vonnis RECHTBANK AMSTERDAM Afdeling privaatrecht zaaknummer / rolnummer: C/13/513769 / HA ZA 12-389 Vonnis van 25 september 2013 in de zaak van 1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid ONROEREND GOED EXPLOITATIE- EN FINANCIERING MAATSCHAPPIJ “PAULA MARE” B.V., gevestigd te Bergen (Noord-Holland), 2.[eisers], wonende te[woonplaats], 3.[eisers], wonende te [woonplaats], 4. [eisers], wonende te [woonplaats], 5. [eisers], wonende te[woonplaats], 6.[eisers][eisers], wonende te [woonplaats], 7. [eisers], wonende te [woonplaats], 8. [eisers], wonende te [woonplaats], 9.[eisers], wonende te [woonplaats], 10. [eisers], wonende te [woonplaats], 11. [eisers], wonende te [woonplaats], 12. [eisers], wonende te [woonplaats], 13. [eisers], wonende te [woonplaats], 14. [eisers], wonende te [woonplaats], 15. [eisers], wonende te [woonplaats], 16. [eisers], wonende te [woonplaats], 17. [eisers], wonende te [woonplaats], [eisers] , wonende te [woonplaats], [eisers] , wonende te [woonplaats], in hun hoedanigheid van erfgenamen van [eisers], 18. [eisers], wonende te [woonplaats], eisers in conventie, gedaagden in (voorwaardelijke) reconventie, advocaat mr. S.A. van der Sluijs te Amsterdam, tegen 1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid ATTICA VERMOGENSBEHEER B.V., gevestigd te Amsterdam, (in staat van faillissement), 2. [gedaagden], wonende te [woonplaats], gedaagde in conventie, eiser in (voorwaardelijke) reconventie, advocaten mr. J. Bedaux en mr. P.G.M. Brouwer te Amsterdam, 3. [gedaagden], wonende te [woonplaats], gedaagde in conventie, eiser in (voorwaardelijke) reconventie, advocaten mr. E.E. Hylkema en mr. A.J. de Boode te Amsterdam Eisers (in conventie) zullen hierna gezamenlijk Paula Mare c.s. worden genoemd. Gedaagden (in conventie) zullen hierna afzonderlijk Attica, [gedaagden] en [gedaagden] worden genoemd en gezamenlijk Attica c.s. 1De procedure 1.1. Het verloop van de procedure blijkt uit: de dagvaarding van 27 maart 2012, met producties, de conclusie van antwoord van 10 oktober 2012 van de zijde van [gedaagden], met producties, de conclusie van antwoord van 5 december 2012 van de zijde van [gedaagden], met producties, het tussenvonnis van 16 januari 2013, waarbij een comparitie van partijen is gelast, de conclusie van antwoord in (voorwaardelijke) reconventie, alsmede akte houdende aanvulling (gronden van) eis van 25 februari 2013 aan de zijde van Paula Mare c.s., met producties, het proces-verbaal van comparitie van 25 februari 2013 en de daarin genoemde stukken. 1.2. Ten slotte is vonnis bepaald. 2De feiten 2.1. Attica Vermogensbeheer B.V. (hierna Attica) hield zich bezig met vermogensbeheer en -advies. [gedaagden] en [gedaagden] waren bestuurders en (mede) aandeelhouders van Attica. Paula Mare c.s. hebben elk (een deel van) hun vermogen door Attica laten beheren. 2.2. Van [periode] was [gedaagden] (mede) bestuurder van Attica. In de notulen van de aandeelhoudersvergadering van Attica van [periode] staat vermeld dat het voorstel tot benoeming van [gedaagden] als statutair directeur, na verkregen toestemming van de AFM, is goedgekeurd. Op [periode] heeft Attica een formulier “inschrijving functionaris voor een rechtspersoon” ingevuld met de gegevens van [gedaagden], welk formulier op 12 december 2006 is ontvangen en ingeschreven door de Kamer van Koophandel. In het handelsregister is vermeld dat [gedaagden] vanaf [periode] bestuurder was van Attica. Op 20 juli 2011 is Attica Holding – waarvan [gedaagden] medebestuurder en (indirect) aandeelhouder is – bestuurder geworden van Attica. [gedaagden] was medebestuurder van Attica Holding van [periode]. Op 1 januari 2012 is Attica Holding afgetreden als bestuurder. Van 1 januari 2012 tot 22 mei 2012 was [bedrijf 1]bestuurder van Attica. Vanaf 1 januari 2012 was [bedrijf 2] (mede)bestuurder van Attica. De bedrijfsactiviteiten zijn per 1 april 2012 beëindigd. Attica is op 7 augustus 2012 gefailleerd. 2.3. Op 7 juli 2005 hebben Attica en [bedrijf 3] (hierna: [bedrijf 3]) een cliëntenremisierovereenkomst gesloten. [bedrijf 3] houdt zich bezig met het adviseren van (rechts)personen omtrent de samenstelling van hun vermogen. [bedrijf 3] ontving op grond van de overeenkomst voor het aanbrengen van klanten bij Attica een vergoeding van Attica. Behalve eisers sub 1 tot en met 5, zijn alle eisers via [bedrijf 3] met Attica in contact gekomen. 2.4. Alle eisers hebben “Overeenkomsten tot vermogensbeheer” gesloten met Attica. De tekst van de overeenkomsten zelf is steeds gelijkluidend. Artikel 3 luidt, voor zover van belang, als volgt:“3.1. Beheerder zal bij het uitoefenen van het Beheer steeds de vereiste zorgvuldigheid in acht nemen en daarbij naar beste kunnen met de belangen van Cliënt rekening houden.3.2. Onverminderd het bepaalde in het vorige artikellid en het bepaalde in artikel 4 van deze overeenkomst zal Beheerder in het kader van het Beheer vrij zijn in de wijze van belegging en herbelegging van het Vermogen en zal hij steeds bevoegd zijn om bestaande waarden door andere te doen vervangen. (…)Artikel 4 luidt, voor zover van belang, als volgt:“4.1. Cliënt zal Beheerder bij ondertekening van deze overeenkomst een schriftelijke opgave verstrekken waarin de uitgangspunten en doelstellingen van Cliënt ter zake van het Beheer van het Vermogen zijn omschreven, welke opgave als Bijlage 2 aan deze overeenkomst zal worden gehecht.(…)4.3. Beheerder zal de uitgangspunten en doelstellingen (…) in acht nemen bij het beheren van het vermogen. Artikel 8 luidt als volgt: “8.1. Beheerder zal deze overeenkomst te goeder trouw en naar beste kunnen uitvoeren. Beheerder zal niet aansprakelijk zijn voor schade als gevolg van waardevermindering en/of door cliënten geleden verliezen of welke andere oorzaak dan ook, behalve indien en voor zover komt vast te staan dat de schade een rechtstreeks gevolg is van een toerekenbare tekortkoming van beheerder bij de uitvoering van deze overeenkomst met bijlagen.” 2.5. Bijlage 1 van de overeenkomsten bevat steeds een specificatie van de samenstelling van het vermogen dat wordt ingebracht door een cliënt. 2.6. In Bijlage 2 zijn de uitgangspunten en doelstellingen van het vermogensbeheer steeds als volgt verwoord:“De beheerder kan zich bij het beleggen van gelden richten op een breed scala aan financiële instrumenten, waaronder begrepen aandelen, obligaties, hedge funds, indirect onroerend goed en derivaten. Globaal zal de portefeuille worden samengesteld conform het ………… risicoprofiel (rechtbank: op de stippellijn wordt ingevuld welk soort profiel) zoals dat door Attica Vermogensbeheer wordt gehanteerd. De betekenis van dit risicoprofiel wordt toegelicht in het hieronder opgenomen kader:” Het kader bevat een grafische en geschreven weergave van de assetallocatie voor respectievelijk een defensief, neutraal en offensief profiel. 2.7. De omschrijving van een “Defensieve Modelportefeuille, allocatie bij neutrale visie” luidt:20% Aandelen 30% Obligaties 20% Long/short fondsen 30% Marktneutrale fondsen 2.8. De omschrijving van een “Neutrale Modelportefeuille, allocatie bij neutrale visie” luidt:32% Aandelen 18% Obligaties 32% Long/short fondsen 18% Marktneutrale fondsen 2.9. In Bijlage 4 van de overeenkomsten worden Hedge Funds als volgt omschreven: “Hedge funds zijn fondsen die naast gekochte posities ook verkochte posities in portefeuille hebben. Dit laatste betekent dat financiële instrumenten zijn verkocht zonder dat ze oorspronkelijk in bezit waren. In het Engels wordt dit wel aangeduid met ‘short selling’ maar ook in het Nederlands bestaat er uit oude beurstijden een term voor: ‘in de wind gaan’. “Hedgen” betekent letterlijk “beschermen”. Maar hedgefunds zijn er in vele soorten. De meest riskante hedgefunds zijn de “macro players”, die vaak een grote mate van leverage (vreemd vermogen) gebruiken. De grootste groep hedgefunds is echter weinig riskant; hun risico is beduidend lager dan dat van de aandelenmarkt. De cliënt dient zich te realiseren dat hedge fondsen over het algemeen een beperkte mate van liquiditeit hebben. Tevens dient de cliënt zich te realiseren dat hedge funds in een bestaande beleggingsportefeuille niet uitgeleverd kunnen worden naar een andere depotbank. Bij eventuele opzegging door de cliënt van het vermogensbeheercontract, zullen de hedge funds in de beleggingsportefeuille via Attica verkocht moeten worden.” Paula Mare BV 2.10. De bedrijfsactiviteiten van Paula Mare B.V. (hierna: Paula Mare), opgericht in 1976, bestaan uit het beleggen van vermogen in effecten, onroerende goederen en hypothecaire schuldvorderingen.[naam 1] (hierna: [naam 1]) is sinds [datum] aandeelhouder en sinds 1 januari 2006 bestuurder van Paula Mare. Tot 1 januari 2006 was [bedrijf 4] de enige bestuurder. [naam 2] , werkzaam bij [bedrijf 5], was adviseur van Paula Mare B.V. en tot 13 april 2004 bestuurder van [bedrijf 4] Bij brief van 8 juni 2007 heeft [bedrijf 5] aan Attica geschreven dat zij geen werkzaamheden voor Paula Mare meer verrichtte. [naam 1] is geboren op [naam 1] en sinds 1982 weduwe. Zij is huisvrouw. Zij is de moeder van eisers sub 2 tot en met 5 (hierna te noemen “[familie 1]”). 2.11. Op 25 november 2003 zijn Paula Mare en Attica de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Paula Mare heeft een effectenportefeuille bestaande uit aandelen ter waarde van ongeveer € 1.500.000,00 ingebracht. Blijkens Bijlage 2 is het neutrale risicoprofiel van toepassing. 2.12. Bij aanvang van de vermogensbeheerovereenkomst heeft Paula Mare te kennen gegeven dat zij jaarlijks € 28.000,00 aan de portefeuille wilde onttrekken. Feitelijk heeft Paula Mare de volgende stortingen en onttrekkingen gedaan: Jaar Storting Onttrekking 2004 € 1.468.373,00 € 287.748,00 2005 € 81.083,00 € 77.988,00 2006 € 33.243,00 € 533.309,00 2007 € 8.604,00 € 89.603,00 2008 € 418.021,00 € 264.066,00 2009 € 404.907,00 € 932.554,00 2010 € 131,00 € 104.157,00 2011 € 0,00 € 11.050,00 [familie 1] 2.13. Op 21 november 2000 zijn de [familie 1] en Attica de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. De daarbij horende Bijlage 2 houdt, voor zover relevant, het volgende in: “(…) UITGANGSPUNTEN EN DOELSTELLINGEN VAN HET VERMOGENSBEHEER Doelstelling is vermogensgroei op langere termijn bij een gematigd risico. De beheerder zal zich bij het beleggen van gelden richten op zowel aandelen, obligaties en indirect onroerend goed. Globaal zal de portefeuille worden samengesteld conform het neutraal risicoprofiel zoals dat door Attica Vermogensbeheer wordt gehanteerd. (…)” In het onderaan de bijlage opgenomen kader is te lezen dat bij een neutraal profiel een strategische allocatie hoort van 53% aandelen, 33% renteproducten, 14% onroerend goed en 0% liquiditeiten. 2.14. Bij brief van 25 september 2005 schrijft Attica, voor zover relevant, het volgende aan[familie 1]: “(…) In de loop van ons nu ruim 3½ jarig bestaan hebben wij ons in ons beleggingsbeleid meer en meer gericht op het gebruik van hedgefunds, teneinde bescherming te kunnen bieden in negatieve markten en ons meer te richten op een absoluut rendement. In dat kader hebben wij medio vorig jaar ook twee fondsen geïntroduceerd, die beleggen in een gespreide portefeuille van twee verschillende categorieën hedgefunds. Onder de moeilijke marktomstandigheden in 2002 heeft deze beleggingscategorie zeker zijn doel bewezen, terwijl de door ons geselecteerde hedgefunds zich in 2003 goed ontwikkelen. Hoewel over het gebruik van deze fondsen regelmatig is gecommuniceerd, is in onze beheerovereenkomst met u niet of onvoldoende over deze beleggingscategorie opgenomen (omdat dit in aanvang niet opportuun leek). Dit ‘manco’ heeft met name betrekking op bijlage 2), waarin uitgangspunten en doelstellingen van het vermogensbeheer worden omschreven alsook het risicoprofiel. Teneinde u meer duidelijkheid te geven over het gebruik van ‘market neutral’ en ‘long/short’ hedgefunds in het met u overeengekomen risicoprofiel sturen wij u hierbij een overzicht waarin de verdeling over de diverse beleggingscategorieën bij een neutrale visie wordt weergegeven. (…) Afhankelijk van onze marktvisie zullen onder- en overwegingen in de diverse categorieën worden aangebracht. (…) Omdat wij dit overzicht zien als een bijlage bij onze beheerovereenkomst willen wij graag een door u getekend exemplaar in ons dossier opnemen. (…)” Daarop heeft[familie 1] op 20 oktober 2003 een stuk voor akkoord ondertekend, waarin dezelfde grafische en geschreven weergave van de asset allocatie voor respectievelijk een defensief, neutraal en offensief profiel is opgenomen als hiervoor genoemd onder 2.7. 2.15. Van 2001 tot en met 2011 heeft de [familie 1] de volgende stortingen en onttrekkingen gedaan: Jaar Storting Onttrekking 2001 € 2.558.392,00 € 324.343,00 2002 € 0,00 € 279.685,00 2003 € 0,00 € 288.145,00 2004 € 0,00 € 161.564,00 2005 € 102.796,00 € 117.867,00 2006 € 0,00 € 157.076,00 2007 € 8.730,00 € 149.338,00 2008 € 0,00 € 62.181,00 2009 € 0,00 € 73.836,00 2010 € 0,00 € 91.235,00 2011 € 0,00 € 202.800,00 [echtpaar 1] 2.16. [echtpaar 1] is via [bedrijf 3] in contact gekomen met Attica. 2.17. Voorafgaand aan het sluiten van de vermogensbeheerovereenkomst heeft Attica een beleggingsvoorstel, gedateerd 7 september 2007, naar [echtpaar 1] gestuurd. Dit voorstel luidt, voor zover relevant, als volgt: “(…) In het hierna volgende doe ik u een beleggingsvoorstel toekomen voor uw belegbaar privé vermogen. Hierbij geldt een aantal overwegingen: Het te beleggen vermogen bedraagt € 500.000,= euro. De doelstelling van het beleggingsbeleid is om een rendement van minimaal 8 % per jaar zeker mogelijk te stellen. Bij de allocatie van onze drie modelportefeuilles wordt per profiel een bepaalde bandbreedte in acht genomen. Dit is zodat wij flexibel kunnen inspelen wanneer wij de markt positief of negatief vinden. Daardoor stellen wij voor het totale vermogen volgens ons neutrale profiel te beleggen. Neutrale modelportefeuille (…) Het neutrale model heeft een doelrendement van 8 % netto gemiddeld per jaar en heeft een impliciete vergelijkingsmaatstaf (ook wel benchmark geheten) die voor 35% uit obligaties bestaat en voor 65% uit aandelen. Dat lijkt relatief agressief, maar het is onze doelstelling om deze benchmark te verslaan, zowel in termen van opbrengst als zeker ook in termen van risico. (…) Mede dankzij het intensieve gebruik van vergaand gespecialiseerde beleggingsfondsen in zeer gevarieerde strategieën, waaronder hedge funds welke minder afhankelijk van de bewegingen van de aandelen- en obligatiemarkt zijn, zijn wij vrijwel elk jaar in deze opdracht geslaagd (…). De term hedge funds lijkt wellicht geheimzinnig en risicovol. Attica gebruikt echter voor het neutrale model juist fondsen die met uitgekiende en diverse hedge strategieën beogen te ontgaan. (…) Strategische allocatie van het neutrale model Als Attica geen voorkeur zou hebben voor aandelen, obligaties, directionele hedge funds en non-directionele hedge funds in termen van opbrengstverwachting versus risico, dan wordt 32,5 % in aandelen belegd, 17,5 % in obligaties, 32,5 % in directionele hedge funds en 17,5 % in non-directionele hedge funds. Deze wegingen gelden als strategische weging van het neutrale model. Tactische allocatie beleggingsvoorstel Het komt natuurlijk zelden voor dat er geen voorkeur bestaat. Op dit moment zien wij het grootste risico bij obligaties in verband met de nog steeds lage yield en de kans dat de rente (verder) stijgt, en verwachten wij van directionele hedge funds een betere bescherming tegen onverhoopt mindere perioden op de aandelenbeurs dan directe aandelenbeleggingen. Om deze reden zijn non-directionele (‘Marktneutrale’) hedge funds overwogen versus obligaties en zijn op dit moment directionele hedge funds overwogen versus aandelen. (…)” 2.18. Vervolgens zijn [echtpaar 1] en Attica op 17 oktober 2007 de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat bij aanvang een vermogen van ongeveer € 150.000,- aan liquiditeiten is ingebracht en dat het neutrale risicoprofiel van toepassing is. 2.19. In 2010 en 2011 heeft [echtpaar 1] € 11.250,- respectievelijk € 46.200,- aan de portefeuille onttrokken. 2.20. Op 9 november 2010 heeft [echtpaar 1] Attica verzocht de beheerovereenkomst op te heffen en de in de portefeuille aanwezige effecten te liquideren. [eisers] en [eisers] 2.21. [eisers] en [eisers] zijn rechtstreeks in contact gekomen met Attica. Later hebben [eisers] en [eisers] [bedrijf 3] daarbij betrokken. 2.22. Voorafgaand aan het sluiten van de overeenkomst heeft Attica een beleggingsvoorstel, gedateerd 3 oktober 2012, naar [eisers] en [eisers] gestuurd. Dit voorstel luidt, voor zover relevant, als volgt: “(…) In het hierna volgende doe ik u een beleggingsvoorstel toekomen voor uw belegbaar privé vermogen. Hierbij geldt een aantal overwegingen: Het te beleggen vermogen bedraagt € 260.000,= euro. De doelstelling van het beleggingsbeleid is om een rendement van minimaal 7% per jaar zo zeker mogelijk te stellen. Defensieve modelportefeuille (…) Het defensieve model heeft een doelrendement van 7 à 8% netto gemiddeld per jaar en heeft een impliciete vergelijkingsmaatstaf (ook wel benchmark geheten) die voor 60% uit obligaties bestaat en voor 40% uit aandelen. Dat lijkt agressief, maar het is onze doelstelling om deze benchmark te verslaan, zowel in termen van opbrengst als zeker ook in termen van risico. (…) Mede dankzij het gebruik van vergaand gespecialiseerde beleggingsfondsen in zeer gevarieerde strategieën, waaronder hedge funds welke minder afhankelijk van de bewegingen van de aandelen- en obligatiemarkt zijn, zijn wij vrijwel elk jaar in deze opdracht geslaagd (…) De term hedge funds lijkt wellicht geheimzinnig en risicovol. Attica gebruikt echter voor het defensieve model juist fondsen die met uitgekiende en diverse hedge strategieën risico beogen te ontgaan. (…) Strategische allocatie van het defensieve model Als Attica geen voorkeur zou hebben voor aandelen, obligaties, directionele hedge funds en non-directionele hedge funds in termen van opbrengstverwachting versus risico, dan wordt 20% in aandelen belegd, 30% in obligaties, 20% in directionele hedge funds en 30% in non-directionele hedge funds. Deze wegingen gelden als strategische weging van het defensieve model. Tactische allocatie beleggingsvoorstel Het komt natuurlijk zelden voor dat er geen voorkeur bestaat. Op dit moment zien wij het grootste risico bij obligaties in verband met de nog steeds lage yield en de kans dat de rente (verder) stijgt, en verwachten wij van directionele hedge funds een betere bescherming tegen onverhoopt mindere perioden op de aandelenbeurs dan directe aandelenbeleggingen. Om deze reden zijn non-directionele (‘Marktneutrale’) hedge funds overwogen versus obligaties en zijn op dit moment directionele hedge funds overwogen versus aandelen. (…)” 2.23. Vervolgens zijn [eisers] en [eisers] enerzijds en Attica anderzijds op 17 juli 2007 de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat bij aanvang een vermogen van € 350.000,- aan liquiditeiten is ingebracht en dat het neutrale risicoprofiel van toepassing is. 2.24. [eisers] en [eisers] hebben van 2008 tot en met 2011 in totaal € 124.500,- aan de portefeuille onttrokken. 2.25. Eind juni 2011 hebben [eisers] en [eisers] Attica verzocht de portefeuille te liquideren. [echtpaar 2] 2.26. [echtpaar 2] is via [bedrijf 3] in contact gekomen met Attica. Bij brief van 21 februari 2005 heeft Attica een beleggingsvoorstel voor [echtpaar 2] naar [bedrijf 3] verstuurd. Dit voorstel luidt, voor zover relevant, als volgt: “(…) De persoonlijke wensen van uw cliënt zijn samen te vatten als volgt: Hoewel de beleggingshorizon vrij lang is, zijn eventuele nieuwe inkomsten van uw cliënt onzeker en houden wij in dit voorstel rekening met een belegbaar vermogen van €1.500.000 aangevuld met $600.000. In afwachting van eventuele nieuwe inkomsten stelt u dat onder deze omstandigheden een defensieve beleggingsstrategie geëigend is voor uw cliënt. Wij nemen de vrijheid dit te vertalen als een doelrendement van 7% per jaar. Het zal in het hierna volgende blijken dat 7% gemiddeld per jaar haalbaar zou moeten zijn met een risico dat vergelijkbaar is aan dat van een 100% obligatieportefeuille. Het is voor ons zaak deze 7% gemiddeld maximaal zeker te stellen, met andere woorden om een portefeuille samen te stellen welke minimaal risico draagt en toch deze 7% behaalt. (…) Een beleggingsportefeuille die aan de bovengenoemde doelstelling voldoet, heeft (…) de volgende strategische gewichten: gewenst gewicht Aandelen 5,0% Obligaties 22,6% Bedrijfsobligaties 6,7% Vastgoed 0,0% Long/short fondsen 28,00% Marktneutrale fondsen 37,7% Dit komt overeen met onze defensieve Modelportefeuille, waarvan wij de inhoud en historische resultaten meesturen. Met strategische gewichten wordt bedoeld dat deze gewichten zullen worden aangehouden als de 12-24 maands vooruitzichten per beleggingscategorie in termen van return per eenheid risico door ons als neutraal wordt beschouwd. Dit komt in de praktijk zelden voor en tactisch worden dan bepaalde categorieën overwogen en andere categorieën onderwogen. (…)” 2.27. Vervolgens zijn [echtpaar 2] en Attica op 24 maart 2005 de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat zij bij aanvang verschillende effecten hebben ingebracht ter waarde van € 900.000,- en dat de portefeuille zou worden samengesteld conform het defensief risicoprofiel in de geest van het beleggingsvoorstel. In Bijlage 2 is onder meer het volgende kader opgenomen: Mandaat Bandbreedte Profiel Directioneel Non-Directioneel Onroerend Goed Liquiditeiten Aandelen / HF Dir Obligaties / HF – ND Min Max Min Max Min Max Min Max Defensief 0.0% 40.0% 0.0% 60.0% 0.0% 0.0% 0.0% 0.0% De bij ‘Onroerend Goed’ en ‘Liquiditeiten’ opgenomen percentages van 0.0% zijn handmatig gewijzigd in 10%. 2.28. Op 24 oktober 2005 heeft [gedaagden], voor zover relevant, de volgende notitie gemaakt: “[echtpaar 2] zojuist gesproken. (…) Vanaf heden wil hij voornamelijk alles via [bedrijf 3] laten lopen. Over het profiel was hij duidelijk, een stuk agressiever. Ik stel voor een nieuw voorstel te maken met daarin de gewenste allocatie (neutraal profiel) inclusief hoe wij de USD exposure zullen afbouwen. Dit voorstel zal ik in eerste instantie met [naam 3] bespreken. Zij moet daarna [echtpaar 2] informeren over het nieuwe voorstel. [echtpaar 2] is eventueel ook nog van plan een derde vermogensbeheerder aan te stellen om ook op die manier het risico te spreiden. Die discussie wil hij met [naam 3] voeren.” 2.29. Vervolgens heeft Attica op 2 november 2005 een voorstel naar [echtpaar 2] gestuurd voor het beheer van een additionele storting van $ 5.500.000,-. Dit voorstel houdt, voor zover relevant, het volgende in: “(…) Gewenst risicoprofiel van de totale portefeuille U heeft te kennen gegeven uw huidige risicoprofiel wellicht te defensief te vinden. In het licht van uw nieuwe financiële situatie zijn wij het daarmee eens. Tegelijkertijd zouden wij geen al te grote verandering adviseren en willen voorstellen naar een zogenaamd neutraal risicoprofiel te gaan. Bij Attica houdt een neutrale houding ten aanzien van risico in, dat als wij tactisch geen enkele voorkeur zouden hebben voor een bepaalde beleggingscategorie, de portefeuille voor 32,5% uit aandelen zal bestaan, voor 32,5% uit long/short hedge funds, terwijl voor 17,5% in zowel obligaties als in marktneutrale hedge funds belegd zal worden. Op dit moment staan wij echter een duidelijke overweging van long/short hedge funds voor ten koste van aandelen. Bovendien prefereren wij marktneutrale hedge funds boven obligaties in deze fase van de economische cyclus. Opbouw nieuwe portefeuille Als wij op dit moment uitgaan van een additionele storting van $ 5,5 M (€ 4,6 M) en wij zouden de mogelijkheid hebben om bij alle onderliggende fondsen direct capaciteit te krijgen, dan zou de totale portefeuille en de opbouw ervan als volgt uit zien: (…) Gewenste Weging (%) Subtotaal aandelen (…) 13,0% (…) Subtotaal Hedge Funds - Directional (…) 47,0% (…) Subtotaal Hedge Funds - Multi Strategy (…) 10,0% (…) Subtotaal Hedge Funds – Non Directional (…) 30,0% (…) Liquiditeiten (…) 0,0% (…)” 2.30. Op 13 maart 2006 hebben [echtpaar 2] de grafische en geschreven weergave van de asset allocatie voor akkoord ondertekend, waarin vermeld staat dat een neutraal profiel zal worden aangehouden. 2.31. Van 2005 tot en met 2011 hebben [echtpaar 2] de volgende stortingen en onttrekkingen gedaan: Jaar Storting Onttrekking 2005 € 717.639,00 € 25.494,00 2006 € 6.925.681,00 € 5.807.388,00 2007 € 0,00 € 0,00 2008 € 0,00 € 0,00 2009 € 0,00 € 2.888,00 2010 € 0,00 € 0,00 2011 € 0,00 € 800.650,00 2.32. Daarop hebben [echtpaar 2] Attica bij brief van 25 februari 2011 verzocht om per omgaande hun totale positie te liquideren en de effectenrekening en bijbehorende beheerovereenkomst op te heffen. [eisers] 2.33. [eisers] is via [bedrijf 3] in contact gekomen met Attica. Bij brief van 8 mei 2007 heeft Attica een beleggingsvoorstel voor [eisers] naar [bedrijf 3] verstuurd. Dit voorstel luidt, voor zover relevant, als volgt: “(…) In het hierna volgende doe ik u een beleggingsvoorstel toekomen voor één van uw cliënten, [eisers]. Hierbij gelden een tweetal overwegingen: Het te beleggen vermogen bedraagt € 2.200.000. De cliënt heeft aangegeven om een risicoprofiel aan te houden van 50% aandelen en 50% obligaties. Dit classificeert als een risicoprofiel tussen defensief en neutraal. 1Risico defensieve/neutrale modelportefeuille Sinds juni 2000 houden wij de resultaten bij van onze beleggingsstijl door middel van modelportefeuilles, die onderling qua risico onderscheidend zijn. Het risico defensieve/neutrale model heeft een doelrendement van 8% netto gemiddeld per jaar en heeft een impliciete vergelijkingsmaatstaf (ook wel benchmark geheten) die voor 50% uit obligaties bestaat en voor 50% uit aandelen. Het is onze doelstelling om deze benchmark te verslaan, zowel in termen van opbrengst als zeker ook in termen van risico. (…) Mede dankzij het intensieve gebruik van vergaand gespecialiseerde beleggingsfondsen, waaronder hedge funds welke minder afhankelijk van de bewegingen van de aandelen- en obligatiemarkt zijn, zijn wij vrijwel elk jaar in deze opdracht geslaagd (…). De term hedge funds lijkt wellicht geheimzinnig en risicovol. Attica gebruikt echter voor het risico defensieve/neutrale model juist fondsen die met uitgekiende hegde strategieën risico beogen te ontgaan. Er zijn enkele kanttekeningen bij deze modelportefeuille te maken. Ten eerste wordt verondersteld dat alle ideaal te gebruiken fondsen ook steeds ter beschikking waren en op dagbasis verhandelbaar zijn. (…) Maar onze risico defensieve/neutrale cliënten, die vanaf juni 2000 bij ons waren, kunnen wel degelijk bevestigen dat enorme bescherming is geboden in de moeilijke 2001 / 2002 periode, terwijl in de betere jaren meer dan uitstekende rendementen zijn geboekt. 2Tactische allocatie beleggingsvoorstel Op dit moment zien wij het grootste risico bij obligaties in verband met de nog steeds lage yield en de kans dat de rente stijgt, en verwachten wij van directionele hedge funds een betere bescherming tegen onverhoopt mindere perioden op de aandelenbeurs dan directe aandelenbeleggingen. Om deze reden zijn non-directionele hedge funds overwogen versus obligaties en zijn op dit moment directionele hedge funds overwogen versus aandelen. De precieze huidige tactische wegingen van het risico defensieve/neutrale model zijn: Huidige samenstelling Aandelen 3% Long/Short Hedge Funds 49% Marktneutrale Hedge Funds 41% Multistrategy Hedge Funds 5% Obligaties 0% Liquiditeiten 3% (…)” 2.34. Op 10 mei 2007 zijn [eisers] en Attica de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat bij aanvang een vermogen van € 2.200.000,- aan liquiditeiten is ingebracht en dat de portefeuille zou worden samengesteld conform het defensief-neutraal risicoprofiel. 2.35. Op een op 30 mei 2007 door [eisers] ondertekend intakeformulier is onder meer ingevuld dat [eisers] een bruto inkomen heeft van € 300.000,- per jaar, dat zijn beleggingsdoel is ‘Eerder stoppen met werken’, ‘Studiefinanciering voor kinderen’ en ‘Aanvulling op pensioen’. Verder is ingevuld dat hij 5 jaar ervaring heeft met beleggen in obligaties, dat hij ervaring heeft met beleggen in aandelen en beleggingsfondsen en dat het gewenste beleggingsprofiel Defensief-Neutraal is. 2.36. Van 2007 tot en met 2011 heeft [eisers] de volgende stortingen en onttrekkingen gedaan: Jaar Storting Onttrekking 2007 € 1.924.874,00 € 0,00 2008 € 0,00 € 0,00 2009 € 0,00 € 0,00 2010 € 0,00 € 622.000,00 2011 € 0,00 € 45.900,00 2.37. Bij brief van 19 oktober 2009 heeft [eisers] Attica verzocht zijn totale positie per omgaande te liquideren en de effectenrekening en bijbehorende beheeroverkomst op te heffen. Deze brief is op 20 oktober 2009 door [bedrijf 3] naar Attica gefaxt. [echtpaar 3] 2.38. [echtpaar 3] zijn via [bedrijf 3] in contact gekomen met Attica. Bij brief van 4 december 2007 heeft Attica een beleggingsvoorstel naar [echtpaar 3] gestuurd. Daarin is vermeld dat het te beleggen vermogen € 272.000,- bedraagt. Voor het overige heeft het beleggingsvoorstel dezelfde inhoud als hiervoor weergegeven onder 2.22. 2.39. Op 28 december 2007 zijn [echtpaar 3] en Attica de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat bij aanvang een vermogen van € 272.000,- aan liquiditeiten is ingebracht en dat de portefeuille zou worden samengesteld conform het defensieve risicoprofiel. 2.40. Op een door [echtpaar 3] op 2 januari 2008 ondertekend intakeformulier is onder meer ingevuld dat zij een gezamenlijk bruto inkomen hebben van € 190.000,- per jaar en een totaalvermogen van € 710.000,-. Verder is ingevuld dat [bedrijf 3] de financieel adviseur is van [echtpaar 3], dat hun beleggingsdoel ‘Aanvulling op pensioen’ en ‘Koop duurdere woning’ is, dat het te beleggen vermogen € 200.000,- bedraagt, met een beleggingshorizon van 5-10 jaar, dat er sprake is van 35 jaar ervaring met beleggen in obligaties, aandelen en beleggingsfondsen en dat het gewenste beleggingsprofiel defensief is. 2.41. Van 2008 tot en met 2011 hebben [echtpaar 3] de volgende stortingen en onttrekkingen gedaan: Jaar Storting Onttrekking 2008 € 200.000,00 € 0,00 2009 € 0,00 € 0,00 2010 € 0,00 € 0,00 2011 € 0,00 € 47.300,00 2.42. Bij brief van 20 januari 2011 hebben [echtpaar 3] Attica verzocht hun totale positie zo spoedig als redelijkerwijs mogelijk te liquideren en de effectenrekening en bijbehorende beheerovereenkomst op te heffen. [eisers] 2.43. [eisers] zijn via [bedrijf 3] in contact gekomen met Attica. Bij brief van 7 december 2007 heeft Attica een beleggingsvoorstel naar [eisers] gestuurd. Daarin is vermeld dat het te beleggen vermogen € 200.000,- bedraagt. Voor het overige heeft het beleggingsvoorstel dezelfde inhoud als hiervoor weergegeven onder 2.22. 2.44. Op 10 december 2007 zijn [eisers] en Attica de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat bij aanvang een vermogen van € 200.000,- aan liquiditeiten is ingebracht. 2.45. Op een door [eisers] op 15 december 2007 ingevuld intakeformulier is onder meer ingevuld dat zij een gezamenlijk bruto inkomen hebben van € 130.000,- per jaar en een totaalvermogen van € 470.000,-. Verder is ingevuld dat [bedrijf 3] de financieel adviseur is van [eisers], dat het beleggingsdoel ‘Aanvulling op pensioen’ en ‘Aanvulling inkomen’ is, dat er sprake is van 5 jaar ervaring met beleggeen in obligaties, 10 jaar ervaring met beleggen in aandelen en 5 jaar ervaring met beleggingsfondsen en dat het gewenste beleggingsprofiel defensief is. 2.46. Op 25 november 2008 heeft [gedaagden], voor zover relevant, de volgende notitie gemaakt: “[eisers] is op kantoor geweest om zijn eigen portefeuille en de portefeuille onderbewindvoering te bespreken. (…) Conclusie: ik heb hem uitgelegd dat zijn financiële positie niet erg ruim is en dat hij zo snel mogelijk moet kijken wat zijn exacte uitgaven patroon is. Daarna kijken hoe wij de portefeuilles zo spoedig mogelijk daarop kunnen inrichten.” 2.47. Bij e-mailbericht van 20 mei 2009 schrijft [eisers], voor zover relevant, het volgende aan [gedaagden]: “(…) Aan het eind van afgelopen jaar hebben wij bij jou op kantoor gesproken over onze portefeuilles. Ik had beloofd je te laten weten wat onze behoefte aan opnames zouden zijn in 2009. Excuus dat ik daar niet eerder op terug gekomen ben. Door persoonlijke omstandigheden was ik helaas niet in staat mij daar een helder beeld van te schetsen. Inmiddels kan ik dat wel. Ik verwacht over 2009 dat wij geen opnames zullen doen, en dat geldt voor zowel de privé-portefeuille als de portefeuille van mijn vader. Hopelijk heeft mijn achterwege blijven van mijn reactie jullie niet belemmerd in het voeren van een zo gunstig mogelijk vermogensbeheer. (…)” 2.48. In de periode van 2008 tot en met 2011 is in totaal een bedrag van € 57.378,- aan de portefeuille van [eisers] onttrokken. 2.49. Bij brief van 20 oktober 2009 hebben [eisers] Attica verzocht hun totale positie per omgaande te liquideren en de effectenrekening en bijbehorende beheerovereenkomst op te heffen. Vervolgens is een e-mailwisseling gevolgd over de gang van zaken rondom de liquidatie van de portefeuille. (De erfgenamen van) [eisers] 2.50. Voor het overlijden van [eisers] was [eisers] (eiser sub 15) aangesteld als zijn bewindvoerder. Ook [eisers] is via [bedrijf 3] in contact gekomen met Attica. Bij brief van 6 februari 2007 heeft Attica een beleggingsvoorstel voor [eisers] naar [bedrijf 3] gestuurd. Dit voorstel luidt, voor zover relevant, als volgt: “(…) In het hierna volgende doe ik u een beleggingsvoorstel toekomen voor één van uw cliënten, de familie [eisers]. Hierbij gelden een tweetal overwgingen: Het te beleggen vermogen bedraagt € 450.000. De cliënt heeft aangegeven risico avers te zijn, dat wil zeggen een portefeuille te beogen die voor 20% uit aandelen bestaat en voor 80% uit obligaties. 1Risico averse modelportefeuille Sinds juni 2000 houden wij de resultaten bij van onze beleggingsstijl door middel van een drietal Modelportefeuilles, die onderling qua risico onderscheidend zijn. Het risico averse model heeft een doelrendement van 7% netto gemiddeld per jaar en heeft een impliciete vergelijkingsmaatstaf (ook wel benchmark geheten) die voor 60% uit obligaties bestaat en voor 40% uit aandelen. Dat lijkt wat agressiever dan de opdracht, maar het is onze doelstelling om deze benchmark te verslaan, zowel in termen van opbrengst als zeker ook in termen van risico. (…) Mede dankzij het intensieve gebruik van vergaand gespecialiseerde beleggingsfondsen, waaronder hedge funds welke minder afhankelijk van de bewegingen van de aandelen- en obligatiemarkt zijn, zijn wij vrijwel elk jaar in deze opdracht geslaagd (…). De term hedge funds lijkt wellicht geheimzinnig en risicovol. Attica gebruikt echter voor het risico defensieve/neutrale model juist fondsen die met uitgekiende hegde strategieën risico beogen te ontgaan. Er zijn enkele kanttekeningen bij deze modelportefeuille te maken. Ten eerste wordt verondersteld dat alle ideaal te gebruiken fondsen ook steeds ter beschikking waren en op dagbasis verhandelbaar zijn. (…) Maar onze risico averse clienten, die vanaf juni 2000 bij ons waren, kunnen wel degelijk bevestigen dat enorme bescherming is geboden in de moeilijke 2001 / 2002 periode, terwijl in de betere jaren meer dan uitstekende rendementen zijn geboekt. 2Strategise allocatie van het risico averse model Als Attica geen voorkeur zou hebben voor aandelen, obligaties, directionele hedge funds en non-directionele hedge funds in termen van opbrengstverwachting versus risico, dan wordt 20% in aandelen belegd, 30% in obligaties, 20% in directionele hedge funds en 30% in non-directionele hedge funds. Deze wegingen gelden als strategische weging van het risico averse model. 3Tactische allocatie beleggingsvoorstel Het komt natuurlijk zelden voor dat er geen voorkeur bestaat. Op dit moment zien wij het grootste risico bij obligaties in verband met de nog steeds lage yield en de kans dat de rente stijgt, en verwachten wij van directionele hedge funds een betere bescherming tegen onverhoopt mindere perioden op de aandelenbeurs dan directe aandelenbeleggingen. Om deze reden zijn non-directionele hedge funds overwogen versus obligaties en zijn op dit moment directionele hedge funds overwogen versus aandelen. De precieze huidige tactische wegingen van het risico averse model zijn: Huidige samenstelling: Aandelen 4% Long/Short Hedge Funds 33% Marktneutrale Hedge Funds 50% Multistrategy Hedge Funds 5% Obligaties 0% Liquiditeiten 8% (…)” 2.51. Op 22 februari 2007 zijn [eisers] en Attica de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Aan de zijde van [eisers] is de overeenkomst ondertekend door [eisers] in zijn hoedanigheid van bewindvoerder van [eisers]. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat de portefeuille conform het defensief risicoprofiel zou worden samengesteld. 2.52. Van 2008 tot en met 2011 heeft [eisers], althans zijn erfgenamen, de volgende stortingen en onttrekkingen gedaan: Jaar Storting Onttrekking 2008 € 200.000,00 € 22.228,00 2009 € 0,00 € 0,00 2010 € 0,00 € 31.500,00 2011 € 0,00 € 3.650,00 2.53. Bij faxbericht van 3 december 2009 hebben de erfgenamen van [eisers] Attica verzocht de portefeuille te liquideren en de bijbehorende beheerovereenkomst op te heffen. Het faxbericht is door [bedrijf 3] verstuurd. [eisers] 2.54. [eisers] is via [bedrijf 3] in contact gekomen met Attica. Op 12 juli 2005 zijn [eisers] en Attica de vermogensbeheerovereenkomst aangegaan. Uit de bijlagen bij de overeenkomst blijkt dat de portefeuille zou worden samengesteld conform het defensief risicoprofiel. 2.55. Van 2005 tot en met 2011 heeft [eisers] de volgende stortingen en onttrekkingen gedaan: Jaar Storting Onttrekking 2005 € 250.000,00 € 0,00 2006 € 0,00 € 0,00 2007 € 0,00 € 0,00 2008 € 111.545,00 € 0,00 2009 € 0,00 € 95.000,00 2010 € 0,00 € 17.800,00 2011 € 0,00 € 3.350,00 2.56. Bij brief van 19 oktober 2009 heeft [eisers] Attica verzocht zijn totale positie per omgaande te liquideren en de effectenrekening en bijbehorende beheerovereenkomst op te heffen. Deze brief is op 6 november 2009 door [bedrijf 3] naar Attica gefaxt. Overig 2.57. Attica zond per kwartaal rapportages aan eisers over de samenstelling van hun portefeuilles. 2.58. Ten aanzien van alle eisers geldt dat uit de door [gedaagden] overgelegde stukken blijkt dat tussen 2006 en 2008 het overgrote deel van de portefeuilles was belegd in verschillende hedge funds. Partijen hebben geen stukken overgelegd waaruit de wijze van beleggen vóór 2006 en ná 2008 kan worden afgeleid. 2.59. Bij brief van 15 december 2008 schrijft Attica, voor zover relevant, het volgende aan haar cliënten: “(…) De financiële crisis die vorig jaar in de Verenigde Staten begon is de laatste maanden in een stroomversnelling geraakt en heeft zich over de hele wereld verspreid. Vooral de koersen van aandelen, maar ook die van andere beleggingen zijn wereldwijd naar beneden gegaan. Onder deze extreme marktomstandigheden en door de vlucht naar risicomijdende beleggingen hebben veel langdurig succesvolle beleggingsstrategieën geleden. Zoals u weet, maken wij voor de invulling van uw portefeuille overwegend gebruik van specialistische beleggingsfondsen. Door de jaren heen heeft dit beleid onze cliënten goede resultaten gebracht, al zijn de laatste maanden ook voor deze categorie fondsen moeilijk geweest. Echter, in relatieve zin presteren ze als groep ook nu nog beter dan veel andere beleggingsstrategieën. Tegenover deze betere performance staat dat deze vorm van beleggen wel een beperktere korte termijn liquiditeit biedt dan bijvoorbeeld rechtstreekse beleggingen in aandelen. Door de wereldwijde verkopen van effecten, is de liquiditeit van sommige onderliggende beleggingsfondsen afgenomen. Managers van deze fondsen moeten een grotere verkoopstroom verwerken dan normaal het geval is. Deze stroom moet op een ordentelijke en verantwoordelijke wijze worden afgehandeld in het belang van beleggers. Hierbij mag men zich niet laten leiden door de waan van de dag en dit gebeurt ook niet. De uittredingsmogelijkheden in bepaalde fondsen is beperkter geworden. Het kan daarom meer tijd vergen voordat een verkoop volledig is gerealiseerd. Wanneer de rust op de markten terugkeert en de kredietverstrekking door banken weer op gang komt is de verwachting dat dit de liquiditeit in deze fondsen ten goede zal komen. (…)” Deze brief is onder meer ondertekend door [gedaagden] en [gedaagden]. 2.60. Bij brief van 22 juli 2011 heeft de advocaat van (onder meer) Paula Mare c.s. Attica - kort weergegeven - aansprakelijk gesteld voor de door hen geleden en nog te lijden schade. Daarop is een briefwisseling tussen (de advocaten van) partijen gevolgd. Daarbij heeft de advocaat van Paula Mare c.s. Attica bij brief van 16 december 2011 gesommeerd tot liquidatie van de portefeuilles over te gaan. Beslag 2.61. Op 8 en 9 augustus 2012 hebben Paula Mare c.s. ten laste van [gedaagden] conservatoir beslag doen leggen op onroerende zaken en een bankrekening. 2.62. Eveneens op 8 en 9 augustus 2012 hebben Paula Mare c.s. ten laste van [gedaagden] conservatoir beslag doen leggen op onroerende zaken en bankrekeningen. 3Het geschil in conventie 3.1. Paula Mare c.s. vorderen bij vonnis, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad: I. A. de overeenkomsten te vernietigen althans de gevolgen van de overeenkomsten te wijzigen althans te verklaren voor recht dat Attica c.s. toerekenbaar zijn tekortgeschoten in hun verplichtingen jegens Paula Mare c.s. althans dat zij onrechtmatig hebben gehandeld jegens Paula Mare c.s. althans dat zij wanprestatie hebben gepleegd jegens Paula Mare c.s.; B. Attica c.s. hoofdelijk te veroordelen tot betaling van al hetgeen Paula Mare c.s. in het kader van de overeenkomsten aan Attica in beheer hebben gegeven en/of hebben betaald en/of vergoeding van de door Paula Mare c.s. reeds geleden schade zoals gespecificeerd in productie 1 bij dagvaarding, althans een door de rechtbank in goede justitie te bepalen bedrag, alsmede tot vergoeding van de daarover verschuldigde wettelijke rente vanaf de datum waarop een eindvonnis wordt gewezen in deze procedure tot de dag der algehele voldoening; C. Attica c.s. hoofdelijk te veroordelen tot vergoeding van de door Paula Mare c.s. nog te lijden schade, waaronder verdere verliezen (al dan niet door afboekingen) op de thans illiquide beleggingen in de (rest)portefeuille van Paula Mare c.s., zoals nader op te maken bij staat en te vereffenen volgens de wet; II. D. Attica te veroordelen in de kosten van deze procedure vermeerderd met de wettelijke rente te berekenen vanaf veertien dagen na de betekening van het te dezer zake te wijzen vonnis tot de dag der algehele voldoening; III. E. Attica te veroordelen in de kosten ter vaststelling van de schade en aansprakelijkheid, vermeerderd met de wettelijke rente te berekenen vanaf veertien dagen na de betekening van het te dezer zake te wijzen vonnis tot de dag der algehele voldoening. 3.2. Paula Mare c.s. leggen daaraan ten grondslag dat Attica het vermogen van Paula Mare c.s. heeft beheerd op een wijze die in strijd was met de overeenkomsten en het daarin neergelegde risicoprofiel, waardoor Paula Mare c.s. schade hebben geleden. Zij stellen dat vanaf het begin van de relatie structureel is afgeweken van inhoud van de overeenkomsten en de daarin vastgelegde onderverdeling tussen aandelen, obligaties en hedgefondsen (de assetallocatie). Verder kenden de door Attica geselecteerde hedgefondsen - wat betreft waardeontwikkeling en liquiditeit - een veel hoger risico dan geoorloofd was binnen een defensieve respectievelijk neutrale portefeuille. 3.3. Paula Mare c.s. verwijten Attica - kort gezegd - dat zij (
AI-uitleg op basis van de officiële wettekst. Indicatief, vervangt geen juridisch advies.