ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΗΣ Ρ.Α.Ε.Ε.Υ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. Ε-132/2023

(2)μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος. β) Η θέση σε κανονική λειτουργία του ως άνω πληροφοριακού συστήματος, προκειμένου για την υποβολή των αιτήσεων, καθορίζεται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 146, η οποία εκδίδεται εντός δύο

(2)μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος. Με την ίδια απόφαση καθορίζεται το υπόδειγμα της εγγυητικής επιστολής της περ. γ) και δύναται να καθορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία και δικαιολογητικά για την υποβολή των αιτήσεων. Με το άρθρο 146 προβλέφθηκε ότι «Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται εντός δύο

(2)μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος, καθορίζεται η θέση σε κανονική λειτουργία του πληροφοριακού συστήματος της παρ. 3 του άρθρου 132, προκειμένου για την υποβολή των σχετικών αιτήσεων. Με την ίδια απόφαση καθορίζεται το υπόδειγμα της εγγυητικής επιστολής της περ. γ’ της παρ. 3 του ως άνω άρθρου και δύναται να καθορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία και δικαιολογητικά για την υποβολή της αίτησης.». 2. Ακολούθως με την υπ’ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/81744/3673 Απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΦΕΚ 4221/Β/10.08.2022), κατ’ εφαρμογή της παρ. 1 του άρθρου 132 του ν. 4819/2021 καθορίσθηκε για τις περιπτώσεις φωτοβολταϊκών σταθμών που πρόκειται να εγκατασταθούν σε κορεσμένα δίκτυα της παρ.1 του άρθρου 132 του ν. 4819/2021, 7 εξαιρουμένων των σταθμών του άρθρου 14Α του ν. 3468/2006 και σταθμών του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, η διαδικασία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης. Με την ως άνω Υπουργική απόφαση προβλέφθηκαν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και στοιχεία που θα έπρεπε να υποβληθούν, η διαδικασία ελέγχου των αιτήσεων και χορήγησης Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης, η ετοιμότητα του πληροφοριακού συστήματος, το υπόδειγμα της εγγυητικής επιστολής που συνυποβάλλονταν με την αίτηση, καθώς και άλλες συναφείς λεπτομέρειες για την έναρξη της διαδικασίας υποβολής. Συνεπώς, όπως απορρέει από το νομοθετικό – κανονιστικό πλαίσιο, ελλείψει πρόβλεψης άλλου ειδικότερου κριτηρίου, η διαδικασία χορήγησης όρων σύνδεσης βασίσθηκε στην αρχή της χρονικής προτεραιότητας, ήτοι, κατά την πρακτική εφαρμογή της, στην ταχύτητα υποβολής πλήρους αίτησης. 3. Βάσει της ανωτέρω Υπουργικής Απόφασης ο ΔΕΔΔΗΕ ανέπτυξε πληροφοριακό σύστημα για την υποβολή των αιτήσεων για χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης. Ακολούθησε η από 22.09.2022 ανακοίνωση της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε με τίτλο «Ανακοίνωση του ΔΕΔΔΗΕ σε εφαρμογή του άρθρου 132 ν. 4819/2021 (ΦΕΚ 129/Α/23.07.2021)» (https://deddie.gr/el/themata-stathmon-apesithia/sundeseis-stathmwn-ananewsimwn-pigwn-energeias-ape/anakoinwseis/anakoinosi-deddiese-efarmogi-tou-132/) για την έναρξη υποδοχής αιτήσεων, η οποία θα εκκινούσε κατά τις κάτωθι μέρες και ώρες: α) Για φωτοβολταϊκούς σταθμούς, συμπεριλαμβανομένων των σταθμών αυτοπαραγωγών με εφαρμογή ενεργειακού συμψηφισμού και εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού και σταθμούς του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, που πρόκειται να εγκατασταθούν στις Διασυνδεδεμένες με το Σύστημα της Ηπειρωτικής Χώρας Κυκλάδες (σύμπλεγμα Πάρου-Νάξου, Μύκονος, Σύρος, Άνδρος, Τήνος) στις 19.10.2022 και ώρα 11:00 π.μ. β) Για φωτοβολταϊκούς σταθμούς που πρόκειται να εγκατασταθούν από κατηγορίες παραγωγών με αποζημίωση ηλεκτρικής ενέργειας, εξαιρουμένων των Ενεργειακών Κοινοτήτων του ν. 4513/2018, στο κορεσμένο δίκτυο της Πελοποννήσου στις 21.10.2022 και ώρα 11:00 π.μ. γ) Για φωτοβολταϊκούς σταθμούς, συμπεριλαμβανομένων των σταθμών αυτοπαραγωγών με εφαρμογή ενεργειακού συμψηφισμού και εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού και σταθμούς του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, που πρόκειται να εγκατασταθούν στη νήσο Κρήτη στις 25.10.2022 και ώρα 11:00 π.μ. 8 4. Κατά την προκαθορισμένη ημέρα υποδοχής αιτήσεων σύνδεσης για το δίκτυο της Πελοποννήσου, ήτοι στις 21.10.2022 και ώρα περί τις 11:50 π.μ., ο ΔΕΔΔΗΕ μετέθεσε την εκκίνηση της διαδικασίας για τις 12:30 μ.μ. της ίδιας ημέρας με νεότερη ανακοίνωση στην ιστοσελίδα του (https://deddie.gr/el/kentro-enhmerwsis/nea-anakoinwseis/anakoinosi-gia-tin- enarxi-ypodoxis-aitiseon-syndesis-fv/) «Ανακοίνωση για την έναρξη υποδοχής αιτήσεων σύνδεσης για φωτοβολταϊκούς σταθμούς: O ΔΕΔΔΗΕ ανακοινώνει ότι η έναρξη υποδοχής αιτήσεων σύνδεσης για φωτοβολταϊκούς σταθμούς, που πρόκειται να εγκατασταθούν από κατηγορίες παραγωγών με αποζημίωση ηλεκτρικής ενέργειας, εξαιρουμένων των Ενεργειακών Κοινοτήτων του ν.4513/2018, στο κορεσμένο Δίκτυο της Πελοποννήσου θα πραγματοποιηθεί σήμερα 21.10.2022 στις 12:30.». 6. Με το πέρας της ανωτέρω διαδικασίας και μετά την ολοκλήρωση της υποβολής αιτημάτων εκ μέρους των ενδιαφερομένων, υπεβλήθησαν στην Αρχή, δυνάμει του άρθρου 34 του ν. 4001/2011, οι υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-339326/25.10.2022, Ι-341164/25.11.2022, Ι-341343/29.11.2022, Ι343477/03.01.23 και Ι-350246/11.05.2023 καταγγελίες συμμετεχόντων, οι οποίες αφορούσαν ανακύψαντα ζητήματα κατά το στάδιο της υποβολής των αιτήσεων στην ηλεκτρονική πλατφόρμα και τα οποία κατά την κρίση τους κατεδείκνυαν πλημμελή διεξαγωγή της ως άνω διαγωνιστικής διαδικασίας και αδυναμία διασφάλισης εκ μέρους του Διαχειριστή των αρχών της νομιμότητας, της διαφάνειας αλλά και της ίσης μεταχείρισης των συμμετεχόντων. Ιδίως διαμαρτύρονταν για τη νόθευση της δυνατότητας για επί ίσοις όροις συμμετοχή, καθότι, κατά την κρίση τους, ο τρόπος διεξαγωγής του διαγωνισμού δεν εξασφάλισε επαρκώς την αποτροπή της χρήσης bot εκ μέρους ορισμένων συμμετεχόντων, δηλαδή της αυτοματοποιημένης συμπλήρωσης χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, μέσω της οποίας επιτυγχάνεται χρονικό προβάδισμα στην υποβολή αιτήσεων, γεγονός ιδιαίτερης σημασίας σε διαδικασίες ταχύτητας όπως εν προκειμένω. 7. Η Αρχή, προκειμένου να σχηματίσει πλήρη κρίση περί των ζητημάτων που συνιστούσαν το αντικείμενο των ως άνω καταγγελιών, θεώρησε αναγκαία την υποβολή των απόψεων του Διαχειριστή επί των επιμέρους θεμάτων, ισχυρισμών και πραγματικών περιστατικών. Προς τούτο, τού απέστειλε σχετικά αιτήματα παροχής εγγράφων απόψεων αναφορικά με τις καταγγελίες, καθώς και με τα αιτήματα χορήγησης προσωρινών μέτρων που περιλαμβάνονταν σε αυτές (σχετ. 11, 13-15). 9 8. Ο ΔΕΔΔΗΕ, ανταποκρινόμενος αποκλειστικά στο με αριθμ. πρωτ. Ο-98584/04.11.2022 αίτημα της Αρχής με το οποίο ζητούντο οι απόψεις του επί του περιεχομένου της υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-339326/25.10.2022 καταγγελίας, απέστειλε τις από 10.11.2022 και με αριθμ. πρωτ. Ι-340272 έγγραφες απόψεις, αφορώσες τη διαδικασία υποδοχής αιτημάτων σύνδεσης για το δίκτυο της Πελοποννήσου. Με τις ανωτέρω απόψεις, ο Διαχειριστής ισχυρίστηκε ότι προέβη σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες και μελέτες για την εύρεση της βέλτιστης τεχνικά λύσης και της δημιουργίας ειδικής πλατφόρμας / εφαρμογής για την υποδοχή αιτημάτων σύνδεσης, σε πλήρη συμμόρφωση με τα διαλαμβανόμενα στο άρθρο 132 του ν. 4819/2021, ως τροποποιήθηκε και ισχύει, αλλά και στην υπ’ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/81744/3673/04.08.2022 Υπουργική απόφαση (ΦΕΚ 4221/Β/10.08.2022). Συνακόλουθα, θεωρεί ότι ενήργησε, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, με τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο και λαμβάνοντας όλα τα απαιτούμενα μέτρα επιμέλειας. 9. Η Αρχή, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα ανωτέρω και κρίνοντας ότι η άνευ εξετάσεως των καταγγελλόμενων από την ΡΑΑΕΥ, πρόοδος και εξέλιξη της διαγωνιστικής διαδικασίας είναι σε θέση να δημιουργήσει μη αναστρέψιμα γεγονότα, καθώς η ενδεχόμενη οριστική Απόφαση του Διαχειριστή, με την οποία θα ορίζονταν οι τελικώς επιλέξιμοι σταθμοί δεν θα ήταν δυνατόν εν τοις πράγμασι να ανατραπεί, προέβη με τις υπ’ αριθμ. 935/2022, 937/2022 και 939/2022 Αποφάσεις της και σε εφαρμογή του άρθρου 35 του ν. 4001/2011, στην επιβολή προσωρινών μέτρων, διασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την προσωρινή προστασία των δικαιωμάτων των καταγγελλόντων. 10. Περαιτέρω, δεδομένου του σύνθετου και εξειδικευμένου τεχνικού χαρακτήρα των ζητημάτων που επικαλούνταν οι καταγγέλλοντες, σχετικά με την διεξαγωγή της ηλεκτρονικής διαδικασίας υποβολής αιτημάτων για χορήγηση όρων σύνδεσης και προκειμένου η Αρχή να διαμορφώσει αιτιολογημένη κρίση επί των διαλαμβανομένων στις καταγγελίες, έκρινε σκόπιμη την διεξαγωγή πραγματογνωμοσύνης, ούτως ώστε να διερευνηθεί εάν υφίσταντο προβλήματα στη λειτουργία και απόδοση της διαδικτυακής εφαρμογής υποβολής αιτήσεων στην ηλεκτρονική πλατφόρμα υποδοχής αιτήσεων που χρησιμοποίησε ο ΔΕΔΔΗΕ για τη διεξαγωγή της διαγωνιστικής διαδικασίας. Για τον σκοπό αυτό, η Αρχή με την υπ’ αρ. 61/26.1.2023 Απόφασή της (ΔΙΑΥΓΕΙΑ 6ΗΑΙΔΞ-ΗΡΤ) προχώρησε στον διορισμό ειδικού πραγματογνώμονα, ο οποίος αφού διερεύνησε το υπό κρίση ζήτημα, προχώρησε στη σύνταξη της από 06.07.2023 και με αριθμ. πρωτ. ΡΑΑΕΥ 10 Ι-353586/06.07.2023 έκθεσης ευρημάτων της διενεργηθείσας τεχνικής έρευνας ψηφιακών πειστηρίων, το περιεχόμενο της οποίας αναλύεται κατωτέρω. 11. Συναφώς, με το από 23.12.2022 και με αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ο-100345 έγγραφό της, η Αρχή είχε ήδη ενημερώσει τη ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε ότι θα απαιτείτο πρόσβαση του συνεργάτη που θα όριζε το προσεχές χρονικό διάστημα στα αρχεία καταγραφής (logs), καθώς και σε λοιπά αρχεία, δεδομένα και στοιχεία των πληροφοριακών συστημάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τη διεξαγωγή των διαδικασιών χορήγησης προσφορών σύνδεσης, ζητώντας παράλληλα από τον Διαχειριστή τη διατήρησή τους, προς διευκόλυνση της διεξαγωγής της πραγματογνωμοσύνης. Συγκεκριμένα, από τον ΔΕΔΔΗΕ ζητήθηκαν με το ως άνω έγγραφο τα εξής αναφερόμενα στοιχεία: α) «Αρχεία καταγραφής (logs): - Της εφαρμογής / πλατφόρμας στην οποία διεξάχθηκαν οι διαδικασίες - Του (των) εξυπηρετητή/ών της εφαρμογής / πλατφόρμας - Του τείχους προστασίας ή / και του WAF - Προσβάσεων και χρήσης της εφαρμογής β) Τυχόν αρχεία αυθεντικοποίησης χρηστών, αντίγραφα ασφαλείας που αφορούν όλα τα ανωτέρω, και οποιοδήποτε άλλο αρχείο ή καταγραφή (όπως ενδεικτικά πρόσβασης / δρομολόγησης, προέλευσης ΙΡ, χρονικές σημάνσεις κ.ά.) που αφορούν στη λειτουργία και χρήση της εφαρμογής / πλατφόρμας κατά το χρονικό διάστημα διενέργειας των ανωτέρω διαγωνισμών. Κατόπιν και της λήψεως του εγγράφου, ο Διαχειριστής ουδόλως διατύπωσε επιφυλάξεις αναφορικά με το ζήτημα της διαθεσιμότητάς τους. 12. Ειδικά ως προς το αντικείμενο της πραγματογνωμοσύνης και της εν γένει διερεύνησης που διεξήγαγε η ΡΑΕ (πλέον ΡΑΑΕΥ), η Αρχή με το από 15/02/2023 email της προς τον ΔΕΔΔΗΕ ζήτησε όλα τα σχετικά με την υπόθεση αρχεία καταγραφής, καθώς και οποιοδήποτε άλλο αρχείο ή καταγραφή που αφορά στη λειτουργία και χρήση της εφαρμογής/πλατφόρμας κατά το χρονικό διάστημα διενέργειας των ανωτέρω διαγωνισμών. 11 13. Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιήθηκαν διαδικτυακές και φυσικές συναντήσεις και επικοινωνίες, μεταξύ των οποίων και οι από 20/02/2023 και 7/03/2023, συναντήσεις της ΡΑΑΕΥ με τον ΔΕΔΔΗΕ παρουσία και του πραγματογνώμονα. Κατά τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 7/03/2023 η Αρχή ζήτησε εκ νέου τα στοιχεία καταγραφής καθώς ο ΔΕΔΔΗΕ δεν είχε έως εκείνο το χρονικό σημείο πλήρως ανταποκριθεί.. 14. Δύο μήνες μετά το αρχικό αίτημα της Αρχής και αφού είχαν μεσολαβήσει σχετικές συναντήσεις, ο ΔΕΔΔΗΕ, απέστειλε στην Αρχή μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας (με το από 12/04/2023 email του) ορισμένα από τα αιτούμενα στοιχεία επισημαίνοντας ότι τα υπόλοιπα στοιχεία καταγραφής δεν ήταν διαθέσιμα, καθώς είχαν διαγραφεί, όπως αναλυτικά αναφέρεται κατωτέρω στην Παράγραφο IV (Ζ). Ειδικώς αναφέρεται ότι καθυστέρησε υπέρμετρα η παροχή –προς τα στελέχη της Αρχής και τον πραγματογνώμονα– πρόσβασης στα πληροφοριακά συστήματα και αρχεία του ΔΕΔΔΗΕ που σχετίζονταν με τη διεξαγωγή των εξεταζόμενων διαγωνιστικών διαδικασιών, Eιδικότερα, ο Διαχειριστής υπέγραψε την «ΑΔΕΙΑ ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΗΜΕΝΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΕΩΣ ΓΙΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ» στις 10/4/2023, παρά το ότι η Αρχή είχε αναλάβει τις σχετικές ενέργειες ήδη από τις 20/2/2023. Περαιτέρω, κατά τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στις 7/03/2023, η Αρχή ζήτησε εκ νέου τα στοιχεία καταγραφής, καθώς ο ΔΕΔΔΗΕ δεν είχε έως εκείνο το χρονικό σημείο πλήρως ανταποκριθεί. Μάλιστα στο από 07/04/2023 μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου η ΡΑΕ επεσήμανε ότι αναμένουμε: «... άμεση ολοκλήρωση της διαδικασίας υπογραφής της και αποστολή των ζητούμενων στοιχείων διότι σε περίπτωση περαιτέρω αναμονής τους, η ΡΑΕ θα εκκινήσει τη διαδικασία ακροάσεων». 15. Εν συνεχεία στις 8/05/2023 η ΡΑΑΕΥ ζήτησε μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας από τον ΔΕΔΔΗΕ πρόσβαση read write1 στα δεδομένα που είχε αποστείλει, καθώς και επιπλέον πληροφορίες. Σε απάντηση του αιτήματος, με το από 9/05/2023 ηλεκτρονικό έγγραφο του ΔΕΔΔΗΕ η ΡΑΑΕΥ έλαβε ορισμένα εκ των αιτούμενων στοιχεία. 16. Ωσαύτως, στη βάση των διαθέσιμων στοιχείων, ο πραγματογνώμονας κατέληξε στην από 06.07.2023 και με αριθμ. πρωτ. ΡΑΑΕΥ Ι-353586 «Έκθεση ευρημάτων της διενεργηθείσας τεχνικής έρευνας ψηφιακών πειστηρίων». Το εν λόγω πόρισμα διαβιβάσθηκε στον Διαχειριστή, ο οποίος 1 Διευκρινίζεται ότι η δυνατότητα write επέτρεψε μόνο τη μεταφόρτωση των σχετικών αρχείων και όχι την οποιαδήποτε αλλαγή των πρωτογενών αρχείων στον server του ΔΕΔΔΗΕ 12 υπέβαλε τις απόψεις του (Σχετικό 27). Πρόσθετα στοιχεία, προς αποσαφήνιση και τεκμηρίωση των ισχυρισμών του διαχειριστή, παρασχέθηκαν με τα υπ’ αρ. 29, 31, 32 σχετικά έγγραφα. ΙΙ. Ισχυρισμοί καταγγελλόντων Οι καταγγέλλοντες επικαλούνται πλημμέλειες και παραλείψεις αναφορικά με τη διεξαγωγή της διαγωνιστικής διαδικασίας χορήγησης προσφορών σύνδεσης, οι οποίες συνοψίζονται στα ακόλουθα: α) Καταγγελίες αναφορικά με το δίκτυο Πελοποννήσου Με την υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-339326/25.10.2022 καταγγελία, ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι παρουσιάστηκαν σοβαρά τεχνικά προβλήματα στη λειτουργία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας υποβολής αιτήσεων του Διαχειριστή. Ειδικότερα, αναφέρει ότι το πρώτο ζήτημα που παρουσιάστηκε αφορούσε τη μετάθεση της ώρας έναρξης της διαγωνιστικής διαδικασίας. Κατά τον καταγγέλλοντα, ο διαγωνισμός έπρεπε να διεξαχθεί σε έτερο χρονικό σημείο, έτσι ώστε να είναι όλοι οι ενδιαφερόμενοι ενημερωμένοι και τα τεχνικά προβλήματα της πλατφόρμας διευθετημένα. Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι η σύνδεσή του στην πλατφόρμα κατέστη εφικτή με καθυστέρηση 5 λεπτών, ήτοι στις 12:35 μ.μ., λόγω δυσλειτουργίας της. Κατά τη συμπλήρωση της αίτησης, η εφαρμογή δεν μπορούσε να ανταποκριθεί με αποτέλεσμα να είναι αδύνατη η επισύναψη των απαιτούμενων εγγράφων άνευ των οποίων δεν υπήρχε η δυνατότητα ολοκλήρωσής της. Πιο συγκεκριμένα, ο καταγγέλλων, εξαιτίας της μη λειτουργίας του αναδυόμενου παραθύρου που αφορούσε την περιβαλλοντική αδειοδότηση, αδυνατούσε να προχωρήσει στα επόμενα στάδια της αιτήσεώς του, ενώ λίγο αργότερα αποσυνδέθηκε εντελώς από την πλατφόρμα εξαιτίας τεχνικού προβλήματος. Λόγω των παραπάνω δυσχερειών και της ταυτόχρονης αδυναμίας επανασύνδεσης στην εφαρμογή, η αίτηση του καταγγέλλοντος, όταν τελικά ολοκληρώθηκε, στις 13:14, απορρίφθηκε λόγω εξάντλησης του διαθέσιμου περιθωρίου ισχύος. Επιπροσθέτως, ο καταγγέλλων σχολίασε εμφατικά τη βραδύτητα ανταπόκρισης της πλατφόρμας. Μάλιστα, η κατάσταση της εφαρμογής ήταν τέτοια που εμφάνιζε ενημερωτικά μηνύματα για την εξάντληση του περιθωρίου ισχύος διαθέσιμων MW για τις διασυνδεδεμένες Κυκλάδες. Τέλος, ο καταγγέλλων τονίζει ότι από τα στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ, τα οποία ενσωματώνονται στο υπ’ αριθμ. Ι-341181/24.11.2022 έγγραφό του, αποδεικνύεται ότι κατάφεραν να υποβληθούν επιτυχώς αιτήσεις σε ενδεχομένως ανθρωπίνως αδύνατο χρόνο για φυσική 13 πληκτρολόγηση, ήτοι σε 80 δευτερόλεπτα. Κατά τον καταγγέλλοντα, η διακύμανση που παρουσιάζεται στον χρόνο ολοκλήρωσης των αιτήσεων είναι αυτή που αποδεικνύει την άνιση αντιμετώπιση των συμμετεχόντων. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει, «η καμπύλη με τους χρόνους ολοκλήρωσης δεν επιπεδοποιείται πουθενά, δηλαδή δεν απαντάται χρόνος περίπου κοινός για την πλειοψηφία των συμμετεχόντων που έλαβαν Α/Α, στοιχείο που καταδεικνύει την ασυμμετρία των προβλημάτων της πλατφόρμας του διαχειριστή.». Σχετικά με την υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-343477/03.01.2023 καταγγελία, ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι παρ’ ότι κατάφερε να συμπληρώσει τα απαιτούμενα για την υποβολή της αίτησης στοιχεία, τελικώς κατέστη αδύνατη η υποβολή των δικαιολογητικών του εγγράφων κατά το τελευταίο στάδιο, διότι δεν λειτουργούσαν τα αντίστοιχα χωρία ανάρτησης, γεγονός από το οποίο διαφαίνονται, κατά την κρίση του, οι τεχνικές αστοχίες της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Διαχειριστή. Όσον αφορά στην υπ’ αριθμ. πρωτ ΡΑΕ Ι-350246/11.05.2023 καταγγελία, ο καταγγέλλων υποστηρίζει ότι δεν του επιτράπηκε η είσοδος στο σύστημα κατά την προβλεπόμενη ώρα έναρξης της διαδικασίας, ήτοι στις 12:30 μ.μ., αλλά μισή ώρα μετά, περί την 13:00 μ.μ. Ο καταγγέλλων επισημαίνει περαιτέρω την, κατά περίπτωση, μερική ή ολική αδυναμία ανταπόκρισης της πλατφόρμας κατά τη συμπλήρωση της αίτησής του, καθώς και την αδυναμία επισύναψης των απαιτούμενων αρχείων, με συνέπεια να ολοκληρωθεί η αίτησή του σε χρόνο που είχε ήδη καταληφθεί το περιθώριο των διαθέσιμων MW για το δίκτυο. β) Καταγγελίες αναφορικά με το δίκτυο Κρήτης Με τις υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-341164/25.11.2022 και Ι-341343/29.11.2022 καταγγελίες, οι καταγγέλλοντες εξέφρασαν έντονες αμφιβολίες για το αδιάβλητο της διαδικασίας. Πιο συγκεκριμένα, ανέφεραν ότι παρά την επιτυχή ολοκλήρωση της υποβολής των αιτήσεών τους, με τη δέουσα πληρότητα, εντός ελάχιστου και αντικειμενικώς ρεαλιστικού και εφικτού χρόνου από την έναρξη λειτουργίας της ηλεκτρονικής πλατφόρμας, ουδεμία συμπεριλήφθη τελικώς στις επιλέξιμες, με την αιτιολογία της επιτυχούς υποβολής αιτήσεων έτερων υποψηφίων που υπεβλήθησαν σε σημαντικά μικρότερο χρόνο. Ορισμένοι εξ αυτών, οι οποίοι δεν κατάφεραν να υποβάλλουν επιτυχώς αιτήσεις, θίγουν αρχικά το γεγονός ότι το πληροφοριακό σύστημα για τις 14 Κυκλάδες ήταν διαθέσιμο προς υποβολή αιτήσεων από τις 19.10.2022, κάτι που ενδεχομένως να επέτρεψε την «τεχνική εκπαίδευση» μερικών αιτούντων, αφού ο τρόπος λειτουργίας της πλατφόρμας για την Κρήτη και την Πελοπόννησο ήταν ακριβώς ο ίδιος. Άλλωστε, αναφέρουν ότι χρησιμοποίησαν και οι ίδιοι την πλατφόρμα ώστε να εξοικειωθούν με αυτή και να καταφέρουν να υποβάλουν τις αιτήσεις τους στον μικρότερο δυνατό χρόνο. Εκ των ανωτέρω, οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι ο ελάχιστος δυνατός χρόνος υποβολής μιας αίτησης χειροκίνητα ήταν περίπου 2 λεπτά και 30 δευτερόλεπτα. Στη βάση αυτής της διαπίστωσης και σε συνδυασμό με τα αριθμητικά δεδομένα που προκύπτουν από τους αριθμούς πρωτοκόλλου που εδόθησαν σε επιλέξιμες αιτήσεις, καθίσταται κατά την κρίση τους προφανές ότι οι τελευταίες υπεβλήθησαν σε πολύ μικρούς, μη ρεαλιστικούς χρόνους, γεγονός που αποδεικνύει την παράνομη χρήση ρομποτικών λογισμικών αυτόματης συμπλήρωσης πεδίων. Oι καταγγέλλοντες θεωρούν ότι κατά την διαδικασία υποβολής των αιτήσεων μεσολάβησε παράνομη χρήση ρομποτικών λογισμικών αυτόματης συμπλήρωσης πεδίων από ορισμένους ενδιαφερόμενους, προς τον σκοπό της μεγιστοποίησης της πιθανότητας συμπερίληψης των αιτήσεών τους στις επιλέξιμες, κατ’ απόλυτη καταστρατήγηση της σύννομης διενέργειας της διαγωνιστικής διαδικασίας. Λόγω των ως άνω δυσλειτουργιών του πληροφοριακού συστήματος του ΔΕΔΔΗΕ κατά την διεξαγωγή της διαγωνιστικής διαδικασίας, οι καταγγέλλοντες υποστηρίζουν ότι αποκλείστηκε αδίκως σημαντικός αριθμός συμμετεχόντων, παραβιάστηκαν οι αρχές της ισότιμης πρόσβασης και μεταχείρισης των χρηστών, καθώς και της διασφάλισης του υγιούς και ανόθευτου ανταγωνισμού. ΙΙΙ. Ισχυρισμοί ΔΕΔΔΗΕ επί της διεξαγωγής της διαγωνιστικής διαδικασίας Ο Διαχειριστής απέστειλε τις από 10.11.2022 και με αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-340272 έγγραφες απόψεις επί της υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΕ Ι-339326/25.10.2022 καταγγελίας, με τις οποίες ισχυρίζεται τα ακόλουθα:

1. i)Σχετικά με την εύρεση και διαμόρφωση ενός κατάλληλου και τεχνικά άρτιου συστήματος για την υποδοχή των αιτημάτων σύνδεσης, ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίστηκε ότι προέβη σε κάθε απαραίτητη ενέργεια για τη δημιουργία μιας αξιόπιστης πλατφόρμας υποδοχής αιτημάτων, καθώς και για τη 15 διασφάλιση της εύρυθμης και αδιάλειπτης λειτουργίας αυτής. Προς τον σκοπό αυτόν, αναφέρει ότι μολονότι διέθετε υποδομές σε δικό του Data Center, λόγω της βαρύνουσας σημασίας της υπόψη διαγωνιστικής διαδικασίας, η εταιρεία συμβουλεύτηκε εξωτερικό συνεργάτη παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών (PWC) αναφορικά με την αρχιτεκτονική και τις απαιτήσεις υποδομών του συστήματος. Τελικώς, προκρίθηκε η λειτουργία της εν λόγω εφαρμογής στο Cloud της [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ] ως IaaS (Infrastructure as a Service). Κατόπιν σχετικής πρότασης από την PWC, ο ΔΕΔΔΗΕ ζήτησε από την [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ], κατασκευαστή και ειδικό στο [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ] Cloud, την παροχή υπηρεσιών για τη δημιουργία του σχετικού περιβάλλοντος της εφαρμογής. Ο Διαχειριστής επισημαίνει περαιτέρω ότι πραγματοποιήθηκαν αλλαγές στο γραφικό περιβάλλον, τον σχεδιασμό και την παραμετροποίηση της αρχικώς δημιουργηθείσας εφαρμογής, ώστε να γίνεται σταδιακό ανέβασμα των αρχείων από τους αιτούντες κατά την υποβολή προκειμένου να αποφευχθούν μεγάλες καθυστερήσεις. Επιπλέον, αναφέρει ότι «έγιναν ενέργειες ώστε να αποφευχθεί όπου ήταν τεχνικά εφικτό, δεδομένων των χρονικών περιθωρίων, η αυτοματοποιημένη υποβολή αιτήσεων με χρήση APIs για λόγους ίσης μεταχείρισης των αιτούντων».
2. ii)Περαιτέρω, ο ΔΕΔΔΗΕ υποστήριξε ότι προ της ενάρξεως της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων, διενήργησε, με τη χρήση κατάλληλου εργαλείου δοκιμής φόρτωσης, stress tests, προκειμένου να ελεγχθεί και να επιβεβαιωθεί η ετοιμότητα και η ορθή λειτουργία της υλοποιηθείσας πλατφόρμας με βάση τον αναμενόμενο φόρτο υποβολής αιτημάτων. Στις εν λόγω δοκιμές αναφέρεται ότι εισήλθε αριθμός έως 1000 χρηστών / κλήσεων προς το βασικό endpoint εισόδου της εφαρμογής (αυτό του σταδιακού upload των δικαιολογητικών). Το χρονικό διάστημα μεταξύ των requests (αιτημάτων ανεβάσματος αρχείων) κυμάνθηκε από 0,1 έως 0,05 sec, αγγίζοντας τους 20 χρήστες ανά δευτερόλεπτο, ενώ το μέγεθος των αρχείων που μεταφέρονταν, επεξεργάζονταν και αποθηκεύονταν στη βάση από την εφαρμογή ανά κλήση κυμαινόταν από 300 KB έως 35 MB. iii) Όσον αφορά την ηλεκτρονική πλατφόρμα, ο Διαχειριστής ανέφερε ότι τέθηκε σε λειτουργία στις 19.10.2022 για την υποδοχή αιτημάτων σύνδεσης φωτοβολταϊκών σταθμών που επρόκειτο να εγκατασταθούν στις Διασυνδεδεμένες με το Σύστημα της Ηπειρωτικής Χώρας Κυκλάδες, χωρίς να παρατηρηθεί οποιοδήποτε πρόβλημα. Η επιτυχημένη και απρόσκοπτη λειτουργία του συστήματος υπήρξε, κατά την κρίση του, ένα σημαντικό στοιχείο της ενδεδειγμένης επιλογής της υπόψιν αρχιτεκτονικής λύσης. 16
3. iv)Σχετικά με την υποδοχή των αιτημάτων για το δίκτυο της Πελοποννήσου, ο ΔΕΔΔΗΕ υπογραμμίζει ότι η μετάθεση του χρόνου έναρξης της υποβολής αιτημάτων δεν οφειλόταν σε τεχνικά / λειτουργικά προβλήματα της πλατφόρμας, αλλά αποφασίστηκε από την εταιρεία με σκοπό την εκτέλεση δοκιμών ασφάλειας (security tests) κατόπιν εφαρμογής πρόσθετων μέτρων ασφάλειας στο σύστημα.
4. v)Αναφορικά με τα προβαλλόμενα από τον καταγγέλλοντα τεχνικά προβλήματα κατά τη διεξαγωγή της διαγωνιστικής διαδικασίας για την Πελοπόννησο, ο Διαχειριστής διατείνεται ότι η πλατφόρμα λειτουργούσε αδιαλείπτως. Προς επίρρωση του ισχυρισμού αυτού, αναφέρει ότι στις 12:35 μ.μ της 21ης.10.2022, υπήρξαν 1153 log ons στην εφαρμογή μέσω Taxisnet, ενώ στις 12:43 μ.μ υπήρξαν 1243 log ons, γεγονός το οποίο καταδεικνύει τη δυνατότητα του συστήματος για παράλληλη διαχείριση σημαντικού αριθμού συνδεδεμένων χρηστών που υπερβαίνει κατά πολύ τις 1.000 ταυτόχρονες συνδέσεις. Επιπλέον, αναφέρει ότι μέχρι τις 12:41 είχαν υποβληθεί επιτυχώς 49 αιτήσεις, ενώ μεταξύ 12:42 και 13:00 υπεβλήθησαν 636.
5. vi)Τέλος, σημειώνει ότι τυχόν ολιγόλεπτες καθυστερήσεις ή αποτυχημένα requests (λήψης περιεχομένου σελίδας ή ανεβάσματος αρχείων) που παρατηρήθηκαν κατά τη διαδικασία υποβολής αιτημάτων για το δίκτυο της Πελοποννήσου, οφείλονταν στον εξαιρετικά μεγάλο όγκο συνδέσεων χρηστών σε χρονικό διάστημα ολίγων λεπτών και εμφανίστηκαν στο σύνολο των συμμετεχόντων ανεξαιρέτως. Ωστόσο, παρά τις ολιγόλεπτες καθυστερήσεις, υπογραμμίζει ότι αιτήσεις συμμετεχόντων πραγματοποιούνταν κάθε λεπτό λειτουργίας της πλατφόρμας μέχρι και το χρονικό σημείο εξάντλησης του περιθωρίου ισχύος για το δίκτυο της Πελοποννήσου, ήτοι στις 13:00:08 (μετά δηλαδή από 27 λεπτά αδιάλειπτης λειτουργίας του συστήματος / πλατφόρμας), με την υποβολή συνολικά 685 αιτήσεων χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης. ΙV. Διεξαγωγή πραγματογνωμοσύνης – Συμπεράσματα πορίσματος Η ΡΑΑΕΥ, λόγω της ιδιαίτερα εξειδικευμένης φύσεως του προς διερεύνηση ζητήματος, ανέθεσε στις 07.03.2023 σε διαπιστευμένο τεχνικό σύμβουλο την εκπόνηση εκθέσεως πραγματογνωμοσύνης, ώστε να διαπιστωθούν τα πραγματικά περιστατικά που έλαβαν χώρα κατά την διάρκεια της λειτουργίας της πλατφόρμας της υπό κρίση διαγωνιστικής διαδικασίας και μέσω αυτών η ουσιαστική ή μη βασιμότητα 17 των καταγγελιών που περιήλθαν σε γνώση της Αρχής. Ο εμπειρογνώμων με το από 06.07.2023 και με αριθμ. πρωτ. ΡΑΑΕΥ Ι-353586 πόρισμά του καταλήγει στα εξής: Α. Οι τέσσερις διακομιστές εφαρμογής που διατέθηκαν με σκοπό τον διαμοιρασμό της επιβάρυνσης του συστήματος κατά την διαδικασία υποβολής αιτήσεων για το δίκτυο της Πελοποννήσου, οι οποίοι όφειλαν να είναι ενεργοί και ανοιχτοί προς το κοινό στις 11:00 π.μ της 21ης.10.2022, φαίνεται να εκκίνησαν μετά τις 11:50 π.μ. και να έγιναν διαθέσιμοι για το κοινό, μετά από αναβολή, περί τις 12:35 μ.μ. Εντός του ως άνω χρονικού πλαισίου, διαπιστώθηκε πληθώρα προσπαθειών συμπλήρωσης της φόρμας υποβολής αίτησης. Πιθανολογείται, κατά την εκτίμηση του πραγματογνώμονα, ότι επρόκειτο για δοκιμή ορθής λειτουργίας της πλατφόρμας από τον Διαχειριστή (διενέργεια stress test), όπως μάλιστα υποστήριξε και ο τελευταίος. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να επρόκειτο για προσπάθεια εκπαίδευσης συστήματος τεχνητής νοημοσύνης στον χειρισμό της πλατφόρμας μέσω ρομποτικών προγραμματιστικών διεργασιών αυτόματης συμπλήρωσης αιτήσεων. Β. Τα εξετασθέντα αρχεία καταγραφής εμφανίζουν πολλές προγραμματιστικές εξαιρέσεις (δηλαδή σφάλματα), όπως αδυναμία αποστολής μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στους χρήστες, οι οποίες αν και δεν διέκοπταν αναγκαστικά την λειτουργία της εφαρμογής, εισήγαγαν σημαντικές καθυστερήσεις και ως εκ τούτου την επιβάρυναν. Επιπροσθέτως, υπήρξαν και περιπτώσεις υποβολής κενών στοιχείων, οι οποίες, κατά την κρίση του πραγματογνώμονα, υποδηλώνουν αστοχία στην εκτέλεση του κώδικα. Περαιτέρω, εμφανίστηκαν και επαναλαμβανόμενα σφάλματα αποτυχημένης αυθεντικοποίησης, τα οποία ενδεχομένως να οφείλονταν σε πρόβλημα της πλατφόρμας ΓΓΠΣ ή σε απαγόρευση μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης χρηστών που είχαν παρακάμψει την ενδεδειγμένη ακολουθία ενεργειών, συνδεόμενοι στην εφαρμογή παρότι δεν είχαν αυθεντικοποιηθεί καταλλήλως. Τέτοιου είδους προσβάσεις, κατά την εκτίμηση του εμπειρογνώμονα, δεν πρέπει να επιτρέπονται, καθώς οι μη αυθεντικοποιημένοι χρήστες καταναλώνουν πόρους του συστήματος προορισμένους για τους χρήστες οι οποίοι έχουν διέλθει επιτυχώς το εν λόγω στάδιο. Διαφορετικά, ενδέχεται να πραγματοποιηθεί επίθεση Άρνησης Υπηρεσίας (DoS ή DDoS) από κακόβουλους δράστες, προκαλώντας βραδύτητα ή διακοπή της δυνατότητας πρόσβασης σε θεμιτούς χρήστες. 18 Γ. Σημαντική παράλειψη στο σχεδιασμό της ηλεκτρονικής πλατφόρμας υπήρξε, σύμφωνα με πληροφορίες που έλαβε ο πραγματογνώμονας σε συνάντηση με τον Διαχειριστή, η μη πρόβλεψη μηχανισμού αντιμετώπισης κακόβουλων επιθέσεων από αυτοματοποιημένους μηχανισμούς επιθέσεων ρομπότ (bots). Συγκεκριμένα, διαπίστωσε ότι: «Από πληροφορίες που συγκεντρώσαμε κατά τη συνάντησή μας με εκπροσώπους του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. Α.Ε. και συνεργαζόμενων τρίτων εταιρειών είναι αντιληπτό ότι δεν είχε προβλεφθεί μηχανισμός αντιμετώπισης κακόβουλων επιθέσεων από αυτοματοποιημένους μηχανισμούς επιθέσεων ρομπότ (bots) τα οποία θα είχαν τη δυνατότητα να καταγράψουν το προφίλ ενεργειών που απαιτούνται για να υποβληθεί μια επιτυχής αίτηση και θα την ολοκλήρωναν σε πολύ γρήγορο χρόνο. Τέτοιος μηχανισμός αποτροπής θα ήταν η επιβολή επίλυσης αυτόματων δοκιμών Τούρινγκ γνωστά ως CAPTCHA, τα οποία είναι αδύνατον να επιλυθούν χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, η αξιοποίηση πληροφοριών αναγνώρισης και μπλοκαρίσματος γνωστών bot κ.λ.π. Η επέλευση τέτοιων μεθόδων μπορεί να επιβαρύνει πολύ ένα πληροφοριακό σύστημα καθώς τα ρομπότ κινούνται πολύ πιο γρήγορα από ένα φυσικό πρόσωπο και επίσης δημιουργούν πολλαπλές ταυτόχρονες συνδέσεις προς ένα πληροφοριακό σύστημα. Παράλληλα η χρήση τους νοθεύει στην πράξη τις συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού.». Επιπροσθέτως, επισημαίνεται και η μη εκτέλεση δοκιμών αντοχής του Πληροφοριακού Συστήματος σε επιθέσεις Άρνησης Υπηρεσίας (DoS) και Κατανεμημένης Άρνησης Υπηρεσίας (DDoS). Δεν αποκλείεται αλλά ούτε και προκύπτει μετά βεβαιότητας βάσει των παρασχεθέντων στοιχείων η χρήση bots, καθώς τα απαιτούμενα προς εξαγωγή ενός ασφαλούς συμπεράσματος δεδομένα (αρχεία καταγραφών προερχόμενα από ένα τείχος προστασίας) δεν ήταν διαθέσιμα κατά την διεξαγωγή της πραγματογνωμοσύνης λόγω μη διατήρησής τους από τον Διαχειριστή. Ειδικότερα, σύμφωνα με τον πραγματογνώμονα, «Η αδυναμία λήψης όλων των αρχείων καταγραφών από ένα δημόσιο πληροφοριακό σύστημα που λειτουργούσε μάλιστα για ορισμένο διάστημα χρόνου μόνο, αποτελεί προφανή έλλειψη που μάλιστα δυσχέρανε την έρευνά μας. Η λήψη και αποθήκευση όλων των αρχείων καταγραφών από όλα τα συστήματα που συνθέτουν ένα δημόσιο πληροφοριακό σύστημα πρέπει να καταστεί υποχρεωτική συνθήκη λειτουργίας κάθε δημόσιου πληροφοριακού συστήματος στο μέλλον.». Δ. Περαιτέρω, ο Διαχειριστής δεν είχε προνοήσει ώστε να απαγορευτεί η πρόσβαση τρίτων χωρών στην εφαρμογή, πολλώ δε μάλλον χωρών με εγνωσμένα ζητήματα εκτέλεσης μαζικών κυβερνοεπιθέσεων. Κατά την επιστημονική κρίση του πραγματογνώμονα, η πρόσβαση σε 19 προγραμματισμένες διαδικτυακές δράσεις κρατικών φορέων θα έπρεπε να επιτρέπεται ανεμπόδιστα μόνο σε εθνικές διευθύνσεις IP, ενώ σε περίπτωση πρόσβασης και από διευθύνσεις IP τρίτων χωρών απαιτείται η ύπαρξη κατάλληλων μηχανισμών για την όσο το δυνατόν ασφαλέστερη πρόσβαση. Ενδεικτικά, ο πραγματογνώμων, μνημονεύει ορισμένους μηχανισμούς ασφαλείας που θα δυσχέραιναν την φαινομενικά ανεμπόδιστη πρόσβαση bots και κακόβουλων δραστών άρνησης υπηρεσίας στην υπό κρίση διαγωνιστική διαδικασία. Αναφορικά με την παραμετροποίηση του συστήματος Διαδικτυακού Τείχους Προστασίας (WAF), ο ΔΕΔΔΗΕ υποστήριξε σχετικώς ότι είχε τεθεί η προτεινόμενη από την ανάδοχο εταιρεία [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ] παραμετροποίηση, γεγονός που, κατά τον πραγματογνώμονα, δεν δύναται να αξιολογηθεί διότι ενώ ζητήθηκαν πληροφορίες σχετικά με τις ρυθμίσεις και την παραμετροποίηση του WAF που είχαν προβλεφθεί για να προστατεύσουν την εφαρμογή, αυτά δεν δόθηκαν από τον Διαχειριστή, καθώς είχαν περιορισμένο χρόνο διατήρησης. Ο πραγματογνώμων καταγράφει ότι ουδέποτε παρασχέθηκαν τα αποτελέσματα της δοκιμής διείσδυσης στην εφαρμογή για τον εντοπισμό πιθανών αδυναμιών του πληροφοριακού συστήματος, στην οποία (δοκιμή) ισχυρίζεται ότι προέβη ο Διαχειριστής, με αποτέλεσμα την αδυναμία εξαγωγής οποιουδήποτε σχετικού συμπεράσματος.. Ε. Σχετικά με τη διαγωνιστική διαδικασία για το δίκτυο της Πελοποννήσου, o πραγματογνώμων συμπεραίνει ότι υπήρξαν επαναλαμβανόμενες υποβολές αιτήσεων, ακόμη και σε περιπτώσεις προηγούμενης επιτυχούς κατάθεσής τους, η αιτία των οποίων είναι αδύνατον να εντοπιστεί με ασφάλεια. Ενδέχεται να οφείλονται -μεταξύ άλλων- στη μεγάλη βραδύτητα απόκρισης της εφαρμογής, σε εσφαλμένα μηνύματα αυτής ή σε εμφάνιση μηνύματος λάθους του διακομιστή ιστοσελίδων της ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Όλα τα ανωτέρω κρίνεται ότι είναι στοιχεία δηλωτικά σοβαρού φόρτου ή τεχνικού προβλήματος της πλατφόρμας που καθιστούσαν αδύνατη την ορθή εξυπηρέτηση των χρηστών. ΣΤ. Περαιτέρω, σε ό,τι αφορά την περίπτωση της Πελοποννήσου, όπως προκύπτει από τον έλεγχο των αρχείων καταγραφών, εξάγεται το συμπέρασμα από τον πραγματογνώμονα της μη λειτουργίας αποστολής μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και της ύπαρξης προγραμματιστικών λαθών εξαίρεσης. Οι εν λόγω εξαιρέσεις διαρκούν από ένα έως τρία δευτερόλεπτα την φορά, γεγονός που αποτέλεσε μετρήσιμο μέγεθος επιβάρυνσης της λειτουργίας της εφαρμογής, συνδυαστικά με τον ολοένα αυξανόμενο φόρτο δεδομένων που λάμβανε η πλατφόρμα όσο περνούσε η ώρα. 20 Σχετικά με την διαδικασία για το δίκτυο της Κρήτης, η εμφάνιση εξαίρεσης περί υπέρβασης του ορίου αποστολής των επιτρεπόμενων εξερχόμενων μηνυμάτων, υποδηλώνει την μη ύπαρξη πρόβλεψης για αύξηση του συγκεκριμένου ορίου, με σκοπό την απρόσκοπτη αποστολή τους προς το σύνολο των χρηστών. Ζ. Όπως υπογραμμίζει ο πραγματογνώμων, η αδυναμία λήψης του συνόλου των αρχείων καταγραφής οδηγούν σε μη δυνατότητα εξαγωγής ασφαλών συμπερασμάτων και συνακόλουθη διατύπωση επιφυλάξεων. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι: «Κατά τον έλεγχο των αρχείων διαπιστώσαμε υποβολές αιτήσεων σε μέρες και ώρες για τις οποίες δεν μας ήταν γνωστό ότι θα αναμένονταν αιτήσεις. Ωστόσο είναι άγνωστο σε εμάς αν οι υποβολές αυτές, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις έχουν λάβει αριθμό ΑΑ αίτησης, είναι θεμιτές, αθέμιτες, κακόβουλες, δοκιμαστικές ή κάτι άλλο που δεν μπορεί να προσδιοριστεί. Σε κάθε περίπτωση καθώς έχουν τεθεί ερωτήματα για τη μαζική και ταχύτατη υποβολή αιτημάτων από καταγγέλλοντες, είναι σημαντικό να προσδιοριστεί η φύση αυτών των αιτήσεων πέραν αμφιβολίας.». Πρέπει δε να αναφερθεί ότι η συλλογή των δεδοµένων προς ανάλυση διενεργήθηκε κατόπιν αιτήματος παροχής όλων των αρχείων καταγραφών από τη ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ µε σκοπό την εκτέλεση ελέγχου των αρχείων καταγραφής. Με τη σειρά του, ο ΔΕΔΔΗΕ ενηµέρωσε εγγράφως τον πραγματογνώμονα ότι µέρος µόνο των ζητουµένων στοιχείων ήταν δυνατό να παραδοθεί. Πιο συγκεκριμένα, στις 7 Μαρτίου 2023 εστάλη σχετικό αίτημα προς τον Διαχειριστή με το ακόλουθο περιεχόμενο: «Οι «πληροφορίες» στις οποίες απαιτείται πρόσβαση είναι κυρίως τα αντίγραφα αρχείων καταγραφής (logs) από τα on-prem ή cloud πληροφοριακά συστήµατα του ΔΕΔΔΗΕ, που σχετίζονται µε τους διαγωνισµούς / «ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων για Σταθµούς ΑΠΕ & ΣΗΘΥΑ» για την περίπτωση του Κορεσµένου Δικτύου της Πελοποννήσου και της Κρήτης, όπως: Την εφαρµογή / πλατφόρµα στην οποία διεξήχθησαν οι διαγωνισµοί (περιγραφή λειτουργίας της πλατφόρµας, σχηµατικό διάγραµµα λειτουργίας, αναφορά στις χρησιµοποιούµενες βάσεις δεδοµένων, επίδειξη δοκιµαστικής υποβολής προσφοράς από test user, λειτουργικά logs) Τον (τους) εξυπηρετητή/ές της εφαρµογής / πλατφόρµας (λειτουργικό σύστηµα, εσωτ. και public IP, αρχιτεκτονική συνδέσεων και δροµολόγησης πρόσβασης, logs) Το τείχος προστασίας ή/και του WAF (logs προσβάσεων, δικτυακές κινήσεις) Τις προσβάσεις και χρήσης της εφαρµογής (access logs) Τα αρχεία αυθεντικοποίησης χρηστών/λογαριασµούς χρηστών (logs ασφαλείας, login, logout) Τα αντίγραφα ασφαλείας που αφορούν τα ανωτέρω 21 Οποιοδήποτε άλλο αρχείο ή καταγραφή (π.χ. αρχείο πρόσβασης/δροµολόγησης, προέλευσης ΙΡ, χρονικές σηµάνσεις κ.ά.) ή συσκευή ή εφαρµογή που αφορά στη λειτουργία και χρήση της εφαρµογής/πλατφόρµας κατά το χρονικό διάστηµα διενέργειας των ανωτέρω διαγωνισµών». Ο Διαχειριστής πράγµατι παρέδωσε στις 12 Απριλίου 2023 στον πραγματογνώμονα µέσω ειδικής πλατφόρµας ασφαλούς διαµοιρασµού αρχείων VDR στην οποία παρείχε πρόσβαση, αρχεία και καταγραφές που του παραδόθηκαν από την εταιρεία [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ], αλλά δεν ήταν σε θέση να παραδώσει το σύνολο των αρχείων που ζητήθηκαν. Το ακριβές λεκτικό της από 12.4.2023 απάντησής που απεστάλη στον πραγματογνώμονα ήταν το εξής: «Σε συνέχεια του από 7.3.2023 αιτήµατός σας για την παροχή των απαιτούµενων στοιχείων, παρακαλώ όπως σηµειώσατε τα κάτωθι: 1. Σε επίσηµη επικοινωνία µε την [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ] λάβαµε την απάντηση ότι τα logs από το WAF, load balancers & Firewall έχουν περιορισµένο χρόνο διατήρησης. Κατά συνέπεια, δεν δύνανται να διατεθούν για τις ζητούµενες περιόδους. Επιπλεόν, το τείχος προστασίας (OCI Network Firewall) δεν ήταν ενεργοποιηµένο εκείνη τη στιγµή για https traffic παρά µόνο για ssh. 2. Αίτηµα διαγωνιστικής διαδικασίας Πελοποννήσου: σχετικές καταγραφές, που αναφέρθηκαν στη συζήτησή µας, για το χρονικό διάστηµα από 11:00:00 πµ έως 13:15:00 της 21ης/10/2022. Παρακαλούµε όπως βρείτε στο VDR τις καταγραφές των access logs, application server logs και proxy logs. 3. Αίτηµα διαγωνιστικής διαδικασίας Κρήτης: σχετικές καταγραφές, που αναφέρθηκαν στη συζήτησή µας, για το χρονικό διάστηµα 11:00:00 πµ έως 11:30:00 πµ της 25ης/10/2022. Παρακαλούµε όπως βρείτε στο VDR τις καταγραφές των access logs, application server logs και proxy logs. Τα ανωτέρω στοιχεία για τα 2 και 3 παρέχονται για το χρονικό διάστηµα που µας ζητήσατε, αυτούσια, προς επεξεργασία και ανάλυση από µεριάς σας. 4. Σας έχουµε επίσης ανεβάσει στο VDR την αρχιτεκτονική του OCI στην οποία φιλοξενείτο η εφαρµογή για το συγκεκριµένο χρονικό διάστηµα (και συνεχίζει εκεί να φιλοξενείται).» Επισημαίνεται ότι η ανταπόκριση του ΔΕΔΔΗΕ στα αιτήματα της Αρχής για την παροχή στοιχείων δεν ήταν η προσήκουσα λαμβάνοντας υπόψη και τον επείγοντα χαρακτήρα της υπόθεσης, καθώς όπως καταδεικνύεται από τα πραγματικά περιστατικά, καθυστέρησε αφενός ως προς την υπογραφή της «Άδειας εξουσιοδοτημένης προσβάσεως για εκτέλεση τεχνικού ελέγχου», αφετέρου ως προς τη χορήγηση στοιχείων. V. Ισχυρισμοί ΔΕΔΔΗΕ επί του πορίσματος 22 Η Αρχή απέστειλε το ως άνω πόρισμα στον Διαχειριστή για την υποβολή των απόψεών του. Με το υπ’αριθμ. ΡΑΑΕΥ Ι-354238/18.07.2023 έγγραφο, ο Διαχειριστής υπέβαλε τις απόψεις του επί της ανωτέρω Έκθεσης Ευρημάτων Ψηφιακών Πειστηρίων αναφέροντας τα ακόλουθα: Α. Αναφορικά με την καθυστερημένη εκκίνηση της εφαρμογής στην περίπτωση της Πελοποννήσου, ο Διαχειριστής υποστηρίζει ότι αυτή οφειλόταν στην προσπέλαση της εφαρμογής για δοκιμαστικούς σκοπούς από στελέχη του, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η βέλτιστη απόδοση της πλατφόρμας. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε, ανάλογα με τις δοκιμές που εκτελούνταν κατά περίπτωση, τίθεντο σε λειτουργία διάφορα παραγωγικά συστήματα, χωρίς να απαιτείται να είναι όλα ταυτόχρονα ενεργά για κάθε δοκιμή. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μη διαθεσιμότητα της εφαρμογής για τους υποψήφιους επενδυτές κατά το αρχικώς προβλεφθέν χρονικό σημείο. Τελικώς, η πλατφόρμα κατέστη διαθέσιμη για τους αιτούντες στις 12:33 μ.μ. Επιπροσθέτως, ο Διαχειριστής τονίζει ότι κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα, δεν υπήρξε καμία ενημέρωση από την ΓΓΠΣΔΔ, μέσω της οποίας έγινε η ταυτοποίηση των αιτούντων, ή από την πάροχο εταιρεία για τη διενέργεια επιθέσεων κατά της εφαρμογής. Προς απόδειξη του ισχυρισμού αυτού, ο ΔΕΔΔΗΕ προχώρησε σε σχετικά αιτήματα λήψης βεβαιώσεων περί μη διενέργειας επίθεσης τόσο από την ΓΓΠΣΔΔ, όσο και τον πάροχο ([ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ]). Αντίγραφα των αιτημάτων αυτών απεστάλησαν στην Αρχή με το υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΕEY Ι-355879/08.08.2023 έγγραφο παροχής υποστηρικτικών στοιχείων. Β. Σε ό, τι αφορά τις παρατηρήσεις του πραγματογνώμονα ως προς την εμφάνιση προγραμματικών εξαιρέσεων (σφαλμάτων) και την καταχώριση κενών στοιχείων, οι οποίες κατά την κρίση του υποδηλώνουν αστοχία στην εκτέλεση του κώδικα, ο ΔΕΔΔΗΕ διατείνεται αφενός ότι οι εν λόγω καταγραφές δεν οδήγησαν σε καμία διακοπή ή καθυστέρηση της λειτουργίας της εφαρμογής, όπως αποδεικνύεται από τα προσεπικαλούμενα και προσκομιζόμενα στοιχεία φόρτου της εφαρμογής και αφετέρου ότι η εφαρμογή έχει προγραμματιστεί κατά τρόπο ώστε να μην επιτρέπεται η καταχώριση κενών στοιχείων, εισάγοντας δηλαδή προγραμματιστική εξαίρεση με συνέπεια τη μη καταχώριση της αίτησης. Ταυτόχρονα, ο Διαχειριστής υπογραμμίζει ότι η εφαρμογή δεν επιτρέπει την καταχώριση αίτησης η οποία δεν έχει υποβληθεί μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας: Χρήση browser, εξουσιοδότηση χρήστη μέσω taxisnet, δημιουργία hashkey, καταχώριση αίτησης την οποία αλληλουχία απαιτούμενων ενεργειών θεωρεί ως ισοδύναμου αποτελέσματος με μηχανισμό anti – bot. Σχετικά με την εμφάνιση επαναλαμβανόμενων σφάλματων αποτυχημένης αυθεντικοποίησης κατά τη λειτουργία της εφαρμογής, ο Διαχειριστής αναφέρει εμφατικά ότι στην πλατφόρμα χρησιμοποιήθηκε 23 αποκλειστικά το taxisnet για τον έλεγχο αυθεντικοποίησης του χρήστη, διαδικασία που δεν ήταν δυνατόν να παρακαμφθεί, καθώς μάλιστα αποτέλεσε μέρος του μηχανισμού anti – bot που εφάρμοσε. Αυτό, κατά τον Διαχειριστή, οφείλεται στο γεγονός ότι χωρίς το παραλαμβανόμενο από το taxisnet token, κατά τον επιτυχή έλεγχο αυθεντικοποίησης χρήστη, δεν δύναται να παραχθεί ο απαιτούμενος κρυφός μοναδικός κωδικός (hashkey). Επιπροσθέτως, αναφέρει ότι τα αρχεία καταγραφής, τα οποία μελέτησε ο πραγματογνώμονας, επιβεβαιώνουν την εξαίρεση που εμφανίζει το σύστημα σε περίπτωση μη αυθεντικοποίησης χρήστη μέσω taxisnet. Οι εν λόγω εξαιρέσεις καταγράφονται στην περίπτωση αυτή, είτε λόγω δυσλειτουργίας της πλατφόρμας της ΓΓΠΣΔΔ, είτε λόγω άρνησης του συστήματος για παροχή πρόσβασης σε μη εξουσιοδοτημένους χρήστες. Γ. Σχετικά με τις διαπιστώσεις περί μη πρόβλεψης μηχανισμού αντιμετώπισης κακόβουλων επιθέσεων από αυτοματοποιημένους μηχανισμούς επιθέσεων ρομπότ (bots), ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται ότι έλαβε όλα τα κατάλληλα μέτρα και μερίμνησε ώστε όλες οι ενέργειες υποβολής αιτήσεων να λαμβάνουν χώρα αποκλειστικά μέσω ανθρώπινης ενέργειας / παρέμβασης και ειδικότερα μόνο από χρήστες διαπιστευμένους μέσω taxisnet. Ως προς το ζήτημα αυτό, επισημαίνει περαιτέρω τα ακόλουθα: α) Η εφαρμογή απαγορεύει την κατάθεση πολλαπλών αιτήσεων από ένα ΑΦΜ. β) Η εφαρμογή δεν επιτρέπει την καταχώρηση αίτησης, η οποία δεν έχει υποβληθεί μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας. γ) Οι συγκεκριμένοι anti-bot μηχανισμοί που εφάρμοσε ο ΔΕΔΔΗΕ, συμμορφώνονται πλήρως και με την Εγκύκλιο ΥΕ1ΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/114584/4660/03.11.2022, σύμφωνα με την οποία «δεν είναι επιτρεπτά αυτοματοποιημένα συστήματα υποβολής πολλαπλών αιτήσεων, τα οποία οδηγούν σε διακοπή λειτουργίας της πλατφόρμας υποβολής αιτήσεων. Η απρόσκοπτη και ομαλή λειτουργία της πλατφόρμας πρέπει να διασφαλιστεί με μηχανισμούς άμυνας, όπως πιστοποίηση ανθρώπινου χρήστη.», και τούτο μάλιστα παρά το γεγονός ότι η ως άνω εγκύκλιος δημοσιεύτηκε 3.11.2022, ήτοι, με το πέρας της διαδικασίας για τα κορεσμένα δίκτυα Πελοποννήσου και Κρήτης. δ) Η καταγραφή του προφίλ ενεργειών που απαιτούνται για να υποβληθεί επιτυχώς μια αίτηση, δύναται να λάβει χώρα μέσω χειροκίνητων μηχανισμών, όπως φωτογραφία σε κινητό τηλέφωνο ή screenshot, ήτοι, δεν απαιτείται η παρέμβαση άλλου αυτοματοποιημένου ή μη μηχανισμού. 24 ε) Ο anti-bot μηχανισμός πρέπει επίσης να είναι σε θέση ξεπεράσει τη διαδικασία ελέγχου αυθεντικότητας του taxisnet, η οποία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της λειτουργίας της εφαρμογής. Αναφορικά με την ανυπαρξία μηχανισμών αποτροπής των “bots” (robots), όπως ο CAPTCHA, υπογραμμίζει ότι αυτοί δεν θα προσέθεταν κάτι περισσότερο ως προς το εδώ εξεταζόμενο θέμα της anti - bot προστασίας, σε σχέση με τους ήδη υπάρχοντες μηχανισμούς και τις σχετικές δικλείδες ασφαλείας του υλοποιηθέντος πληροφοριακού συστήματος – πλατφόρμας. Πιο αναλυτικά, ο Διαχειριστής προβαίνει στις ακόλουθες παρατηρήσεις: α. Όλοι οι χρήστες της εφαρμογής πρέπει να είναι διαπιστευμένοι στο taxisnet, ήτοι να διαθέτουν ενεργό κωδικό χρήστη και κωδικό ασφάλειας. β. Όλοι οι χρήστες, με την είσοδό τους στην εφαρμογή, έπρεπε να δηλώσουν υπεύθυνα ότι δεν είναι robot. γ. Ο μηχανισμός CAPTCHA δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αποφυγή ολοκλήρωσης κατάθεσης αίτησης σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Συγκεκριμένα, ένας χρήστης ο οποίος θα ανέπτυσσε RPA (robotic process automation), θα ολοκλήρωνε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα την κατάθεση των απαιτούμενων στοιχείων, και μετά, με μη- αυτοματοποιημένη παρέμβαση, εντός δευτερολέπτων, θα ξεπερνούσε και τον μηχανισμό CAPTCHA. Συνεπώς, ο εν λόγω χρήστης πάλι θα ολοκλήρωνε την κατάθεση αίτησης σε σύντομο χρονικό διάστημα. δ. Ο ανωτέρω περιγραφόμενος μηχανισμός αποτροπής είθισται να λειτουργεί διαφορετικά ανά περίπτωση. Συγκεκριμένα, σε έναν χρήστη, ο μηχανισμός CAPTCHA δύναται να ζητήσει την επιλογή εικόνων στις οποίες εμφανίζονται φωτεινοί σηματοδότες, ενώ σε έτερο χρήστη την επιλογή εικόνων στις οποίες εμφανίζεται ένας πυροσβεστικός κρουνός. Ο πρώτος θα πρέπει να επιλέξει (ενδεικτικά) πέντε διαφορετικές φωτογραφίες, ενώ ο δεύτερος (ενδεικτικά) μόνο δύο. Συνεπώς, ο δεύτερος χρήστης θα ολοκληρώσει τη διαδικασία υποβολής αίτησης γρηγορότερα από τον πρώτο. ε. Διατίθενται ελεύθερα στο διαδίκτυο πληροφορίες και οδηγίες σχετικά με την αποφυγή των μηχανισμών CAPTCHA. στ. Ο ΔΕΔΔΗΕ προκειμένου να αποτραπεί η αυτοματοποιημένη υποβολή πολλαπλών αιτήσεων διασύνδεσε την εφαρμογή / πλατφόρμα υποβολής αιτήσεων με την πλατφόρμα της ΓΓΠΣΔΔ, ήτοι με πλατφόρμα της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του 25 Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης στην οποία ρητώς αναφέρεται ότι «Απαγορεύεται η μη εξουσιοδοτημένη χρήση αυτής της τοποθεσίας, η οποία μπορεί να επιφέρει αστική και ποινική δίωξη». Τέλος, σχετικά με τις αιτιάσεις περί ολοκλήρωσης υποβολής αιτήσεων συμμετεχόντων σε πολύ γρήγορο χρόνο, σημειώνει ότι ουδόλως ορίζεται στη διαθέσιμη βιβλιογραφία ή στις βέλτιστες πρακτικές ο μέσος αποδεκτός χρόνος ανθρώπινης παρέμβασης σε εφαρμογή πληροφοριακού συστήματος, συνεκτιμώντας την πολυπλοκότητά της (αριθμός φορμών, τύπος πεδίων όπως δυναμικά, κλπ.). Κατά την κρίση του Διαχειριστή, οποιαδήποτε σχετική παρέμβασή του υπερβαίνει τον ρόλο και αρμοδιότητές του και δη στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας και του ειδικού κανονιστικού πλαισίου το οποίο την διέπει. Όσον αφορά στο προκύψαν εκ του πορίσματος συμπέρασμα περί μη εκτέλεσης δοκιμών αντοχής του Πληροφοριακού Συστήματος σε επιθέσεις Άρνησης Υπηρεσίας (DoS) και Κατανεμημένης Άρνησης Υπηρεσίας (DDoS), ο Διαχειριστής διατείνεται ότι η εφαρμογή φιλοξενούνταν στην υποδομή OCI, η οποία προστατεύεται από μηχανισμούς anti-DoS/DDoS και τα εχέγγυα προστασίας της είναι ελεύθερα διαθέσιμα στο κοινό. Περαιτέρω, μνημονεύει τα ως άνω εχέγγυα, ήτοι τις πιστοποιήσεις ISO, την αναφορά SOC2 Type 2 σε συμμόρφωση με τα Trust Services Criteria και τις πληροφορίες σχετικά με το Cloud Security Alliance (CSA) Security Trust AND Assurance Registry (STAR), τις οποίες διαθέτει το OCI της παρόχου [ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ]. Ο ΔΕΔΔΗΕ επισημαίνει ότι ουδέποτε διαπίστωσε ούτε και ενημερώθηκε σχετικώς για τυχόν επίθεση DDoS είτε από την ΓΓΠΣΔΔ είτε από την ανάδοχο εταιρεία, στο Cloud της οποίας παρακολουθούνται και εντοπίζονται τέτοιου είδους κυβερνοεπιθέσεις. Προς απόδειξη του εν λόγω ισχυρισμού, ο Διαχειριστής παραθέτει στοιχεία φόρτου της εφαρμογής κατά τα επίμαχα χρονικά διαστήματα, όπως αποτυπώνονται σε γραφήματα των τεσσάρων διακομιστών εφαρμογής (application servers) που χρησιμοποιήθηκαν στην υπό κρίση διαγωνιστική διαδικασία, αλλά και του Hub proxy server. Σχολιάζοντας την αδυναμία λήψης του συνόλου των αρχείων καταγραφής, η εξέταση των οποίων κρίθηκε απαραίτητη από τον πραγματογνώμονα για την εξαγωγή ασφαλούς συμπεράσματος αναφορικά με τυχόν ύπαρξη αυτοματοποιημένων συστημάτων, ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται τα εξής: Κατά την δημοσίευση των υπ’ αριθμ. 935/2022, 937/2022 και 939/2022 Αποφάσεων της Αρχής για τη χορήγηση προσωρινών μέτρων στις 22.12.2022, ήτοι δύο μήνες μετά το πέρας της 26 διαδικασίας, τα στοιχεία που ζητήθηκαν από τον πραγματογνώμονα δεν ήταν πλέον τεχνικά δυνατό να τεθούν στη διαθεσιμότητά του. Σύμφωνα με τον Διαχειριστή, τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν διατηρούνταν πλέον του ενός μήνα. Συναφώς, υποστηρίζει ότι ουδεμία εντολή προς διατήρηση των εν λόγω στοιχείων έλαβε στο μεσοδιάστημα και ότι δεν υπείχε νομική υποχρέωση διατήρησης των στοιχείων. Επιπροσθέτως, ο Διαχειριστής ισχυρίζεται ότι η τυχόν περιέλευση σε αυτόν εγγράφων οχλήσεων εκ μέρους των ενδιαφερόμενων επενδυτών εντός του κρίσιμου διμήνου δεν γεννά οποιαδήποτε υποχρέωση της ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. για τη λήψη και διατήρηση τέτοιων στοιχείων, ούτε και είναι δυνατόν η χωρίς την απαραίτητη τεχνοκρατική τεκμηρίωση προβολή τέτοιων αιτιάσεων, να οδηγήσει ακόμη και στο πλαίσιο άκρας επιμέλειας, την εταιρεία στο συμπέρασμα ότι έπρεπε εκ των προτέρων να αναζητήσει και να διατηρήσει τα εν λόγω στοιχεία. Τέλος, ως προς την σύσταση του πραγματογνώμονα να καταστεί υποχρεωτική συνθήκη λειτουργίας για όλα τα δημόσια πληροφοριακά συστήματα η λήψη και αποθήκευση του συνόλου των αρχείων καταγραφών των εκάστοτε συστημάτων, ο Διαχειριστής αναφέρει ότι η ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε., ως θυγατρική της ΔΕΗ Α.Ε., δεν εντάσσεται στον δημόσιο τομέα (αναλογική εφαρμογή του πδ/τος 360/1991), ούτε και μπορεί εκ της νομικής της φύσης να θεωρηθεί ως ΝΠΔΔ ή εν γένει ως δημόσιος φορέας. Δ. Σε ό,τι αφορά τη μη απαγόρευση πρόσβασης τρίτων χωρών στη διαδικασία, και ιδιαιτέρως χωρών με εγνωσμένα ζητήματα εκτέλεσης μαζικών κυβερνοεπιθέσεων, ο ΔΕΔΔΗΕ επικαλείται την ταύτιση απόψεών του με τον πραγματογνώμονα για το γεγονός ότι η προέλευση διεύθυνσης IP δεν δύναται πλέον να αποτελεί τεκμήριο ελέγχου πρόσβασης: α. Λόγω του τρόπου λειτουργίας του διαδικτύου. β. Λόγω του ότι ένας υποψήφιος επενδυτής θα μπορούσε να βρίσκεται στο εξωτερικό κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. γ. Λόγω του ότι ένας υποψήφιος επενδυτής δύναται να διαμένει στο εξωτερικό και να καταθέσει αίτηση. δ. Λόγω του ότι επιθέσεις κατά δικτύων λαμβάνουν χώρα μέσω συνδέσεων VPN και onion routing, μηχανισμοί οι οποίοι αποκρύπτουν την πραγματική διεύθυνση και γεωγραφική τοποθεσία του κακόβουλου χρήστη. 27 Απαντώντας στην εντός του πορίσματος αναφερόμενη σύσταση για ανεμπόδιστη πρόσβαση σε κρατικές διαγωνιστικές διαδικασίες μόνο από εθνικές διευθύνσεις IP, ο ΔΕΔΔΗΕ υποστηρίζει ότι δεν κατανοεί την χρησιμότητα αυτής, καθώς ένας tor browser δύναται να αναδρομολογήσει την διεύθυνση ενός επιτιθέμενου, ώστε να εμφανίζεται ωσάν να προέρχεται από την Ελλάδα. Επισημαίνει ακόμη ότι το νομικό-κανονιστικό πλαίσιο που διέπει την υπόψη ανταγωνιστική διαδικασία, δεν περιελάμβανε πρόβλεψη σχετικά με την ανωτέρω σύσταση και συνεπώς δεν θα μπορούσε αυτοβούλως να επιβάλλει έναν τέτοιο κανονισμό, έτι περισσότερο στο βαθμό που η επιβολή αυτού θα συνεπάγετο νόθευση των συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού. Σε σχέση με την παραμετροποίηση του συστήματος Διαδικτυακού Τείχους Προστασίας (WAF), ο Διαχειριστής επισημαίνει ακολούθως τη διαμόρφωση του WAF κατά το μέρος που αφορά την προστασία της εφαρμογής. Σχετικώς, παραθέτει τέσσερις μηχανισμούς, οι οποίοι αποτέλεσαν μέρος του Διαδικτυακού Τείχους Προστασίας της πλατφόρμας κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας. Ε. Ως προς τις επαναλαμβανόμενες υποβολές αιτήσεων κατά την διαγωνιστική διαδικασία για το δίκτυο της Πελοποννήσου, ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται ότι η εφαρμογή εξυπηρετούσε αιτήσεις χωρίς διακοπή, κάτι που προκύπτει από τα αρχεία καταγραφής και τη βάση δεδομένων. Υποστηρίζει ότι τυχόν επαναλαμβανόμενες προσπάθειες δεν έγιναν αποδεκτές, όπως αποδεικνύεται από τα στοιχεία της βάσης δεδομένων, στην οποία μια επιτυχής αίτηση αντιστοιχεί μόνο σε ένα ΑΦΜ. Επιπροσθέτως, διατείνεται ότι τα μνημονευόμενα στην έκθεση πορίσματος σφάλματα αφορούν χρονικό διάστημα κατά το οποίο η εφαρμογή δεν ήταν διαθέσιμη στους υποψήφιους επενδυτές, ήτοι πριν τις 12:33 μ.μ., καθώς τέτοιου είδους σφάλματα δεν εμφανίστηκαν κατά το διάστημα που ήταν διαθέσιμο το περιθώριο ισχύος του δικτύου. Σε ό, τι αφορά την ανταπόκριση της πλατφόρμας, ο Διαχειριστής παραθέτει σχετικό γράφημα, όπου διαφαίνεται ο αριθμός των υποβληθεισών αιτήσεων ανά λεπτό, από την έναρξη έως το κλείσιμο της εφαρμογής (12:33 μ.μ.13:00 μ.μ.) Συγκεκριμένα, μέχρι τις 12:41 είχαν υποβληθεί επιτυχώς 49 αιτήσεις, ενώ μεταξύ 12:42 και 13:00 υπεβλήθησαν 636. Υπογραμμίζει συναφώς ότι δεν έχει αποτυπωθεί σφάλμα στα αρχεία καταγραφής, και ότι πραγματοποιήθηκαν αιτήσεις κάθε λεπτό λειτουργίας της πλατφόρμας έως και το κλείσιμο περιθωρίου ισχύος της στις 13:00:08, συμπληρώνοντας τον αριθμό των 685 αιτήσεων. 28 ΣΤ. Αναφορικά με τη διαπίστωση για τη μη λειτουργία αποστολής μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και για την ύπαρξη προγραμματιστικών λαθών εξαίρεσης, ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται ότι η ενημέρωση των υποψήφιων επενδυτών δεν βασίστηκε στην αποστολή των εν λόγω μηνυμάτων. Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Διαχειριστή, η εφαρμογή εμφάνιζε μήνυμα στον εκάστοτε επενδυτή σχετικά με το αποτέλεσμα της επιτυχούς ολοκλήρωσης υποβολής αίτησης, το οποίο περιείχε και αριθμό αίτησης (Α/Α). Περαιτέρω, επισημαίνει ότι η αποστολή μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου έλαβε χώρα μεταγενέστερα ως επιβεβαίωση δεύτερης μορφής, η οποία ουδόλως επηρέασε τη διαδικασία κατάθεσης αιτήσεων. Προς επίρρωση του ισχυρισμού, παραθέτει γραφήματα, στα οποία διαφαίνονται τα στοιχεία φόρτου της εφαρμογής, κάτι που, κατά την κρίση του ΔΕΔΔΗΕ, επιβεβαιώνει ότι οι συγκεκριμένες αποστολές μηνυμάτων δεν επηρέασαν τη λειτουργία της εφαρμογής. VI. ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Α. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ Ρ.Α.Α.Ε.Υ. Επειδή με το άρθρο 26 παρ. 3 της Οδηγίας 2009/72/ΕΚ (πλέον άρθρο 35 παρ. 3 της Οδηγίας 2019/944) ορίσθηκε αρχικά ότι: «Σε περίπτωση που ο διαχειριστής συστήματος διανομής αποτελεί μέρος κάθετα ολοκληρωμένης επιχείρησης, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι παρακολουθούνται από ρυθμιστικές αρχές ή άλλους αρμόδιους φορείς οι δραστηριότητες του διαχειριστή του συστήματος διανομής, ώστε να μην είναι σε θέση να εκμεταλλευθεί την κάθετη ολοκλήρωσή του για να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού. ...» και στο άρθρο 36 της ιδίας Οδηγίας (πλέον άρθρο 58 της Οδηγίας 2019/944) ορίζεται, σχετικώς με τους στόχους των ρυθμιστικών Αρχών, ότι: «... οι ρυθμιστικές αρχές λαμβάνουν όλα τα εύλογα μέτρα προς επίτευξη των κατωτέρω στόχων εντός του πλαισίου των καθηκόντων και εξουσιών τους που καθορίζονται στο άρθρο 37, διαβουλευόμενες στενά με άλλες ενδιαφερόμενες εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των αρχών ανταγωνισμού, κατά περίπτωση, και με την επιφύλαξη των αρμοδιοτήτων τους: α) ... ζ) εξασφάλιση ότι οι πελάτες επωφελούνται μέσω της αποδοτικής λειτουργίας των εθνικών αγορών, προαγωγή του ουσιαστικού ανταγωνισμού και βοήθεια στην εξασφάλιση της προστασίας των καταναλωτών΄ Περαιτέρω σύμφωνα με το άρθρο 58 περ. (ε) της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 : «Κατά την εκτέλεση των ρυθμιστικών καθηκόντων που προσδιορίζονται στην παρούσα οδηγία, οι ρυθμιστικές αρχές 29 λαμβάνουν όλα τα εύλογα μέτρα προς επίτευξη των κατωτέρω στόχων εντός του πλαισίου των καθηκόντων και εξουσιών τους που καθορίζονται στο άρθρο 59, διαβουλευόμενες στενά με άλλες σχετικές εθνικές αρχές, ..[…] : ..[…] (ε) Διευκόλυνση της πρόσβασης στο δίκτυο νέας δυναμικότητας παραγωγής και εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας, ιδίως μέσω της άρσης των εμποδίων που θα μπορούσαν να αποτρέψουν την πρόσβαση νέων φορέων ή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην αγορά..[…]». Σύμφωνα με το άρθρο 59 παρ. 1 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 : «Στη ρυθμιστική αρχή ανατίθεται τα εξής καθήκοντα: α) ..[..], β) να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς και διανομής και, όπου συντρέχει περίπτωση, των ιδιοκτήτων των συστημάτων, καθώς και όλων των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας και των λοιπών συμμετεχόντων στην αγορά, προς τις υποχρεώσεις που υπέχουν από την παρούσα οδηγία, τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/943, τους κώδικες δικτύου και τις κατευθυντήριες γραμμές που εκδίδονται δυνάμει του άρθρου 59, 60 και του άρθρου 61 του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943, και από άλλη συναφή ενωσιακή νομοθεσία, μεταξύ άλλων, όσον αφορά διασυνοριακά θέματα, και τις αποφάσεις του ACER· Σύμφωνα με το άρθρο 59 παρ. 3 της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/944: «Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ανατίθενται στις ρυθμιστικές αρχές οι αρμοδιότητες που τους παρέχουν τη δυνατότητα να εκτελούν ταχέως και αποτελεσματικά τα καθήκοντα που αναφέρονται στο παρόν άρθρο. Για το σκοπό αυτό, οι ρυθμιστικές αρχές διαθέτουν τουλάχιστον τις ακόλουθες αρμοδιότητες: «α)..[..] (β) να ερευνούν τη λειτουργία των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και να αποφασίζουν και να επιβάλλουν τα κατάλληλα, αναγκαία και αναλογικά μέτρα για την προώθηση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού και την εξασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς. Εφόσον απαιτείται, οι ρυθμιστικές αρχές δύνανται επίσης να συνεργάζονται με την εθνική αρχή ανταγωνισμού και τις ρυθμιστικές αρχές της χρηματοπιστωτικής αγοράς ή την Επιτροπή στη διεξαγωγή έρευνας σχετικά με τον νόμο περί ανταγωνισμού· γ) να απαιτούν πληροφορίες από τις επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας σχετικά με την εκπλήρωση των καθηκόντων τους, συμπεριλαμβανομένης της αιτιολόγησης για οποιαδήποτε άρνηση χορήγησης πρόσβασης σε τρίτους, καθώς και οποιεσδήποτε πληροφορίες σχετικά με μέτρα αναγκαία για την ενίσχυση του δικτύου»· Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 80 της οδηγίας 2019/944, προκειμένου να διασφαλίζεται η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, οι ρυθμιστικοί φορείς ενεργείας πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν αποφάσεις για κάθε συναφές ρυθμιστικό θέμα προκειμένου να 30 λειτουργεί ορθώς η εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και να απολαύουν πλήρους ανεξαρτησίας από οποιοδήποτε άλλο δημόσιο ή ιδιωτικό συμφέρον Σύμφωνα με το άρθρο 1 του ν. 4001/2011 «[..] Οι δραστηριότητες της παραγωγής, […] και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, εντός της Ελληνικής Επικράτειας ασκούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού. Οι δραστηριότητες αυτές είναι κοινής ωφέλειας και τελούν υπό την εποπτεία του κράτους.». Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 4 του ν. 4001/2011 : «Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας και η ΡΑΕ ασκούν τις αρμοδιότητες που τους ανατίθενται με τον παρόντα νόμο και τις πράξεις που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότησή του με τέτοιο τρόπο ώστε: […] (ε) να προάγεται ο υγιής ανταγωνισμός στην αγορά ενέργειας και η εύρυθμη λειτουργία αυτής σύμφωνα με το ισχύον εθνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο…[…].» Σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 3 του νόμου 4001/2011: «3. Η ΡΑΕ παρακολουθεί και ελέγχει τον τρόπο άσκησης των δικαιωμάτων που παρέχονται με τις άδειες αυτές, καθώς και την τήρηση των υποχρεώσεων των κατόχων αδειών». Σύμφωνα με το άρθρο 22 του νόμου 4001/2011 : «Η ΡΑΕ, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, παρακολουθεί και εποπτεύει τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας, εκπονεί μελέτες, συντάσσει, δημοσιεύει και υποβάλλει εκθέσεις, προβαίνει σε συστάσεις, αποφασίζει ή εισηγείται στα αρμόδια όργανα τη λήψη αναγκαίων μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης κανονιστικών και ατομικών πράξεων, ιδίως για την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού και των ρυθμιστικών υποχρεώσεων που τίθενται με τον παρόντα νόμο, την προστασία των καταναλωτών, την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, την προστασία του περιβάλλοντος, την ασφάλεια εφοδιασμού και την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τον σκοπό αυτόν η ΡΑΕ παρακολουθεί και εποπτεύει ιδίως:..{..}.. (ε) την τήρηση των ειδικών ρυθμιστικών υποχρεώσεων που βαρύνουν τις επιχειρήσεις που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις και τους όρους των αδειών που τους έχουν χορηγηθεί.» Σύμφωνα με το άρθρο 34 του ν. 4001/2011 όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 16 του ν. 4986/2022 (ΦΕΚ Α` 204/28.10.2022): «1. Όποιος έχει έννομο συμφέρον δικαιούται να υποβάλει ενώπιον της ΡΑΕ καταγγελία κατά των κυρίων και των διαχειριστών των Συστημάτων και των Δικτύων Διανομής Ενέργειας, καθώς και κατά των επιχειρήσεων που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες, 31 για παράβαση των υποχρεώσεών τους που καθορίζονται από τις διατάξεις του παρόντος νόμου, των κανονιστικών πράξεων που εκδίδονται κατ` εξουσιοδότησή του ή της άδειας που τους έχει χορηγηθεί. Επί της καταγγελίας αποφασίζει η ΡΑΕ εντός προθεσμίας δύο

(2)μηνών. Η προθεσμία αυτή μπορεί να παρατείνεται για δύο

(2)ακόμη μήνες με αιτιολογημένη πράξη της ΡΑΕ, η οποία εκδίδεται πριν λήξει η αρχική προθεσμία, εφόσον η παράταση είναι αναγκαία για τη συγκέντρωση πληροφοριών που απαιτούνται για τη λήψη της σχετικής απόφασης. Περαιτέρω παράταση της προθεσμίας επιτρέπεται μόνον κατόπιν συναίνεσης του προσώπου που υπέβαλε την καταγγελία.

1. Η απόφαση της ΡΑΕ προσβάλλεται δικαστικά κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 33». Σύμφωνα με το άρθρο 36 του ν. 4001/2011: «Με απόφαση της ΡΑΕ, η οποία εκδίδεται μετά από ακρόαση των ενδιαφερομένων, επιβάλλονται στους κυρίους και τους Διαχειριστές των Συστημάτων και των Δικτύων Διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και στις επιχειρήσεις που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες, εφόσον παραβιάζουν τις υποχρεώσεις που υπέχουν από την Οδηγία (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, «σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της Οδηγίας 2012/27/ΕΕ» (L 158), τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, «σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας» (L 158), τους κώδικες δικτύου και τις κατευθυντήριες γραμμές που εκδίδονται δυνάμει των άρθρων 59, 60 και 61 του ως άνω Κανονισμού, και από τη λοιπή ενωσιακή νομοθεσία, μεταξύ άλλων, όσον αφορά διασυνοριακά θέματα, και τις αποφάσεις του Οργανισμού για τη Συνεργασία Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ΟΣΡΑΕ), τις διατάξεις του παρόντος νόμου και των πράξεων που εκδίδονται κατ` εξουσιοδότησή του ή τους όρους των αδειών που τους έχουν χορηγηθεί, πρόστιμα ύψους έως δέκα τοις εκατό (10%) του ετήσιου κύκλου εργασιών τους. Το ύψος του προστίμου είναι ανάλογο με τη βαρύτητα και τη συχνότητα της παράβασης.
2. Με απόφαση της Ρ.Α.Ε., η οποία δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, εξειδικεύεται η μεθοδολογία και τα επί μέρους κριτήρια των προστίμων και εν γένει διοικητικών κυρώσεων των παραγράφων 1 και 3 του παρόντος άρθρου. Για τον προσδιορισμό και την επιμέτρηση του ύψους των προστίμων που επιβάλλονται, λαμβάνονται υπόψη, κατά περίπτωση από την Ρ.Α.Ε. και εφόσον αυτό είναι δυνατόν από τα στοιχεία που διαθέτει η Αρχή, ιδίως τα ακόλουθα: α) η σοβαρότητα, η συχνότητα και η διάρκεια της παράβασης, β) η επίπτωση της παράβασης στην εύρυθμη λειτουργία της αγοράς και στη διάχυση ορθής και έγκυρης πληροφόρησης στην αγορά ενέργειας, γ) η αξία των παράνομων συναλλαγών, εφόσον αυτό είναι δυνατόν να προσδιορισθεί, δ) ο βαθμός ευθύνης του 32 υπεύθυνου για την παράβαση προσώπου, ε) η χρηματοοικονομική ευρωστία του υπεύθυνου για την παράβαση προσώπου, όπως προκύπτει για παράδειγμα από τον συνολικό κύκλο εργασιών προκειμένου περί νομικού προσώπου ή από το ετήσιο δηλωθέν εισόδημα προκειμένου περί φυσικού προσώπου, στ) το ύψος των κερδών που αποκτήθηκαν ή των ζημιών που αποφεύχθηκαν από το υπεύθυνο για την παράβαση πρόσωπο, στον βαθμό που μπορούν να προσδιοριστούν, ζ) ο βαθμός συνεργασίας του υπεύθυνου για την παράβαση προσώπου με την Ρ.Α.Ε. κατά το στάδιο διερεύνησης - ελέγχου από την τελευταία με την επιφύλαξη της ανάγκης αποστέρησης των αποκτηθέντων κερδών ή αποφευχθεισών ζημιών από το εν λόγω πρόσωπο, η) οι ανάγκες της ειδικής και γενικής πρόληψης, θ) τυχόν προηγούμενες παραβάσεις των διατάξεων του Κανονισμού (Ε.Ε.) 1227/2011 και της εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας της αγοράς ενέργειας, ι) τα μέτρα που έχουν ληφθεί από το υπεύθυνο για την παράβαση πρόσωπο προκειμένου να αποτραπεί τυχόν επανάληψη της παράβασης..3…
3. Η επιβολή των προστίμων αυτών δεν αποκλείει την επιβολή, για την ίδια παράβαση, άλλων διοικητικών κυρώσεων που προβλέπονται από άλλες διατάξεις, ιδίως δε των προβλεπομένων στις διατάξεις του ν. 3959/
5. Οι Αποφάσεις της ΡΑΕ που εκδίδονται στις ανωτέρω περιπτώσεις αναρτώνται στην επίσημη ιστοσελίδα της και δημοσιεύονται στον τύπο. 6.Τα πρόστιμα που προβλέπονται στο παρόν άρθρο εισπράττονται με τη διαδικασία του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ) στο όνομα και για λογαριασμό της ΡΑΕ και αποδίδονται σε αυτήν.
6. Σε περιπτώσεις συστηματικής και κατ` επανάληψη παράβασης του νομοθετικού πλαισίου και των όρων, σύμφωνα με τους οποίους χορηγούνται οι προβλεπόμενες στον παρόντα νόμο άδειες, η ΡΑΕ μπορεί να ανακαλεί τις άδειες αυτές. Η ανάκληση μπορεί να επιβάλεται παράλληλα και με πρόστιμο…[..]». Β. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΚΑΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΣΤΟ ΔΙΚΤΥΟ (α) Επί της πρόσβασης στο δίκτυο Η ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία Διαχειριστής του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε.) συστάθηκε με την απόσχιση του κλάδου Διανομής της ΔΕΗ Α.Ε., σύμφωνα με το ν. 4001/2011 και σε συμμόρφωση με την Οδηγία 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 2009 «Σχετικά με τους κοινούς κανόνες για 33 την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και για την κατάργηση της Οδηγίας 2003/45/ΕΚ και της Οδηγίας 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 2009». Η εν λόγω Οδηγία επέβαλε το νομικό και λειτουργικό διαχωρισμό των δραστηριοτήτων της Μεταφοράς και Διανομής από την καθετοποιημένη επιχείρηση ΔΕΗ. Με τον παραπάνω νόμο δίδονται στη ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ δύο διακριτές αρμοδιότητες. Αυτές που αφορούν τη Διαχείριση του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΔΔΗΕ) και αυτές που αφορούν τη Διαχείριση των αγορών των Μη Διασυνδεδεμένων Νησιών. Η ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη, τη λειτουργία και συντήρηση, υπό οικονομικούς όρους του ΕΔΔΗΕ, σύμφωνα με την Άδεια Διαχείρισης, ώστε να διασφαλίζεται η αξιόπιστη, αποδοτική και ασφαλής λειτουργία του, λαμβάνοντας τη δέουσα μέριμνα για το περιβάλλον και την ενεργειακή αποδοτικότητα, καθώς και τη διασφάλιση, κατά τον πλέον οικονομικό, διαφανή, άμεσο και αμερόληπτο τρόπο, της πρόσβασης των Χρηστών και των Προμηθευτών στο ΕΔΔΗΕ, προκειμένου να ασκούν τις δραστηριότητες τους. Από τις ανωτέρω αρμοδιότητες, που παρασχέθηκαν στην ΔΕΔΔΗΕ με το νόμο αυτό, η δραστηριότητα διαχείρισης δικτύων διανομής αποτελεί φυσικό μονοπώλιο. Για τον λόγο αυτό οι δραστηριότητες αυτές επιβλέπονται και ρυθμίζονται από την ανεξάρτητη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Υδάτων και Αποβλήτων. Η υποχρέωση του Διαχειριστή για διασφάλιση, της πρόσβασης των χρηστών στο Δίκτυο κατά τον πλέον οικονομικό, διαφανή, άμεσο και αμερόληπτο τρόπο, προβλέπεται σε πλείστα σημεία του νομοθετικού πλαισίου. Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 127 του ν. 4001/2011 (ΦΕΚ 179 Α/2011): «
7. Η ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη, τη λειτουργία και τη συντήρηση, υπό οικονομικούς όρους του ΕΔΔΗΕ, ώστε να διασφαλίζεται η αξιόπιστη, αποδοτική και ασφαλής λειτουργία του, καθώς και η μακροπρόθεσμη ικανότητά του να ανταποκρίνεται σε εύλογες ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνοντας τη δέουσα μέριμνα για το περιβάλλον και την ενεργειακή αποδοτικότητα, καθώς και για τη διασφάλιση, κατά τον πλέον οικονομικό, διαφανή, άμεσο και αμερόληπτο τρόπο, της πρόσβασης των χρηστών στο ΕΔΔΗΕ, προκειμένου να ασκούν τις δραστηριότητές τους, σύμφωνα με την Άδεια Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ που της χορηγείται κατά τις διατάξεις του παρόντος νόμου και σύμφωνα με τον Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ.
8. Πέραν των όσων ορίζονται στην Άδεια Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ, η ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ υποχρεούται ειδικότερα να: […] (δ) Διασφαλίζει την πρόσβαση στο ΕΔΔΗΕ των κατόχων αδειών Παραγωγής, καθώς και των Παραγωγών που εξαιρούνται από την υποχρέωση λήψης της, των Προμηθευτών και των Πελατών, σύμφωνα με τους 34 όρους, τις προϋποθέσεις και τα τιμολόγια που καθορίζονται στον Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ. (ε) Διασφαλίζει τη σύνδεση με το ΕΔΔΗΕ όσων το ζητούν, σύμφωνα με τους όρους, τις προϋποθέσεις και τα τιμολόγια που καθορίζονται στον Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ.[…] (ζ) Παρέχει στους χρήστες του ΕΔΔΗΕ και στον Διαχειριστή του ΕΣΜΗΕ τις πληροφορίες που απαιτούνται για την αποτελεσματική πρόσβαση στο Δίκτυο, όπως αυτές καθορίζονται στον Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ […]» (η) Απέχει από κάθε διάκριση μεταξύ των χρηστών ή των κατηγοριών χρηστών του ΕΔΔΗΕ και ιδίως υπέρ των συνδεδεμένων με αυτόν επιχειρήσεων. Εκτός από τον νόμο 4001/2011, που προβλέπει διατάξεις για την λειτουργία, την ανάπτυξη, την συντήρηση και την πρόσβαση των χρηστών στο ΕΔΔΗΕ, κύριο ρυθμιστικό κείμενο που καθορίζει τα ανωτέρω είναι ο «Κώδικας Διαχείρισης του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας», ο οποίος έχει εκδοθεί με την υπ’ αριθμ. 395/2016 Απόφαση της ΡΑΕ σύμφωνα με τα άρθρα 30 παρ. 3 και 128 ν. 4001/2011 και έχει δημοσιευθεί στο ΦΕΚ Β΄ 78/20.01.
9. Το περιεχόμενο του Κώδικα ρυθμίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Διαχειριστή του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, των Χρηστών του Δικτύου και των Προμηθευτών και τις συμβατικές σχέσεις μεταξύ της ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ και των Χρηστών του ΕΔΔΗΕ (άρθρο 128 παρ. 2 περ. ζ) καθώς και θέματα που αφορούν στην ανάπτυξη, στη λειτουργία, στην πρόσβαση στο Δίκτυο, στις παρεχόμενες από τον Διαχειριστή του Δικτύου υπηρεσίες και στο οικονομικό αντάλλαγμα αυτού. Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 128 παράγραφος 2 περίπτωση (β) του ν. 4001/2011 (ΦΕΚ 179 Α/2011) όπως ισχύει: «
10. Με τον Κώδικα Διαχείρισης του Δικτύου καθορίζονται: […] (β) Οι όροι, οι προϋποθέσεις και τα τιμολόγια, σύμφωνα με τα οποία η ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ υποχρεούται να παρέχει πρόσβαση στο ΕΔΔΗΕ, στους κατόχους άδειας παραγωγής ή τους παραγωγούς που εξαιρούνται από την υποχρέωση λήψης αυτής, στους Προμηθευτές και στους Πελάτες, διασφαλίζοντας την πρόσβαση των δικαιουμένων στο ΕΔΔΗΕ κατά τον πλέον οικονομικό, διαφανή και άμεσο τρόπο, χωρίς διακρίσεις μεταξύ των χρηστών και των κατηγοριών χρηστών του ΕΔΔΗΕ. Για το σκοπό αυτόν, η ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ υποχρεούται ιδίως να τηρεί πρωτόκολλο σχετικά με τις αιτήσεις σύνδεσης, το οποίο και δημοσιοποιεί». Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 5 του ως άνω Κώδικα - Αρμοδιότητες και Υποχρεώσεις του Διαχειριστή του Δικτύου «
11. Ο Διαχειριστής του ΕΔΔΗΕ, είναι υπεύθυνος για την ανάπτυξη, τη λειτουργία και τη συντήρηση, υπό οικονομικούς όρους του ΕΔΔΗΕ ώστε να διασφαλίζεται η 35 αξιόπιστη, αποδοτική και ασφαλής λειτουργία του, καθώς και η μακροπρόθεσμη ικανότητα του να ανταποκρίνεται σε εύλογες ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνοντας τη δέουσα μέριμνα για το περιβάλλον και την ενεργειακή αποδοτικότητα, καθώς και για τη διασφάλιση, κατά τον πλέον οικονομικό, διαφανή, άμεσο και αμερόληπτο τρόπο, της πρόσβασης των χρηστών στο ΕΔΔΗΕ.
12. Ο Διαχειριστής του ΕΔΔΗΕ οφείλει να ασκεί τις αρμοδιότητές του σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 127 του νόμου 4001/2011 καθώς και τα οριζόμενα στην Άδεια Διαχείρισης που εκδίδεται κατ’εξουσιοδότηση του άρθρου 126 του ίδιου νόμου.
13. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του ο Διαχειριστής ΕΔΔΗΕ: (α) Διασφαλίζει την αποφυγή κάθε διάκρισης μεταξύ Χρηστών ή κατηγοριών Χρηστών, καθώς και μεταξύ Προμηθευτών, εκτός αν άλλως ρητώς ορίζεται στις διατάξεις του παρόντος Κώδικα. Τμήμα Ι: Γενικές Διατάξεις 4 (β) Έχει την ευθύνη για την προσήκουσα εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος Κώδικα που τον αφορούν. Στο πλαίσιο αυτό μεριμνά ώστε να λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα σχεδίασης, ανάπτυξης, ενίσχυσης, συντήρησης και καθημερινής λειτουργίας των εγκαταστάσεων και του αναγκαίου εξοπλισμού για την άρτια και αποτελεσματικότερη διαχείριση και λειτουργία του Δικτύου, βάσει των διατάξεων του παρόντος Κώδικα. Υπογραμμίζεται ότι σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις του άρθρου 5 παρ. 3 (γ) του Κώδικα ο Διαχειριστής οφείλει να μεριμνά ώστε να λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα και να διατίθενται όλοι οι αναγκαίοι πόροι για τη διατήρηση της υψηλής ποιότητας υπηρεσιών προς τους Συμμετέχοντες και Χρήστες των Συστημάτων και του Δικτύου, και κατ’ ελάχιστον στο επίπεδο που περιγράφεται στον παρόντα Κώδικα. Συναφώς, σύμφωνα με το άρθρο 53 του Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ (ΦΕΚ 78 Β/2017) όπως ισχύει : «Ο Διαχειριστής του Δικτύου παρέχει στους Χρήστες πρόσβαση στο Δίκτυο, χωρίς διακρίσεις μεταξύ των Χρηστών ή των κατηγοριών Χρηστών. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού ο Διαχειριστής του Δικτύου συνεργάζεται με τους αιτούμενους σύνδεσης στο Δίκτυο, καθώς και με τους υφιστάμενους Χρήστες του Δικτύου, και τους ενημερώνει για τις υφιστάμενες δυνατότητες, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα». Πέραν των οριζομένων στα ανωτέρω άρθρα του νόμου και του Κώδικα για την διασφάλιση, κατά τον πλέον, διαφανή, άμεσο και αμερόληπτο τρόπο, της πρόσβασης των χρηστών στο ΕΔΔΗΕ, υποχρέωση τήρησης της αρχής της διαφάνειας υπέχει ο Διαχειριστής και βάσει του άρθρου 6 του ως άνω Κώδικα. 36 Οι υποχρεώσεις του Διαχειριστή δικτύου διανομής καθορίζονται περαιτέρω και στην Άδεια Διαχείρισης του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Απόφαση ΡΑΕ 83/2014). Σύμφωνα με το άρθρο 1 – Αντικείμενο της Άδειας «Ο κάτοχος της Άδειας είναι υπεύθυνος για την ανάπτυξη, τη λειτουργία και τη συντήρηση, υπό οικονομικούς όρους του ΕΔΔΗΕ, ώστε να διασφαλίζεται η αξιόπιστη, αποδοτική και ασφαλής λειτουργία του, λαμβάνοντας υπόψη και ανταλλαγές ενέργειας με άλλα δίκτυα ηλεκτρισμού, καθώς και την ανάγκη συντονισμού με τους διαχειριστές τους, καθώς και τη μακροπρόθεσμη ικανότητα του ΕΔΔΗΕ να ανταποκρίνεται σε εύλογη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνοντας τη δέουσα μέριμνα για το περιβάλλον και την ενεργειακή αποδοτικότητα. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα για τη διασφάλιση, κατά τον πλέον οικονομικό, διαφανή, άμεσο και αμερόληπτο τρόπο, της πρόσβασης των χρηστών στο ΕΔΔΗΕ προκειμένου να ασκούν τις δραστηριότητές τους, σύμφωνα με το Νόμο, τους όρους της παρούσας Άδειας, τον Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ και κάθε πράξη κανονιστικού περιεχομένου που εκδίδεται κατ’ εξουσιοδότησή τους.». Με τον όρο 7 (Σύνδεση στο ΕΔΔΗΕ και χρήση του ΕΔΔΗΕ) παράγραφος 1 της ορίζεται ότι: «
14. Ο κάτοχος της Άδειας κατά την άσκηση της δραστηριότητάς του για τη σύνδεση των χρηστών στο ΕΔΔΗΕ και την χρήση του από αυτούς, οφείλει να εφαρμόζει τους αντίστοιχους όρους τις προϋποθέσεις και μεθοδολογίες τιμολόγησης, που προβλέπονται στον Νόμο, τον Κώδικα Διαχείρισης ΕΔΔΗΕ και τις σχετικές αποφάσεις της ΡΑΕ.». Περαιτέρω, με τον όρο 20 (Κώδικας Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ) της ως άνω Άδειας, ορίζεται ότι «
15. Ο κάτοχος της Άδειας υποχρεούται να καταρτίσει τον Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ, καθώς και τα εγχειρίδια εφαρμογής του σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 128 του Νόμου και να ασκεί τη διαχείριση του ΕΔΔΗΕ, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στον Κώδικα αυτόν.
16. Ο κάτοχος της Άδειας υποχρεούται να συμμορφώνεται προς τις αποφάσεις που εκδίδει η ΡΑΕ για την εφαρμογή του Κώδικα Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ.». Τέλος, με τον όρο 28 (Υποχρέωση τήρησης νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου) της ως άνω Άδειας, ορίζεται ότι «
17. Ο κάτοχος της Άδειας οφείλει να τηρεί την ισχύουσα νομοθεσία, τους Κανονισμούς, τους Κώδικες και κάθε άλλη κανονιστική πράξη που εκδίδεται κατά νομοθετική εξουσιοδότηση στο πλαίσιο της νομοθεσίας και η οποία διέπει τη δραστηριότητα διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ.
18. Ο κάτοχος της Άδειας οφείλει να συμμορφώνεται προς τις απαιτήσεις και τις οδηγίες που εκδίδει η ΡΑΕ σύμφωνα με το Νόμο, τους Κανονισμούς, τους Κώδικες και τους Όρους της Άδειας. […]
19. Στο πλαίσιο αυτού του Όρου, ο όρος «ισχύουσα νομοθεσία» αναφέρεται στις τυχόν απαιτήσεις που επιβάλλονται υπό την ισχύουσα εθνική και/ή Ευρωπαϊκή νομοθεσία, για 37 την ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων –ενδεικτικά και όχι περιοριστικά και νομοθετικών διατάξεων, πράξεων κρατικών οργάνων και αρχών, οδηγιών, αδειών, αποφάσεων, κανόνων ή Κωδίκων». Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 12 παρ. 1 της Άδειας Διαχείρισης αναφορικά με την ποιότητα των υπηρεσιών διανομής «
20. Ο κάτοχος της Άδειας ασκεί τη δραστηριότητα της Διαχείρισης του ΕΔΔΗΕ κατά τρόπο ώστε να εξυπηρετούνται, κατά το βέλτιστο, οι απαιτήσεις και οι ρυθμιστικοί στόχοι απόδοσης που καθορίζονται στον Κώδικα Διαχείρισης ΕΔΔΗΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 2 του ν. 4001/2011 : «Οι επιχειρήσεις που ασκούν Ενεργειακές Δραστηριότητες υποχρεούνται: (α) Να ασκούν τη δραστηριότητά τους και παρέχουν τις υπηρεσίες τους σύμφωνα με τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας και τις πράξεις που εκδίδονται κατ΄εξουσιοδότησή της και τους όρους και τις προϋποθέσεις που περιλαμβάνονται στις άδειες τους.(β) Να τηρούν τις αρχές της ίσης μεταχείρισης, της αμεροληψίας και τη μη διάκρισης των Χρηστών και των Πελατών, ιδίως για τις υπηρεσίες που παρέχουν υπό καθεστώς αποκλειστικών δικαιωμάτων.(γ) Να λειτουργούν και να παρέχουν τις υπηρεσίες τους κατά τρόπον ώστε να προάγεται ο υγιής ανταγωνισμός στην αγορά ενέργειας, εκπληρώνοντας τις υποχρεώσεις παροχής κοινής ωφέλειας που τους ανατίθενται […]». (β) Επί του ειδικού πλαισίου χορήγησης όρων σύνδεσης σε κορεσμένα δίκτυα Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 3 παρ. 5 περ. α’ του ν.3468/2006 ορίζεται μεταξύ άλλων «[…] Οι περιοχές με κορεσμένα δίκτυα και η δυνατότητα απορρόφησης ισχύος σε αυτές διαπιστώνονται με απόφαση της Ρ.Α.Ε. που εκδίδεται μετά από εισήγηση του αρμόδιου Διαχειριστή. Η απόφαση αυτή αναρτάται με επιμέλεια της Ρ.Α.Ε. στην ιστοσελίδα της ή δημοσιοποιείται με άλλο πρόσφορο τρόπο και κοινοποιείται αμελλητί στην Αυτοτελή Υπηρεσία Α.Π.Ε. του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής». Με την υπ’ αριθμ. 96/2007 απόφαση της ΡΑΕ «Καθορισμός περιοχών με κορεσμένα δίκτυα, προσδιορισμός περιθωρίων ανάπτυξης σταθμών ΑΠΕ σε αυτές, καθορισμός μεθοδολογίας επιμερισμού της ισχύος και πρόσκληση για υποβολή αιτήσεων για χορήγηση απόφασης εξαίρεσης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις των παρ. 1 και 2 του άρθρου 4 και της παρ. 1 του άρθρου 23 του Κανονισμού Αδειών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας από ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ», όπως αυτή τροποποιήθηκε από την απόφαση 703/2008 της ΡΑΕ, καθώς και την υπ’ αριθμ. 699/2012 απόφαση της ΡΑΕ «Χαρακτηρισμός της Πελοποννήσου ως περιοχής με κορεσμένο δίκτυο για απορρόφηση ισχύος από σταθμούς ΑΠΕ, 38 διαπίστωση ορίων ασφαλούς απορρόφησης ισχύος ΑΠΕ στην περιοχή αυτή», οι περιοχές της Κρήτης και της Πελοποννήσου, μεταξύ άλλων, χαρακτηρίστηκαν ως κορεσμένα δίκτυα. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 4 του ν.4951/2022: «
21. Ο κάτοχος της Βεβαίωσης ή της Βεβαίωσης Ειδικών Έργων ή Άδειας Παραγωγής ή ο εκπρόσωπος κοινού αιτήματος, μετά την ολοκλήρωση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, υποβάλλει στον αρμόδιο Διαχειριστή αίτηση για χορήγηση Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης.
22. Για το Διασυνδεδεμένο Σύστημα και το Δίκτυο της ηπειρωτικής χώρας, οι αιτήσεις χορήγησης Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης για σταθμούς Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (Α.Π.Ε.) και Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού - Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (Σ.Η.Θ.Υ.Α.) η/ και σταθμούς αποθήκευσης ισχύος έως και οχτώ

(8)μεγαβάτ (MW), υποβάλλονται από τους ενδιαφερόμενους στον Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε.). Οι αιτήσεις για σταθμούς ισχύος άνω των οχτώ

(8)MW υποβάλλονται από τους ενδιαφερόμενους στον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ Α.Ε.). Ειδικά για περιπτώσεις σταθμών ισχύος από ένα

(1)MW έως και οχτώ

(8)MW με Βεβαίωση ή Βεβαίωση Ειδικών Έργων, ο ενδιαφερόμενος δύναται να επιλέξει τον Διαχειριστή ενώπιον του οποίου θα υποβάλλει την αίτησή του. Οι Διαχειριστές του Συστήματος και του Δικτύου, συνεργαζόμενοι όπου αυτό απαιτείται, χορηγούν τις σχετικές Οριστικές Προσφορές Σύνδεσης σε σταθμούς οι οποίοι συνδέονται στο Σύστημα ή στο Δίκτυο αντίστοιχα, παρέχοντας συνολικά τη βέλτιστη τεχνοοικονομικά λύση, σε συνδυασμό με την ορθολογική ανάπτυξη, την ασφάλεια και τις ελάχιστες τεχνικές και λειτουργικές απαιτήσεις του Συστήματος και του Δικτύου. Παράλληλα, ο Διαχειριστής, στον οποίο υπεβλήθη αρχικώς η αίτηση, αν αδυνατεί να χορηγήσει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης για τεχνικούς λόγους, δύναται να διαβιβάζει την αίτηση στον έτερο Διαχειριστή για τη διερεύνηση της δυνατότητας παροχής πρόσβασης στα δίκτυα, χωρίς να μεταβάλλεται η αρχική ημερομηνία υποβολής της αίτησης.

1. Οι αιτήσεις χορήγησης Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης για σταθμούς Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά (Μ.Δ.Ν.), ανεξαρτήτως ισχύος, υποβάλλονται στην ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε., η οποία έχει την ιδιότητα του Διαχειριστή Μ.Δ.Ν. Ειδικά για περιπτώσεις σταθμών Α.Π.Ε. και Σ.Η.Θ.Υ.Α. που πρόκειται να εγκατασταθούν σε Μ.Δ.Ν. και να συνδεθούν στο Σύστημα μέσω νέας υποθαλάσσιας διασύνδεσης που κατασκευάζει ο Παραγωγός, οι αιτήσεις υποβάλλονται στον Διαχειριστή του Συστήματος.
2. Αιτήσεις χορήγησης Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης υποβάλλονται ηλεκτρονικά απο την πρώτη έως και τη δέκατη ημέρα εκάστου ημερολογιακού μηνός. Ο αρμόδιος Διαχειριστής προσδιορίζει το ακριβές περιεχόμενο του εντύπου της αίτησης, το οποίο και αναρτά στην επίσημη ιστοσελίδα του, 39 τροποποιώντας το, όταν αυτό απαιτείται.
3. […]
4. Ο αρμόδιος Διαχειριστής κάνει αποδεκτές και αιτήσεις για χορήγηση Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η ισχύς είναι μικρότερη από αυτή που αναγράφεται στην Απόφαση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης, υπό την προϋπόθεση ότι η ισχύς που αναγράφεται επί της αίτησης είναι σε πλήρη αντιστοιχία με την ισχύ της Βεβαίωσης ή Βεβαίωσης Ειδικών Έργων ή Άδειας Παραγωγής και έχει ήδη υποβληθεί και εκκρεμεί αίτημα τροποποίησης της Απόφασης Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης, ως προς τη νέα ισχύ, αντίγραφο του οποίου υποβάλλεται ως δικαιολογητικό στον αρμόδιο Διαχειριστή. .[..].
5. Εντός δύο

(2)μηνών από την ημερομηνία υποβολής πλήρους φακέλου, ο αρμόδιος Διαχειριστής χορηγεί την Οριστική Προσφορά Σύνδεσης, την αποστέλλει στον ενδιαφερόμενο και την κοινοποιεί στον Φορέα Αδειοδότησης. Η Οριστική Προσφορά Σύνδεσης συνοδεύεται από σκαρίφημα του προτεινόμενου τρόπου σύνδεσης. Ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει γνώση, κατόπιν αιτήματός του, της μελέτης για τη χορήγηση της Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης. Αν προκύπτει αδυναμία σύνδεσης του σταθμού, ο αρμόδιος Διαχειριστής γνωστοποιεί εντός του ίδιου χρονικού διαστήματος την αδυναμία σύνδεσης στον ενδιαφερόμενο, καθώς και τους λόγους της. 12. Ο ενδιαφερόμενος αποδέχεται την Οριστική Προσφορά Σύνδεσης εντός δύο

(2)μηνών από την ημερομηνία έκδοσής της, υποβάλλοντας τη σχετική υπεύθυνη δήλωση αποδοχής στον Διαχειριστή, με την οποία η Οριστική Προσφορά Σύνδεσης καθίσταται δεσμευτική. Με την επιφύλαξη της παρ. 13, σε περίπτωση μη αποδοχής της Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης, εντός της ως άνω δίμηνης προθεσμίας, παύει αυτοδικαίως η ισχύς της Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης, καθώς και η ισχύς της Βεβαίωσης ή της Βεβαίωσης Ειδικών Έργων ή της Άδειας Παραγωγής και γενικότερα όλων των αδειών και εγκρίσεων που έχουν χορηγηθεί για τον εν λόγω σταθμό και επιστρέφεται η εγγυητική επιστολή στον ενδιαφερόμενο, έπειτα από σχετικό αίτημά του, στον αρμόδιο Διαχειριστή, σύμφωνα με το άρθρο 6….[…]». Με το άρθρο 132 του ν. 4819/2021 «Ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη διαχείριση αποβλήτων Ενσωμάτωση Οδηγιών ΕΚ, ανακύκλωση, πλαστικά κλπ» (ΦΕΚ 129 Α/2021) ορίσθηκε ότι : «1. Κατά παρέκκλιση των αποφάσεων της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, που έχουν εκδοθεί κατ΄ εξουσιοδότηση της περ. α) της παρ. 5 του άρθρου 3 του ν. 3468/2006 (Α΄ 129), χορηγούνται προσφορές σύνδεσης στο Δίκτυο: α) Σε φωτοβολταϊκούς σταθμούς, που πρόκειται να λειτουργήσουν από κατηγορίες παραγωγών, εξαιρουμένων των Ενεργειακών Κοινοτήτων του ν. 4513/2018 (Α΄ 9), σε περιοχές, όπου το δίκτυο έχει χαρακτηριστεί ως κορεσμένο με βάση την υπ΄ αριθμ. 699/2012 απόφαση της Ρ.Α.Ε., από την 40 έναρξη ισχύος του παρόντος και μέχρι την έκδοση απόφασης άρσης κορεσμού, μέχρι την εξάντληση συνολικής ισχύος ογδόντα έξι μεγαβάτ (86 MW), η οποία ισχύς διατίθεται αποκλειστικά σε σταθμούς του παρόντος άρθρου. […] γ) Σε φωτοβολταϊκούς σταθμούς συμπεριλαμβανομένων σταθμών των περιπτώσεων της παρ. 1 του άρθρου 14Α του ν. 3468/2006 στην περίπτωση του δικτύου της Κρήτης, από την έναρξη ισχύος του παρόντος και μέχρι την έκδοση από τη Ρ.Α.Ε. της απόφασης άρσης κορεσμού, μέχρι την εξάντληση συνολικής ισχύος εκατόν ογδόντα μεγαβάτ (180 MW), εκ των οποίων τα σαράντα μεγαβάτ (40 MW) διατίθενται αποκλειστικά για σταθμούς του άρθρου 14Α του ν. 3468/2006 και για σταθμούς του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις και τα τριάντα μεγαβάτ (30 MW) διατίθενται σε σταθμούς Ενεργειακών Κοινοτήτων (Ε.Κοιν.) στις οποίες συμμετέχουν Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α΄ και β΄ βαθμού και σε σταθμούς με περισσότερα από εξήντα

(60)μέλη, εκ των οποίων τουλάχιστον τα πενήντα

(50)είναι φυσικά πρόσωπα. […] 3. Για την υποβολή αιτήσεων χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης για φωτοβολταϊκούς σταθμούς του παρόντος άρθρου ισχύουν τα κάτωθι: α) Οι αιτήσεις χορήγησης προσφοράς σύνδεσης υποβάλλονται ηλεκτρονικά, μέσω κατάλληλου πληροφοριακού συστήματος που υλοποιεί ο Διαχειριστής του Δικτύου, εντός δύο

(2)μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος. β) Η θέση σε κανονική λειτουργία του ως άνω πληροφοριακού συστήματος, προκειμένου για την υποβολή των αιτήσεων, καθορίζεται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 146, η οποία εκδίδεται εντός δύο

(2)μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος. Με την ίδια απόφαση καθορίζεται το υπόδειγμα της εγγυητικής επιστολής της περ. γ) και δύναται να καθορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία και δικαιολογητικά για την υποβολή των αιτήσεων. Με την ίδια απόφαση δύναται να αυξάνονται τα όρια ισχύος της παρ. 1. γ) Με την αίτηση χορήγησης προσφοράς σύνδεσης υποβάλλεται εγγυητική επιστολή του ν. 4152/2013 (Α΄ 107), προσαυξημένη κατά ποσοστό εκατό τοις εκατό (100%). Αντίγραφο της εγγυητικής επιστολής υποβάλλεται ηλεκτρονικά ταυτόχρονα με την αίτηση και η πρωτότυπη εγγυητική επιστολή προσκομίζεται σε φυσικό αντίγραφο ή αποστέλλεται με αποδεικτικό παραλαβής εντός πέντε

(5)ημερών από την υποβολή της αίτησης στον αρμόδιο Διαχειριστή. Η εγγυητική επιστολή επιστρέφεται κατόπιν αίτησης του ενδιαφερομένου, η οποία υποβάλλεται είτε πριν την χορήγηση της οριστικής προσφοράς, είτε εντός διαστήματος δύο

(2)μηνών από τη χορήγηση της οριστικής προσφοράς, σε περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος δεν επιθυμεί να την αποδεχτεί. δ) Οι αιτήσεις σταθμών του άρθρου 14Α του ν. 3468/ 2006, καθώς και σταθμών του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης 41 Φωτοβολταϊκών Σταθμών σε κτιριακές εγκαταστάσεις συνεχίζουν να υποβάλλονται και να αξιολογούνται ανεξάρτητα από την έκδοση της απόφασης της περ. β). ε) Οι σταθμοί, εκτός των σταθμών του άρθρου 14Α του ν. 3468/2006 και των σταθμών του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, οφείλουν να υποβάλλουν Δήλωση Ετοιμότητας για τη σύνδεση σταθμού Α.Π.Ε. εντός δώδεκα

(12)μηνών από τη χορήγηση της οριστικής προσφοράς σύνδεσης.». Σύμφωνα με το άρθρο 146 του ν. 4819/2021 «Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται εντός δύο

(2)μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος, καθορίζεται η θέση σε κανονική λειτουργία του πληροφοριακού συστήματος της παρ. 3 του άρθρου 132, προκειμένου για την υποβολή των σχετικών αιτήσεων. Με την ίδια απόφαση καθορίζεται το υπόδειγμα της εγγυητικής επιστολής της περ. γ’ της παρ. 3 του ως άνω άρθρου και δύναται να καθορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία και δικαιολογητικά για την υποβολή της αίτησης.» Δυνάμει της ανωτέρω εξουσιοδότησης, εκδόθηκε η υπ’ αρ. ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/81744/3673 Υπουργική Απόφαση, ο σκοπός και το πεδίο εφαρμογής της οποίας προσδιορίζονται ως εξής «Με τις διατάξεις της παρούσας καθορίζονται για τις περιπτώσεις φωτοβολταϊκών σταθμών που πρόκειται να εγκατασταθούν σε κορεσμένα δίκτυα της παρ.1 του άρθρου 132 του ν. 4819/2021, εξαιρουμένων των σταθμών του άρθρου 14Α του ν. 3468/2006 και σταθμών του Ειδικού Προγράμματος Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, τα εξής: «α. η διαδικασία υποβολής της αίτησης για τη χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και στοιχεία που θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται σε αυτή, β. η ημερομηνία θέσης σε κανονική λειτουργία του πληροφοριακού συστήματος το οποίο υλοποιεί ο Διαχειριστής του Δικτύου και μέσω αυτού θα υποβάλλονται ηλεκτρονικά οι αιτήσεις για χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης σύμφωνα με την περ. α) της παρ.3 του άρθρου 132 του ν. 4819/2021, και γ. το υπόδειγμα της εγγυητικής επιστολής που συνυποβάλλεται με την αίτηση για τη χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην περ. γ) της παρ. 3 του άρθρου 132 του ν. 4819/2021.». 42 Όπως αναφέρεται και στο άρθρο 4 παρ. 3 περ. α) και β) της Υπουργικής απόφασης «3. Οι αιτήσεις χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης που χαρακτηρίζονται πλήρεις, κατατάσσονται και εξετάζονται, σύμφωνα και με την περ. η) της παρ. 2 του άρθρου 132 του ν. 4819/2021, ως εξής: α) Στη περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 132 του ν. 4819/2021 με βάση το πλαίσιο προτεραιότητας της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/28857/1083/17.3.2020 απόφασης του Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. β) Στις περ. β) και γ) του άρθρου 132 του ν. 4819/2021 με βάση τη χρονική σειρά προτεραιότητας της υποβολής τους όπως αυτή αποτυπώνεται στην Βεβαίωση Υποβολής Αίτησης που εκδίδεται στον αιτούντα.». Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 5 της υπ’ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/81744/3673 Απόφασης «Άρθρο 5 - Πληροφοριακό Σύστημα 1. Οι αιτήσεις χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης υποβάλλονται ηλεκτρονικά, μέσω κατάλληλου πληροφοριακού συστήματος που υλοποιεί ο Διαχειριστής του Δικτύου. 2. Η ετοιμότητα του ως άνω πληροφοριακού συστήματος ανακοινώνεται από τον Διαχειριστή του Δικτύου στην ιστοσελίδα του εντός τριάντα

(30)ημερών από την έναρξη ισχύος της παρούσας.

1. Με την ανωτέρω ανακοίνωση καθορίζεται η ακριβής ημέρα και ώρα έναρξης υποβολής αιτήσεων για κάθε περιοχή της παρ. 1 του άρθρου 132 του ν.4819/
3. Η χρονική στιγμή της θέσης σε κανονική λειτουργία του ως άνω πληροφοριακού συστήματος, προκειμένου για την έναρξη υποβολής των αιτήσεων πρέπει να απέχει κατ’ ελάχιστο είκοσι

(20)ημέρες και κατά μέγιστο τις σαράντα πέντε

(45)ημέρες από την ανακοίνωση του Διαχειριστή του Δικτύου.»

1. Όπως συναφώς ορίσθηκε στο άρθρο 3 της ως άνω Υπουργικής Απόφασης, η διαδικασία υποβολής αίτησης για χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης αποτελείται από τα εξής βήματα: «
2. Η αίτηση για χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω κατάλληλου πληροφοριακού συστήματος που υλοποιεί ο Διαχειριστής του Δικτύου.
3. Ο ενδιαφερόμενος εισέρχεται στο Πληροφοριακό Σύστημα με κωδικούς - διαπιστευτήρια της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης (taxisnet). 3.Ο ενδιαφερόμενος συμπληρώνει τα απαραίτητα πεδία: α) κατηγορία αιτήματος, β) περιοχή κορεσμένου δικτύου, 43 γ) στοιχεία αιτούντος: γα) Σε περίπτωση φυσικού προσώπου: i.Αριθμός Φορολογικού Μητρώου (Α.Φ.Μ.), ii.Ονοματεπώνυμο, iii.Στοιχεία Αιτούντος/Αιτούσας (Διεύθυνση, τηλέφωνο, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο). γβ) Σε περίπτωση νομικού προσώπου/Ενεργειακής Κοινότητας: i.Αριθμός Φορολογικού Μητρώου (Α.Φ.Μ.), ii.Επωνυμία, iii.Στοιχεία Νομικού Προσώπου/Ενεργειακής Κοινότητας (έδρα εταιρείας, διεύθυνση, τηλέφωνο, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο), iv.Όνομα και στοιχεία νόμιμου εκπροσώπου (τηλέφωνο, ηλεκτρονική διεύθυνση), δ) Θέση εγκατάστασης του σταθμού παραγωγής (Τοπωνύμιο, Δημοτική Ενότητα, Δήμος, Περιφερειακή Ενότητα, Περιφέρεια, Γεωγραφικό Μήκος, Γεωγραφικό Πλάτος, Ταχυδρομικός Κώδικας), ε) Ισχύς του σταθμού (σε kW). 4.Η εκάστη αίτηση για χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης πρέπει να συνοδεύεται από τα ακόλουθα απαιτούμενα δικαιολογητικά, τα οποία θα αναρτώνται από τον ενδιαφερόμενο στο πληροφοριακό σύστημα του Διαχειριστή του Δικτύου: α) Για την νομιμοποίηση του αιτούντος απαιτούνται: Αντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας σε περίπτωση φυσικού προσώπου ή Πρόσφατο Γενικό Πιστοποιητικό ΓΕΜΗ, Πιστοποιητικό Ισχύουσας Εκπροσώπησης και Ισχύον Κωδικοποιημένο Καταστατικό σε περίπτωση νομικού προσώπου και Ενεργειακής Κοινότητας. β) Απόφαση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης, η οποία ανά περίπτωση εξειδικεύεται σε: είτε Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (Α.Ε.Π.Ο.) για έργα της κατηγορίας Α, είτε υπαγωγή σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (Π.Π.Δ.) για τα έργα της κατηγορίας Β, είτε Βεβαίωση απαλλαγής από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης για τα έργα που απαλλάσσονται από αυτή, είτε η αίτηση για χορήγηση βεβαίωσης απαλλαγής από Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) εφόσον έχει παρέλθει χρονικό διάστημα είκοσι

(20)ημερών από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης στην αρμόδια περιβαλλοντική αρχή, σύμφωνα με τον ν. 4014/2011 (Α' 209). γ) Αντίγραφο Εγγυητικής Επιστολής, σύμφωνα με το άρθρο 6 της παρούσας. 44 δ) Απαιτούμενα έγγραφα από την αρμόδια υπηρεσία ή Υπεύθυνη Δήλωση μηχανικού, από τα οποία να προκύπτει ο χαρακτηρισμός της γης, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην υπ. αριθμ ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/74123/2971/2020 απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Εσωτερικών και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (Β' 3149) σχετικά με την Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας. ε) Αποδεικτικά τεκμηρίωσης της νόμιμης χρήσης του γηπέδου εγκατάστασης, όπως: ε1) Για την περίπτωση ιδιωτικών εκτάσεων: […].». VΙI. Επί των προβαλλόμενων ισχυρισμών - Νομική υπαγωγή Κατόπιν αξιολόγησης των στοιχείων που ετέθησαν υπόψη της Αρχής, του υπομνήματος επί του πορίσματος της διενεργηθείσας πραγματογνωμοσύνης και των πρόσθετων υποστηρικτικών στοιχείων που υπέβαλε ο ΔΕΔΔΗΕ και επί τη βάσει του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου, λεκτέα τα ακόλουθα επί των διαλαμβανομένων στις καταγγελίες και των προβαλλόμενων ισχυρισμών: Α. Ως προς το ζήτημα της καθυστερημένης εκκίνησης της πλατφόρμας Στο πλαίσιο της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων για χορήγηση προσφορών σύνδεσης στο δίκτυο της Πελοποννήσου, οι τέσσερις διακομιστές εφαρμογής που διατέθηκαν με σκοπό τον διαμοιρασμό της επιβάρυνσης του συστήματος, και οι οποίοι όφειλαν να είναι ενεργοί και ανοιχτοί προς το κοινό στις 11:00 π.μ της 21ης.10.2022, φαίνεται να εκκίνησαν μετά τις 11:50 π.μ. και να έγιναν διαθέσιμοι για το κοινό, μετά από αναβολή, περί τις 12:35 μ.μ., ήτοι με σημαντική καθυστέρηση, κατά τη διάρκεια της οποίας διαπιστώθηκε πληθώρα προσπαθειών συμπλήρωσης της φόρμας υποβολής αίτησης. Βάσει του πορίσματος της πραγματογνωμοσύνης δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να επρόκειτο για προσπάθεια εκπαίδευσης συστήματος τεχνητής νοημοσύνης στον χειρισμό της πλατφόρμας μέσω ρομποτικών προγραμματιστικών διεργασιών αυτόματης συμπλήρωσης αιτήσεων. Ωστόσο, ο Διαχειριστής διατείνεται ότι η καθυστέρηση οφειλόταν στην προσπέλαση της εφαρμογής για δοκιμαστικούς σκοπούς από στελέχη της, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η βέλτιστη απόδοση της πλατφόρμας (διενέργεια stress test), υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι ο ίδιος προέβη σε σχετικά αιτήματα λήψης βεβαιώσεων περί μη διενέργειας επίθεσης 45 τόσο από την ΓΓΠΣΔΔ, όσο και τον πάροχο ([ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ]) και έλαβε σχετικές αρνητικές απαντήσεις. Εντούτοις από τα στοιχεία που προσκομίσθηκαν στην Αρχή δεν κατέστη δυνατόν να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα αναφορικά με το λόγο καθυστέρησης. H έγκυρη και καθολική απόδειξη περί της μη διενέργειας επίθεσης κατά της εφαρμογής προκύπτει από τη διερεύνηση, ανάλυση και σύγκριση των αρχείων καταγραφής όλης της υποδομής που χρησιμοποιήθηκε. Όπως αναφέρεται κατωτέρω στην παράγραφο Ε ο ΔΕΔΔΗΕ δεν μερίμνησε για τη διατήρηση σημαντικών στοιχείων καταγραφής με συνέπεια να καθίσταται αδύνατη η εξαγωγή ασφαλούς συμπεράσματος για τη διενέργεια ή μη επίθεσης κατά της εφαρμογής. Ως προς τους ισχυρισμούς του ΔΕΔΔΗΕ επισημαίνονται τα ακόλουθα: Δεν θα μπορούσε να αναγνωρισθεί ως συνετή διαχείριση/άσκηση των καθηκόντων του εκ μέρους του Διαχειριστή, η διενέργεια δοκιμαστικών εργασιών αμέσως πριν την έναρξη της διαγωνιστικής διαδικασίας. Δεν είναι άλλωστε τυχαία η πρόβλεψη του κανονιστικού νομοθέτη για την ελάχιστη χρονική απόσταση των είκοσι

(20)ημερών από την ανακοίνωση εκ μέρους του Διαχειριστή για την ετοιμότητα του πληροφοριακού συστήματος έως την εκκίνηση της διαδικασίας, η οποία απέβλεψε στη διασφάλιση της απρόσκοπτης και χωρίς προβλήματα διεξαγωγής της διαδικασίας αυτής, καθώς και στην διευκόλυνση της συμμετοχής των συμμετεχόντων, υπό όρους διαφάνειας και προβλεψιμότητας της διαδικασίας. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5 «Πληροφοριακό Σύστημα» της ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/81744/3673 (ΦΕΚ Β’ 4221/10.08.2022) «1. Οι αιτήσεις χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης υποβάλλονται ηλεκτρονικά, μέσω κατάλληλου πληροφοριακού συστήματος που υλοποιεί ο Διαχειριστής του Δικτύου. 2. Η ετοιμότητα του ως άνω πληροφοριακού συστήματος ανακοινώνεται από τον Διαχειριστή του Δικτύου στην ιστοσελίδα του εντός τριάντα

(30)ημερών από την έναρξη ισχύος της παρούσας.

1. Με την ανωτέρω ανακοίνωση καθορίζεται η ακριβής ημέρα και ώρα έναρξης υποβολής αιτήσεων για κάθε περιοχή της παρ. 1 του άρθρου 132 του ν. 4819/
3. Η χρονική στιγμή της θέσης σε κανονική λειτουργία του ως άνω πληροφοριακού συστήματος, προκειμένου για την έναρξη υποβολής των αιτήσεων πρέπει να απέχει κατ’ ελάχιστο είκοσι

(20)ημέρες και κατά μέγιστο τις σαράντα πέντε

(45)ημέρες από την ανακοίνωση του Διαχειριστή του Δικτύου.». Ο νομοθέτης επιδίωξε την αποτροπή καταστάσεων αιφνιδιασμού των συμμετεχόντων που είναι εγγενώς ασύμβατοι με διαγωνιστικές διαδικασίες ιδίως του τύπου first come-first served. Κατά την τελολογική ερμηνεία της ανωτέρω διάταξης το μίνιμουμ διάστημα είκοσι

(20)ημερών από την 46 Ανακοίνωση ΔΕΔΔΗΕ περί ετοιμότητας για την εκκίνηση της διαδικασίας τέθηκε από τον νομοθέτη προκειμένου να διασφαλιστεί ικανό χρονικό περιθώριο για τους συμμετέχοντες ώστε να διαγωνιστούν επί ίσοις όροις, έχοντας δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στην λειτουργία του συστήματος το οποίο, κατά δήλωση του Διαχειριστή, ήταν καθόλα έτοιμο να υποδεχθεί τις αιτήσεις χωρίς προβλήματα. Η διασφάλιση συνθηκών απρόσκοπτης και ασφαλούς λειτουργίας της εφαρμογής συνδέεται με την προβλεψιμότητα των όρων διεξαγωγής της διαδικασίας (περιλαμβανομένης προφανώς της χρονικής της αφετηρίας) και με την εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων στη μη-μεταβολή τους. Παρότι ο ΔΕΔΔΗΕ με την από 22.09.2022 ανακοίνωσή του δήλωσε την ετοιμότητά του και την προσβασιμότητα του συστήματος στο κοινό για την υποδοχή αιτήσεων για φωτοβολταϊκούς σταθμούς στα κορεσμένα δίκτυα της Πελοποννήσου και της Κρήτης, στις 11:00 π.μ της 21ης.10.2022, στην περίπτωση της Πελοποννήσου δεν τήρησε την υποχρέωσή του αυτή, κατά παράβαση της ανωτέρω διάταξης ως προς το σκέλος αυτό, δεδομένου ότι διενεργούσε δοκιμαστικά test κατά την ώρα που θα έπρεπε να εκκινήσει η λειτουργία του συστήματος, γεγονός που καταδεικνύει ότι –παρά τα όσα ισχυρίζεται– δεν είχαν αναληφθεί εγκαίρως οι απαραίτητες ενέργειες για τη διασφάλιση της αρτιότητας του συστήματος. Η επικαλούμενη από τον Διαχειριστή ανάγκη διεξαγωγής πρόσθετων δοκιμών ασφαλείας, κατά την ύστατη ώρα της εκκίνησης της διαγωνιστικής διαδικασίας,– καταδεικνύει αφενός πλημμελή άσκηση των καθηκόντων του δεδομένου ότι είχε προηγουμένως δηλώσει την ετοιμότητά του, αφετέρου μη επιμέλεια στο σχεδιασμό της διαδικασίας αλλά και του πληροφοριακού του συστήματος. Λόγω της κρισιμότητας του διακυβευομένου δημοσίου αγαθού (περιορισμένος ηλεκτρικός χώρος) η υπό κρίση διαγωνιστική διαδικασία έπρεπε να είναι όχι μόνο αδιάβλητη, αλλά και σε ετοιμότητα, ήτοι τεχνικά απολύτως άρτια, εντός προθεσμίας 30 ημερών από την έναρξη ισχύος της υπουργικής απόφασης (ΦΕΚ Β΄4221/10-8-2022), δηλαδή έως τις 10-9-

1. Η δήλωση ετοιμότητας προϋποθέτει αυτονοήτως ότι έχουν διενεργηθεί επιτυχώς όλα τα αναγκαία test για την υποδοχή των αιτημάτων. Ως εκ τούτου, η εκτέλεση δοκιμών (stress test) από την ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε., όσον αφορά στην περίπτωση της Πελοποννήσου, κατά την ημέρα και ώρα που όφειλε η πλατφόρμα εκ του αρχικού σχεδιασμού, να λειτουργεί, ήτοι στις 21/10/2023 και 11.00 π.μ., είναι ασύμβατη με την υποχρέωση ετοιμότητας, πολλώ δε μάλλον όταν η πλατφόρμα είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή και λειτούργησε ήδη από τις 19.10.2022 για το δίκτυο των Κυκλάδων. Σε κάθε περίπτωση ακόμη και εάν μετά τη δήλωση ετοιμότητας ο Διαχειριστής είχε εντοπίσει κάποια 47 τεχνική αδυναμία του συστήματος, διέθετε τον αναγκαίο χρόνο για την ανάκληση της ετοιμότητας αυτής και την επανεκκίνηση της διαδικασίας. Εκ των ανωτέρω καταδεικνύεται ότι ο Διαχειριστής ενήργησε κατά παραβίαση του άρθρου 5 της της ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/81744/3673 (ΦΕΚ Β’ 4221/10.08.2022) και της διάταξης περι ετοιμότητας και της τήρησης της χρονικής ακρίβειας στη διενέργεια της διαδικασίας αφού καταφανώς δεν υπήρχε ετοιμότητα και ενήργησε με τρόπο που δεν προσιδιάζει στο αυξημένο επίπεδο επιμέλειας που οφείλει να επιδεικνύει όταν εφαρμόζει διαδικασίες κατά τις οποίες διαμοιράζεται μεταξύ των συμμετεχόντων και με σειρά προτεραιότητας περιορισμένος ηλεκτρικός χώρος δεδομένου ότι διενεργούσε δοκιμαστικά test κατά την ώρα που θα έπρεπε να λειτουργεί η πλατφόρμα. Συνεπώς, διαπιστώνεται ασυνέπεια ως προς την άσκηση των διαχειριστικών καθηκόντων που του ανατέθηκαν βάσει του οικείου θεσμικού πλαισίου για τη διενέργεια της ανταγωνιστικής διαδικασίας. Ως προς το ζήτημα εάν αυτή καθαυτή η καθυστέρηση επηρέασε την επί ίσοις όροις συμμετοχή στη διαδικασία, επισημαίνεται ότι αφ’ ης στιγμής τόσο η αρχική ανακοίνωση όσο και μεταγενέστερη σχετική ανακοίνωση για τη μετάθεση του χρόνου υποβολής, απευθύνονταν σε όλους αδιακρίτως τους συμμετέχοντες και η ίδια η αδυναμία πρόσβασης κατά το χρονικό διάστημα από τις 11:00 π.μ. μέχρι τη στιγμή που η πρόσβαση στην πλατφόρμα κατέστη δυνατή για τους συμμετέχοντες, περί τις 12:35 μ.μ. αφορούσε στο σύνολο των ενδιαφερομένων με αποτέλεσμα να μην δύναται κανείς να υποβάλει αίτηση κατά το χρονικό αυτό διάστημα, δεν μπορεί να υποστηριχθεί βασίμως ότι από μόνη της η καθυστέρηση στην εκκίνηση της πλατφόρμας νόθευσε την επι ίσοις όροις συμμετοχή. Β. Ως προς τις τεχνικές αστοχίες και πλημμέλειες της πλατφόρμας Βάσει του πορίσματος της ψηφιακής πραγματογνωμοσύνης, και από τα εξετασθέντα αρχεία καταγραφής, διαπιστώθηκε πληθώρα τεχνικών αστοχιών, ήτοι προγραμματιστικών εξαιρέσεων (σφαλμάτων) που υποδηλώνουν ευπάθειες της εφαρμογής και αστοχία στην εκτέλεση του κώδικα, οι οποίες οδηγούν αναπόφευκτα σε επιβάρυνση και βραδύτητα της λειτουργίας του συστήματος. Ειδικότερα προκύπτουν από τα αρχεία καταγραφής α. προγραμματικές εξαιρέσεις, ήτοι σφάλματα τα οποία προκάλεσαν καθυστέρηση στη λειτουργία του συστήματος ευθέως ανάλογη του φόρτου που αντιμετώπιζε το πληροφοριακό σύστημα, β. περιπτώσεις υποβολής κενών στοιχείων, ο εντοπισμός των οποίων θεωρείται σημαντική ευπάθεια του συστήματος 48 δυνάμενη να δημιουργήσει σφάλματα στη λειτουργία των εφαρμογών, γ. επαναλαμβανόμενα σφάλματα αποτυχημένης αυθεντικοποίησης, ήτοι αδυναμία πρόσβασης, με αποτέλεσμα να καταναλώνονται πόροι του συστήματος διά της αρνήσεως αυτού να παράσχει πρόσβαση σε μη εξουσιοδοτημένους χρήστες, το οποίο συνεπάγεται σημαντική βραδύτητα στη λειτουργία του συστήματος λόγω φόρτου, πολλώ δε μάλλον σε περίπτωση κακόβουλων επιθέσεων Άρνησης Υπηρεσίας (DoS), και δ. επαναλαμβανόμενες υποβολές αιτήσεων, γεγονός που οφείλεται σε έτερα σφάλματα και ειδικότερα ή σε μεγάλη βραδύτητα απόκρισης της εφαρμογής, ή σε εσφαλμένα εκ μέρους της μηνύματα, στη μη αποστολή προς τους χρήστες αναμενόμενου μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ή σε διακοπή εξυπηρέτησης με την εμφάνιση μηνύματος λάθους, ή σε επαναφόρτωση σελίδων από τους συμμετέχοντες, ή σε λάθος του διακομιστή ιστοσελίδων της εφαρμογής ανάλογα με τη δυσκολία που αντιμετώπιζε. Τα ανωτέρω υπό το στοιχείο (δ) σφάλματα είναι δηλωτικά φόρτου ή σοβαρού προβλήματος και καθιστούν αδύνατη την ορθή εξυπηρέτηση των χρηστών λόγω ανεπαρκούς πρόβλεψης του φόρτου. Επί των ανωτέρω ο Διαχειριστής διατείνεται ότι οι καταγραφές προγραμματιστικών εξαιρέσεων (σφαλμάτων) που αφορούν σε καταχώριση κενών στοιχείων ουδόλως καθυστέρησαν ή διέκοψαν τη λειτουργία της εφαρμογής, ενώ σε κάθε περίπτωση η εφαρμογή είναι κατά τέτοιο τρόπο προγραμματισμένη ώστε να μην επιτρέπει την καταχώριση κενών στοιχείων εισάγοντας προγραμματιστική εξαίρεση με συνέπεια τη μη καταχώριση της αίτησης. Περαιτέρω σχετικά με τα επικαλούμενα σφάλματα αποτυχημένης αυθεντικοποίησης ο ΔΕΔΔΗΕ αποκρούει τον ισχυρισμό αναφέροντας εμφατικά ότι η χρήση του taxisnet ως αποκλειστικής διαδικασίας για τον έλεγχο αυθεντικοποίησης των χρηστών είναι αδύνατον να παρακαμφθεί και ότι οι εν λόγω εξαιρέσεις καταγράφονται είτε λόγω δυσλειτουργίας της πλατφόρμας της ΓΓΠΣΔΔ, είτε λόγω άρνησης παροχής πρόσβασης σε μη εξουσιοδοτημένους χρήστες. Αναφορικά με τη διαπίστωση επαναλαμβανόμενων υποβολών δηλώσεων ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται ότι εξυπηρετούσε αιτήσεις αδιάκοπα και ότι τα εν λόγω σφάλματα εντοπίστηκαν σε χρόνο κατά τον οποίο η εφαρμογή δεν ήταν διαθέσιμη στους συμμετέχοντες ήτοι πριν τις 12:33 μ.μ. της 21ης.10.2022 και καμία καταγραφή τέτοιου είδους σφάλματος δεν εμφανίστηκε κατά το χρονικό διάστημα που ήταν διαθέσιμο το περιθώριο ισχύος του δικτύου. Περαιτέρω, ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται (υπ’ αριθμ. πρωτ. ΡΑΑΕΥ Ι-354238/18.07.2023 Υπόμνημα του Διαχειριστή επί του Πορίσματος της Πραγματογνωμοσύνης) ότι κανένα από τα ανωτέρω σφάλματα δεν οδήγησε σε βραδύτητα ανταπόκρισης ή διακοπή της λειτουργίας της πλατφόρμας 49 και ότι επίσης ότι ο ίδιος «έλαβε όλα τα δυνατά μέτρα ώστε να λειτουργήσει εύρυθμα η πλατφόρμα συνεκτιμώντας μάλιστα και λαμβάνοντας υπόψη ως κρίσιμο παράγοντα τον αναμενόμενο φόρτο υποβολής αιτημάτων χορήγησης οριστικής προσφοράς σύνδεσης του άρθρου 132 του ν. 4819/
2. Συναφώς, κάνοντας αναφορά στον αριθμό των log ons κατά τη διεξαγωγή της διαγωνιστικής διαδικασίας, ισχυρίζεται, ότι καμία επιβάρυνση της πλατφόρμας δεν επήλθε από τα επικαλούμενα σφάλματα που να έχει ως αποτέλεσμα την βραδύτητα ανταπόκρισης αυτής ή τη διακοπή της λειτουργίας της (απαντώντας επί του πορίσματος) και ότι ολιγόλεπτες καθυστερήσεις οι οποίες οφείλονταν σε αυξημένο φόρτο εμφανίστηκαν σε όλους τους συμμετέχοντες αδιακρίτως. Αποδίδει δε τη βραδύτητα σε φόρτο υποβολής αιτήματος. Από το αρχείο δε των αιτήσεων που υπέβαλε ο ίδιος ο Διαχειριστής δεν προκύπτει διακοπή του ρυθμού υποβολής αιτήσεων. Όπως αναφέρει και ο Διαχειριστής (Ι-340272, σελ. 8-9, σημείο 11) «η πλατφόρμα δεν είχε downtime, ήτοι ουδέποτε διακόπηκε η λειτουργία της από την έναρξη υποδοχής αιτημάτων και έως και τις 13:00:08 ότε και έκλεισε / εξαντλήθηκε το περιθώριο για το κορεσμένο Δίκτυο της Πελοποννήσου». Ωστόσο, τόσο από την πραγματογνωμοσύνη όσο και από τις καταγγελίες προκύπτει ότι κατά τη χρήση της εφαρμογής (πλατφόρμας) για την υποβολή αιτήσεων οι συμμετέχοντες αντιμετώπιζαν τεχνικά ζητήματα [όπως αδυναμία επισύναψης δικαιολογητικών (καταγγελίες Ι339326, Ι-343477, Ι-350246) ή σημαντική καθυστέρηση στην διαδικασία επισύναψης (Ι-339503), αδυναμία επανασύνδεσης στην εφαρμογή (Ι-339326), εμφάνιση εσφαλμένων μηνυμάτων που αφορούσαν σε άλλη διαγωνιστική διαδικασία ή μηνύματος λάθους του διακομιστή της ιστοσελίδας της εφαρμογής (Ι-339326) καθώς και βραδύτητα ή ολική αδυναμία ανταπόκρισής της πλατφόρμας κατά την συμπλήρωση της αίτησης (Ι-339326, Ι-339503, Ι-350246)]. Οι ισχυρισμοί δε του ΔΕΔΔΗΕ αξιολογούνται ως αντιφατικοί ως προς το ζήτημα αυτό. Ο ισχυρισμός ότι προέβη σε κάθε δυνατή ενέργεια προκειμένου να διαμορφωθεί ένα κατάλληλο και τεχνολογικά άρτιο σύστημα για την υποδοχή των αιτήσεων, έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι ο ίδιος μετέθεσε, όπως προαναφέρθηκε, κατά την έναρξη της διαδικασίας υποβολής αιτήσεων χορήγησης προσφορών σύνδεσης για το κορεσμένο δίκτυο της Πελοποννήσου το χρόνο εκκίνησης, με σκοπό την εκτέλεση δοκιμών ασφαλείας κατόπιν εφαρμογής πρόσθετων μέτρων ασφαλείας, γεγονός που καταδεικνύει ότι –παρά τα όσα ισχυρίζεται ο Διαχειριστής– δεν είχαν αναληφθεί εγκαίρως οι απαραίτητες ενέργειες για τη διασφάλιση της αρτιότητας του συστήματος. Παρά την απρόσκοπτη λειτουργία της πλατφόρμας, ο Διαχειριστής συνομολογεί ότι υπήρξαν καθυστερήσεις κατά την υποβολή αιτήσεων την οποία αποδίδει μάλιστα στο φόρτο των αιτημάτων και τούτο παρότι είχε ρητώς υποστηρίξει [(στο υπ’ αριθμ. 50 ΓρΔ/364582/09.11.2022 έγγραφό του και στο (Ι-340272, σελ. 4-6)], ότι είχε σχεδιάσει ένα τεχνικά άρτιο περιβάλλον υποβολής αιτήσεων εκτιμώντας τον αναμενόμενο φόρτο υποβολής αιτημάτων χορήγησης οριστικής προσφοράς. Παρότι η βραδύτητα θα μπορούσε να οφείλεται σε ορισμένες περιπτώσεις και στην ποιότητα του δικτύου σύνδεσης του συμμετέχοντα ή ακόμη και σε έλλειψη ψηφιακής δεξιότητας και εξοικείωσης ορισμένων συμμετεχόντων με τέτοιες διαδικασίες ταχύτητας, ο Διαχειριστής έχει συνομολογήσει ότι παρουσιάστηκαν καθυστερήσεις λόγω φόρτου (Ι-34