ECLI:NL:PHR:2014:2776

Nr. 12/02714 Zitting: 14 oktober 2014 Mr. Hofstee Conclusie inzake: [verdachte]

1. Verzoeker is bij arrest van 24 mei 2012 door het Gerechtshof te ‘s-Hertogenbosch wegens “
2. Medeplegen van opzetheling, meermalen gepleegd en Medeplegen van witwassen, meermalen gepleegd”, “
3. Medeplegen van opzettelijk handelen in strijd met een in artikel 3 onder B van de Opiumwet gegeven verbod” en “
4. Poging tot diefstal door twee of meer verenigde personen, waarbij de schuldige zich de toegang tot de plaats van het misdrijf heeft verschaft door middel van valse sleutels, meermalen gepleegd”, veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van vier jaren, met aftrek als bedoeld in art. 27 Sr. Voorts heeft het Hof beslist op de vordering tot gevangenneming, op de vordering van de benadeelde partij en op het beslag, één en ander op de wijze als vermeld in het arrest.
5. Namens verzoeker heeft mr. J.J.J. van Rijsbergen, advocaat te Breda, tien middelen van cassatie voorgesteld.
6. Alvorens de middelen te bespreken, komt het mij dienstig voor de casus aan de hand van de zich in het dossier bevindende stukken in het kort te schetsen. De voorliggende zaak heeft te maken met de destijds opzienbarende inbraak in het Frans Halsmuseum in Haarlem. Op 24 maart 2002 kreeg de politie de melding dat vijf kostbare schilderijen waren weggenomen, te weten: “De kwakzalver” en “De tevreden drinker” van Adriaen van Ostade, “De kwakzalver” van Jan Steen, “Drinkgelag” van Cornelis Dusart en “De Straatmuzikanten” van Cornelis Bega. Het spreekt vanzelf dat dergelijke wereldwijd bekende en kostbare stukken niet heel snel in het helercircuit zijn te verkopen. Pas in 2007, op 14 maart, werd door de ingezette politie-infiltranten opererend onder de aliasnamen ‘ [A] ’ en ‘ [B] ’ een eerste contact gelegd met verzoeker. Daarna volgden meer ontmoetingen met ook medeverdachten (onder wie [medeverdachte 1] ). Uiteindelijk, na langdurig onderhandelen, werden op 12 september 2008 tweemaal twee schilderijen overgedragen en vond op 13 september 2008 de overdracht van het vijfde schilderij plaats, waarna de aanhoudingen van de verdachten volgden. Het pseudokoopgeld van tweemaal € 500.000,- werd op 12 september 2008 op verschillende momenten overhandigd, bij elke overdracht een bedrag van € 500.
7. Van het totaalbedrag van € 1.000.000,- is € 100.000,- (van de eerste betaling) aangetroffen in twee kussens op een bank in de woning van [medeverdachte 2] en € 95.500,- (van de tweede betaling) gevonden achter een plint van het keukenblok in de woning van [medeverdachte 1] , nadat dit laatste geldbedrag, zo maak ik uit de bewijsvoering op, eerst was weggeborgen in een blokhut van [medeverdachte 1]
8. Wat er met het overige pseudokoopgeld is gebeurd, maken de stukken van het geding, voor zover in cassatie voorhanden, niet duidelijk. De bewijsvoering van het Hof houdt daarover evenmin iets in. Ik ga er dan ook vanuit dat de tenlastelegging en de hierna aan te halen bewezenverklaring ter zake van het medeplegen van witwassen, meermalen gepleegd, zijn toegesneden op de geldbedragen van € 100.000,- en € 95.500,- die zijn aangetroffen op de hiervoor vermelde plaatsen.
9. Op dit uitgangspunt is mijn beoordeling van het eerste middel gebaseerd.
10. Meer middelen hebben betrekking op ’s Hofs oordeel over de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie in de vervolging van verzoeker. Het bestreden arrest houdt daaromtrent het volgende in: “F. Ontvankelijkheid van het openbaar ministerie •
11. De maatstaf: het Zwolsman- en het Karman-criterium 11 De raadsman heeft ter terechtzitting in hoger beroep betoogd dat "het handelen van politie en justitie in deze strafzaak, meer specifiek een onder supervisie van het openbaar ministerie meermaals liegende teamleider, een lichtzinnige opdracht tot infiltratie in een geheimhouderskantoor en een langdurige en veelvuldige schending van de regelgeving omtrent het verschoningsrecht, dermate schadelijk is voor het vertrouwen in de rechtstatelijkheid van opsporing en vervolging en de zuiverheid van de strafrechtspleging in het algemeen, dat uit het oogpunt van bescherming van dit algemene rechtsbelang het openbaar ministerie niet-ontvankelijk moet worden verklaard". Volgens de raadsman is dit een fundamentele schending van de beginselen van de goede procesorde, zodat geen belang moet worden gehecht aan de vraag of de verdachte daardoor in zijn belangen is geschaad. In dat verband wees hij op het zogenaamde Karman-criterium (HR 1 juni 1999, NJ 1999, 567). De advocaat-generaal heeft daarentegen aangevoerd dat dit criterium door het later gewezen standaardarrest van de Hoge Raad (HR 30 maart 2004, NJ 2004, 376) is achterhaald. Sindsdien komt volgens hem het rechtsgevolg van niet-ontvankelijkheidverklaring van het openbaar ministerie in de vervolging slechts dan in aanmerking, indien aan het Zwolsman-criterium is voldaan - dat wil zeggen dat een ernstige inbreuk is gemaakt op de beginselen van een behoorlijke procesorde waardoor er doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling is tekortgedaan (HR 19 december 1995, NJ 1996, 249). 12 Het hof overweegt als volgt. De wetgever heeft met artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) een algemene regeling gegeven voor het beoordelen en sanctioneren van onherstelbare vormverzuimen in het voorbereidend onderzoek. Voor dat soort vormverzuimen kan de rechter bepalen dat "het openbaar ministerie niet-ontvankelijk is, indien door het verzuim geen sprake kan zijn van een behandeling van de zaak die aan de beginselen van een behoorlijke procesorde voldoet." Daarbij dient wel steeds rekening te worden gehouden met het belang dat het geschonden voorschrift dient, de ernst van het verzuim en het nadeel dat daardoor wordt veroorzaakt. 13 De Hoge Raad heeft in voormeld arrest van 30 maart 2004 bepaald dat de sanctie van de niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie in de strafvervolging slechts in uitzonderlijke gevallen in aanmerking komt. Daarvoor is volgens de Hoge Raad alleen plaats ingeval het vormverzuim daarin bestaat dat met de opsporing of vervolging belaste ambtenaren ernstig inbreuk hebben gemaakt op de beginselen van een behoorlijke procesorde waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. 14 De advocaat-generaal heeft de opvatting gehuldigd dat sinds dit arrest van de Hoge Raad slechts nog op de voet van artikel 359a Sv kan worden beslist tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de strafvervolging. Het hof deelt die opvatting niet. Dat in het betreffende arrest van de Hoge Raad (HR 30 maart 2004, NJ 2004, 376) geen woord is gewijd aan het Karman-criterium, bevreemdt het hof niet, nu dat arrest slechts betrekking heeft op de interpretatie van artikel 359a. Ook het in stand laten door de Hoge Raad van het oordeel van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse Antillen en Aruba, dat het niet geboden is om een vergelijkbare, doch minder vergaande, toezegging als waarvan sprake was in het Karman-arrest met de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie te sanctioneren (HR 8 april 2003, NJ 2003, 349), rechtvaardigt niet de conclusie dat het Karman-criterium inmiddels achterhaald is. Naar het oordeel van het hof verzet een zo vergaande conclusie zich tegen het recht op een eerlijk proces als bedoeld in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het hof begrijpt de jurisprudentie van de Hoge Raad daarom zo dat met de toepassing van het zwaarste rechtsgevolg een grote mate van terughoudendheid is geboden. 15 Het hof is van oordeel dat een redelijke uitleg van het recht op een eerlijk proces niet alleen een toetsing langs de lijn van artikel 359a Sv op onherstelbare vormverzuimen in het voorbereidend onderzoek met zich brengt, maar ook dat niet-ontvankelijkheidverklaring van het openbaar ministerie als sanctie aan de orde kan komen, indien - ook los van mogelijke vormverzuimen in het voorbereidend onderzoek en los van de vraag of daardoor de belangen van de verdachte zijn geschaad - het wettelijk systeem waarop het strafproces is gebaseerd in de kern is aangetast. 16 Tegen deze achtergrond zal het hof in de navolgende overwegingen ingaan op de door de raadsman ter onderbouwing van het niet-ontvankelijkheidsverweer aangevoerde gronden. Het hof stelt daartoe telkens eerst een aantal feitelijkheden vast, plaatst deze in het kader van de betekenis voor de vormvereisten in het strafproces bij het voorbereidend onderzoek en beantwoordt tegen die achtergrond vervolgens de vraag of en zo ja welke belangen voor de verdachte mogelijk zijn geschaad (de lijn van art. 359a Sv). Daarenboven zal het hof overwegen of er sprake is van een vormverzuim dat het wettelijk systeem in de kern heeft aangetast (Karman-criteruim). •
12. Startinformatie en 00-informatie 21 Hoewel het verweer van de raadsman zich daartegen niet richt, laat het hof zich eerst uit over de toets van de aanvangsverdenking en of voldoende rechtvaardiging bestond om over te gaan tot de inzet van de bijzondere opsporingsbevoegdheden (hierna: BOB) in de beginfase van het onderzoek. Nog daargelaten het feit dat daarover ter terechtzitting uitvoerig gewag van is gemaakt, heeft het hof op de terechtzitting van 9 februari 2012 het voornemen uitgesproken zich over dit onderdeel bij eindarrest uit te laten. Het hof overweegt daarom ambtshalve als volgt. 22 Aan de start van het onderzoek Pictor is het CIE proces-verbaal d.d. 3 januari 2007 ten grondslag gelegd, dat de volgende inhoud heeft: "Bij de Criminele Inlichtingen Eenheid is in de periode van augustus 2002 tot heden van meerdere informanten de navolgende informatie binnengekomen; [verdachte] steelt, heelt en verkoopt op grote schaal kunst en antiek. Hij maakt gebruik van het telefoonnummer [001] ." De verstrekte informatie kon worden aangemerkt als betrouwbaar. De groepschef van de CIE, [betrokkene 1] , verklaarde op 16 juni 2009 tegenover de rechter-commissaris dat de informatie het resultaat was van een regelmatige stroom van informatie. De informatie was binnengekomen in de jaren 2002, 2003, 2004, 2005 en 2006 en was, met uitzondering van een aspect (het telefoonnummer), afkomstig van meerdere informanten. Het telefoonnummer was afkomstig van één informant. Alle informanten waren geregistreerde burgerinformanten en als betrouwbaar ingeschat. De betrouwbaarheid is per melding geverifieerd. Volgens [betrokkene 1] was de informatie eerder niet in een CIE proces-verbaal verwoord, omdat er onvoldoende afnamecapaciteit was bij de tactische teams. Dat veranderde toen het Divisie Management Team (hierna: DMT) op 14 december 2006 een onderzoek besloot op te pakken, dat later "Pictor" (Latijn voor schilder) zou worden genoemd. In januari 2007 zou er capaciteit vrijkomen bij een tactisch team. In de periode tussen 14 december 2006 en 3 januari 2007 werd [betrokkene 1] door de teamleider van het onderzoek, [betrokkene 2] , benaderd met het verzoek de CIE informatie te verbaliseren. Alvorens daartoe werd overgegaan, is gekeken of de CIE informatie nog klopte en of er nieuwe informatie voorhanden was. Uit dat onderzoek kwam naar voren dat in de tussenliggende periode geen nieuwe informatie was binnengekomen. 23 Uit het onderzoek ter terechtzitting is gebleken dat bij de CIE voorafgaande aan het onderzoek Pictor zogenaamde 00-informatie voorhanden was. Dat is informatie die - bij bekendwording - het gevaar van identiteitsonthulling van een informant in zich draagt en om die reden in tactische zin niet gebruikt kan worden. [betrokkene 1] verklaarde in hetzelfde verhoor bij de rechter-commissaris dat 00-informatie een rol heeft gespeeld bij de beslissing om de CIE informatie over [verdachte] op 14 december 2006 aan te bieden aan het DMT. Dat sluit aan bij de verklaring van het toenmalige hoofd tactisch recherche, [betrokkene 4] , die inhoudt dat hem eind november/begin december 2006 00-informatie is medegedeeld en dat hij medio december 2006 00-informatie aan teamleider [betrokkene 2] heeft verschaft. Het sluit ook aan bij de verklaring van [betrokkene 7] , inhoudende dat hij van [betrokkene 4] had begrepen dat de 00-informatie of een deel daarvan met [betrokkene 2] is gedeeld en dat de 00-informatie van invloed is geweest bij de beslissing om het onderzoek Pictor te starten. Dat laatste is eveneens verklaard door [betrokkene 3] , het toenmalige hoofd van de CIE. Ook de zaaksofficier van justitie mr. Lukowski heeft duidelijk gemaakt dat hij van 00-informatie op de hoogte was voordat hij mondeling het eerste bevel tot stelselmatige observatie had gegeven. 24 Hoewel de inhoud van de 00-informatie in verband met bronbescherming niet openbaar is gemaakt en zodoende omtrent de inhoud daarvan geen vaststellingen kunnen worden gedaan, heeft het hof - op basis van de diverse verhoren bij de rechter-commissaris, de raadsheer-commissaris en ter terechtzitting - termen gezien om daarover reeds ter terechtzitting een tweetal uitgangspunten te formuleren. Het eerste uitgangspunt luidt dat reeds bij aanvang van het onderzoek - als onderdeel van de bij de CIE beschikbare informatie - het vermoeden bestond dat als onderdeel van de in het CIE proces-verbaal vermelde "kunst en antiek" ook zou kunnen vallen de (mogelijke handel) van [verdachte] in schilderijen die uit het Frans Hals Museum waren gestolen; het tweede uitgangspunt dat dit onderdeel van de 00-informatie reeds bij de aanvang van het onderzoek aan leden van het tactisch team is medegedeeld. Uit de verschillende getuigenverklaringen kan worden afgeleid dat 00-informatie van invloed is geweest op de keuze om het onderzoek op te starten. Evenals de rechtbank is het hof van oordeel dat een dergelijke keuze als een beleidsbeslissing van politie en justitie moet worden beschouwd; een kwestie die te maken heeft met prioritering en de beschikbare capaciteit. 25 Niet is gebleken of aannemelijk geworden dat 00-informatie de werkelijke (juridische) grondslag is geweest voor de inzet van de BOB bevoegdheden. Bij dit oordeel betrekt het hof dat de zaaksofficier van justitie bij proces-verbaal d.d. 5 september 2011 de stelling poneerde dat hij door de kennis van 00-informatie extra kritisch heeft gekeken naar de rechtmatigheid van de afgegeven bevelen. Het hof begrijpt dit aldus, dat hij zich ervan heeft vergewist of de tactisch bruikbare informatie een voldoende grondslag vormde voor de afgegeven bevelen. Het hof heeft verder in aanmerking genomen dat CIE officier van justitie mr. R. Schuurman kennis heeft genomen van de 00-informatie en daarin voor geen van de verdachten ontlastende aspecten heeft aangetroffen. 26 Het hof ziet zich voor de vraag gesteld of er voor de afgegeven BOB bevelen een voldoende rechtvaardiging bestond. Het CIE proces-verbaal d.d. 3 januari 2007 was de grondslag voor het op 5 januari 2007 mondeling door de officier van justitie gegeven bevel tot stelselmatige observatie van [verdachte] . Dat mondeling bevel is op 9 januari 2007 - aldus twee werkdagen later - op schrift gesteld onder vermelding van de misdrijven gekwalificeerde diefstal en heling. Ook het gebruik van technische hulpmiddelen, zoals camera’s en plaatsbepalingsapparatuur, werd mogelijk gemaakt. Het hof overweegt dat uit bestendige jurisprudentie van de Hoge Raad kan worden afgeleid dat CIE informatie een voldoende basis kan zijn voor de inzet van opsporingsbevoegdheden, mits die informatie concreet van aard en van voldoende gewicht is. In dit geval is de CIE informatie van meerdere als betrouwbaar aangemerkte bronnen afkomstig. De informatie heeft voorts betrekking op een langere periode en is geactualiseerd voordat daarvan gebruik werd gemaakt. Het hof acht de informatie daarom van voldoende gewicht, temeer nu in de informatie ook concreet de diefstal en/of heling van kunst en antiek wordt genoemd. In aanmerking genomen dat de informatie enerzijds de roepnaam, achternaam en het telefoonnummer van de verdachte vermeldt en anderzijds de strafbare feiten waaraan deze zich schuldig zou maken, is het hof van oordeel dat de informatie eveneens voldoende concreet is. Het hof trekt daaruit het gevolg dat het CIE proces-verbaal d.d. 3 januari 2007 naar objectieve maatstaven reeds op zichzelf - en derhalve zonder de aanvullende informatie waarover de politie op dat moment beschikte - een voldoende grondslag biedt voor het bevel tot stelselmatige observatie van [verdachte] . Het hof sluit zich derhalve ook aan bij het oordeel van de rechtbank dat het hierboven onder 2.2 vermelde CIE proces-verbaal d.d. 3 januari 2007 als zodanig reeds voldoende grondslag vormt voor een verdenking op de voet van artikel 27 Sv tegen [verdachte] . Na dit bevel tot stelselmatige observatie heeft officier van justitie mr. Geldermans op 12 januari 2007 toestemming gegeven tot het gebruik van verkregen onderzoeksgegevens uit het onderzoek Trabant. Op 16 januari 2007 heeft officier van justitie mr. Meillo toestemming gegeven tot het gebruik van verkregen onderzoeksgegevens uit het onderzoek Waldorp. Op 30 januari 2007 werd door de rechter-commissaris een machtiging verleend tot het opnemen en uitluisteren van het telefoonverkeer van [verdachte] . Naar het oordeel van het hof biedt het CIE proces-verbaal d.d. 3 januari 2007 ook voor deze machtiging een voldoende basis. Op 13 februari 2007 volgde een verzoek van teamleider [betrokkene 2] tot de inzet van de bevoegdheid tot stelselmatige informatie-inwinning. Daartoe relateerde hij bij proces-verbaal dat uit de observaties en afgeluisterde telefoongesprekken bleek dat [verdachte] andere personen op verschillende locaties ontmoette, zoals in cafés of andere horecagelegenheden in de binnenstad van 's-Hertogenbosch dan wel in de woning van [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] , waardoor de onderlinge communicatie niet of nauwelijks was af te luisteren en dat [verdachte] in de communicatie via de mobiele telefoon zich van cryptisch/versluierd taalgebruik bediende, terwijl gestolen kunst bovendien moeilijk verhandelbaar is en het daarom niet aannemelijk werd geacht dat daarover openlijk via de telefoon zou worden gesproken. De officier van justitie heeft op 14 februari 2007 in die feiten en omstandigheden aanleiding gezien om een bevel af te geven tot het stelselmatig inwinnen van informatie door een of meer opsporingsambtenaren en/of door een of meer personen in de openbare dienst van een vreemde staat, steeds zonder dat kenbaar is dat zij als zodanig optreden. In dat kader zijn de opsporingsambtenaren [002] en [003] ingezet, die onder de naam van respectievelijk [A] en [B] werkten. Het hof acht ook dit bevel rechtmatig. Gezien de feiten en omstandigheden heeft de officier van justitie in redelijkheid tot dit bevel kunnen komen. Op 4 april 2007 is vervolgens op bevel van de officier van justitie een politieel pseudokooptraject gestart. Aan dit bevel ligt ten grondslag dat [A] op 14 maart en 30 maart 2007 met [verdachte] gesprekken heeft gevoerd, waaruit duidelijk werd dat deze "5 schilderijen uit de tijd van Rembrandt" te koop kon aanbieden. Vanaf dat moment was ook uit tactisch onderzoek aannemelijk geworden dat het zou kunnen gaan om de vijf schilderijen die op 24 maart 2002 uit het Frans Hals Museum te Haarlem waren gestolen. Op 17 september 2007 is voorts door de officier van justitie een bevel infiltratie afgegeven, hetgeen leidde tot de inzet van een politie infiltratieteam, waarvan naast [A] en [B] ook een buitenlandse infiltrant - infiltrant [004] alias [C] - deel uitmaakte. Naar het oordeel van het hof zijn ook deze bevelen gezien de feiten en omstandigheden rechtmatig afgegeven. Bij deze rechtmatigheidsoordelen heeft hef hof steeds in aanmerking genomen dat de bevoegde instantie tot de betreffende bijzondere opsporingsbevoegdheid heeft beslist, dat de procedurele voorschriften zijn nageleefd, dat er is voldaan aan de materiële wettelijke voorwaarden voor de inzet van die bevoegdheden en de geldende eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Opmerking verdient daarbij dat door de toepassing van die bevoegdheden in een periode van enkele maanden een steeds zwaardere verdenking op [verdachte] is gaan rusten. 27 Het hof stelt op grond van het vorenstaande vast dat noch bij het vaststellen van de aanvangsverdenking tegen [verdachte] , noch bij de afgifte van de BOB-bevelen een onherstelbaar vormverzuim heeft plaatsgevonden. •
13. Delen van 00-informatie met het tactisch team 31 Het hof heeft op de terechtzitting van 9 februari 2012 eveneens het voornemen uitgesproken zich bij einduitspraak te zullen uitlaten over het feit dat 00-informatie in strijd met de indertijd geldende instructies met het tactisch team is gedeeld. Ambtshalve overweegt het hof daarom als volgt. 32 Naar thans moet worden aangenomen is 00-informatie - voorafgaand dan wel bij de aanvang van het onderzoek - aan bepaalde leden van het tactisch team medegedeeld, zoals aan [betrokkene 2] (teamleider van het onderzoek Pictor), [betrokkene 5] (toenmalig teamchef politie) en infiltrantenbegeleider [005] . Ook de toenmalige zaaksofficier van justitie mr. Lukowski was op de hoogte van 00-informatie. Voorts moet worden aangenomen dat niet álle leden van het tactisch team op de hoogte waren. Dat geldt bijvoorbeeld voor verbalisant [verbalisant] . 33 Het delen van 00-informatie met het tactisch team heeft plaatsgevonden zonder de vereiste toestemming van de toenmalige CIE officier van justitie Van Berkel, zo verklaarde deze tegenover de rechter-commissaris. Het hof stelt vast dat de gang van zaken kennelijk in strijd met de binnen de CIE geldende regels. De regels betreffen echter interne instructies en strekken niet ter bescherming van de verdachte, zodat de verdachte daaraan ook geen rechten kan ontlenen. 34 Het hof stelt daarom vast dat het delen van 00-informatie met het tactisch team geen vormverzuim oplevert waarop de verdachte zich kan beroepen. •
14. Opzettelijke misleiding 41 De raadsman heeft aangevoerd dat teamleider [betrokkene 2] tot tweemaal toe tegenover de rechter-commissaris heeft gelogen over de start van het onderzoek. De officier van justitie mr. Lukowski, die vanaf de start van het onderzoek op de hoogte was van de aanwezigheid en de inhoud van de 00-informatie, was aanwezig bij beide verhoren en had moeten ingrijpen. Door dat na te laten heeft hij als eindverantwoordelijke geen afstand genomen van de verklaringen en zich daarmee stilzwijgend verenigd. Dit is een inbreuk die de integriteit en daarmee de kern van de opsporing raakt, waarvoor de officier van justitie formeel verantwoordelijk is, aldus de raadsman. 42 Bij de beoordeling van dit verweer neemt het hof in aanmerking dat de rechtbank ter terechtzitting op verzoek van de verdediging heeft beslist dat [betrokkene 2] door de rechter-commissaris moest worden gehoord. Dat houdt in dat in geen geval sprake kan zijn van een vormverzuim in het voorbereidend onderzoek. In gevolge artikel 132 Sv wordt immers onder het voorbereidende onderzoek verstaan "het onderzoek hetwelk aan de behandeling ter terechtzitting voorafgaat". De sanctie van niet-ontvankelijkheidverklaring van het openbaar ministerie kan daarom bij dit verweer slechts aan de orde komen, indien het een vormverzuim betreft dat het wettelijk systeem in de kern heeft aangetast. 43 Het hof overweegt als volgt. Vaststaat dat de teamleider van het onderzoek, [betrokkene 2] , tijdens zijn eerste verhoor op 16 juni 2009 tegenover de rechter-commissaris niet overeenkomstig de waarheid heeft verklaard. Hij verklaarde immers dat hij zich niet op het verhoor had voorbereid, terwijl hij bij het tweede verhoor op 14 september 2009 moest toegeven dat hij vóór zijn eerste verhoor een overleg had gevoerd waarin was besproken dat de CIE uitleg zou geven over de 00-informatie. Voor het hof staat niet vast dat [betrokkene 2] tijdens het eerste verhoor ook "kennelijk bewust niet de waarheid heeft verklaard over zijn wetenschap van 00-informatie bij de start van het onderzoek", zoals door de rechtbank is overwogen. Bij de gelegenheid van dat eerste verhoor verklaarde hij namelijk dat er "niet meer informatie was waarop het onderzoek is gestart dan de informatie die in het politieproces-verbaal is vermeld." Die verklaring is voor tweeërlei uitleg vatbaar: enerzijds is voorstelbaar dat uit die verklaring de conclusie wordt getrokken dat [betrokkene 2] geen kennis had van 00-informatie, maar anderzijds kan dit ook uitgelegd worden als de voorhanden "strafvorderlijke informatie", zoals [betrokkene 2] tijdens zijn tweede verhoor heeft gedaan. Onder strafvorderlijke informatie verstond hij dan de informatie die hij tactisch kon gebruiken. Dat is niet onverenigbaar met zijn eerdere verklaring, aangezien hij toen sprak over de informatie waarop het onderzoek is gestart en de omstandigheid dat het CIE proces-verbaal d.d. 3 januari 2007 de grondslag van het onderzoek is. De officier van justitie Lukowski, die bij het verhoor aanwezig was, hoefde daarom ook niet in te grijpen. 44 De raadsman heeft bij pleidooi aangegeven dat de verklaringen van [betrokkene 2] in strijd zijn met de door het hof geformuleerde uitgangspunten, hetgeen volgens hem betekent dat [betrokkene 2] heeft gelogen. 45 Zoals reeds aan de orde is gekomen, is het hof ervan uitgegaan dat reeds bij aanvang van het onderzoek - als onderdeel van de bij de CIE beschikbare informatie - het vermoeden bestond dat als onderdeel van de in het CIE proces-verbaal vermelde "kunst en antiek" ook zou kunnen vallen de (mogelijke handel) van [verdachte] in schilderijen die uit het Frans Hals Museum waren gestolen. Het hof heeft voorts als uitgangspunt genomen dat dit onderdeel van de 00-informatie reeds bij aanvang van het onderzoek aan leden van het tactisch team is medegedeeld. Het hof heeft deze uitgangspunten geformuleerd in het kader van de beoordeling van de rechtmatigheid van het onderzoek. De uitgangspunten zijn ingegeven door een worst-case scenario. De achtergrond daarvan is dat de 00-informatie uit meerdere onderdelen kan bestaan en afkomstig kan zijn van meerdere bronnen op verschillende tijdstippen. Niet valt te achterhalen hoe vaak, hoe gedetailleerd en met welke mate van zekerheid in de betreffende 00-informatie over de uit het Frans Hals Museum gestolen schilderijen is verklaard. Daarbij zijn meerdere varianten mogelijk, variërend van "schilderijen uit de tijd van Rembrandt", "middeleeuwse meesters" enzovoort. De verschillende functionarissen die daarover zijn ondervraagd, hebben zich allen beroepen op hun geheimhoudingsverplichting in verband met de bescherming van hun bron(nen). Het hof respecteert dat. Dat betekent wel dat niet kan worden achterhaald welke informatie, met welke mate van gedetailleerdheid en zekerheid aan leden van het tactisch team is meegedeeld. De uitgangspunten zijn daarom niet meer dan een werkhypothese van het hof. 46 Het hof overweegt dat naar zijn oordeel slechts een onwaarheid kan worden vastgesteld, indien daartegenover een onbetwistbaar gegeven staat. Een verklaring kan dan ook pas bij een voldoende mate van zekerheid als bezijden de waarheid worden beschouwd. Voor de vaststelling dat die verklaring ook leugenachtig is, dient er naar het oordeel van het hof bovendien te worden vastgesteld dat er bewust in strijd met de waarheid is verklaard. Teneinde na te gaan of kan worden vastgesteld dat de verklaringen van [betrokkene 2] (al dan niet bewust) in strijd met de waarheid zijn afgelegd, zal het hof eerst abstraheren van de genoemde uitgangspunten. 47 De verklaringen van [betrokkene 2] zijn volgens de raadsman leugenachtig voor zover daarin naar voren komt dat hij bij de start van het onderzoek niets van de diefstal van schilderijen uit het Frans Hals Museum wist, dat de diefstal in het begin van het onderzoek niet bij het team bekend was, dat de diefstal toen ook geen rol speelde en dat het team er volgens hem rond de zomerperiode van 2007 pas achter kwam dat het ging om de uit het Frans Hals Museum gestolen schilderijen. Het hof brengt in herinnering dat geen zekerheid bestaat omtrent de inhoud van (de onderdelen) van de 00-informatie. Om die reden kan ook niet worden vastgesteld dat [betrokkene 2] niet overeenkomstig de waarheid heeft verklaard ten aanzien van de bekendheid met de diefstal van schilderijen uit het Frans Hals Museum. Voor mogelijk moet worden gehouden dat in eerste instantie een beperkter onderdeel van de 00-informatie, zoals een vermoeden dat het ging om de heling van kostbare schilderijen, is gedeeld met [betrokkene 2] en de andere leden van het tactisch team en dit onderdeel kort daarna verder is gespecificeerd naar de schilderijen die uit het Frans Hals Museum zijn gestolen. Dat sluit in elk geval aan de volgende verklaring van [betrokkene 2] : "Bij de start van het onderzoek wist ik niet het om schilderijen ging. Nee, het is anders. Ik mag daar geen antwoord op geven i.v.m. bronbescherming." Het past tevens bij de verklaring van infiltrantenbegeleider [005] dat "in de periode tussen 5 februari en 14 februari 2007" - en aldus kort nadat het onderzoek in januari 2007 is aangevangen - "in aanwezigheid van de heren [betrokkene 5] en [betrokkene 2] [is besproken], dat het zou gaan om kunstvoorwerpen [en de diefstal daarvan], waaronder schilderijen uit de Rembrandt-periode uit het Frans Hals Museum." De verklaring van [betrokkene 2] dat het onderzoeksteam pas na c.q. rond de zomervakantie van 2007 wist dat het om de uit het Frans Hals Museum gestolen schilderijen ging, is evenmin evident in strijd met de waarheid. De wetenschap dat het onderzoek daadwerkelijk op die specifieke schilderijen betrekking had, in die zin dat daarover zekerheid kwam te bestaan, ontstond pas toen [verdachte] op 17 oktober 2007 foto's van de schilderijen aan [A] overhandigde. Dat hebben ook andere getuigen verklaard, zoals de infiltrantenbegeleider [005] en het toenmalige hoofd van de tactische recherche [betrokkene 4] . Voor die tijd bestonden daarover al wel vermoedens, die door de inhoud van de besprekingen tussen [A] en [verdachte] steeds sterker werden, maar die hoeven niet als wetenschap te worden gekwalificeerd. Het hof is aldus van oordeel dat niet kan worden vastgesteld dat de door de raadsman aangehaalde verklaringen in strijd met de waarheid zijn afgelegd. Dat betekent tevens dat de handelwijze van de officier van justitie Lukowski, die overigens niet bij dit verhoor aanwezig was (officier van justitie Wetzels was aanwezig), niet als onbehoorlijk kan worden getypeerd. 48 Het vorenstaande laat echter onverlet dat de aangehaalde verklaringen wel in strijd zijn met de werkhypothese van het hof. Het hof houdt vast aan die werkhypothese, doch zonder zich daarbij uit te spreken over het waarheidsgehalte van de verklaringen van [betrokkene 2] . De mogelijkheid wordt slechts voor ogen gehouden dat de verklaringen in strijd met de waarheid zouden kunnen zijn. Aangezien daarnaar geen nader onderzoek is verricht, zal het hof - in het voordeel van de verdachte - daaraan consequenties verbinden als ware de verklaringen bewust in strijd met de waarheid. 49 Het hof komt daarmee tot de conclusie dat de verklaring van [betrokkene 2] met betrekking tot de voorbereiding op zijn eerste verhoor niet overeenkomstig de waarheid was en dat het er - gelet op de te hanteren werkhypothese in het voordeel van de verdachte - verder voor moet worden gehouden dat datzelfde geldt voor zijn verklaringen ten aanzien van de start van het onderzoek. Het door een politieambtenaar bewust geven van een onjuiste voorstelling van zaken kan er onder omstandigheden toe leiden dat de rechterlijke controle op het opsporingsonderzoek ernstig wordt bemoeilijkt, hetgeen de kern van het strafproces raakt. In het onderhavige geval is die controle echter niet wezenlijk bemoeilijkt, nu de (hypothetische) onwaarheden betrekking hebben op ondergeschikte aspecten van de zaak, te weten de voorbereiding op een verhoor en de kennis van 00-informatie die bij de beoordeling van de rechtmatigheid van generlei waarde is. Daarbij merkt het hof op dat [betrokkene 2] door de kennis van 00-informatie en de kennelijk op voorhand gemaakte afspraken omtrent zijn verklaringen ten aanzien van 00-informatie (afspraken met [betrokkene 6] en [betrokkene 4] voorafgaand aan zijn verhoor op 16 juni 2009 bij de rechter-commissaris) in een zeer ongelukkige positie is terechtgekomen. Mogelijk zijn meerdere betrokkenen verantwoordelijk voor de bijzonder ongewenste gang van zaken rondom het delen van 00-informatie, maar voor de beoordeling van de rechtmatigheid van de in het onderzoek genomen beslissingen acht het hof dit - zoals hiervoor onder 2.1 tot en met 2.7 overwogen - niet bepalend. Het hof is gelet op het voorgaande van oordeel dat niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie in dit geval niet aan de orde is. Dat neemt niet weg dat het opzettelijk onjuist verklaren ten overstaan van een rechter-commissaris op zichzelf al buitengewoon ernstig is en dat dit naar het oordeel van het hof gesanctioneerd dient te worden. Het hof sluit daarvoor aan bij de sanctiemogelijkheden van artikel 359a Sv en zal bij een veroordeling strafvermindering toepassen, waarbij - het zij herhaald - in het voordeel van de verdachte wordt uitgegaan van de werkhypothese dát opzettelijk onwaarheid is verteld. •
15. Infiltratieactie op geheimhouderskantoor 51 De raadsman heeft aangevoerd dat de opdracht van het openbaar ministerie aan politieel infiltrant [A] om met de verdachte mee te gaan naar het kantoor van diens advocaat mr. A.S. van der Biezen teneinde daar een geldbedrag van maximaal 20.000 euro te overhandigen, een fundamentele inbreuk is op de regelgeving rondom de vertrouwelijke communicatie met geheimhouders. Van enige belangenafweging door de officier van justitie is niet gebleken. De beoogde infiltratieactie op dit geheimhouderskantoor voldoet in geen geval aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, aldus de raadsman. 52 Het hof overweegt als volgt. De opdracht die de infiltrantenbegeleider [005] op 2 juni 2008 aan [A] gaf, was - zo blijkt uit het door de infiltrantenbegeleider opgemaakte proces-verbaal - "een gesprek [aangaan] met [verdachte] over de aankoop en levering van de weggenomen schilderijen" en "een geldbedrag van maximaal 20.000 Euro af te geven aan de advocaat van [verdachte] ." De opdracht hield derhalve niet expliciet of noodzakelijkerwijs in dat [A] daartoe tevens een gesprek tussen [verdachte] en diens advocaat zou bijwonen. Het hof is van oordeel dat de gegeven opdracht niet alleen vanuit het oogpunt van het in stand laten van de "cover" van de infiltrant begrijpelijk was maar dat deze opdracht ook toelaatbaar was. Daar komt bij dat de achterliggende ratio van het verweer, namelijk dat een inbreuk wordt gemaakt op de vertrouwelijke communicatie tussen [verdachte] en diens toenmalige advocaat, zich niet heeft voorgedaan. Immers, nog daargelaten dat het initiatief tot het bezoek aan de advocaat uitging van [verdachte] zelf, kan worden vastgesteld dat [A] niet bij het vertrouwelijke gesprek tussen [verdachte] en zijn toenmalige advocaat aanwezig is geweest. Bij dat gesprek werd hij immers niet toegelaten: mr. Van der Biezen wilde slechts een gesprek aangaan met [verdachte] en liet [A] in de wachtruimte van zijn kantoor achter. In zoverre mist het verweer zelfs feitelijke grondslag. Hetgeen de raadsman overigens heeft aangevoerd, leidt het hof niet tot een ander oordeel. 53 Het hof oordeelt op grond van het vorenstaande dat op dit punt geen vormverzuim heeft plaatsgevonden. Het verweer wordt in zoverre verworpen. •
16. Geheimhoudersgesprekken 61 De raadsman heeft aangevoerd dat een aanzienlijk aantal "geheimhoudersgesprekken" tussen de verdachte en diens medeverdachten enerzijds en verschoningsgerechtigden en anderzijds is geïntercepteerd en uitgeluisterd, maar door de officier van justitie niet dan wel niet tijdig is vernietigd. Het is volgens de raadsman niet toetsbaar en daarom ook geenszins uit te sluiten dat die gesprekken informatie hebben opgeleverd die op enigerlei wijze van belang was voor het opsporingsonderzoek. Een mogelijk capaciteitsprobleem op de tapkamer kan daarvoor geen rechtvaardiging zijn, aldus de raadsman. 62 Bij de beoordeling van dit verweer stelt het hof voorop dat met het in artikel 126aa, tweede lid, Sv vervatte voorschrift wordt beoogd het belang te beschermen dat eenieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van het toevertrouwde zich kan wenden tot een geheimhouder voor bijstand en advies. Dat voorschrift strekt ertoe dat gegevens onmiddellijk worden vernietigd, indien zij vallen onder het verschoningsrecht als bedoeld in artikel 218 Sv, zodat is verzekerd dat die gegevens geen deel uitmaken van de processtukken en dat daarop in het verdere verloop van het strafproces geen acht wordt geslagen (HR 11 oktober 2011, LJN BR0552). 63 Het hof overweegt als volgt. Er zijn in het onderzoek Pictor, dat zo’n anderhalf jaar heeft geduurd, circa 70.000 gesprekken geïntercepteerd. In de periode van 15 februari 2007 tot en met 5 december 2008 heeft de officier van justitie 349 van die gesprekken laten vernietigen. Hij deed dat bij 61 afzonderlijke en op schrift gestelde bevelen. Na sluiting van het politieonderzoek, maar voorafgaande aan de eerste inhoudelijke behandeling ter terechtzitting van de rechtbank, heeft de officier van justitie uit het oogpunt van zorgvuldigheid de opdracht gegeven om de tapprocedures nogmaals te controleren op de aanwezigheid van geheimhoudersgesprekken. Bij deze hercontrole kwamen in totaal nog 71 geheimhoudersgesprekken aan het licht, waarvan er 20 betrekking hadden op de procedure ten aanzien van [verdachte] , 50 op die ten aanzien van [medeverdachte 2] en 1 op die ten aanzien van [medeverdachte 1] met dien verstande dat onder die gesprekken mede werden verstaan telefonische contacten met geheimhouders zonder dat daadwerkelijk een gesprek tot stand was gekomen. De officier van justitie heeft direct na het ontdekken van deze gesprekken de vernietiging ervan bevolen en de verdediging daarvan bij brief d.d. 16 maart 2009 op de hoogte gebracht. De rechtbank heeft die vernietiging echter ter terechtzitting van 1 april 2009 bevroren teneinde de verdediging in de gelegenheid te stellen die geheimhoudersgesprekken te controleren. In het stadium daarna heeft de verdediging in de procedure ten aanzien van [medeverdachte 2] nog twee geheimhoudersfaxen aangetroffen. Daarbij ging het om een faxbericht van [medeverdachte 2] gericht aan een administratiekantoor met daaraan gehecht een brief van zijn advocaat en een faxbericht zonder voorblad van [medeverdachte 2] gericht aan zijn advocaat die inhoudelijk handelde over een drank- en horecavergunning. Vervolgens heeft de officier van justitie in het kader van een landelijke opschoonactie nogmaals een hercontrole laten uitvoeren. Dat gebeurde met een nadere digitale scan, een scan die fijnmaziger is dan de scan die was gebruikt bij de eerdere hercontrole. Bij deze laatste controle werden nog eens 34 geheimhoudersgesprekken achterhaald. De officier van justitie heeft daarover ter terechtzitting van 10 maart 2009 verantwoording afgelegd. De gesprekken werden grotendeels gevoerd door personen die geen verdachte zijn in de onderhavige strafzaak en gingen vrijwel zonder uitzondering over het maken van een afspraak. Uit het dossier blijkt niet van daadwerkelijke vernietiging van de geheimhoudersgesprekken die sinds de eerste hercontrole zijn achterhaald; daarvan zijn het hof geen processen-verbaal van vernietiging bekend. De opdracht is daartoe gegeven, maar het hof kan niet vaststellen of daaraan uitvoering is gegeven. Het hof houdt het er daarom voor dat de geheimhoudersgesprekken niet zijn vernietigd. 64 Uit het vorenstaande volgt dat in elk geval een aantal geheimhoudersgesprekken niet terstond is opgemerkt en bovendien nog altijd niet is vernietigd. Zodoende is in strijd met artikel 126aa, tweede lid Sv gehandeld. Dat is een onherstelbaar vormverzuim in het voorbereidend onderzoek. 65 Van belang acht het hof dat het ontdekken van de geheimhoudersgesprekken voornamelijk op het conto van de officier van justitie is te schrijven, die tot tweemaal toe een digitale scan heeft laten uitvoeren en resultaten daarvan aanstonds aan de verdediging heeft gemeld. De twee geheimhoudersfaxen die door de verdediging in de procedure van [medeverdachte 2] zijn aangetroffen, hebben zich om begrijpelijke redenen (het ene bericht was gericht aan een administratiekantoor en het andere had geen voorblad) aan de eerste hercontrole kunnen onttrekken. Van belang acht het hof ook dat het aantal aangetroffen geheimhoudersgesprekken beperkt in aantal is geweest en niet louter betrekking had op contacten tussen de verdachte en diens advocaat. Dat vormt een indicatie dat het verzuim niet specifiek gericht was op gesprekken die verband zouden kunnen hebben met het onderzoek. Het hof is van oordeel dat uit het onderzoek ter terechtzitting nog niet in het minst aannemelijk is geworden dat de inbreuken op het verschoningsrecht moedwillig zijn begaan. De ernst van het verzuim dient in zoverre te worden genuanceerd. 66 Uit het onderzoek ter terechtzitting is bovendien niet gebleken of aannemelijk geworden dat de politie of het openbaar ministerie direct of indirect gebruik heeft gemaakt van informatie die op welke wijze dan ook kan worden herleid tot een of meer van deze geheimhoudersgesprekken. De stelling van de raadsman dat de invloed van die gesprekken op het onderzoek niet meer te toetsen is, mist deels feitelijke grondslag, nu de vernietiging van de bij de hercontrole ontdekte gesprekken juist door de rechtbank was bevroren teneinde controle daarop door de verdediging mogelijk te maken. De verdediging heeft niet aangevoerd dat die gesprekken erop wijzen dat informatie uit die gesprekken in het onderzoek zijn gebruikt. Het hof concludeert dan ook dat niet aannemelijk is geworden dat de verdachte door het verzuim enig nadeel heeft ondervonden. 67 Anders dan de rechtbank is het hof daarom met de advocaat-generaal van oordeel dat tegen deze achtergrond geen rechtsgevolg aan het verzuim behoeft te worden verbonden. In aanmerking nemende de gerelativeerde ernst van het verzuim en het ontbreken van enige benadeling van de verdachte, volstaat het hof met de enkele constatering dat een verzuim heeft plaatsgevonden. Hetgeen de raadsman overigens heeft aangevoerd, leidt het hof niet tot een ander oordeel. Het verweer wordt in zoverre verworpen. •
17. Eindconclusie Uit het vorenstaande volgt dat de verschillende gronden - elk op zich genomen - niet leiden tot het oordeel van niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie op de voet van artikel 359a Sv. Evenmin leidt de toetsing aan het Karman-criterium (zie overweging 1.6) tot een dergelijk oordeel. Ook de hierboven vermelde overwegingen onder 2 t/m 6 leiden, in onderling verband en samenhang bezien, niet tot een dergelijk oordeel. Uit het onderzoek ter terechtzitting zijn het hof ook anderszins geen feiten of omstandigheden gebleken die aan de ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de weg staan. Het hof is dan ook van oordeel dat het openbaar ministerie in zijn strafvervolging van de verdachte kan worden ontvangen.”
18. Het eerste middel klaagt dat de afwijzing door het Hof van het verzoek [betrokkene 4] als getuige te horen zonder nadere motivering niet begrijpelijk is. Het tweede middel klaagt dat de afwijzing door het Hof van het verzoek [betrokkene 2] als getuige te horen zonder nadere motivering niet begrijpelijk is. De middelen lenen zich voor gezamenlijke bespreking.
19. De appelschriftuur houdt met betrekking tot de getuigenverzoeken het volgende in: “
20. De heer [betrokkene 4] , opsporingsambtenaar van politie en het toenmalige hoofd tactische recherche.
21. De heer [betrokkene 2] , politieambtenaar en de toenmalige tactisch teamleider.
22. (…) Bovengenoemde opsporingsambtenaren dienen (kort gezegd) nader bevraagd te worden omtrent de door hen verrichte handelingen in onderhavig opsporingsonderzoek, in het bijzonder ten aanzien van hun afwegingen met betrekking tot de inzet van diverse ingrijpende opsporingsbevoegdheden c.q. BOB-middelen, alsmede ten aanzien van de startinformatie en ten aanzien van hun wetenschap met betrekking tot de dubbel nul informatie.”
23. Ter terechtzitting in hoger beroep van 4 juli 2011 heeft de raadsman van verzoeker het woord gevoerd overeenkomstig een door hem overgelegde pleitnota die voor zover hier van belang het volgende inhoudt: “
24. [betrokkene 4] hoofd tactische recherche De verdediging wenst de heer [betrokkene 4] te confronteren met zijn verklaring dat de dubbel nul-informatie die hij heeft medegedeeld aan [betrokkene 2] niet van belang is geweest voor het verdere verloop van het onderzoek 'Pictor'. Voorts verklaart [betrokkene 4] dat de dubbel nul-informatie de snelheid van het onderzoek niet heeft beïnvloed. Deze uitlatingen zijn strijdig met de op pagina 16 van de pleitnota van mr. Kurvers geciteerde uitlatingen van [betrokkene 7] en [betrokkene 3] . Bovendien zijn deze uitlatingen ook innerlijk tegenstrijdig met de uitlating die [betrokkene 4] aan het einde van zijn verhoor doet, ik citeer: 'zonder de dubbel nul-informatie waren we uiteindelijk (lees: via andere wegen met meer moeite en inspanningen) wel bij deze verdachten uitgekomen. De verdediging acht deze vragen noodzakelijk om te kunnen beoordelen of teamleider [betrokkene 2] de dubbel nul-informatie tijdens het onderzoek heeft gebruikt voor de keuze bepaalde opsporingsmethodieken wel of niet in te zetten. Tevens wenst de verdediging [betrokkene 4] te bevragen over de inzet van het middel stelselmatige informatie-inwinning. Vraagstelling daarbij zal zijn welke afwegingen zijn gemaakt omtrent de proportionaliteits- en subsidiariteitseis. Een en ander is noodzakelijk om de rechtmatigheid van de inzet van dit opsporingsmiddel te beoordelen.
25. [betrokkene 2] teamleider In de eerste plaats wenst de verdediging de heer [betrokkene 2] te bevragen over de afwegingen die zijn gemaakt omtrent de inzet van het middel stelselmatige informatie-inwinning, teneinde de rechtmatigheid van de inzet van dit middel te kunnen beoordelen. Dit blijkt immers - zoals gezegd - onvoldoende uit het dossier. In dit kader wenst de verdediging [betrokkene 2] te confronteren met zijn uitspraak dat de stelselmatige informatie-inwinning onder meer was ingegeven vanuit het feit dat cliënt moeilijk te benaderen was. Deze uitlating staat lijnrecht tegenover de verklaring van [betrokkene 4] inhoudende dat inzet van stelselmatige informatie-inwinning niet in de persoon van de verdachte zat. Voorts wenst de verdediging [betrokkene 2] kritisch te bevragen over de dubbel nul-informatie, meer specifiek of deze informatie is gebruikt voor de keuze bepaalde opsporingsmethoden wel of niet in te zitten. Dit alles is noodzakelijke om te kunnen beoordelen of [betrokkene 2] de dubbel nul-informatie operationeel heeft gebruikt (Wetering: niet toegestaan). Tot slot wenst de verdediging [betrokkene 2] te bevragen omtrent het aantal keren dat [A] het geldbedrag van 1,75 miljoen heeft getoond aan cliënt. Blijkens het dossier is dit eenmaal gebeurd. Cliënt stelt evenwel dat het genoemde geldbedrag hem een drietal keren is getoond. De verdediging wenst duidelijkheid te krijgen over het aantal keren dat het geldbedrag is getoond en de exacte data. Een en ander is noodzakelijk om te kunnen beoordelen of het Tallon-criterium is geschonden en of er zodoende sprake is van uitlokking. Volgens [betrokkene 2] werd het tonen van geld vooraf met hem besproken. Hij moet derhalve op de hoogte zijn van het aantal keren dat het bedrag is getoond en de exacte data.”
26. Het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 4 juli 2011 houdt als beslissing van het Hof het volgende in: “De voorzitter deelt als beslissing van het hof mede: Nu de behandeling in eerste aanleg op tegenspraak heeft plaatsgevonden, hanteert het hof als uitgangspunt dat de noodzaak tot het horen van een getuige die in eerste aanleg reeds door de rechter-commissaris is gehoord, slechts bestaat indien de verdediging in hoger beroep concrete nieuwe vraagpunten naar voren heeft gebracht waarover zij de getuige in eerste aanleg niet heeft kunnen ondervragen. Evenals de advocaat-generaal is het hof van oordeel dat de enkele omstandigheid dat de verdachte zich in hoger beroep door een opvolgend raadsman laat bijstaan, niet betekent dat er bij de beoordeling van de getuigenverzoeken andere maatstaven gehanteerd moeten worden dan wanneer dezelfde raadsman als in eerste aanleg thans nog was opgetreden. (…) • getuigen (…) [betrokkene 4]