........................................................................................................................................... 41 4.2.
34. Ποιοτικά οφέλη ....................................................................................................................... 41 4.
35. Αποτελέσματα .................................................................................................................................. 44
36. Παράγοντες Επικινδυνότητας και Ανάλυση Ευαισθησίας .................................................................. 48 5.
37. Κίνδυνοι για την υλοποίηση του έργου ............................................................................................ 48 2 5.
38. Ανάλυση Ευαισθησίας ..................................................................................................................... 48
39. Συμπεράσματα ........................................................................................................................................ 51 Ακρωνύμια ................................................................................................................................................... 53 3 Επιτελική Σύνοψη Σκοπός της παρούσας τεχνοοικονομικής Μελέτης Κόστους-Οφέλους είναι η οικονομική (κοινωνική) ανάλυση των στοιχείων κόστους και οφέλους σχετικά με την αντικατάσταση αριθμού συμβατικών μετρητικών διατάξεων Φυσικού Αερίου από έξυπνους μετρητές. Φορέας του έργου είναι η ΕΔΑ Αττικής και περιοχή άμεσης επιρροής είναι η το Δίκτυο Διανομής της Περιφέρειας Αττικής, στο οποίο ο Φορέας είναι Διαχειριστής. Σενάρια που εξετάστηκαν Εξετάστηκαν τρία διακριτά σενάρια τεχνολογικής λύσης αναφορικά με τον τρόπο προμήθειας, εγκατάστασης και θέσης σε λειτουργία των Πληροφοριακών και Τηλεπικοινωνιακών Συστημάτων, προκειμένου η ΕΔΑ Αττικής να συλλέγει, επεξεργάζεται, διαχειρίζεται και αποθηκεύει τις ενδείξεις και τα δεδομένα των έξυπνων μετρητών. Τα παραπάνω τρία σενάρια ορίζονται ως εξής: ▪ Σενάριο 1: Προμήθεια, εγκατάσταση και θέση σε λειτουργία ολοκληρωμένου πληροφοριακού και τηλεπικοινωνιακού συστήματος στις εγκαταστάσεις της ΕΔΑ Αττικής για αποκλειστική χρήση (“on premises” scenario) ▪ Σενάριο 2: Προμήθεια, εγκατάσταση και θέση σε λειτουργία ολοκληρωμένου πληροφοριακού και τηλεπικοινωνιακού συστήματος για από κοινού χρήση με τους υπόλοιπους Διαχειριστές (“shared, on premises” scenario) ▪ Σενάριο 3: Προμήθεια άδειας χρήσης και χρησιμοποίηση λογισμικού τρίτων, το οποίο λειτουργεί απομακρυσμένα χωρίς προμήθεια εξοπλισμού (“Software as a Service” scenario) Για κάθε ένα από τα ως άνω σενάρια εξετάστηκαν δυο εναλλακτικές εμπορικής εξάπλωσης (rollout), εν είδει υποσεναρίων, και συγκεκριμένα αντικατάσταση των συμβατικών μετρητών σε ορίζοντα 7 ετών και 10 ετών. Επομένως, συνδυαστικά εξετάστηκαν 6 περιπτώσεις. Για όλα τα σενάρια και υπο-σενάρια, ο χρονικός ορίζοντας μελέτης εκτείνεται στα 15 έτη από την έναρξη υλοποίησης του προγράμματος αντικατάστασης που θεωρείται το έτος
40. Μεθοδολογική προσέγγιση Η παρούσα μελέτη καλύπτει τις απαιτήσεις της Απόφασης 235/2019 της ΡΑΕ (Κανονισμός Μετρήσεων Δικτύου Διανομής Φυσικού Αερίου) και τις πρόνοιες του ν.4001/2011 και βασίζεται στην προτεινόμενη μεθοδολογία της Σύστασης 2012/148 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις κατευθυντήριες γραμμές του JRC (“Guidelines for Cost Benefit analysis of Smart Metering Deployment ”). Ειδικότερα, οι επιπτώσεις από το εκάστοτε σενάριο και εξεταζόμενη περίπτωση συγκρίθηκαν με τις αντίστοιχες του Σεναρίου Βάσης, στο οποίο θεωρήθηκε ότι θα υλοποιηθούν οι προβλέψεις του Επιχειρηματικού Πλάνου της ΕΔΑ Αττικής. Βάσει αυτού, προβλέπεται η αντικατάσταση των συμβατικών μετρητών που συμπληρώνουν τη διάρκεια ωφέλιμης ζωής τους (κριτήριο παλαιότητας), με αντίστοιχους έξυπνους. Στο πλαίσιο της ανάλυσης προσδιορίστηκαν οι ελάχιστες λειτουργικές απαιτήσεις των έξυπνων μετρητών, τα τεχνικά χαρακτηριστικά, καθώς και τα στοιχεία κόστους και οφέλους. Με βάση τις υποθέσεις και τις λεπτομέρειες των σεναρίων (κόστος υλοποίησης επένδυσης, λειτουργικό κόστος, οφέλη), ποσοτικοποιήθηκαν οι θετικές/αρνητικές επιπτώσεις της επένδυσης στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. 4 Υπολογίσθηκαν επίσης οι ποσοτικοί δείκτες βάσει των οποίων αξιολογήθηκε η βιωσιμότητα του έργου και τα ευρύτερα κοινωνικά οφέλη. Οι χρησιμοποιούμενοι αριθμοδείκτες είναι η Καθαρή Παρούσα Αξία (ΚΠΑ), ο Εσωτερικός Βαθμός Απόδοσης (ΕΒΑ) και ο Λόγος Οφέλους / Κόστους (Ο/Κ). Τέλος, υλοποιήθηκαν αναλύσεις ευαισθησίας από τις οποίες αξιολογείται ο βαθμός/ποσοστό μεταβολής των βασικών δεικτών, εξετάζοντας πιθανές μεταβολές στις ακόλουθες παραμέτρους: • Κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο • Δαπάνη προμήθειας ευφυούς μετρητικής διάταξης • Δαπάνη τεχνολογικού εξοπλισμού και τηλεπικοινωνιών Σύνοψη αποτελεσμάτων Στο σύνολο των σεναρίων προκύπτει ότι η ποσοτικοποίηση των στοιχείων κόστους σε νομισματικές μονάδες υπερβαίνουν τα σχετικά οφέλη. Η ΚΠΑ του έργου από την ανάλυση για τα τρία Εναλλακτικά Σενάρια και τις δυο περιπτώσεις rollout (7 έτη και 10 έτη) είναι: o Σενάριο 1 – 7ετές rollout : 35.871 o Σενάριο 1 – 10ετές rollout : - 149.624 o Σενάριο 2 – 7ετές rollout : 683.685 o Σενάριο 2 – 10ετές rollout : 335.199 o Σενάριο 3 – 7ετές rollout : 314.717 o Σενάριο 3 – 10ετές rollout : 129.222 Το Σενάριο 2 – 7ετές rollout αποτελεί το επικρατέστερο σενάριο αφού παρουσιάζει το μεγαλύτερο αθροιστικό κόστος σε όρους Καθαρής Παρούσας Αξίας. Προκειμένου να εξεταστεί η γενικότερη ευρωστία των αποτελεσμάτων διενεργήθηκε ανάλυση ευαισθησίας. Επιλέχθηκαν μεταβλητές που κρίθηκε ότι δύνανται να έχουν τη μεγαλύτερη επιρροή, εάν η πραγματικότητα παρεκκλίνει από τον αρχικό σχεδιασμό. Εξετάστηκε η επίπτωση της μεταβολής των παρακάτω μεταβλητών στην Καθαρή Παρούσα Αξία: • Κοινωνικό προεξοφλητικό επιτόκιο: ±50 μονάδες βάσης • Δαπάνη προμήθειας έξυπνου μετρητή: +5% / -10% • Συνολικό κόστος τεχνολογικού εξοπλισμού (πληροφοριακά και τηλεπικοινωνιακά συστήματα και υπηρεσίες): ±15% Σε όλα τα σενάρια, η μείωση του κεφαλαιουχικού κόστους ή η αύξηση του κοινωνικού προεξοφλητικού επιτοκίου έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση της ΚΠΑ του έργου. Ωστόσο, σε όλες τις περιπτώσεις η ΚΠΑ παραμένει θετική. Συμπεράσματα Τα κύρια συμπεράσματα της παρούσας Μελέτης Κόστους-Οφέλους είναι τα ακόλουθα: • Με την υλοποίηση του έργου, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις στη νέα εποχή των Έξυπνων Δικτύων, στη βάση των οποίων μπορούν να αναπτυχθούν νέες αγορές υπηρεσιών και προϊόντων σε μια αγορά 5 φυσικού αερίου που μεταβάλλεται δυναμικά. Οι έξυπνοι μετρητές συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας ενιαίας αγοράς ενέργειας μέσω ψηφιοποιημένων λειτουργιών και νέων εργαλείων σχεδιασμού και ανάπτυξης του Δικτύου Διανομής. • Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθούν υπόψη τα ποιοτικά οφέλη που ανακύπτουν από την χρήση έξυπνων μετρητών καθώς μπορούν να αποτελέσουν το βασικό συστατικό για την ανάπτυξη νέων, προστιθέμενης αξίας, υπηρεσιών προς όλους τους ενδιαφερόμενους ιδιαίτερα αν συνδυαστούν με έξυπνους μετρητές ηλεκτρικής ενέργειας (multi-utility smart metering) • Η ανάλυση στηρίχθηκε στην εκτίμηση διαφορικών μεγεθών σε σχέση με το Σενάριο Βάσης στο οποίο προβλέπεται αντικατάσταση συμβατικών μετρητών βάσει παλαιότητας. Στο πλαίσιο αυτό, λαμβανομένων υπόψη των ποσοτικών και ποιοτικών οφελών και συνεργειών με άλλους κλάδους, προς όφελος των καταναλωτών, είναι σημαντικό να προβλεφθεί προσαύξηση του Μεσοσταθμικού Κόστους Κεφαλαίου ύψους 1,5% για τις επενδύσεις του Διαχειριστή για την ανάπτυξη ευφυών συστημάτων μέτρησης και αντικατάστασης συμβατικών μετρητών με έξυπνους μετρητές. • Στο σύνολο των σεναρίων προκύπτει ότι η ποσοτικοποίηση των στοιχείων κόστους σε νομισματικές μονάδες υπερβαίνουν τα σχετικά οφέλη. Από την ανάλυση ευαισθησίας που διενεργήθηκε προκύπτει ότι εύλογες μεταβολές σε κύριες παραμέτρους του έργου δεν αναμένεται να διαφοροποιήσουν έντονα τα γενικά επίπεδα κόστους και οφέλους του έργου. 6
41. Εισαγωγή 1.
42. Σκοπός της Μελέτης Η παρούσα Μελέτη Κόστους – Οφέλους (εφεξής «ΜΚΟ» ή «Μελέτη») υποβάλλεται από την Εταιρεία Διανομής Αερίου Αττικής, ως Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής της περιοχής Αττικής (εφεξής «ΕΔΑ Αττικής» ή Διαχειριστής), κατόπιν σχετικού αιτήματος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας («εφεξής ΡΑΕ») αναφορικά με την κάλυψη των απαιτήσεων της Απόφασης 235/2019 της ΡΑΕ (Κανονισμός Μετρήσεων Δικτύου Διανομής Φυσικού Αερίου) και τις πρόνοιες του ν.4001/2011, σχετικά με την αντικατάσταση των υφιστάμενων μετρητικών συστημάτων φυσικού αερίου τελικών καταναλωτών από έξυπνους μετρητές. 1.
43. Δομή της Μελέτης Η παρούσα Μελέτη διαρθρώνεται στα ακόλουθα κεφάλαια: Στο Κεφάλαιο 2 περιγράφεται το υπόβαθρο της Μελέτης, μέσω της οριοθέτησης της περιμέτρου του φυσικού αντικειμένου του έργου, δηλαδή της αντικατάστασης του συνόλου των συμβατικών μετρητικών συστημάτων που διαχειρίζεται η ΕΔΑ Αττικής με ευφυή μετρητικά συστήματα (εφεξής «rollout» ή «Πρόγραμμα»). Επίσης, περιγράφεται συνοπτικά η εξέλιξη της αγοράς Φυσικού Αερίου αναφορικά με την ιστορική κατανάλωση και τις μελλοντικές προβλέψεις, καθώς και το υφιστάμενο θεσμικό και ρυθμιστικό πλαισίου. Τέλος, αποτυπώνονται οι λειτουργίες που οφείλουν να παρέχονται από τους έξυπνους μετρητές αερίου. Στο Κεφάλαιο 3 παρουσιάζεται η μεθοδολογική προσέγγιση του ακολουθήθηκε για την εκπόνηση της Μελέτης. Περιγράφονται οι ελάχιστες λειτουργικές απαιτήσεις, τα τεχνολογικά χαρακτηριστικά των έξυπνων μετρητών, τα εξεταζόμενα σενάρια και αναλύονται οι βασικές παραδοχές και σημαντικές παράμετροι που ελήφθησαν υπόψη, όπως το προεξοφλητικό επιτόκιο, ο χρονικός ορίζοντας της μελέτης και η περίοδος υλοποίησης του προγράμματος αντικατάστασης των συμβατικών μετρητών. Εισάγονται, επίσης, οι βασικοί αριθμοδείκτες που χρησιμοποιήθηκαν για την ποσοτική αξιολόγηση των εναλλακτικών Σεναρίων και κάθε επιμέρους υπο-σεναρίου (ήτοι υλοποίηση προγράμματος αντικατάστασης σε 7 έτη και 10 έτη). Στο Κεφάλαιο 4 αναλύονται, υπολογίζονται και παρουσιάζονται όλες οι οικονομικές παράμετροι του έργου ώστε να αποτυπωθεί η Ανάλυση Κόστους Οφέλους όπως είναι το κεφαλαιουχικό και λειτουργικό κόστος και η χρονική κλιμάκωσή τους. Αναλύεται κάθε εκτιμώμενο στοιχείο κόστους και οφέλους και αποτυπώνονται οι εκάστοτε βασικές παραδοχές και τιμές εισόδου, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν στους υπολογισμούς. Τέλος, υπολογίζονται και παρατίθενται οι βασικοί αριθμοδείκτες της Καθαρής Παρούσας Αξίας και του Εσωτερικού Βαθμού Απόδοσης. Στο Κεφάλαιο 5 πραγματοποιείται ανάλυση ευαισθησίας όπου αξιολογείται η σκοπιμότητα και βιωσιμότητα του έργου σε περίπτωση που διαφοροποιηθούν στο μέλλον, από εξωγενείς παραμέτρους, ορισμένες προβλέψεις ή υποθέσεις εργασίας, όπως το κόστος επένδυσης και το προεξοφλητικό επιτόκιο. Στο τελευταίο κεφάλαιο, Κεφάλαιο 6, συνοψίζονται τα κύρια συμπεράσματα της μελέτης. 7
44. Προσδιορισμός του έργου και υπόβαθρο μελέτης 2.
45. Αντικείμενο και στόχοι του έργου Αντικείμενο του έργου είναι η αντικατάσταση του συνόλου των συμβατικών μετρητών φυσικού αερίου που είναι εγκατεστημένοι σε τελικούς καταναλωτές στην περιοχή Αττικής, στην οποία Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής είναι η ΕΔΑ Αττικής με ευφυείς («έξυπνες») μετρητικές διατάξεις. Το έργο έχει ως στόχο τον εκσυγχρονισμό των μετρητικών διατάξεων ώστε να παρέχονται τακτικές και ακριβείς πληροφορίες στους τελικούς καταναλωτές με βάση την πραγματική κατανάλωση ενέργειας. Οι έξυπνοι μετρητές αποτελούν σημαντικό εργαλείο για να μπορούν οι τελικοί καταναλωτές να ελέγχουν ευχερέστερα τόσο την κατανάλωση όσο και το συνεπαγόμενο κόστος, οι Διαχειριστές να ελέγχουν και να διαχειρίζονται το δίκτυο πιο αποδοτικά και οι Προμηθευτές να παρέχουν νέες υπηρεσίες προς όφελος του τελικού καταναλωτή. 2.
46. Συνοπτική απεικόνιση της αγοράς Φυσικού Αερίου Η ανάπτυξη του Φυσικού Αερίου στην Ελλάδα ξεκινά στα τέλη της δεκαετίας του 1980, με τις πρώτες συμφωνίες προμήθειας και κατασκευής αγωγών, ενώ στις αρχές του 2000 ιδρύονται οι εταιρίες παροχής Φυσικού Αερίου στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη. Στα τέλη του 2020, το δίκτυο αριθμεί 500.000 ενεργές συνδέσεις που υπολογίζεται ότι αντιπροσωπεύουν περίπου 650 χιλιάδες νοικοκυριά, δηλαδή το 23% του συνόλου των νοικοκυριών της χώρας. Η πλειονότητα των μετρητών που εξυπηρετούν τις παραπάνω συνδέσεις είναι συμβατικού τύπου (μετρητές διαφράγματος), καθώς η εγκατάσταση έξυπνων μετρητικών διατάξεων1 βρίσκεται ακόμη σε πιλοτική φάση (αρχικό στάδιο εμπορικής διάθεσης). Στοιχεία κατανάλωσης Φυσικού Αερίου Η κατανάλωση Φυσικού Αερίου στην Ελλάδα βαίνει αυξανόμενη τα τελευταία έτη, έχοντας σχεδόν διπλασιαστεί από το
47. Συγκεκριμένα, όπως φαίνεται στο Γράφημα 1, το 2020 υπήρξε αύξηση της συνολικής κατανάλωσης κατά 10%, η οποία επιμοιράζεται σε περίπου 9% αύξηση της κατανάλωσης για ηλεκτροπαραγωγή και 11% των λοιπών χρήσεων
48. 1 Οι όροι ‘έξυπνος μετρητής’ κα ‘έξυπνη μετρητική διάταξη’ χρησιμοποιούνται ισόβαθμα, εκτός αν άλλως επισημανθεί διαφοροποίηση στη σημασιολογία τους. 2 Πηγή: ΡΑΕ, Έκθεση Πεπραγμένων 2020 8 Γράφημα 1: Εξέλιξη Κατανάλωσης Φυσικού Αερίου στην Ελλάδα (Πηγή: ΡΑΕ, Έκθεση Πεπραγμένων 2020) Η διείσδυση φυσικού αερίου στην Ελλάδα παραμένει σε χαμηλά σχετικά επίπεδα (8%), σε σχέση με τον μέσο όρο διείσδυσης σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες που φθάνει το 55% 3, με συνέπεια η ηλεκτροπαραγωγή να συνεχίζει να αποτελεί βαρόμετρο για την συνολική ζήτηση φυσικού αερίου στην Ελλάδα. Οι βαθμο-ημέρες κάθε έτους αποτελούν τον πιο καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση της ετήσιας κατανάλωσης λόγω χρήσης θέρμανσης. Τόσο στην Αττική όσο και στη Θεσσαλία-Θεσσαλονίκη, υπεγράφησαν το 2019 άνω των 40,000 νέων Συμβάσεων Σύνδεσης, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων αφορά οικιακή κατανάλωση. Το 2020 συμπληρώθηκαν 3 έτη από την πλήρη απελευθέρωση της λιανικής αγοράς φυσικού αερίου, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Ν.4336/2015, όπου και καταργήθηκε το μονοπώλιο των εταιρειών παροχής φυσικού αερίου στην Αττική και στην Θεσσαλονίκη-Θεσσαλία. Οι εταιρείες ZENIΘ και ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Ελληνική Εταιρία Ενέργειας, οι οποίες προήλθαν από την απόσχιση του κλάδου προμήθειας των εταιρειών ΕΠΑ Θεσσαλονίκης/Θεσσαλίας και ΕΠΑ Αττικής αντίστοιχα, και επομένως αποτελούσαν τοπικά μονοπώλια έως το 2018, παρέμειναν οι δύο βασικοί Προμηθευτές στο σύνολο της λιανικής αγοράς φυσικού αερίου το 2020, εκπροσωπώντας το 33,71% και 29,04% της αγοράς, αντίστοιχα, βάσει καταναλώσεων, και το 60,38% και 25,82%, αντίστοιχα, βάσει του αριθμού συνδέσεων/πελατών
49. Οι 2 εναλλακτικοί προμηθευτές με τα μεγαλύτερα μερίδια ήταν ο Mυτιληναίος (7,3%) και ο ΗΡΩΝ (6%). Συνολικά, η λιανική αγορά φυσικού αερίου εμφανίζει μια δυναμική χωρίς να παρατηρούνται σημαντικά προβλήματα που να εμποδίζουν την εκπροσώπηση των πελατών φυσικού αερίου. 2.
50. Η ΕΔΑ Αττικής Από τις 2 Ιανουαρίου του 2017, η Εταιρεία Διανομής Αερίου Αττικής Α.Ε. λειτουργεί ως ο Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής Φυσικού Αερίου στην Αττική, στο πλαίσιο του ρυθμιστικού πλαισίου της αγοράς Φυσικού Αερίου. Κύρια δραστηριότητα της ΕΔΑ Αττικής είναι η λειτουργία, συντήρηση και ανάπτυξη του δικτύου διανομής Φυσικού Αερίου στην Αττική, καθώς και η σύνδεση των κατοίκων του λεκανοπεδίου με τρόπο ασφαλή και αποδοτικό. 3 Sedigás informe “año gasista 2016 y Perspectivas 2017”; BP Statistical Review of world energy 2017 4 Τα μερίδια αγοράς με βάση το πλήθος συνδέσεων/πελατών αναφέρονται είτε σε κεντρικές, είτε σε μεμονωμένες συνδέσεις. Ενδεικτικά, στην Αττική το μεγαλύτερο ποσοστό υφιστάμενων συνδέσεων είναι κεντρικές, ενώ στη Θεσσαλονίκη μεμονωμένες. 9 Μέσα από το έργο της, η εταιρεία αποσκοπεί στην απρόσκοπτη και ομαλή τροφοδοσία των καταναλωτών, την ασφαλή και αξιόπιστη λειτουργία των υποδομών φυσικού αερίου, την παροχή σύγχρονων και αποδοτικών λύσεων προς τους πελάτες της και την ευρύτερη προώθηση και ανάπτυξη της αγοράς φυσικού αερίου με όρους βιώσιμης ανάπτυξης.5 Η ΕΔΑ Αττικής διαθέτει δίκτυο συνολικού μήκους περίπου 3.844 χιλιομέτρων, εκ των οποίων τα 3.510 είναι χαμηλής πίεσης
51. Καλύπτει 52 δήμους της Περιφέρειας Αττικής και περίπου το 58% του οδικού δικτύου με κτίρια σε περιοχές όπου υπάρχει δίκτυο Μέσης Πίεσης. Τον Νοέμβριο του 2022, η εταιρία διέθετε 185.041 τοποθετημένους μετρητές Φυσικού Αερίου
52. Σύμφωνα με τα μηνιαία δελτία κατανάλωσης που εκδίδει η ΕΔΑ Αττικής, το 2021 για την περιοχή ελέγχου της, διένημε περίπου 4,37 TWh Φυσικού Αερίου, εκ των οποίων 2,73 TWh προορίζονταν σε οικιακή χρήση, 1,18 TWh σε εμπορική χρήση και 0,92 TWh σε βιομηχανική χρήση. Βάσει των ρυθμιστικών υποχρεώσεών της, η ΕΔΑ Αττικής οφείλει να καταγράφει σε τακτά χρονικά διαστήματα τις ενδείξεις του μετρητή Φυσικού Αερίου. Η ελάχιστη συχνότητα καταμετρήσεων που καθορίζεται από τον Κανονισμό Μετρήσεων (ΦΕΚ Β’4818/2019). Στα πλαίσια του Κανονισμού, η ΕΔΑ Αττικής ακολουθεί την κατωτέρω περιοδική συχνότητα καταμέτρησης, ανάλογα με το σημείο παράδοσης8 : • Για τα Ωρομετρούμενα Σημεία Παράδοσης και τα μη Ωρομετρούμενα Σημεία Παράδοσης με χρήση Τεχνολογική ή Κλιματισμού μία φορά κάθε μήνα • Για τα μη Ωρομετρούμενα Σημεία Παράδοσης με χρήση αποκλειστικά θέρμανσης, που αφορούν εγκατάσταση κεντρικής θέρμανσης, μία φορά κάθε μήνα για την περίοδο θέρμανσης (ΝοέμβριοςΑπρίλιος), και μία φορά κάθε δύο μήνες για το υπόλοιπο έτος • Για τα μη Ωρομετρούμενα Σημεία Παράδοσης με χρήση θέρμανσης ή/και χρήση Μαγείρεμα ή/και Ζεστό Νερό Χρήσης, που αφορούν εγκατάσταση αυτονομίας, μία φορά κάθε δύο μήνες, εκτός των μηνών Ιουλίου και Αυγούστου • Για τα Σημεία Παράδοσης με δυνατότητα εξ αποστάσεως μέτρησης (τηλεμέτρηση) μία φορά κάθε μήνα. 2.
53. Περιγραφή πιλοτικού προγράμματος Στα μέσα του 2018, η ΕΔΑ Αττικής εκκίνησε την εφαρμογή πιλοτικού προγράμματος αντικατάστασης συμβατικών μετρητών με έξυπνους μετρητές (ΕΜ). Τον Μάιο του 2021, ο αριθμός των εγκατεστημένων ΕΜ στο πλαίσιο του πιλοτικού προγράμματος ήταν 6.
54. Δυναμικότητα υφιστάμενων έξυπνων μετρητών Σχεδόν το σύνολο των υφιστάμενων ΕΜ είναι δυναμικότητας G4 και G6, δηλαδή μετρητές κατάλληλοι για οικιακή χρήση. Συγκεκριμένα, επιλέχθηκε να εγκατασταθούν ΕΜ σε περιπτώσεις αυτόνομης θέρμανσης με στήλη ανύψωσης (riser), στις οποίες ο μετρητής τοποθετείται εντός της ιδιοκτησίας του καταναλωτή και ως εκ τούτου καθιστούσε δυσχερέστερη ή/και πιο χρονοβόρα τη διαδικασία καταμέτρησης. Επί του παρόντος, στο πιλοτικό πρόγραμμα δεν έχουν συμπεριληφθεί συμπιεστές όγκου PTZ, για μετρητές δυναμικότητας μεγαλύτερης του G
55. 5 Πηγή: https://edaattikis.gr/gr/company/edaa/about 6 Πηγή: Επικαιροποιημένα στοιχεία δικτύου ΕΔΑ Αττικής, Μάιος 2021 7 Πηγή: Στοιχεία χρηστών δικτύου διανομής Νοεμβρίου 2022, ΕΔΑ Αττικής 8 Πηγή: https://edaattikis.gr/gr/services/information 10 Υφιστάμενη τεχνολογική υποδομή Στο πλαίσιο του πιλοτικού προγράμματος, έχει επιλεγεί η τεχνολογική λύση της χρήσης λογισμικού ως υπηρεσία (Software As A Service, SaaS). Στην πιλοτική φάση δεν έχει προβλεφθεί διεπαφή (interface) που να επιτρέπει την αυτοματοποιημένη μεταφορά δεδομένων από το λογισμικό του παρόχου (Head-End System) στα εσωτερικά πληροφοριακά συστήματα της ΕΔΑ Αττικής
56. Μέθοδος επικοινωνίας έξυπνων μετρητών Η προσπέλαση και επικοινωνία με τους υφιστάμενους έξυπνους μετρητές (πιλοτικό πρόγραμμα) πραγματοποιείται χρησιμοποιώντας μέθοδο επικοινωνίας σημείο προς σημείο (point to point), μέσω δικτύου GSM (κυρίως 3G). Για όλους τους μετρητές πραγματοποιείται μία αποστολή δεδομένων ημερησίως, με διαφοροποιούμενο όγκο δεδομένων (ανάλογα με τον τύπο και χρήση μετρητή) και κατά συνέπεια διάρκεια της αποστολής. Συγκεκριμένα, οι μετρητές δυναμικότητας G4 και G6 αποστέλλουν μία συγκεντρωτική ένδειξη μετά το τέλος κάθε Ημέρας Αερίου (σε όρους gas day), ενώ οι μετρητές μεγαλύτερης δυναμικότητας (G10 έως και G25) αποστέλλουν ημερησίως τα στοιχεία ωριαίας κατανάλωσης της τελευταίας Ημέρας Αερίου. 2.
57. Εμπλεκόμενα μέρη Τα μέρη που αναμένεται να επηρεαστούν από το υπό μελέτη έργο είναι τα ακόλουθα: ▪ Η ΕΔΑ Αττικής ως Φορέας του έργου και Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής στην περιοχή της Αττικής. ▪ Οι καταναλωτές Φυσικού Αερίου στην περιοχή της Αττικής, που αποτελούν τον τελικό αποδέκτη πολλών από τα οφέλη που παράγονται από το εν λόγω έργο. ▪ Η ευρύτερη κοινωνία, από την σκοπιά της προστασίας του περιβάλλοντος και των πιθανών συνεπειών, που δύναται να επιφέρει το έργο. ▪ Οι εταιρείες προμήθειας φυσικού αερίου, οι οποίες επηρεάζονται από αλλαγές στις προβλέψεις κατανάλωσης και τις συνθήκες λήψης ενδείξεων κατανάλωσης των τελικών καταναλωτών (Προμηθευτές). ▪ Οι λοιποί Διαχειριστές Δικτύων Διανομής και ο ΔΕΣΦΑ στο βαθμό που εμπλέκονται στα σενάρια που μελετώνται όπως θα περιγράφεται στην αντίστοιχη ενότητα. ▪ Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, ως η εποπτεύουσα αρχή που θέτει και ορίζει το πλαίσιο λειτουργίας της ΕΔΑ Αττικής και στην οποία υποβάλλεται η παρούσα μελέτη. 2.
58. Θεσμικό και ρυθμιστικό πλαίσιο Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για το περιβάλλον και το κλίμα, επιδιώκοντας την απομείωση του αποτυπώματος άνθρακα και την αύξηση της ενεργειακής εξοικονόμησης. Το μακροχρόνιο στρατηγικό όραμα της Ένωσης, είναι να αποτελέσει την πρώτη κλιματικά ουδέτερη (climate neutral) οικονομία ως το
59. Σε αυτή την κατεύθυνση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τον Σεπτέμβριο του 2020 την αναθεώρηση προς τα πάνω της δέσμευσης για μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, από 40% σε τουλάχιστον 55%, σε σύγκριση με το
60. 9 Σε όλα τα εναλλακτικά σενάρια που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της μελέτης και περιγράφονται στις ακόλουθες ενότητες έχει προβλεφθεί σχετικό στοιχείο κόστους για την αυτοματοποιημένη επικοινωνία των επιμέρους πληροφοριακών συστημάτων. 10 Πηγή: https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2030_en 11 Σημαντικό μέτρο προς την προσδοκώμενη πράσινη μετάβαση είναι η ανάπτυξη ευφυών δικτύων ενέργειας (“smart grids”), των οποίων βασικό συστατικό αποτελούν οι έξυπνοι μετρητές. Τα ευφυή δίκτυα θα επιτρέψουν την ακριβέστερη παρακολούθηση και έλεγχο της κατανάλωσης, θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια των Κρατών-Μελών και θα προωθήσουν τον ανταγωνισμό εντός των αγορών ενέργειας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2024 αναμένεται να υπάρχουν 54 εκατομμύρια ευφυείς μετρητές Φυσικού Αερίου στα κράτη μέλη, εκπροσωπώντας το 44% του συνόλου των καταναλωτών Φυσικού Αερίου
61. Ενωσιακό θεσμικό πλαίσιο Η ΕΕ έχει δημιουργήσει ένα ισχυρό ενωσιακό πλαίσιο για την ενέργειας (‘energy EU acquis’), που περιλαμβάνει: • To πακέτο μέτρων «Καθαρή Ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους» (Clean energy for all Europeans package, CEP), το οποίο διαδραματίζει βασικό ρόλο στη μετάβαση της ΕΕ προς μια προς μια οικονομία κλιματικής ουδετερότητας και στην ολοκλήρωση της ενεργειακής ένωσης. Το πακέτο εμπεριέχει σειρά παρεμβάσεων σχετικά με την ενεργειακή απόδοση κτιρίων, τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), την ενεργειακή εξοικονόμηση, τον σχεδιασμό των αγορών ενέργειας και άλλους τομείς. • Την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2009/73/ΕΚ, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου. Εντός αυτής αναφέρεται πως τα Κράτη Μέλη οφείλουν να αναπτύξουν ευφυή συστήματα μέτρησης στην αγορά Φυσικού Αερίου. • Την Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2012/148/ΕΚ, σχετικά με τις προετοιμασίες για την εμπορική εξάπλωση των έξυπνων συστημάτων μέτρησης, που μεταξύ άλλων ορίζει τους παράγοντες και τις ελάχιστες λειτουργικότητες που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της εξέτασης του κόστους και οφέλους από την εγκατάσταση έξυπνων μετρητών. Ειδικότερα, με το Clean Energy Package, η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει να μετατρέψει το ενεργειακό της σύστημα χρησιμοποιώντας ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές θέτοντας δεσμευτικούς στόχους ενεργειακής απόδοσης και ΑΠΕ για το
62. Επιπρόσθετα, η Οδηγία 2019/944 (η “Οδηγία”) και ο Κανονισμός 2019/943 επικαιροποιούν τους υφιστάμενους κανόνες για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας από το 2009 (Τρίτη Ενεργειακή Δέσμη). Συγκεκριμένα, η ψηφιοποίηση παίζει πλέον πιο σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό των αγοράς ενέργειας. Οι έξυπνες τεχνολογικές λύσεις, όπως οι έξυπνοι μετρητές, συμβάλλουν στην επίτευξη ενός από τους βασικούς στόχους του CEP o οποίος είναι να θέσει τον καταναλωτή στο επίκεντρο της μετάβασης προς την καθαρή ενέργεια. Η Οδηγία δίνει στους καταναλωτές το δικαίωμα να επωφεληθούν από τη χρήση έξυπνων μετρητικών διατάξεων και τη δυνατότητα για δυναμική τιμολόγηση ηλεκτρικής ενέργειας
63. Ανάλογη προσέγγιση, όσον αφορά τη σταδιακή ψηφιοποίηση του ενεργειακού συστήματος, αναμένεται να ακολουθηθεί και στον τομέα του φυσικού αερίου. Αν και υπάρχουν εγγενείς διαφορές στις επιμέρους αγορές (ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου), η 11 Πηγή: https://ec.europa.eu/energy/topics/markets-and-consumers/smart-grids-and-meters_en 12 Αν και η οδηγία αφορά τη μετεξέλιξη της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, παρόμοια προσέγγιση και διαρθρωτικές αλλαγές αναμένεται να προδιαγραφούν και στην αγορά φυσικού αερίου. Στις πλείστες των περιπτώσεων και στην παρούσα μελέτη, οι δυο αγορές (ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου) θεωρούνται στενά συνδεδεμένες (σύζευξη αγορών) και επομένως η αλλαγή στη δομή και τον τρόπο λειτουργίας κάθε μίας επηρεάζει αντίστοιχα τη δομή και λειτουργία της άλλης. Η παραδοχή αυτή θα καταστεί πιο εμφανής με την δημιουργία μιας οργανωμένης χονδρεμπορικής αγοράς φυσικού αερίου από το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας και τη διαπραγμάτευση προϊόντων Φυσικού Αερίου (trading). Η έναρξη της αντίστοιχης πλατφόρμας θα επιτρέψει την εμπορία Φυσικού Αερίου μέσω ενός μοντέλου χρηματιστηριακών συναλλαγών ανάμεσα σε παραγωγούς, προμηθευτές και μεγάλους καταναλωτές. Κατά συνέπεια, η διαμόρφωση των τιμών στη spot αγορά θα δίνει πιο σαφή οικονομικά «σήματα» για τα ανά πάσα στιγμή επίπεδα προσφοράς και ζήτησης, σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο γίνονται σήμερα οι αγοραπωλησίες φυσικού αερίου στην Ελλάδα, δηλαδή με τα διμερή συμβόλαια φυσικής παράδοσης. Σημαντικό στοιχείο αυτής της μετεξέλιξης θα αποτελέσει και η εξάπλωση έξυπνων μετρητών φυσικού αερίου. 12 κεντρική ιδέα της ψηφιοποίησης και ανάδειξης του καταναλωτή από παθητικό σε ενεργητικό (prosumer) είναι όμοιες και δύνανται να επιτευχθούν δια μέσω της εξάπλωσης έξυπνων μετρητών. Ως εκ τούτου, οι έξυπνοι μετρητές θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να συμμετέχουν σε προγράμματα ανταπόκρισης στη ζήτηση, να αντιδρούν σε σήματα τιμών αγοράς για να προσαρμόζουν την κατανάλωσή τους και να επωφελούνται από τους οικονομικότερους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και μελλοντικά φυσικού αερίου ή/και ύδατος. Ιδιαίτερα επωφελής αναμένεται να είναι η χρήση έξυπνων μετρητών για τους Διαχειριστές Δικτύων Διανομής, αφού η διαχείριση δικτύου θα καταστεί πιο άμεση, ευχερής, και ακριβής μειώνοντας το κόστος λειτουργίας και συντήρησης και αυξάνοντας την ποιότητα παροχής υπηρεσιών προς όφελος του τελικού καταναλωτή. Στη βάση των προτάσεων που διατυπώνονται στη Σύσταση 2012/148, οι έξυπνοι μετρητές οφείλουν να πληρούν τα ελάχιστα λειτουργικά και τεχνικά πρότυπα, όπως είναι η δυνατότητα παροχής πληροφοριών για την πραγματική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και τον πραγματικό χρόνο χρήσης καθώς και για την παρελθούσα κατανάλωση. Επίσης, πρέπει να είναι διαλειτουργικοί με τα συστήματα διαχείρισης ενέργειας των καταναλωτών και τα έξυπνα δίκτυα των Διαχειριστών Μεταφοράς και Διανομής. Ένα άλλο σημαντικό σημείο στο οποίο γίνεται ιδιαίτερη μνεία και δίδεται βαρύτητα είναι η παρεχόμενη ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η διασφάλιση στην προστασία των δεδομένων και του απορρήτου των καταναλωτών. Εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο Με τους Νόμους 4001/2011 και 4336/2015 καθορίστηκαν οι διαδικασίες και προϋποθέσεις για την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς φυσικού αερίου στην Ελλάδα. Διαχωρίστηκαν οι δραστηριότητες Μεταφοράς και Διανομής που παρέμειναν ρυθμιζόμενες και απελευθερώθηκε σταδιακά η Προμήθεια. Αναφορικά με τη Διανομή, ορίστηκαν τρεις εταιρίες Διανομής, αρμόδιες για ισόποσες περιοχές ελέγχου: η ΕΔΑ Αττικής, η ΕΔΑ Θεσσαλονίκης και Θεσσαλίας και η ΕΔΑ Λοιπής Ελλάδας (ΔΕΔΑ), η οποία είναι υπεύθυνη για την υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα πλην της περιφέρειας Πελοποννήσου. Η λειτουργία των Διαχειριστών είναι ρυθμιζόμενη και οφείλουν να τηρούν αμερόληπτη στάση απέναντι σε όλους τους ενδιαφερόμενους της αγοράς (καταναλωτές, προμηθευτές) και να μεταχειρίζονται ισότιμα τους χρήστες του δικτύου. Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 59 του ν.4001/2011, η ευρείας κλίμακας αντικατάσταση υφιστάμενων συστημάτων μέτρησης της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στο Δίκτυο Διανομής με αντίστοιχα ευφυή συστήματα, η οποία αποσκοπεί ιδίως στη δυνατότητα ενεργού συμμετοχής των καταναλωτών στην αγορά ενέργειας αλλά και γενικότερα στην αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη λειτουργία της, ρυθμίζεται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, μετά από γνώμη της ΡΑΕ και σχετική εισήγηση των αρμόδιων Διαχειριστών. Η ΕΔΑ Αττικής συνέταξε την προβλεπόμενη Μελέτη Κόστους Οφέλους και υπέβαλε το 2013 προς τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας. Σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη, το αποτέλεσμα της αντικατάστασης των συμβατικών μετρητών με έξυπνους μετρητές ήταν αρνητικό. Περαιτέρω, με την Απόφαση 235/2019 της ΡΑΕ εγκρίθηκε ο Κανονισμός Μετρήσεων Δικτύου Διανομής Φυσικού Αερίου, ο οποίος, στο άρθρο 7, ορίζει ότι ο Διαχειριστής οφείλει να υποβάλει στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας τα αποτελέσματα Τεχνοοικονομικής Μελέτης Κόστους Οφέλους, η οποία να περιλαμβάνει την εξέταση εναλλακτικών τεχνικών λύσεων για την εφαρμογή ευφυών συστημάτων μέτρησης στο Δίκτυο Διανομής, την εκτίμηση του αναμενόμενου κόστους της κάθε λύσης, καθώς και του οφέλους της για τη δραστηριότητα της διανομής, για τις διάφορες κατηγορίες χρηστών του Δικτύου και για τους Προμηθευτές. 13 Σημειώνουμε, ότι μεταξύ της παρούσας Μελέτης και της από το 2013 μελέτης κόστους οφέλους υπάρχουν βασικές διαφορές, οι οποίες δεν αναλύονται περαιτέρω. Ως εκ τούτου, η παρούσα ΜΚΟ είναι αυτοτελής, αφορά την αντικατάσταση συμβατικών μετρητών χωρίς να λαμβάνει υπόψη νέες συνδέσεις. Σημειώνεται ότι η ΜΚΟ περιλαμβάνει την εξέταση εναλλακτικών τεχνικών λύσεων για την εφαρμογή ευφυών συστημάτων μέτρησης στο Δίκτυο Διανομής, την εκτίμηση του αναμενόμενου κόστους κάθε λύσης, καθώς και του οφέλους της για τη δραστηριότητα της διανομής, για τις διάφορες κατηγορίες χρηστών του Δικτύου και τους Προμηθευτές, και την εκτίμηση του εφικτού χρόνου υλοποίησής της. 2.
64. Ευρωπαϊκή εμπειρία Μελετών Κόστους-Οφέλους Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή13, τον Ιούλιο του 2018, εκ των 2814 Κρατών-Μελών, 19 είχαν υλοποιήσει τουλάχιστον μία Μελέτη Κόστους-Οφέλους για την εγκατάσταση έξυπνων μετρητών Φυσικού Αερίου. Μεταξύ των 9 Μελών-Κρατών που δεν είχαν κοινοποιήσει ΜΚΟ στην Επιτροπή ήταν η Ελλάδα. Οι μελέτες κατέδειξαν πως σε 10 από τις 19 χώρες (ποσοστό 53%) κρίνεται θετικός ο συνολικός αντίκτυπος ενός πιθανού rollout συστημάτων ευφυούς μέτρησης Φυσικού Αερίου. Στις υπόλοιπες 9 χώρες, οι μελέτες είτε εμφανίζουν συνολικά αρνητική επίπτωση, είτε δεν είναι σαφές το τελικό αποτέλεσμα. Ως σημαντικότερα οφέλη αναγνωρίζονται η δυνατότητα παρακολούθησης της κατανάλωσης που δύναται να οδηγήσει σε μετάβαση από παθητική σε ενεργητική καταναλωτική συμπεριφορά. Προκρίνεται, επίσης, η διαλειτουργικότητα μεταξύ μετρητών διαφορετικών Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), δηλαδή Ηλεκτρισμού, Φυσικού Αερίου και Ύδατος και τονίζεται η σημασία της διαμόρφωσης δυναμικών μεθόδων τιμολόγησης στην εξέλιξη του ανταγωνισμού στις αγορές ενέργειας. 2.
65. Λειτουργικότητες των Έξυπνων Μετρητών Βασικό στοιχείο του ευφυών δικτύων και μετρητικών συστημάτων αποτελούν οι έξυπνοι μετρητές, των οποίων κύρια λειτουργία αποτελεί η μέτρηση βασικών μεγεθών του αερίου, η αποθήκευση των μετρήσεων και η αποστολή τους σε τακτά χρονικά διαστήματα σε ειδικό προς τούτο Κέντρο Τηλεμέτρησης για περαιτέρω επεξεργασία. Βάσει της Σύστασης 2012/148/ΕΚ, σχετικά με τις προετοιμασίες για την εμπορική εξάπλωση των έξυπνων συστημάτων μέτρησης, ορίζονται οι ακόλουθες ελάχιστες λειτουργικές απαιτήσεις (Πίνακας 1Πίνακας 1:) Λειτουργικότητα Δυνατότητα ανάγνωσης μετρήσεων απευθείας από τον πελάτη ή τρίτο πρόσωπο Καταγραφή σε ημερήσια βάση και αποστολή σε εβδομαδιαία βάση Επικαιροποίηση των ενδείξεων μετρητών αρκετά συχνά ώστε να καθίσταται δυνατή η αξιοποίηση των πληροφοριών Δυνατότητα εξ αποστάσεως ανάγνωσης των μετρητών από τον Διαχειριστή και παροχής ακριβέστερων ενδείξεων Για τους ωρομετρούμενους πελάτες ανάγνωση της πίεσης, της θερμοκρασίας και της συμπιεστότητας 13 European Commission, Benchmarking smart metering deployment in the EU-28, DG Energy, 2018 14 Η μελέτη προηγήθηκε του Brexit και συμπεριελάμβανε και το Ηνωμένο Βασίλειο σαν κράτος-μέλος της Ένωσης 14 Υποστήριξη προηγμένων συστημάτων τιμολόγησης Δυνατότητα εξ αποστάσεως διακοπής τροφοδοσίας του Σημείου Παράδοσης Παροχή ασφαλών δεδομένων Πρόληψη και ανίχνευση απάτης και μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης στον μετρητή. Πίνακας 1: Προδιαγραφές έξυπνων μετρητών Φυσικού Αερίου Ως εκ τούτου, οι μετρητικές διατάξεις των οποίων τα στοιχεία κόστους και οφέλους ποσοτικοποιούνται στην παρούσα μελέτη πληρούν τις ως άνω ελάχιστες λειτουργικές απαιτήσεις. 15
66. Μεθοδολογική προσέγγιση Η μεθοδολογική προσέγγιση για την προετοιμασία της Μελέτης ακολουθεί τη μεθοδολογία της Σύστασης 2012/148 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σχετικά με την εμπορική εξάπλωση έξυπνων συστημάτων μέτρησης, προσαρμοσμένα στο πλαίσιο της εξεταζόμενης κατάστασης. Η εν λόγω Σύσταση παρέχει ένα πλαίσιο για τη διενέργεια μίας συνεκτικής αξιολόγησης για τα μακροχρόνια κόστη και οφέλη ενός rollout έξυπνων μετρητών και το διάγραμμα ροής των σταδίων αναλύσεων κόστους-οφέλους και αναλύσεων ευαισθησίας αποτυπώνονται στην Εικόνα
67. Τα βασικά μέρη περιλαμβάνουν: • Προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες του έργου, λαμβάνοντας υπόψη πιθανή εμπειρία από πρότερα σχετικά πιλοτικά έργα, εργασίες πεδίου και γενικού τύπου εμπειρία για τη διαχείριση του δικτύου Διανομής στην περιοχή • Εκπόνηση της μελέτης, ακολουθώντας επτά βασικά βήματα: • o Εξέταση και περιγραφή τεχνολογιών, στοιχείων και στόχων o Αποτύπωση των εγκαταστάσεων σε λειτουργίες o Αποτύπωση των λειτουργιών σε οφέλη o Καθορισμό της γραμμής βάσης o Χρηματική αποτίμηση των στοιχείων οφέλους και προσδιορισμός των ωφελούμενων o Εντοπισμός και ποσοτικοποίηση του κόστους o Σύγκριση κόστους και οφέλους Διενέργεια ανάλυσης ευαισθησίας, συμπεριλαμβάνοντας το εύρος των υπό εξέταση παραμέτρων Για την παρούσα Μελέτη καθορίζεται ο χρονικός ορίζοντας της ανάλυσης, ενώ στη συνέχεια διαμορφώνεται το βασικό σενάριο (Σενάριο Βάσης) και τα Εναλλακτικά Σενάρια, με τα τελευταία να αφορούν στην εξεταζόμενη τεχνολογική υποδομή και τις περιπτώσεις (υπο-σενάρια) ανάλογα με τη χρονική κλίμακα υλοποίησης (rollout)
68. Με βάση τις παραδοχές των Εναλλακτικών Σεναρίων που ελήφθησαν (κεφαλαιουχικό κόστος, λειτουργικό κόστος) υπολογίζονται οι οικονομικές εισροές και εκροές και, κατ’ επέκταση, η εκτιμάται η οικονομική επίπτωση του έργου στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο μέσω ενδεδειγμένων δεικτών αξιολόγησης. Σημειώνεται ότι εξετάζονται οι διαφορικές εισροές και εκροές των Εναλλακτικών Σεναρίων έναντι του Σεναρίου Βάσης (ως το διαφορικό κόστος και όφελος). 15 Βασική παράμετρος της αξιολόγησης είναι ο χρονικός ορίζοντας υλοποίησης του rollout (7 έτη και 10 έτη), η διαφοροποίηση του οποίου αποτελεί υπο-σενάριο κάθε Εναλλακτικού Σεναρίου. 16 Εικόνα 2 Διάγραμμα ροής των σταδίων αναλύσεων κόστους-οφέλους και αναλύσεων ευαισθησίας Στο πλαίσιο της ανάλυσης αξιολογείται το έργο ως προς τις θετικές και αρνητικές επιπτώσεις του στο κοινωνικό σύνολο (π.χ. πιθανό όφελος του έργου στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον, συμβολή στην εξοικονόμηση ενέργειας). Η οικονομική ανάλυση συνοπτικά περιλαμβάνει τα εξής στάδια: • Διαμόρφωση των βασικών παραμέτρων αξιολόγησης (ποσοτικές και ποιοτικές παράμετροι) • Εκτίμηση κοινωνικών εισροών και εκροών για κάθε σενάριο • Υπολογισμός δεικτών οικονομικής απόδοσης σεναρίων • Ανάλυση ευαισθησίας (όπου υφίσταται υψηλός βαθμός αβεβαιότητας) Για τον υπολογισμό των εισροών και εκροών λαμβάνονται κατάλληλα υπόψη συντελεστές μετατροπής μονάδων όγκου/ενέργειας φυσικού αερίου ώστε να αντικατοπτριστούν σε χρηματικές μονάδες. 17 3.
69. Περιγραφή βασικών υποθέσεων Σε αυτή την ενότητα περιγράφονται οι βασικές παραδοχές και υποθέσεις, επί των οποίων βασίστηκαν οι υπολογισμοί της παρούσας Μελέτης. Ρευστό μέτρησης Οι έξυπνοι μετρητές θα μετρούν το διακινούμενο μέσω αυτών φυσικό αέριο (ρευστό) βάσει των τεχνικών προδιαγραφών που ισχύουν σε εθνικό επίπεδο καθώς και μίγματα φυσικού αερίου της οικογένειας 2 των αερίων. Ορίζοντας μελέτης Ο χρονικός ορίζοντας ανάλυσης της ΜΚΟ (assessment period) ανέρχεται σε 15 έτη από το έτος έναρξης υλοποίησης της αντικατάστασης των συμβατικών μετρητών. Συγκεκριμένα, ο ορίζοντας της Μελέτης εκτείνεται από το 2023 έως και το 2037, οπότε συμπληρώνεται ένας πλήρης κύκλος της δεκαπενταετούς ωφέλιμης ζωής των έξυπνων μετρητών που εγκαταστάθηκαν το
70. Προκειμένου να αποτιμηθεί το κόστος και το όφελος για έναν πλήρη κύκλο ζωής του συνόλου των παγίων, κρίθηκε απαραίτητη η επέκταση της εκτίμησης των θετικών και αρνητικών συνεπειών πέραν του 2037, ήτοι έως ότου παρέλθει και το τελευταίο έτος της ωφέλιμης ζωής των έξυπνων μετρητών που εγκαταστάθηκαν το τελευταίο έτος του εκάστοτε πλάνου αντικατάστασης (δηλαδή στο έβδομο έτος του 7ετούς rollout ή στο δέκατο έτος του 10ετούς rollout). Ωφέλιμη ζωή έξυπνων μετρητών Οι έξυπνοι μετρητές συμμορφώνονται με το πρότυπο ΕΝ16314 και λαμβάνονται τα 15 έτη ως οικονομική ωφέλιμη ζωή (useful life) του μετρολογικού μέρους τους. Τεχνικά χαρακτηριστικά έξυπνων μετρητών Οι έξυπνοι μετρητές θεωρείται ότι έχουν τα ακόλουθα τεχνικά χαρακτηριστικά:
71. Να είναι κατ’ ελάχιστον συμβατοί και πιστοποιημένοι με ένα από τα ακόλουθα Ευρωπαϊκά Πρότυπα ανάλογα με τη μέθοδο μέτρησης που χρησιμοποιούν: ▪ EN 1359:2017 Gas meters. Diaphragm Gas meters: Το Πρότυπο αυτό προσδιορίζει τις απαιτήσεις και τις δοκιμές για την κατασκευή, απόδοση, ασφάλεια και παραγωγή των διαφραγματικών μετρητών φυσικού αερίου κατηγορίας 1,
72. ▪ EN 12405-1:2018 Gas meters. Conversion devices, Volume conversion: Το πρότυπο αυτό προσδιορίζει τις απαιτήσεις, τις δοκιμές για την κατασκευή, απόδοση, ασφάλεια και συμμόρφωση των ηλεκτρονικών συσκευών μετατροπής όγκου φυσικού αερίου που χρησιμοποιούνται στους μετρητές φυσικού αερίου και χρησιμοποιούνται για την μέτρηση των όγκων αερίων καυσίμων πρώτης και δεύτερης οικογένειας σύμφωνα με το ΕΝ
73. ▪ EN 12261:2018 Gas meters. Turbine Gas meters: Το πρότυπο αυτό προσδιορίζει συνθήκες μέτρησης, τις απαιτήσεις και δοκιμές για την κατασκευή, απόδοση και ασφάλεια της κατηγορίας 1 μετρητών αερίου με αξονικό στρόβιλο (τουρμπίνα). 18 ▪ EN 12480: 2018 Gas meters. Rotary displacement Gas meters: Το πρότυπο αυτό προσδιορίζει το εύρος, την κατασκευή, τις επιδόσεις, τις δοκιμές που απαιτούνται για τους μετρητές περιστρεφόμενων εμβόλων. ▪ EN 14236: 2018 Ultrasonic domestic Gas meters: Το πρότυπο αυτό καθορίζει τις απαιτήσεις και τις δοκιμές για την κατασκευή μετρητών υπερήχων τροφοδοτούμενων από μπαταρία κατηγορίας 1 ως προς την απόδοση και την ασφάλεια. Είναι κατάλληλοι για την μέτρηση καυσίμων αερίων δεύτερης ή τρίτης οικογένειας όπως αυτές ορίζονται στο πρότυπο ΕΝ 437, σε μια μέγιστη πίεση λειτουργίας που δεν ξεπερνά τα 500 mbarg και μια πραγματική παροχή μέχρι 10 m3/h για ένα εύρος εξωτερικής θερμοκρασίας από -10 έως +40 oC.
74. Να είναι σύμφωνοι με το Ευρωπαϊκό Πρότυπο ΕΝ 16314 : Μετρητές αερίου - Πρόσθετες λειτουργίες: έως τη δυναμικότητα G25 και μέγιστη πίεση λειτουργίας 500 mbarg. Το πρότυπο αυτό προσδιορίζει τις επιπρόσθετες απαιτήσεις και δοκιμές για μετρητές με μέγιστη δυναμικότητας 40 m 3/h και μέγιστη πίεση λειτουργίας που δεν υπερβαίνει τα 500 mbarg, που είναι εναρμονισμένοι με τα πρότυπα ΕΝ 1359, EN 12261, EN 12480, EN 12405 και EN 14236, και ενσωματώνουν συσκευές που τροφοδοτούνται από μπαταρία που παρέχουν επιπρόσθετες λειτουργίες οι οποίες είτε είναι ενσωματωμένες στο μετρητή είτε αποτελούν ξεχωριστή συσκευή επιπρόσθετων λειτουργιών (Additional Functionality Device).
75. Να είναι σύμφωνοι με την Ευρωπαϊκή Οδηγία Mandate M/441: Εξουσιοδότηση τυποποίησης προς CEN, CENELEC και ETSI στον τομέα των οργάνων μέτρησης για την ανάπτυξη μιας ανοιχτής αρχιτεκτονικής για μετρητές που συμπεριλαμβάνει πρωτόκολλα επικοινωνίας που επιτρέπουν τη διαλειτουργικότητα. (Standardization Mandate to CEN, CENELEC AND ETSI in the field of measuring instruments for the development of an open architecture for utility meters involving communication protocols enabling interoperability).
76. Να φέρουν πιστοποίηση κατά MID 32/2014 για το μετρολογικό τους μέρος και την ακρίβεια των μετρούμενων μεγεθών.
77. Να έχουν την δυνατότητα της παραμετροποίησης των λειτουργιών της καταγραφής και της μετάδοσης/αποστολής τόσο εξ’ αποστάσεως, όσο και απ’ ευθείας επί της συσκευής, μέσω του λογισμικού διαχείρισης.
78. Nα αντιλαμβάνονται ενδεχόμενη προσπάθεια παραβίασης και να είναι σε θέση να καταγράφουν στη τοπική μνήμη την προσπάθεια και να την αποστέλλουν προς το λογισμικό διαχείρισης της συσκευής.
79. Να διαθέτουν εντός του κελύφους τους, υψηλής ευαισθησίας κεραία για την επικοινωνία με το δίκτυο GPRS, καθώς επίσης και να υπάρχει η δυνατότητα σύνδεσης εξωτερικής κεραίας, εάν αυτό απαιτηθεί για την ενίσχυσή του. Η σύνδεση της εσωτερικής κεραίας πρέπει να γίνει χωρίς να απαιτείται επέμβαση στο κέλυφος του μετρητή και χωρίς να επηρεάζει το μετρολογικό του μέρος.
80. Η ασύρματη επικοινωνία των δεδομένων να γίνεται μέσω της εφαρμοζόμενης στην Ελλάδα τεχνολογίας GPRS 2G/3G/4G/5G και μέσω κάρτας SIM οποιουδήποτε παρόχου υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας στην Ελλάδα. Ο έξυπνος μετρητής θα πρέπει να υποστηρίζει το πρωτόκολλο επικοινωνίας DLMS/COSEMIEC
82. Να διαθέτουν κατηγορία προστασίας τουλάχιστον IP
84. Να αποθηκεύουν τοπικά τα δεδομένα κατανάλωσης, συναγερμούς (alarms), υπολειπόμενη διάρκεια ζωής μπαταρίας, ημερομηνία και ώρα, δεδομένα αλλαγής στη παραμετροποίηση της συσκευής, διάφορα γεγονότα που έχουν καθοριστεί από τη παραμετροποίηση σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Τα αποδεκτά χρονικά διαστήματα είναι: 19
85. Ωριαία καταγραφή (για ελάχιστο αριθμό ημερών σύμφωνα με τις ανάγκες του κάθε διαχειριστή κατόπιν τεκμηρίωσης) για έξυπνους μετρητές δυναμικότητας G10 και μεγαλύτερη
86. Ημερήσια καταγραφή (για ελάχιστο αριθμό ημερών σύμφωνα με τις ανάγκες του κάθε διαχειριστή κατόπιν τεκμηρίωσης)
87. Εβδομαδιαία καταγραφή
88. Μηναία καταγραφή
89. Ετήσια καταγραφή
90. Να λαμβάνουν αρχεία για αναβάθμιση του (Upgrade) μέσω του διαύλου επικοινωνίας από απόσταση (Over The Air). Η λειτουργία αυτή απαγορεύεται να επηρεάζει τα μετρολογικά στοιχεία του μετρητή καθώς και τα καταγεγραμμένα δεδομένα κατανάλωσης.
91. Οι έξυπνοι μετρητές μέχρι και την δυναμικότητα G6 πρέπει να φέρουν ενσωματωμένη βαλβίδα με δυνατότητα απομακρυσμένης αποκοπής της παροχής του Φυσικού Αέριου.
92. Να υπάρχει επιλογή κλεισίματος της βαλβίδας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης και αποκλεισμός αντίστροφης λειτουργίας (ανάστροφη ροή).
93. Να έχουν διάρκεια ζωής μπαταρίας μετρολογικού μέρους τουλάχιστον 15 έτη.
94. Να έχουν εγγύηση τουλάχιστον ενός