GERECHTSHOF DEN HAAG Afdeling Civiel recht Zaaknummer : 200.257.643/01 Zaaknummer rechtbank : C/10/548802/HA ZA 18-414 arrest van 1 december 2020 (bij vervroeging) inzake 1Gemeente Rotterdam, zetelend te Rotterdam, 2. Turan Yazir, wonende te Rotterdam, appellanten in principaal beroep, verweerders in incidenteel beroep, hierna te noemen: de gemeente en Yazir, advocaat: mr. S.M. Kingma te Den Haag, tegen Turkuvaz ATV Sabah GmbH, gevestigd te Frankfurt am Main, Duitsland, geïntimeerde in principaal beroep, appellante in incidenteel beroep, hierna te noemen: Sabah, advocaat: mr. E. Köse te Rotterdam. 1Het geding 1.1. Het hof heeft kennisgenomen van de volgende processtukken: - het procesdossier van de procedure bij de rechtbank; - de dagvaarding in hoger beroep van 5 april 2019; - de memorie van grieven van 4 juni 2019 met producties; - de memorie van antwoord in principaal appel teven memorie van grieven in incidenteel appel van 13 augustus 2019; - de memorie van antwoord in incidenteel appel van 24 september 2019; - de tijdens de mondelinge behandeling van 29 oktober 2020, die is gehouden via een tweezijdige videoverbinding overgelegde pleitnotities en de aanvullende producties die partijen ter gelegenheid van de zitting hebben overgelegd. 1.2. Partijen hebben arrest gevraagd. 2De feiten 2.1. De feiten die de rechtbank heeft vastgesteld in paragraaf 2 van het vonnis van 9 januari 2019 zijn niet in geschil. Ook het hof zal uitgaan van die feiten, aangevuld met een aantal feiten die het hof heeft vastgesteld. Het gaat in deze zaak om het volgende. 2.2. Yazir was van 2014 tot 2018 gemeenteraadslid voor het CDA in Rotterdam. In 2017 heeft hij zijn taken als zodanig enige maanden neergelegd. 2.3. Yazir is tussen 2001 en 2006 lid geweest van het bestuur van stichting Akyazili Nederland. 2.4. Op 15 juli 2016 heeft in Turkije een couppoging plaatsgevonden waarbij meer dan 260 doden zijn gevallen. De Turkse overheid is van mening dat de couppoging is gedaan door een beweging geleid door Fetullah Gülen. Zij duidt die beweging aan als ‘Fethullahistische Terroristische Organisatie’, afgekort FETÖ. 2.5. Daags na de couppoging heeft Yazir in een interview met RTV Rijnmond het volgende verklaard: Verschrikkelijk wat er in Turkije is gebeurd […] [dat] er leden va de krijgsmacht, van het leger, op straat gaan en allerlei geweld gebruiken tegen hun eigen volk, dat is not done, dat is afschuwelijk en ik verwerp dit ook. […] Je kan het eens zijn met Erdogan of niet, maar een coup is niet de weg. Daar heb je de stembus voor. 2.6. In een interview dat Yazir heeft gegeven aan het Algemeen Dagblad van 9 september 2016 is opgenomen: Klopt de informatie? “Nee, en ook dat stoort mij. Ten eerste wordt mijn naam één op één in verband gebracht met de Fetullah Terreur Organisatie. Ik ken die hele beweging niet eens, laat staan dat ik daar lid van zou zijn. [...] Ik ben geen Gülenist, ik laat mij inspireren door Gülen maar evengoed door Erasmus en Lubbers. Ten tweede voeren ze mij op als een van de bestuursleden van de Nederlandse Hizmet-beweging. Klopt ook niet. Kijk maar na bij de Kamer van Koophandel.” 2.7. Een bericht van Anadolu Ajansi, het Turkse staatspersbureau, van 29 augustus 2016 houdt onder meer in: De organisatiestructuur van FETÖ in Nederland. (…) Politici die lid zijn van de organisatie Turan Yazir (…) 2.8. In maart 2017 hebben de Nederlandse autoriteiten een Turkse minister verboden Nederland te bezoeken om campagne te voeren voor een door de Turkse president Erdogan uitgeschreven referendum. Nadat de minister op 11 maart 2017 toch naar Nederland was gekomen en de politie haar had tegengehouden bij het Turkse consulaat, zijn in Rotterdam rellen uitgebroken. 2.9. Sabah geeft zowel online als op papier een krant uit, die ook in Nederland veel gelezen wordt. Op 12, 15 en 23 maart 2017 heeft Sabah de navolgende drie artikelen gepubliceerd op de websites www.sabah.de en sabah.com.tr. Deze hebben in de online versie van de krant van Sabah nog enige tijd op de website gestaan. 12 maart 2017 Dit betreft een zeer uitvoerig artikel met meerdere foto’s, waaronder twee herkenbare portretfoto’s van Yazir, waarin uitgebreid wordt bericht over Fetullah Gülen, die als voorman wordt aangeduid van FETÖ, over vijandschap tussen Turkije en Nederland en banden met de door Sabah als racistisch gekenschetste PVV, scholen, verenigingen en maatschappelijke organisaties. In dit artikel staat (in de Nederlandse vertaling) voor zover thans van belang: Ziehier de Nederlandse structuur van FETÖ Turan Yazir [namen derden, opmerking hof] De handlangers van de vijandschap ten opzichte van Turkije zijn deze verraders! Turan Yazir , Imam voor Nederland De imam voor Nederland is een FETÖ-verrader, genaamd Turan Yazir. Turan Yazir, wiens naam genoemd wordt in de zaak van de oplichting van een aantal migranten via het Akyazili Fonds, is gemeenteraadslid in Nederland. Turan Yazir heeft bij de Nederlandse verkiezingen van 15 maart de racistische partij PVV met FETÖ in contact gebracht en is sinds ongeveer 5 jaar werkzaam als zogenaamde imam voor Nederland. De FETÖ-verraders, die via de krant Zaman Nederland een hetze voeren tegen Turkije, zijn lange tijd bezig geweest om het bezoek van de ministers aan Nederland te saboteren. Ziehier de andere FETÖ-verraders in Nederland Turan Yazir treedt op als imam van de verradersbende van FETÖ in Nederland en mensen als [namen derden, opmerking hof] zijn z’n assistenten. De Terroristische Gülen-beweging, die met name via scholen en maatschappelijke organisaties contacten onderhoudt met de Nederlandse bureaucratie, regisseert vanaf de couppoging van FETÖ van 17/25 december tot nu toe de vijandschap jegens Turkije in Nederland. 15 maart 2017 Dit is een kort artikel met de titel ‘Zaman Nederland maakt onze burgers tot doelwit’. Zaman Nederland is een in Nederland uitgegeven krant die zich richt op een uit Turkije afkomstig en/of Turks lezend publiek. Dit artikel luidt (in de Nederlandse vertaling) voor zover van belang als volgt: De verradersbende van Gülen, gebruikmakend van hun democratische rechten in Nederland heeft als een inlichtingendienst de namen en foto’s van door honden aangevallen burgers van ons land één voor één geregistreerd en via hun officiële account doorgeklikt aan de fascistische Nederlandse politie. Aan het hoofd van de operatie staat de imam voor Nederland. De imam voor Nederland van de organisatie, Turan Yazir, heeft deze hele operatie in het land gecoördineerd. De naam van deze verrader, die via Zaman Nederland onze burgers heeft aangegeven, dook ook op in de zaak waarbij veel migranten zijn opgelicht via de Stichting Akyazili. De Nederlandse structuur van de verradersorganisatie was de dag ervoor onthuld door SABAH.com.tr. (…) 23 maart 2017 Dit artikel betreft een besluit van de voorzitter van het Europese Parlement over een verbod op de verspreiding van de Daily Sabah in dat parlement op initiatief van een Nederlandse politicus. De passage aangaande Yazir luidt als volgt: [naam derde, opmerking hof] die de krant beschuldigde van haatzaaien vanwege het bericht “de structuur van FETÖ in Nederland” beweert dat de pijlen gericht zijn op Turan Yazir, van wie wordt gezegd dat hij de imam voor Nederland is van FETÖ. Turan Yazir, wiens naam werd genoemd in de zaak van het oplichten van een groot aantal migranten via de Stichting Akyazili is afgetreden als lid van de Gemeenteraad van de stad Rotterdam. Nederlandse Turken zeggen dat het Yazir met zijn aftreden, ondanks dat zijn partij bij de verkiezingen van 15 maart won, slechts een slachtofferrol speelt en de aandacht op hemzelf wil vestigen […] 2.10. Yazir en de gemeente hebben Sabah (en een tot hetzelfde concern behorende Turkse rechtspersoon) gedagvaard in kort geding aangaande twee van deze artikelen. Tegen Sabah is verstek verleend. Bij vonnis van 29 juni 2017 (ECLI:NL:RBROT:2017:4816) heeft de voorzieningenrechter Sabah – samengevat – bevolen rectificaties te plaatsen bij de betreffende artikelen op haar website en verboden in de toekomst opnieuw uitlatingen te doen over Yazir waarin Yazir in verband wordt gebracht met terreur, een terroristische organisatie, het regisseren van vijandschap ten opzichte van Turkije, het verraden van Turken aan de Nederlandse overheid of het oplichten van in Nederland wonende Turken. 2.11. Het onder 2.10 bedoelde kort geding vonnis (hierna: het kort geding vonnis) is op 8 augustus 2017 naar behoren aan Sabah betekend. Sabah heeft geen verzet ingesteld. 2.12. Na betekening van het kort geding vonnis heeft Sabah de twee artikelen waarop het vonnis betrekking heeft, van haar website verwijderd. De rectificaties zijn niet geplaatst. 2.13. In de zaak met rolnummer 18-116, tussen partijen aanhangig bij de rechtbank Rotterdam, die tot inzet heeft of wegens overtreding van het kort geding vonnis dwangsommen zijn verbeurd of niet, is op 12 september 2018 een tussenvonnis gewezen. De zaak is aangehouden in afwachting van de beslissing in deze zaak. 2.14. Met ingang van 6 februari 2018 is Turkuvaz Haberlesme ve Yayincilik AS te Turkije houdster van de domeinnaam sabah.de. Sabah publiceert haar online krant nog steeds op de site www.sabah.de. 2.15. Nadat de rechtbank in deze procedure vonnis had gewezen heeft Sabah in januari 2019 een artikel gepubliceerd zowel online als in de papieren versie van haar krant, dat vertaald in het Nederlands het volgende vermeldt: FETÖ benoemen als een terreurorganisatie is legaal De Nederlandse Rechtbank heeft in de zaak SABAH tegen FETÖ-lid Yazir en de Gemeente Rotterdam besloten dat het benoemen van FETÖ als 'verraders' en 'terreurorganisatie', niet in tegenstrijd is met de wet. SABAH, heeft op 12 maart 2017 in de artikel met als titel 'Dit is de Nederlandse organisatie van FETÖ', de hoofdfiguren van FETÖ in Nederland onthuld. In deze artikel is Turan Yazir, de imam van Nederland, als 'landverrader en FETÖ-lid' omschreven en zijn activiteiten binnen de organisatie blootgelegd. Op grond hiervan heeft Turan Yazir samen met de gemeenteraad van Rotterdam een zaak aangespannen tegen onze krant Sabah. De rechtbank veroordeelde de krant Sabah bij verstek. De krant is tegen dit besluit in bezwaar gegaan. Na behandeling van dit bezwaar heeft de rechtbank de bezwaren van de krant Sabah gegrond verklaard en besloten dat het benoemen van Turan Yazir als 'landverrader' en 'FETÖ-lid', niet in tegenstrijd is met de wet. De krant Sabah heeft met dit besluit de these 'FETÖ is een terreurorganisatie', waartegen in Turkije jarenlang strijd wordt gevoerd, in een Europese land laten onderschrijven. Met dit besluit, genomen op 9 januari 2019, is vastgelegd, dat het benoemen van Turan Yazir als landverrader en FETÖ als terreurorganisatie is toegestaan. Bij deze is het voorwendsel 'Wij zijn geen FETÖ-lid, wij zijn alleen geïnspireerd door Gülen' niet geloofwaardig meer. Overwinning voor Turkije De advocaten van Sabah Europa Ejder Köse en Ali Durmuș noemen dit besluit een overwinning voor Turkije Advocaat Ejder Köse: "Na een lange strijd heeft het recht gezegevierd. De Rotterdamse Rechtbank heeft Turan Yazir aangemerkt als lid zijnde van FETÖ. Hierbij is de strijd die Turkse President Recep Tayyip Erdogan voert tegen FETÖ in Europa en de wereld, in Europa een rechterlijke basis gekregen." Advocaat Ali Durmuș: "Dit is een primeur in Europa. Het is de eerste keer buiten Turkije, dat FETÖ in het kader van terreurorganisatie wordt genoemd. De Nederlandse rechtbank heeft, tevens verwijzend naar de besluiten van de Hoge Raad in Turkije, besloten dat het benoemen van de organisatie als een terreurorganisatie, niet in strijd is met de wet. " Niets anders dan een terrorist Uit het besluit: "Turan Yazir geeft te kennen dat Fethullah Gülen een inspiratiebron is voor hem. De rechtbank oordeelt dat op grond van de praktijk en de ingediende stukken voldoende is aangetoond dat Turan Yazir lid is van de Gülen-beweging." De Rotterdamse rechtbank verwees ook naar de Turkse justitie: "Het benoemen van de Gulenbeweging als FETÖ op zich is geen laster of belediging. De rechtbank wil hierbij met name verwijzen naar de besluiten van de Hoge Raad in Turkije die de Gülen-beweging als terreurorganisatie definieert." 3Het geschil 3.1. Sabah heeft in eerste aanleg in conventie gevorderd – samengevat – een verklaring voor recht dat haar artikelen van 12, 15 en 23 maart 2017 niet onrechtmatig waren, een en ander uitvoerbaar bij voorraad en met hoofdelijke veroordeling van Yazir en de gemeente in de proceskosten. 3.2. In reconventie hebben Yazir en de gemeente, na eiswijziging en samengevat, gevorderd het plaatsen van rectificaties (in de Turkse taal) bovenaan de homepage van de website www.sabah.de en op de voorpagina van alle edities van de papieren krant van Sabah die in Nederland worden gedistribueerd, alsmede een verbod op het herhalen van de uitlatingen over Yazir, een en ander op straffe van een dwangsom, uitvoerbaar bij voorraad en met veroordeling in de proceskosten. 3.3. Bij vonnis van 9 januari 2019 heeft de rechtbank Rotterdam de vorderingen in conventie afgewezen, met veroordeling van Sabah in de proceskosten. In reconventie heeft de rechtbank Sabah veroordeeld tot het plaatsen van een rectificatie op de homepagina van de website www.sabah.de met betrekking tot – samengevat – de beschuldigingen van oplichting en het doorgeven van namen aan de politie, op straffe van verbeurte van een dwangsom. De overige vorderingen in reconventie heeft de rechtbank afgewezen. De proceskosten in reconventie zijn zo gecompenseerd dat elke partij de eigen kosten draagt. De rechtbank achtte delen van de publicaties onrechtmatig, te weten de vermelding dat Yazir imam voor Nederland zou zijn en de beschuldiging dat Yazir een oplichter is en doorgeefluik van namen aan de politie. Voor het overige was de inhoud van de publicaties naar het oordeel van de rechtbank niet onrechtmatig. In dat verband overweegt de rechtbank onder meer dat in de artikelen niet is te lezen dat Yazir in verband wordt gebracht met de couppoging en het regisseren van vijandschap. In een vonnis van 20 februari 2019 heeft de rechtbank het verzoek van Yazir en de gemeente tot aanvulling dan wel herstel van het vonnis afgewezen. 3.4. In het principaal beroep vorderen Yazir en de gemeente dat het hof het vonnis van 9 januari 2019 vernietigt voor zover de vorderingen in reconventie zijn afgewezen. Na eiswijziging vorderen zij dat het hof, opnieuw rechtdoende: - voor recht verklaart dat Sabah door op 12, 15 en 23 maart 2017 en daarna beschuldigingen over verraad, betrokkenheid bij terrorisme, het verraden van Turken aan de Nederlandse overheid, geestelijk leiderschap van een terroristische organisatie, het oplichten van in Nederland wonende Turken en het regisseren van vijandschap ten opzichte van Turkije te publiceren, onrechtmatig heeft gehandeld ten opzichte van Yazir en/of de gemeente; - Sabah verbiedt om in de toekomst die onrechtmatige uitlatingen (of uitlatingen van diezelfde strekking) over Yazir te herhalen; - Sabah veroordeelt om, binnen 24 uur na betekening van het arrest, bovenaan de homepagina van de website www.sabah.de de volgende tekst in het Nederlands en het Turks te (doen) plaatsen in een opvallende lettergrootte, zonder verder commentaar daaraan toe te voegen, en deze tekst gedurende 7 dagen te laten staan: RECTIFICATIE: wij hebben het Rotterdamse gemeenteraadslid Turan Yazir ten onrechte in verband gebracht met terrorisme en het verraden van Turkse Nederlanders. Deze beschuldigingen hebben ernstige gevolgen gehad voor het privéleven en voor het als gemeenteraadslid functioneren van de heer Yazir. Voor deze beschuldigingen bestond geen grond en die hadden wij dan ook niet mogen plaatsen. Het gerechtshof Den Haag heeft Sabah daarom bevolen deze rectificatie te plaatsen. TEKZİP: Rotterdam encümen üyesi Turan Yazır'ı haksız yere terörizm ve Hollanda'daki Türklere ihanet etmekle ilișkilendirdik. Bu ithamlar ciddi ve olumsuz bir șekilde bay Yazır'ın özel hayatını ve encümen üyesi olarak görev yapmasını etkiledi. Bu ithamların herhangi bir dayanağı yoktu ve tarafımızdan yayınlanmamalıydı. Lahey İstinaf Mahkemesi bu nedenle Sabah'a bu düzeltmeyi yayınlamasını emretti. - Sabah veroordeelt om, binnen 2 dagen na betekening van het arrest, op de voorpagina van de (papieren) krant Sabah, in alle edities die in Nederland worden gedistribueerd, in een kader met een breedte van ten minste 18 cm en een hoogte van ten minste 8 cm, de volgende tekst in het Nederlands en het Turks te plaatsen, zonder verder commentaar daaraan toe te voegen: RECTIFICATIE: wij hebben het Rotterdamse gemeenteraadslid Turan Yazir ten onrechte in verband gebracht met terrorisme, oplichting en het verraden van Turkse Nederlanders. Deze beschuldigingen hebben ernstige gevolgen gehad voor het privéleven en voor het als gemeenteraadslid functioneren van de heer Yazir. Voor deze beschuldigingen bestond geen grond en die hadden wij dan ook niet mogen plaatsen. Het gerechtshof Den Haag heeft Sabah daarom bevolen deze rectificatie te plaatsen. TEKZİP: Rotterdam encümen üyesi Turan Yazır'ı haksız yere terörizm, dolandırıcılık ve Hollanda'daki Türklere ihanet etmekle ilișkilendirdik. Bu ithamlar ciddi ve olumsuz bir șekilde bay Yazır'ın özel hayatını ve encümen üyesi olarak görev yapmasını etkiledi. Bu ithamların herhangi bir dayanağı yoktu ve tarafımızdan yayınlanmamalıydı. Lahey İstinaf Mahkemesi bu nedenle Sabah'a bu düzeltmeyi yayınlamasını emretti. althans Sabah te verplichten tot rectificatie op een wijze en met een inhoud die door het hof in goede justitie wordt bepaald; - Sabah veroordeelt om aan Yazir en de gemeente een dwangsom te betalen van € 10.000,- per dag of deel daarvan voor elke keer dat zij niet of niet tijdig aan elk van de voorgaande bevelen of verboden voldoet (dus: per overtreding, per dag), met een maximum van € 1.000.000,-; - Sabah veroordeelt tot betaling van een schadevergoeding van € 10.000,- aan Yazir, te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf de datum van het door het hof te wijzen arrest, tot aan de dag der algehele voldoening; - Sabah veroordeelt in de proceskosten van beide instanties, daaronder begrepen de nakosten van telkens € 157,- (in het geval van betekening van het arrest te verhogen met € 82,-), zulks met bepaling dat over de proceskostenveroordelingen wettelijke rente verschuldigd zal zijn met ingang van veertien dagen na de datum van het te dezen te wijzen arrest, en met verklaring dat het arrest uitvoerbaar bij voorraad zal zijn. Yazir en de gemeente voeren vijf grieven aan tegen het vonnis. Sabah heeft de grieven bestreden. 3.5. In incidenteel beroep vordert Sabah het vonnis te vernietigen in overeenstemming met haar incidentele grief en het vonnis op alle overige punten te bekrachtigen, met veroordeling van Yazir en de gemeente in de kosten van beide instanties te vermeerderen met de wettelijke rente. Sabah brengt één incidentele grief naar voren, die betrekking heeft op de overweging van de rechtbank over de mogelijkheid van Sabah een rectificatie te plaatsen. 4De beoordeling van het hoger beroep 4.1. Naar het oordeel van het hof heeft Sabah met de publicatie van de artikelen in maart 2017 onrechtmatig gehandeld ten opzichte van Yazir. 4.2. Bij de beoordeling van de rechtmatigheid van de publicaties staan twee, ieder voor zich hoogwaardige, maatschappelijke belangen tegenover elkaar: aan de ene kant het belang van Yazir niet door publicaties in de pers te worden blootgesteld aan ernstige verdachtmakingen; aan de andere kant het belang van Sabah en het publiek dat niet, door gebrek aan bekendheid bij het grote publiek, (vermeende) misstanden die de samenleving raken kunnen blijven voortbestaan. Gelet op de volgende, in onderling verband te beschouwen omstandigheden moet in dit geval het belang van Yazir voorrang krijgen. 4.3. Voorop staat dat Sabah in de artikelen een reeks van beschuldigingen over Yazir uit, waaronder beschuldigingen van zeer ernstige aard. De beschuldigingen betreffen niet alleen het oplichten van migranten en het doorgeven van namen van Turkse Nederlanders aan de autoriteiten, maar ook het betrokken zijn bij terrorisme en het regisseren van vijandschap jegens Turkije. Dat de publicaties ook die laatstgenoemde beschuldigingen omvatten volgt uit het feit dat Sabah Yazir in de publicaties presenteert als geestelijk leider voor Nederland van FETÖ en daarbij uitdrukkelijk stelt dat FETÖ een terroristische beweging zou zijn die vijandschap jegens Turkije in Nederland zou regisseren, onder meer door het ‘saboteren’ van het bezoek van Turkse ministers aan Nederland. Yazir en de gemeente hebben terecht aangevoerd dat het publiek die informatie zal opvatten als een beschuldiging van betrokkenheid van Yazir bij terrorisme en bij het regisseren van vijandschap jegens Turkije. Dat de publicaties die strekking hebben volgt ook uit het eigen betoog van Sabah dat haar rol als krant van haar vergt dat zij bericht over – in haar woorden – ‘betrokkenheid van publieke personen bij een terroristische organisatie’. 4.4. Ook de te verwachten gevolgen van de publicaties voor Yazir zijn ernstig. Dat volgt uit de aard en ernst van de hiervoor bedoelde beschuldigingen in combinatie met
AI-uitleg op basis van de officiële wettekst. Indicatief, vervangt geen juridisch advies.