2. ΒΑΣΙΛΙΚΟΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑ της 26 Σεπτ./3 Οκτ. 1911 Περί των μονάδων των ηλεκτρικών και μηχανολογικών μετρήσεων ως και των φωτομετρήσεων. ΄Εχοντες υπ΄ όψει

2. ΒΑΣΙΛΙΚΟΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑ της 26 Σεπτ./3 Οκτ. 1911 Περί των μονάδων των ηλεκτρικών και μηχανολογικών μετρήσεων ως και των φωτομετρήσεων. ΄Εχοντες υπ΄ όψει τον υπό στοιχ. ΓπΓ΄ (υπ΄ αριθ. 3903) νόμον της 14 Αυγ. 1911 «περί συστάσεως ηλεκτρομηχανολογικού εργαστηρίου του επί των Εσωτερικών υπουργείου προς έλεγχον των γνωμόνων φωταερίου και ηλεκτρισμού», ιδία δε τα άρθ.1 και 3 του αυτού νόμου, μετά γνωμοδότησιν από 5 Σεπτεμβρίου ε.ε. του κατά τον νόμ. ΓΦΜΒ΄/1910 Συμβουλίου των Σιδηροδρόμων και Τροχιοδρόμων, απεφασίσαμεν και διατάσσομεν. Μονάδες μετρήσεως εν βιομηχανικαίς συναλλαγαίς και έλεγχος ορθότητος ενδείξεων ΄Αρθρ.1.-Εν ταις βιομηχανικαίς συναλλαγαίς δέον να γίνηται χρήσις οργάνων ων αι ενδείξεις στηρίζονται αποκλειστικώς επί των ως κατωτέρω καθιερουμένων μονάδων μετρήσεως. Η επίσημος πιστοποίησις της ορθότητος των ενδείξεων των ηλεκτρικών και μηχανολογικών οργάνων μετρήσεως διενεργείται υπό του ηλεκτρομηχανολογικού εργαστηρίου του επί των Εσωτερικών υπουργείου κατά τα δι’ ιδίου Β.Δ/τος ορισθησόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ Μονάδες ηλεκτρικών μετρήσεων Καθορισμός μονάδων ηλεκτρικών μετρήσεων ΄Αρθρ.10.-Προκειμένου περί εντάσεως, τάσεως και έργου ρευμάτων μεταβαλλομένων μεγέθει μόνον, ή μεγέθει και διευθύνσει, θεωρείται:α)Ως ενδεικνυομένη έντασις ροής ή απλώς έντασις ροής, εάν δεν καθορίζηται άλλως αύτη, η τετραγωνική ρίζα της μέσης των τετραγώνων των στιγμιαίων τιμών της εντάσεως εν τινι περιόδω. β)Ως μέση έντασις ροής η απλή μέση τιμή των στιγμιαίων τιμών της εντάσεως εν τινι χρονικώ διαστήματι, ανεξαρτήτως της διευθύνσεως της ροής. γ)Ως ηλεκτρολυτική έντασις ροής, η απλή μέση τιμή των στιγμιαίων τιμών της εντάσεως εν τινι χρονικώ διαστήματι, καθ’ ο λαμβάνεται υπ΄ όψει και η διεύθυνσις της ροής. δ)Ως κορυφαία έντασις ροής, ρευμάτων περιοδικώς μεταβαλλομένων, θεωρείται η στιγμιαία μεγίστη τοιαύτη εν μια περιόδω. ε)Οι από α΄ έως Σελ. 95 Ηλεκτρολογικό Εργαστήριο 13.Δ.β.2 δ’ ορισμοί ισχύουσι και δια την ηλεκτρεγερτικήν δύναμιν ή τάσιν. ς)Ως έργον ρεύματος θεωρείται το εκ των στιγμιαίων τούτου τιμών σχηματιζόμενον μέσον έργον, λαμβανομένων υπ΄ όψει και των σημείων (+ ή -). ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ Γνώμονες ή μετρηταί της ηλεκτρικής ενεργείας Γνώμονες συνεχούς ρεύματος. Σφάλμα ανοχής ΄Αρθρ.11.-Η διαφορά των ενδείξεων γνώμονός τινος συνεχούς ρεύματος, άνω ή κάτω των ενδείξεων της πραγματικής καταναλώσεως, δεν επιτρέπεται, εν επιφορτίσει κειμένη μεταξύ της μεγίστης δι’ ην ο γνώμων προορίζεται και του δεκάτου της αυτής φορτίσεως, να η μείζων των 6 χιλιοστών της μεγίστης φορτίσεως επηυξημένης κατά 6 εκατοστά της εκάστοτε καταναλώσεως. Ωσαύτως εν επιφορτίσει ίση προς το 1/25 της μεγίστης δι’ ην ο γνώμων προώρισται, η διαφορά αύτη δεν επιτρέπεται να η μείζων των δύο εκατοστών του 1/25 της φορτίσεως αυτού. Αι διατάξεις αύται ισχύουσιν επί γνωμόνων εγκαταστάσεων φωτισμού, ων η ελαχίστη ένδειξις είναι 30 βάττ. Γνώμονες εναλλασσομένου ρεύματος. Σφάλμα ανοχής ΄Αρθρ.12.-Αι δια του προηγουμένου άρθρου τεθείσαι διατάξεις επί των γνωμόνων συνεχούς ρεύματος ισχύουσι και επί των γνωμόνων εναλλασσομένου ρεύματος, υπό τον όρον όμως ότι, εάν εν τη συσκευή καταναλώσεως υπάρχη φασική απόκλισις μεταξύ τάσεως και εντάσεως, τότε εις το ανωτέρω καθοριζόμενον επιτρεπτέον σφάλμα ενδείξεως, το εις εκατοστά επί της εκάστοτε καταναλώσεως αναφερόμενον, ανάγκη να προστεθή το διπλάσιον της τριγωνομετρικής εφαπτομένης της φασικής αποκλίσεως. Ως φασική απόκλισις ορίζεται η μεταξύ τάσεως και εντάσεως γωνία, ης το συνημίτονον δίδει τον παράγοντα έργου της εναλλασσομένης ρύσεως. ΄Απαντα τα εν τω υπολογισμώ του εν λόγω σφάλματος εισερχόμενα μεγέθη δέον να λαμβάνωνται μετά του αυτού σημείου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΤΡΙΤΟΝ Φωτομετρήσεις Μονάς φωτομετρήσεως ΄Αρθρ.13.-Ως μονάς της φωτιστικής εντάσεως θεωρείται το κηρίον Χέφφνερ. Την μονάδα ταύτην της εντάσεως του φωτός δίδει φλοξ καίουσα εν Σελ. 96 ησύχω και καθαρώ ατμοσφαιρικώ αέρι, αναπηδώσα δε από διατομής συμπαγούς, θρυαλλίδος κεκορεσμένης αμυλοπνεύματος.Η θρυαλλίς αύτη οφείλει να πληροί τελείως στρογγύλον σωληνάριον εξωτερικής διαμέτρου 8,3 χιλιοστών και εσωτερικής τοιούτης 8 χιλιοστών επί μήκους 25 χιλιοστών του μέτρου. Το ύψος της φλογός δέον να η 40 χιλιοστά του μέτρου από των χειλέων του σωληναρίου, και 10 πρώτα λεπτά της ώρας μετά την αφήν μετρούμενον. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ Μονάδες των μηχανολογικών μετρήσεων Καθορισμός μονάδος μήκους, επιφανείας, όγκου ΄Αρθρ.14.-Ως μονάς μήκους ορίζεται το γαλλικόν μέτρον, κατά το εν Γαλλία καθιερωθέν επίσημον πρότυπον δια των νόμων της 22 Ιουν. και 10 Δεκ. 1799 και την σχετικήν διεθνή σύμβασιν της 20 Μαΐου 1875, ως και τα παράγωγα αυτού, χιλιόμετρον, εκατοστόν και χιλιοστόν. Ως μονάς επιφανείας ορίζεται το τετραγωνικόν μέτρον, ήτοι τετράγωνον πλευράς ενός μέτρου, και αι υποδιαιρέσεις αυτού τετραγωνικόν εκατοστόν και τετραγωνικόν χιλιοστόν. Ως μονάς όγκου ορίζεται το κυβικόν μέτρον, ήτοι κύβος πλευράς ενός μέτρου, και αι υποδιαιρέσεις αυτού κυβική παλάμη ή λίτρον, ίση προς 1/1000 του κυβικού μέτρου. Καθορισμός μονάδος χρόνου και ταχύτητος ΄Αρθ.15.-Ως μονάς χρόνου ορίζεται η ώρα, ίση προς εν εικοστόν τέταρτον της μέσης ηλιακής ημέρας, και αι υποδιαιρέσεις αυτής πρώτον λεπτόν, ίσον προς το 1/60 της ώρας, δευτερόλεπτον, ίσον προς το 1/60 του πρώτου λεπτού, και αι υποδιαιρέσεις εις δέκατα και εκατοστά του δευτερολέπτου. Ως μονάς ταχύτητος ορίζεται το μέτρον κατά δευτερόλεπτον ή το χιλιόμετρον καθ΄ ώραν. Ο αριθμός περιστροφών ατράκτου τινός δέον να εννοήται κατά πρώτον λεπτόν της ώρας. Μονάς δυνάμεως, ισχύος και έργου ΄Αρθρ.16.-Ως μονάς δυνάμεως ορίζεται το χιλιόγραμμον κατά το εν Γαλλία καθιερωθέν επίσημον πρότυπον δια των νόμων της 22 Ιουν. και 10 Δεκ. 1799 και την διεθνή σύμβασιν της 20 Μαΐου 1875, ως και τα παράγωγα αυτού τόννος, ίσος προς 1000 χιλιόγραμμα, και γραμμάριον, ίσον προς 1/1000 του χιλιογράμμου. Ως μονάς ισχύος, ήτοι έργου ανά 1΄΄, ορίζεται ο ατμόϊππος, ίσος προς 75 χιλιογραμμόμετρα. Ως μονάς έργου ορίζεται ο ωριαίος ατμόϊππος. 13.Δ.β.2 Ηλεκτρολογικό Εργαστήριο Θερμομετρική κλίμαξ και μονάς θερμότητος ΄Αρθρ.17.-Δια τας μετρήσεις των θερμοκρασιών ορίζεται η του Κελσίου εκαντονταβάθμου. Ως μονάς θερμότητος ορίζεται το ποσόν της θερμότητος το απαιτούμενον όπως ανυψώση από 0ο εις 1 ο την θερμοκρασίαν 1 χιλιογράμμου ύδατος απεσταγμένου και υπό πίεσιν 1 χιλιογράμμου ανά τεττραγωνικόν εκατοστόν. Μονάς ειδικής πιέσεως Άρθρ.18.-Ως μονάς πιέσεως εξασκουμένης επί τινος επιφανείας υπό στερεού υγρού, ή αερίου, ή γενικώς δυνάμεως επιβαρυνούσης καθ’ οιονδήποτε τρόπον υλικόν και διανεμημένης ομοιομόρφως επί τινος διατομής αυτού, ορίζεται το χιλιόγραμμον, αναφερόμενον εις το τετραγωνικόν εκατοστόν της ως είρηται επιφανείας ή διατομής. Κατ’ εξαίρεσιν των ανωτέρω, αι τάσεις των αερίων, αι μικρότεραι του ενός χιλιογράμμου κατά τετραγωνικόν εκατοστόν, αναφέρονται εις χιλιοστά της υδραργυρικής στήλης. Κατά ταύτα, η καθ’ οιονδήποτε τρόπον αντοχή υλικού τινος δέον ν’ αναγράφηται εις χιλιόγραμμα κατά τετραγωνικόν εκατοστόν διατομής. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ Γνώμονες ή μετρηταί φωταερίου Σφάλμα ανοχής ΄Αρθρ.19.-Πας γνώμων φωτερίου, υγρός ή ξηρός, παρέχων ενδείξεις διαφερούσας 1% επί πλέον ή έλαττον του αληθούς, θεωρείται εσφαλμένος. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΕΚΤΟΝ Κοιναί διατάξεις δια τους γνώμονας φωταερίου ή ηλεκτρισμού ΄Αρθρ.20.-Μετά μήνας 6 από της δημοσιεύσεως του παρόντος Δ/τος ουδείς γνώμων ή μετρητής φωταερίου ή ηλεκτρικής ενεργείας δύναται να τεθή εν χρήσει προς μέτρησιν της καταναλώσεως φωτερίου ή ρεύματος, πριν ή το σύστημα του γνώμονος εγκριθή δι’ αποφάσεως του υπουργείου των Εσωτερικών κατά τας διατάξεις του προς εκτέλεσιν του Νομ. ΓπΓ΄(υπ΄ αριθ. 3903) της 14 Αυγ. 1911 εκδοθημένου Β.Δ/τος. Η εξάμηνος ως άνω προθεσμία παραταθήσεται αναλόγως δι’ αποφάσεως του υπουργού των Εσωτερικών, δημοσιευθησομένης εν τη Εφημερίδι της Κυβερνήσεως, εν η περιπτώσει αι εγκαταστάσεις του ηλεκτρομηχανολογικού εργαστηρίου του επί των Εσωτερικών υπουργείου δεν ήθελον είσθαι έτοιμοι κατά την λήξιν του ως άνω ορισθέντος χρονικού διαστήματος των 6 μηνών. ΄Αρθρ.2.-Καθιερούνται ως μονάδες των ηλεκτρικών μετρήσεων το ωμ, το αμπέρ και το βόλτ. Καθορισμός του ωμ ΄Αρθρ.3.-Ωμ είναι η μονάς της ηλεκτρικής αντιστάσεως. Η μονάς αύτη είναι ίση προς την αντίστασιν ην παρέχει εις την διάβασιν του ηλεκτρικού ρεύματος υδραργυρική στήλη θερμοκρασίας του τηκομένου πάγου, ης το μήκος υπό καθ’ ολοκληρίαν σταθεράν διατομήν ενός τετραγωνικού χιλιοστού του μέτρου είναι 106,3 εκατοστά του μέτρου και της οποίας η μάζα είναι 14,4521 γραμμάρια. 13.Δ.β.2 Ηλεκτρολογικό Εργαστήριο Καθορισμός του αμπέρ ΄Αρθρ.4.-Αμπέρ είναι η μονάς της εντάσεως της ηλεκτρικής ροής. Την μονάδα ταύτην της εντάσεως της ηλεκτρονικής ροής κέκτηται ρεύμα σταθερόν, όπερ διερχόμενον δι’ υδαράς διαλύσεως νιτρικού αργύρου κατακρημνίζει εν ενί δευτερολέπτω 0,001118 γραμμάρια αργύρου. Ως συνθήκαι αναπαραγωγής της υπ’ όψει μονάδος εντάσεως της ηλεκτρικής ροής ορίζονται αι ακόλουθοι:Ο ηλεκτρολύτης δέον ν’ απαρτίζηται εξ 20-40 μερών καθαρού νιτρικού αργύρου και εξ 100 μερών καθαρού απεσταγμένου ύδατος άνευ χλωρίου. Ο ηλεκτρολύτης ούτος επιτρέπεται να χρησιμοποιηθή επί τοσούτον μόνον χρόνον, μέχρις ότου εξ 100 κυβικών εκατοστών αυτού αποχωρισθώσι 3 γραμμάτια αργύρου. Το εν τω ηλεκτρολύτη εμβεβαπτισμένον τμήμα της ανόδου δέον να συνίσταται εκ καθαρού αργύρου, η δε κάθοδος εκ λευκοχρύσου. Εάν το επί της καθόδου επικαθίσαν βάρος αργύρου υπερβαίνη το 0,1 του γραμμαρίου ανά τετραγωνικόν εκατοστόν της επιφανείας αυτής, ανάγκη τότε η άνοδος είτε ο άργυρος να απομακρυνθή της διαλύσεως. Η πυκνότης του δια του ηλεκτρολύτου διερχομένου ρεύματος δεν επιτρέπεται να υπερβαίνη το 1/5 αμπέρ ανά τετραγωνικόν εκατοστόν της επιφανείας της ανόδου, είτε το 1/50 αμπέρ ανά τετραγωνικόν εκατοστόν της επιφανείας της καθόδου. Εκτός τούτων, δέον προ της σταθμίσεως η κάθοδος να εκπλυνθή εν πρώτοις καλώς δι’ απεσταγμένου άνευ χλωρίου υδατος, μέχρις ου το ύδωρ τούτο της εκπλύνσεως δεν δεικνύη θόλωσιν τη προσθήκη μιας σταγόνος υδροχλωρικού οξέος, μετά ταύτα δε να εμβαπτισθή επί 10 πρώτα λεπτά της ώρας εις απεσταγμένον ύδωρ θερμοκρασίας 70-90 βαθμών Κελσίου και τέλος να εκπλυνθή καλώς εκ νέου δια ψυχρού απεσταγμένου ύδατος. Το τελευταίον ύδωρ εκπλύνσεως δεν επιτρέπεται να δεικνύη θόλωσιν τη προσθήκη σταγόνος υδροχλωρικού οξέος. Η εκπλυνθείσα κάθοδος, αφού αποξηρανθή δι’ ηπίας θερμάνσεως, ανάγκη να τεθή επί δέκα πρώτα λεπτά της ώρας εντός ξηρού δοχείου προς ψύξιν και μετά ταύτα να τεθή επί της ζυγού προς στάθμισιν. Καθορισμός του βόλτ ΄Αρθρ.5.-Βόλτ είναι η μονάς της ηλεκτρεγερτικής δυνάμεως ή τάσεως. Η μονάς αύτη είναι ίση προς την ηλεκτρεγερτικήν δύναμιν, ήτις επιδρώσα επί αγωγού αντιστάσεως ενός ωμ γίνεται πρόξενος ηλεκτρικής ροής εντάσεως ενός αμπέρ. Καθορισμός του κουλόμβ ΄Αρθρ.6.-Το ποσόν της ηλεκτρικής, όπερ εν ενί δευτερολέπτω διέρχεται δια διατομής αγωγού τινος διαρρεομένου υπό ρεύματος εντάσεως ενός αμπέρ, ονομάζεται κουλόμβ ή δευτερολεπτιαίον αμπέρ το ποσόν της ηλεκτρικής, όπερ διέρχεται δια της αυτής διατομής εν μια ώρα, ονομάζεται ωριαίον αμπέρ. Καθορισμός του βάττ ως και του ωριαίου βάττ ΄Αρθρ.7.-Η ισχύς ρεύματος εντάσεως ενός αμπέρ και τάσεως ενός βόλτ ονομάζεται βάττ. Το έργον ενός βάττ εν μια ώρα ονομάζεται ωριαίον βάττ. Καθορισμός του φαράδ και ανρύ ΄Αρθρ.8.-Η χωρητικότης πυκνωτού, ούτινος η κατά τους οπλισμούς τάσις ανέρχεται εις εν βόλτ δια φορτίσεως ενός κουλόμβ, ονομάζεται φαράδ. Ο συντελεστής της αυτεπαγωγής τροχιάς τινος ρύσεως, εν η η τάσις μεταβάλλεται κατά εν βόλτ, δια ταυτοχρόνου μεταβολής της εντάσεως κατά εν αμπέρ, ονομάζεται ανρύ. Πολλαπλάσια και υποπολλαπλάσια των καθορισθεισών μονάδων ΄Αρθρ.9.-Αι προ των ονομασιών απασών των ως άνω τεθεισών μονάδων τασσομέναι λέξεις: χιλιο το χιλιοπλάσιον μεγα το εκατομμυριοπλάσιον χιλιοστο σημαίνουσι το χιλιοστοπλάσιον μικρό το εκατομμυριοστοπλάσιον των μονάδων τούτων. ΄Εντασις ροής-Μέση ροή-Ηλεκτρολυτική έντασις ροής Κορυφαία έντασης ροής. ΄Εργον ρεύματος