ECLI:NL:GHDHA:2019:1242

Rolnummer: 22-002452-16 Parketnummer: 09-753018-14 Datum uitspraak: 22 mei 2019 TEGENSPRAAK Gerechtshof Den Haag meervoudige kamer voor strafzaken Arrest gewezen op het hoger beroep tegen het vonnis van de rechtbank Den Haag van 13 mei 2016 in de strafzaak tegen de verdachte: [verdachte], geboren te [geboorteplaats] (Soedan) op [geboortedatum], adres: [adres]. Onderzoek van de zaak Dit arrest is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzittingen in eerste aanleg en het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep van dit hof op 25 januari 2018 (regie) en op 1, 2, 4, 9, 16 en 18 april 2019 en 9 mei

1. Het hof heeft kennisgenomen van de vordering van de advocaten-generaal en van hetgeen door en namens de verdachte naar voren is gebracht. Procesgang In eerste aanleg is de verdachte van het onder 6 en 10 ten laste gelegde vrijgesproken en ter zake van het onder 1, 2, 3, 4 primair, 5, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 en 20 ten laste gelegde veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van zes jaren, met aftrek van voorarrest. Voorts zijn er beslissingen genomen omtrent de vorderingen van benadeelde partijen, de oplegging van schadevergoedingsmaatregelen en een inbeslaggenomen voorwerp zoals omschreven in het vonnis waarvan beroep. Namens de verdachte is tegen het vonnis hoger beroep ingesteld. Ontvankelijkheid in het hoger beroep De verdachte is in eerste aanleg vrijgesproken van hetgeen aan hem onder 6 en 10 is ten laste gelegd. Het hoger beroep is namens de verdachte onbeperkt ingesteld en dus mede gericht tegen deze in eerste aanleg gegeven beslissingen tot vrijspraak. Gelet op hetgeen is bepaald in artikel 404, vijfde lid, van het Wetboek van Strafvordering staat voor de verdachte tegen deze beslissingen evenwel geen hoger beroep open. Het hof zal de verdachte dus om die reden in zoverre in het ingestelde hoger beroep niet-ontvankelijk verklaren. Artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering I. Verweren Door de verdediging is aangevoerd dat sprake is geweest van vormverzuimen omdat zich ernstige onrechtmatigheden in het vooronderzoek hebben voorgedaan. Kort weergegeven is hieraan het volgende ten grondslag gelegd: Er is sprake geweest van structureel onrechtmatige controles (vaak ten behoeve van identiteitscontrole) en staande houdingen van de verdachte, deze zijn uitsluitend aangewend voor opsporingsdoeleinden, en vielen daarmee in het voorbereidend onderzoek maar zijn daar bewust door het Openbaar Ministerie buiten gehouden; De staande houdingen en controles hadden – bij elkaar genomen - het karakter van stelselmatige observatie zonder dat daar een bevel aan ten grondslag; De rechter-commissaris heeft ten onrechte machtigingen afgegeven op aanvragen voor de inzet van bijzondere opsporingsmiddelen tegen de verdachte; De opsporingsambtenaren hebben in strijd met hun verbaliseringsplicht gehandeld; Er zijn getuigen beïnvloed; Er is apparatuur ten behoeve van het opnemen van vertrouwelijke communicatie geplaatst voordat er een machtiging van de rechter-commissaris was, en Ten onrechte is bij tapgesprekken, gevoerd in de Arabische taal, onvermeld gebleven dat deze (kennelijk) vertaald zijn in het Nederlands. Met een beroep op artikel 359a Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) is bepleit dat het Openbaar Ministerie heeft gehandeld in strijd met de beginselen van een goede procesorde, dat er geen sprake is van een eerlijk proces en dat wegens grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte het Openbaar Ministerie niet ontvankelijk is in de vervolging, subsidiair dat dit dient te leiden tot bewijsuitsluiting en meer subsidiair tot strafvermindering. II. Standpunt Openbaar Ministerie De advocaten-generaal hebben in reactie op het verweer betoogd dat van een ernstige inbreuk op de beginselen van een behoorlijke procesorde geen sprake is en dat artikel 359a Sv niet geschonden is. Zij stellen zich op het standpunt dat het surveilleren door opsporingsambtenaren niet verder ging dan was toegestaan op grond van artikel 3 Politiewet. Veelal was er een goede reden voor een controle, en tegenover een beperkt aantal misslagen staat een hoeveelheid van ruim 500 mutaties waarbij zowel aanleiding als bevoegdheid volstrekt helder is. Ten onrechte wordt gesteld dat onrechtmatige staande houdingen en controles de basis zijn geweest voor de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden. Voor zover er in het voorbereidend onderzoek sprake is geweest van een vormverzuim (een onrechtmatige fouillering op 20 april 2013 om 00.55 uur) worden de resultaten hiervan niet gebruikt voor het bewijs. III. Feiten Het hof gaat op basis van de zich in het dossier bevindende stukken uit van de navolgende, voor beoordeling van het voorgaande relevante feiten en omstandigheden. In het werkgebied van politiebureau Beresteinlaan te Den Haag bleek van een sterke stijging van het aantal woninginbraken in
2. Dit werkgebied omvat de buurten Bouwlust en Vredelust, die samen het stadsdeel Escamp vormen. Uit een zogenaamde gebiedsscan werd duidelijk dat er sprake was van een aantal hotspots. Een hotspot is een specifieke geografische locatie met een hoge concentratie criminaliteit en/of overlast. Bewoners ondervonden ernstige hinder van deze woninginbraken en daarnaast van overlastgevend gedrag, veroorzaakt door leden van groepen jeugdigen, de zogenaamde jeugdnetwerken. Daarnaast voelden bewoners zich in hoge mate onveilig. Wijkagenten en rechercheurs hebben een aantal van deze groepen in kaart gebracht. Een daarvan is een groep van jeugdigen uit de wijk Vredelust, die wonen in een wijk waarvan de straten eindigen op -gaarde of -dreef. Deze groep werd ook wel genoemd de criminele jeugdgroep Gaarde en Dreven. Een speciaal Hotspot Interventie Team (hierna: HIT) werd in het late najaar van 2012 opgericht en had als doel het aantal woninginbraken in het verzorgingsgebied van politiebureau Beresteinlaan terug te brengen en de overlast van de criminele jeugdgroepen een halt toe te roepen. De aanpak was gerichte surveillance op ‘hotspots’ en het hierbij in contact komen met de jeugd volgens het principe ‘kennen en gekend worden’. Op deze wijze werden leden van de jeugdnetwerken op de hotspots in de gaten gehouden en/of aangesproken, ook werden zij en/of de voertuigen waar zij gebruik van maakten gecontroleerd en kwam het voor dat ze staande werden gehouden of bekeurd. De vier doorgaans geüniformeerde leden van het HIT gingen hiertoe voornamelijk op de mountainbike de wijk in. Eind februari 2013 is het onderzoeksteam Spectra opgericht, dat zich richtte op de strafrechtelijke aanpak van criminele jeugdnetwerken. Dit onderzoeksteam maakte gebruik van het reeds bestaande HIT: aan de teamleden werd gevraagd hun oren en ogen op de hotspots zoveel mogelijk open te houden en wat zij ten aanzien van de leden van de criminele jeugdnetwerken waarnamen, zoveel mogelijk vast te leggen. De aldus verzamelde informatie (wie loopt met wie, in welke auto rijden ze, welke kleding dragen ze, etc.) werd doorgegeven aan het Spectra team. Van deze personen werd bovendien een aandachtsvestiging (de zogenaamde ‘code 250’) aangemaakt. De verdachte is op deze wijze – samen met anderen die volgens de politie deel uitmaakten van voornoemde groep – langere tijd onderwerp geweest van intensieve surveillance op de zogenaamde hotspots. Dit varieerde van het maken van een praatje, het in de gaten houden, controleren, staande houden of in voorkomend geval een bekeuring geven. De daarvan opgemaakte mutaties beslaan – per verdachte verschillend - grofweg de periode eind december 2012 – begin 2014, en zijn gebundeld per verdachte toegevoegd aan het dossier. Hieruit blijkt van de verrichtingen van leden van het HIT, maar ook van andere opsporingsambtenaren. Binnen Spectra is een aantal deelonderzoeken opgestart, zoals Witrood (een onderzoek naar een bedrijfsinbraak op 15 mei 2013 te Amsterdam), Mintgroen (een woninginbraak op de [adres] te Den Haag in mei 2013) en Donkergroen (de vernieling van privévoertuigen van politieagenten in oktober 2013). Laatstgenoemde zaak is gevoegd bij het onderzoek Kikkergroen, dat op 22 april 2013 is begonnen en zich richtte op de thans aan de verdachte ten laste gelegde feiten. Als verdachten in het onderzoek Kikkergroen zijn, naast de verdachte, de volgende personen als verdachten aangemerkt: [medeverdachte 2] [medeverdachte 3] [medeverdachte 4] [medeverdachte 5] [medeverdachte 6] [medeverdachte 7] [medeverdachte 8] [medeverdachte 1] [medeverdachte 10] [medeverdachte 11] [medeverdachte 12]. Het eerste in het methodieken proces-verbaal vermelde bijzondere opsporingsmiddel in Kikkergroen was een stelselmatige observatie door middel van een peilbaken op het voertuig van [verdachte] op 22 april 2013 (een Ford Ka met kenteken [kenteken 2]). Op 29 april 2013 werd deze auto verkocht; er is met dit middel geen relevante informatie verkregen. In juli 2013, en daarna weer vanaf september 2013 zijn telefoons van verschillende verdachten afgeluisterd (als eerste die van [medeverdachte 6]) en op 28 november 2013 is een peilbaken en apparatuur voor het opnemen van vertrouwelijke communicatie (hierna: OVC) in de Opel Astra met kenteken [kenteken 1], in gebruik bij [verdachte] geplaatst. De machtiging hiervoor is op 29 november 2013 door de rechter-commissaris afgegeven. De verdenking bestond dat door de inzittenden van de auto over eerder gepleegde inbraak/inbraken of pogingen daartoe werd gesproken. Aan de inzet van het eerste bijzondere opsporingsmiddel lag de verdenking van een woninginbraak aan de [adres 2.16] te Den Haag (zaaksdossier 2.16) ten grondslag. Op 20 april om 00.55 uur hebben leden van het HIT tijdens hun surveillance op overlast gevende locaties een Ford Ka met kenteken [kenteken 2] gecontroleerd op de Laan van Wateringseveld te Den Haag. In het hiervan opgemaakte proces-verbaal van bevindingen en de mutatie is te lezen dat het ambtshalve bekend was dat de auto in kwestie werd gebruikt door de criminele jeugdgroepen uit de wijk, die zich onder meer bezig hielden met woninginbraken. Toen ze het voertuig gingen volgen, ging het langzaam rijden en keerde op een oprit van een woning. Hierna hebben ze het voertuig een stopteken gegeven en de bestuurder om diens rijbewijs gevraagd. Deze overhandigde dat van [verdachte]. Later werd echter vermoed dat de bestuurder [medeverdachte 1] geweest was. Vervolgens hebben de inzittenden, de ambtshalve bekende [medeverdachte 7] en [medeverdachte 2] zich gelegitimeerd. Daarna zijn de inzittenden gefouilleerd en heeft een doorzoeking van het voertuig plaatsgevonden. De rechtbank heeft de fouillering en doorzoeking onrechtmatig beoordeeld en geoordeeld dat de resultaten moeten worden uitgesloten van het bewijs en heeft de verdachten vrijgesproken voor dit feit. Later die dag werd bekend dat er op 19 april 2013 omstreeks 22.30 uur was ingebroken op de [adres 2.16] te Den Haag. Genoemde Ford Ka werd op 20 april 2013 nogmaals, om 20.30 uur, gecontroleerd op grond van de Wegenverkeerswet
3. Inzittenden waren [verdachte] en [medeverdachte 1], [medeverdachte 2] en [medeverdachte 7]. [medeverdachte 7] heeft hierbij de auto rennend verlaten en heeft op zijn vluchtroute een sok met inbrekerswerktuig weggegooid. Alle vier zijn aangehouden en bekeurd. In het kader van de te bespreken verweren is voorts van belang een controle op 23 oktober 2013 van een Opel Corsa, met onder andere [verdachte] en [medeverdachte 1] als inzittenden. In de van deze controle op grond van artikel 160 van de Wegenverkeerswet 1994 opgemaakte mutatie wordt uiteengezet dat opsporingsambtenaren de Opel een stopteken gaven nadat ze constateerden dat de Opel om 21.00 uur reed in de omgeving van De Lier, waar veel inbraken plaatsvonden, en dat deze een vreemde verkeersmanoeuvre maakte door eerst uit, en dan weer in de richting van De Lier te rijden. IV. Oordeel van het hof Het hof stelt voorop dat de niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar Ministerie in de vervolging als in artikel 359a Sv bedoeld slechts in uitzonderlijke gevallen opgaat. Daarvoor is alleen plaats ingeval het vormverzuim daarin bestaat dat met opsporing of vervolging belaste ambtenaren een ernstige inbreuk hebben gemaakt op beginselen van een behoorlijke procesorde, waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak tekort is gedaan (vgl. HR 30 maart 2004, NJ 2004/376, rov. 3.6.5). De toepassing van artikel 359a Sv beperkt zich voorts tot vormverzuimen die zijn begaan bij het voorbereidend onderzoek tegen de verdachte. Ingevolge artikel 132 Sv moet onder voorbereidend onderzoek worden verstaan het onderzoek dat voorafgaat aan het onderzoek ter terechtzitting. Het ziet volgens vaste rechtspraak op het onderzoek tegen de verdachte ter zake van het aan hem tenlastegelegde feit waarover de rechter die in artikel 359a Sv wordt bedoeld, heeft te oordelen. (Vgl. HR 30 maart 2004, ECLI:NL:HR:2004:AM2533, NJ 2004/376, rov. 3.4.2.) Onder vormverzuimen zijn begrepen normschendingen bij de opsporing. Daarbij dient op grond van artikel 132a Sv onder opsporing te worden verstaan het onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de officier van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen. Aan de door de verdediging gestelde vormverzuimen zijn ten grondslag gelegd de vele (door de verdediging als onrechtmatig aangemerkte) controles en/of staande houdingen van de verdachte zoals die blijken uit de ten aanzien van de verdachte opgemaakte mutaties. De eerste vraag die voorligt is dan ook of deze deel uitmaken van het voorbereidend onderzoek in zojuist bedoelde zin. Dit brengt het hof tot bespreking van eerst onderdeel c. Ad c. vooronderzoek? Het onderzoek Spectra is eind februari 2013 van start gegaan. Het hof heeft, anders dan de verdediging heeft betoogd, geen aanwijzingen dat het onderzoek feitelijk reeds eerder is begonnen. De hierover bij de raadsheer-commissaris gehoorde getuigen, betrokken bij zowel het HIT als het Spectrateam verklaren immers in grote lijnen eenduidig over het moment van de start van het onderzoek(steam) Spectra in de periode rond februari/maart
4. Dat opsporingsambtenaar [verbalisant 3], zoals hij bij de raadsheer-commissaris heeft verklaard feitelijk reeds in oktober 2012 voorinformatie heeft verzameld, maakt dit niet anders. Evenmin is het hof gebleken dat men toen al bezig was met opsporingsactiviteiten in het kader van de thans ten laste gelegde feiten. Vaststaat dat de werkzaamheden van het HIT op enig moment in 2013 mede een opsporingselement kregen: ten behoeve van het Spectrateam legden HIT-leden in het kader van hun surveillance op hotspots ten aanzien van de leden van de groep alles vast wat voor dat opsporingsteam van belang kon zijn. In zoverre maakten hun activiteiten mede deel uit van het opsporingsonderzoek van het meeromvattende onderzoek Spectra. Voor wat betreft de onderhavige feiten (deelonderzoek Kikkergroen) geldt dat hiervan ook deel uitmaakt de verdenking van deelname aan een criminele organisatie in de periode 1 januari 2012 tot 14 januari
5. In dit zaaksdossier spelen de resultaten van verschillende controles en/of staande houdingen een rol. In zaaksdossier 2.29 (poging inbraak [adres 2.29] te Honselersdijk) wordt voorts expliciet de bijstand gevraagd van het HIT, dat ter plaatse gaat observeren. Hierbij komt dat het optreden van het HIT in tijd op een gegeven moment in elk geval is gaan samenvallen met het draaien van onderzoek Kikkergroen, dat - blijkens afgelegde verklaringen tegenover de raadsheer-commissaris - de leider van het Spectra-team aanwijzingen gaf aan de leden van het HIT en dat dit onderzoek betrekking heeft op oude, op dat moment reeds gepleegde (pogingen tot) woninginbraken in de periode eind 2012 tot begin
6. Dit alles maakt dat het hof het ervoor houdt dat het intensief surveilleren vanaf het moment dat Spectra de bijstand van het HIT inriep, onder het vooronderzoek in de zin van artikel 359a Sv viel. Op geen enkele manier is het hof gebleken dat dit door het Openbaar Ministerie op enigerlei wijze bewust buiten dit vooronderzoek is getracht te houden. De vraag die vervolgens voorligt is of zich in het voorbereidend onderzoek de gestelde vormverzuimen hebben voorgedaan. Ad a. onrechtmatige controles en staande houdingen? De verdediging voert aan dat sprake is van structureel onrechtmatige controles en/of staande houdingen, omdat daarvoor geen aanleiding of geen grondslag bestond, en heeft een aantal voorbeelden gegeven. De bevoegdheden uitgeoefend met het oog op de hierna onder b te bespreken doelstellingen vinden hun wettelijke grondslag in artikel 3 van de Politiewet 2012, de Wegenverkeerswet, de Wet op de identificatieplicht, de Vreemdelingenwet 2000 en de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag. Het hof sluit – met het Openbaar Ministerie - niet uit dat er sprake is geweest van incidentele staande houdingen of controles zonder afdoende wettelijke grondslag. Voor de stelling, dat hierbij evenwel sprake is geweest van het structureel staande houden of controleren zonder afdoende wettelijke grondslag biedt het dossier (in de vorm van de gevoegde mutaties) geen steun. Hierbij geldt bovendien dat een redelijk vermoeden dat iemand zich heeft schuldig gemaakt aan een strafbaar feit niet in de weg staat aan het uitoefenen van deze controlebevoegdheden door opsporingsambtenaren, mits bij aanwending van die bevoegdheden tegenover een verdachte de aan deze als zodanig toekomende waarborgen in acht worden genomen (vgl. HR 21 november 2006, ECLI:NL:HR:2006:AY9670 (https://www.navigator.nl/document/id34200611210322305admusp?anchor=id-34_2006-11-21_03223-05__usp),NJ 2006/653 (https://www.navigator.nl/document/id34200611210322305nj2006653dosred)). Dat van dit laatste geen sprake zou zijn geweest, is gesteld noch gebleken. Volgens rechtspraak van de Hoge Raad geldt bovendien dat indien het op goede grond gebruik maken van een door de betreffende wet of regeling gegeven controlebevoegdheid, uitgevoerd door een daartoe bevoegde opsporingsambtenaar, mede het verrichten van opsporingshandelingen mogelijk maakt waarop de bepalingen die de controlebevoegdheid regelen niet zien, dit in beginsel rechtmatig is (zie onder meer HR 1 november 2016, ECLI:NL:HR:2016:2454, onder 3.4, NJ 2017/84). Die omstandigheid brengt immers nog niet mee dat de controlebevoegdheid uitsluitend is gebruikt voor een ander doel – te weten: voor het verrichten van opsporings-handelingen – dan waarvoor deze is verleend. Ad b. uitsluitend opsporingsdoel? Anders dan de verdediging is het hof van oordeel dat niet gebleken is dat de uitgevoerde controles uitsluitend een opsporingsdoel hebben gehad. Zoals uit het voorgaande blijkt, waren er ook andere doelen verbonden aan het werk van het HIT. Zo diende zijn optreden ertoe als politie zichtbaar te zijn in de wijk, overlast gevend gedrag door de jeugdgroep tegen te gaan, met hen in gesprek te gaan, hen niet alleen te kennen maar ook door hen gekend worden. Kortom, laten zien dat deze groep door de politie in de gaten gehouden werd. Er is geen reden om aan te nemen dat de bevoegdheid tot controle uitsluitend werd uitgeoefend met het oog op een opsporingsdoel. Het verminderen van de overlast door jongeren was immers het primaire doel van het HIT. Van het aanwenden van controlebevoegdheden met als enkel doel de opsporing van strafbare feiten is dan ook niet gebleken. Ad d. stelselmatige observatie? Stelselmatige observatie in de zin van artikel 126l Sv ziet op die vorm van observatie waarmee een min of meer volledig beeld wordt verkregen van bepaalde aspecten van iemands privéleven. Voor de vraag of sprake is van een dergelijke observatie is een aantal elementen van belang: de duur, de plaats, de intensiteit of frequentie en het al dan niet toepassen van een technisch hulpmiddel dat méér biedt dan alleen versterking van de zintuigen. Ieder voor zich, maar met name in combinatie, zijn deze elementen bepalend voor de vraag of een min of meer volledig beeld van bepaalde aspecten van iemands leven wordt verkregen. De groep waarvan de verdachte deel uitmaakte, is voorwerp geweest van intensieve surveillance, zoals hiervoor uiteengezet. Ondanks het feit dat dit met grote regelmaat en gedurende een lange periode gebeurde, is het hof van oordeel dat geen sprake is geweest van een situatie die gelijk te stellen is met stelselmatige observatie. Om een min of meer compleet beeld van het leven van deze personen te krijgen – wat niet het doel van de opdracht was – waren de verrichtingen ontoereikend. Zo waren de waarnemingen beperkt tot wat zich op de openbare weg op en om de hotspots in het verzorgingsgebied van politiebureau Beresteinlaan afspeelde. Buiten dit verzorgingsgebied bestond geen opdracht tot het doen van waarnemingen in het kader van intensieve surveillance. Dat het gebied van de intensieve surveillance wat locatie betreft deels samenviel met de woonomgeving van de verdachten maakt dit op zichzelf niet anders. Buiten bereik van de intensieve surveillance bleven immers de school, plaats van werk en/of opleiding, en bijvoorbeeld de plaats waar zij sportten. Er is bovendien geen sprake geweest van gebruik van een technisch hulpmiddel zoals bijvoorbeeld een camera, gericht op de deur van de woning of een hangplek. Hierbij komt dat het voor de verdachte duidelijk was - in elk geval geweest moet zijn - dat hij in de wijk door de politie in de gaten gehouden werd, zeker als hij met anderen uit de groep verkeerde. Dit was – als gezegd – ook de bedoeling: kennen en gekend worden. Het beperkte aantal leden van het HIT, meestal in uniform, was bekend bij de verdachte(n). Dit blijkt ook uit het hebben van bijnamen voor sommige opsporingsambtenaren, en het onderling waarschuwen als ze in zicht waren. De verdachte verkeerde op de betreffende momenten dan ook niet, of in mindere mate in een situatie waarin hij meende onbevangen zichzelf te kunnen zijn. De inbreuk op de persoonlijke levenssfeer is daarmee beperkt gebleven. Artikel 3 van de Politiewet 2012 en de artikelen 141 en 142 Sv bieden voor de in dit kader gepleegde verrichtingen dan ook een toereikende grondslag. Een bevel van de officier van justitie uit hoofde van artikel 126g Sv was dan ook niet nodig. Hierbij merkt het hof op, dat het oog heeft voor de mate waarin de aandacht van de politie en de vele, en soms opeenvolgende controles voor de verdachte hinderlijk moeten zijn geweest en de indruk bij hem gewekt kunnen hebben van bevooroordeling of vooringenomenheid ten aanzien van hem. Deze bemoeienis moet evenwel bezien worden tegen de achtergrond van de specifieke problematiek in de wijk en de bevindingen ten aanzien van het bestaan van (diverse) overlastgevende en criminele jeugdgroepen, ten aanzien waarvan het vermoeden bestond dat de verdachte (van een) daarvan uitmaakte. Ad e. ten onrechte machtigingen rechter-commissaris? Aangevoerd is dat de in de aanvragen opgenomen informatie de rechter-commissaris heeft misleid omdat de aangeleverde informatie zijn oorsprong heeft gehad in onrechtmatige staande houdingen, controles en stelselmatige observaties